ATUL N. CHOTAI

a Writer

રાજકોટની ૧૫ મહિલા બૂટલેગર કારીગરો બની

આર્થિક મજબૂરીના કારણે દારૂનું વેચાણ કરતી મહિલાઓને થોરાળા પોલીસે  નૈતિક મનોબળ આપી, પગભર બનાવી સમાજમાં પુનઃસ્થાપિત કરી

Rajkot Ladies in Business

Rajkot Ladies in Business

આલેખન – દર્શન ત્રિવેદી    ::: પ્રાદેશીક  માહિતી  કચેરી :::
જયુબેલી બાગ ની  અંદર  – રાજકોટ

રાજકોટ શહેરના શ્રમજીવી બાહુલ્ય ધરાવતા કુબલિયાપરા વિસ્તારમાં એક દિવસ શહેર પોલીસની ટીમે રેડ પાડી. દેશી દારૂના વેચાણ કરતી એક મહિલાના ઝૂંપડા જેવા ઘરમાં પોલીસે તપાસ કરી તો મળી આવ્યો રૂ. ૨૦૦નો દારૂ. પણ, એ ઘરની સ્થિતિ જોઇ કોઇ પણ ઋજુ હ્રદયના માનવી પીગળી જાય ! એ ઘરમાં મહિલાના ચાર બાળકો ખાવા માટે રડતા હતા, ગંભીર બિમારીથી પીડાતો મહિલાનો પતિ કણસતો ખાટલામાં પડ્યો હતો. સ્થિતિ એવી હતી કે દારૂના વેચાણમાંથી થતી આવકથી આ છ માણસનું ઘર ચાલતું હતું. આ પૂર્વેની રેડમાં પણ આ મહિલા બૂટલેગર પાસેથી રૂ.૨૦૦ – ૫૦૦ નો જ દેશી દારૂ પકડતો હતો. પોલીસ તેને પકડી કાયદેસરની કાર્યવાહી કરતી. પોલીસની કસ્ટડી દરમિયાન મહિલાના પરિવારની હાલત અતિ દારુણ બની જતી હતી. આસીસ્ટન્ટ પોલીસ કમિશનર સુશ્રી બન્નો જોશીના ધ્યાને એક વાત આવી કે આ સમસ્યાનું મૂળ ગુનેગાર નથી, એમની આર્થિક સ્થિતિ છે. એટલે, તેમણે સુરક્ષા સેતુ અને ગતિશીલ ગુજરાત અંતર્ગત નવતર કાર્યક્રમ શરૂ કર્યો…. તેમણે મહિલા  બૂટલેગરોને  આર્થિક પગભર બનાવી દારુ  વેચાણની પ્રવૃત્તિ છોડાવવાનો નિર્ધાર કર્યો.

થોરાળા પોલીસ સ્ટેશનના ગુના શોધક શાખાના પોલીસ સબ ઇન્સ્પેક્ટર શ્રી હેમેન્દ્ર ધાધલ તથા કોન્‍સ્ટેબલ શ્રી નરેન્દ્રભાઇ હૂદડે પ્રથમ તો એક સર્વે કર્યો. જેમાં કેટલાક તથ્યો મળી આવ્યા. તેના પોલીસ થાણા વિસ્તારમાં જ મોટા ભાગની મહિલા  બૂટલેગરો  કાર્યરત  હતી. તે પૈકીની કેટલીક મહિલાઓ સામે તો દસથી વધુ નશાબંધીના ગુના નોંધાઇ ચૂક્યા હતા. પણ, એમની પારિવારિક પૃષ્ઠભૂમિ બહુ જ કરુણ હતી. કેટલીક મહિલાઓને તેના પતિએ તરછોડી દીધી હતી તો કેટલાકના પતિ ગંભીર પ્રકારના ફોજદારી ગુનામાં જેલમાં હતા. કોઇના પતિ બિમાર, નિઠલ્લા અને આળસુ પ્રકૃત્તિના અને કામચોર અને બેરોજગાર હતા. એટલે, પરિવારના લાલનપાલનની જવાબદારી મહિલાના શીરે હતી. તે સમાજથી વિમુખ થઇ ગઇ હતી. પોલીસ સામે મોટો પડકાર હતો કે અશિક્ષિત અને દારૂ ગાળવા સિવાયની કોઇ આવડત ન ધરાવતી આ મહિલાઓને પગભર બનાવી સમાજમાં કેવી રીતે પુનઃસ્થાપિત કરવી ? પ્રથમ તો આ મહિલાઓને સમજાવવાનું કપરૂ કાર્ય હાથ ધરવામાં આવ્યું. પોલીસ કમિશનર શ્રી મોહન ઝા અને એસીપી શ્રી જોશી દ્વારા આ કામ પણ બખૂબી પાર પાડવામાં આવ્યું. મહિલાઓના ઘરે જઇ રૂબરૂ મુલાકાત કરવામાં આવી. તેમના મનમાં રહેલી ભયવૃત્તિને દૂર કરવામાં આવી. દારૂના દુષણથી સમાજ અને તેના પરિવારને થતી પ્રતિકૂળ અસર મનોવૈજ્ઞાનિક ઢબે તેને સમજાવવામાં આવી. આ મહિલાઓને નોકરી-વ્યવસાય અપાવી આર્થિક સમસ્યા દૂર કરવાનું આશ્વાસન આપવામાં આવ્યું. પ્રત્યેક મહિલા બૂટલેગર સાથે ત્રણ-ચાર બેઠકો બાદ તેઓ આ ગુનાઇત પ્રવૃત્તિ છોડવા માટે રાજી થઇ.

હવે પ્રશ્ન એ હતો કે તેમને આર્થિક સક્ષમ કેવી રીતે બનાવવી ? પહેલા તો કારખાનામાં કામે રાખવાનું વિચારવામાં આવ્યું. પણ, મહિલાઓ પાસે વિશેષ આવડત અને કારખાનેદારોમાં વિશ્વાસના અભાવનું વિઘ્ન આવ્યું. એથી સુરક્ષા સેતુ સોસાયટી અંતર્ગત મહિલાઓને સીલાઇ મશીન આપી દરજી કામ શીખવાડવાનું આયોજન કર્યું. પણ, એની તાલીમ લાંબી હોવાથી શક્ય નહોતું. એટલે પોલીસે એક અનુકુળ રસ્તો શોધી લીધો. થોરાળા પોલીસ સ્ટેશન વિસ્તારમાં ઇમિટેશન જ્વેલરીના ઘણા કારખાના કાર્યરત છે, ત્યાંથી મહિલાઓ ઘરે કાચો માલ લાવે અને તૈયાર કરી પરત દઇ આવે. તેમાં માત્ર એકાદ અઠવાડિયાની તાલીમની જરૂર હતી. પોલીસે પોતાના વાહનો દોડાવી આ ૧૫ બૂટલેગર મહિલાઓને ઘરેણા બનાવવાની તાલીમ આપી. વિશ્વાસ સંપાદનના ભાગરૂપે શરૂઆતના તબક્કે કોન્સ્ટેબલ નરેન્દ્રભાઇએ કાચા અને તૈયાર માલની હેરાફેરી કરાવી. આમ થોડાક જ મહિનાઓમાં આ મહિલાઓ ૬થી ૯ હજાર રૂપિયા પ્રતિ માસ કમાતી થઇ ગઇ. આર્થિક જરૂરિયાત સંતોષાતા જૂની પ્રવૃત્તિ ભૂલાઇ ગઇ ! મોરલ પોલીસિંગ કામ કરી ગયું…!! દારૂબંધી ભંગના અગિયાર કેસનો સામનો કરી રહેલા આ પૈકીના એક મહિલા જીલુબેન કુરેશી કહે છે, હું ક્યારેય દારૂ વેચવા માંગતી નહોતી. પણ, મારા પતિએ મને બળજબરીપૂર્વક આ ધંધામાં ધકેલી દીધી હતી. મે ઘણા સામાજિક અનિષ્ટોનો સામનો કર્યો. પણ, પોલીસના નૈતિક સહયોગથી  હું હવે એ પ્રવૃત્તિ છોડી શકી છું. ઓછા પૈસા કમાઉ છું પણ, પરિવાર અને સમાજમાં ફરી આવી શકી છું. આવા જ એક મહિલા સતિબેન બોહકિયા કહે છે, મહેનતો રોટલો ખાઇ અમે ખુશ છીએ. પોલીસનો ડર દૂર થયો છે અને કાયદાકીય ઝંઝટથી મુક્તિ મળી છે. અમને પોલીસનું નવું સ્વરૂપ જોવા મળ્યું છે. થોરાળા પોલીસ સ્ટેશનના પોલીસ અધિકારીઓ  નિયમિત પણે આ મહિલાઓની મુલાકાત લે છે અને કોઇ સમસ્યા હોય તો ઉકલી પણ આવે છે. મહિલા સશક્તિકરણની દિશામાં રાજકોટ શહેર પોલીસનો આ પ્રયાસ ખરા અર્થમાં  અભિનંદનને  પાત્ર છે.

Advertisements

Comments are closed.