ATUL N. CHOTAI

a Writer

મોડપર ગામે આવેલો ૩૫૦ વર્ષ જૂનો કિલ્લો શિલ્પ સ્થાપત્યના ઉત્તમ નમુના સમાન છે

Modpar Fort - Porbandar

Modpar Fort – Porbandar

પોરબંદર  : પોરબંદરથી ૩૫ કિ.મી. દૂર મોડપર ગામે  બરડા ડુંગર ઉપર આવેલો ૩૫૦ વર્ષ જૂનો કિલ્લો  અત્યારે અત્યંત જીર્ણશીર્ણ હાલતમાં  છે  ઇ.સ. ૧૮૦૦ ના પ્રારંભે એટલે કે ૩૫૦ વર્ષ પહેલા આ કિલ્લો બનાવવામાં આવ્યો હતો. ભાણવડના ગરાસીયા મોડજી જાડેજાએ આ કિલ્લો બનાવ્યો હતો. પોરબંદરના રાણાની સરહદ જયાંથી શરૃ થાય છે તેની તદ્દન નજીક મોડજી જાડેજાએ આ કિલ્લો તૈયાર કર્યો હતો. જેનું મહત્વ પણ અનેરૃં હતું. આ  કિલ્લામાં વિવિધ વિભાગો આ કિલ્લામાં કલાત્મક કોતરણીવાળી વિવિધ જગ્યાઓ આવેલી છે. સંપૂર્ણ ભારતીય સ્થાપત્ય મુજબનો આ કલાત્મક કિલ્લો વિવિધ જગ્યાઓ ધરાવે છે જેમાં શસ્ત્રાગાર, કોઠારરૃમ, દુશ્મનો ઉપર હુમલો કરવા માટે ફાયરીંગની જગ્યા, કાળકોટડી, જુદા જુદા બેરેક, કેદીઓને પૂરવા માટેના અલગ – અલગ રૃમ, ભોજન બનાવવા માટે રસોડા, જાહેરમાં માર્ગદર્શન આપવા માટે અટારી અને મેદાન ઉપર બેઠક, પીવાના પાણીના સંગ્રહ માટે પાતાળા કૂવા જેવી અનેકવિધ સુવિધાઓ અહીંયા મોડજી જાડેજાએ તૈયાર કરાવી હતી ગઢવાળા મોડપર તરીકે ઓળખાતા મોડપર ગામ સામેના આ ઐતિહાસિક કિલ્લાનો ઉપયોગ રહેવા માટે નહીં પરંતુ સીમાડાની રક્ષા માટે કરવામાં આવતો હતો. ઇતિહાસવિદ નરોતમ પલાણે ઉમેર્યું હતું કે જામસાહેબ અને રાણાસાહેબના જામનગર અને પોરબંદરની સરહદ વચ્ચે સીમાડાની રક્ષા માટે આ કિલ્લાનો ઉપયોગ જામનગર સ્ટેટ દ્વારા થતો હતો. પોરબંદરના મહારાણાએ આશીયાપાટ નો કિલ્લો બનાવ્યો હતો આથી તેની સામે મોડજીએ જામનગરની રક્ષા માટે બન્ને સરહદ વચ્ચે રખેવાળી કરવા આ મોડપરનો કિલ્લો બનાવ્યો હોવાનું પણ ઇતિહાસમાં જાણવા મળે છે ઇ.સ. ૧૮૫૭માં સર્જાયેલા વિપ્લવમાં પોરબંદર અને જામનગરના આંદોલનકારીઓને આ કિલ્લામાં પુરી દેવામાં આવ્યા હતા તેની યાદને તાજી કરતા ઇતિહાસવિદ નરોતમ પલાણે જણાવ્યું હતું કે એ બળવા સમયે એક અલગ જ આંદોલનનો માહોલ ઉભો થયો હતો જેથી વિરોધ કરનાર સ્વાતંત્ર્યવિરોને સૌરાષ્ટ્રના મધ્યકાલીન પરંપરા મુજબના છેલ્લા ગણાતા આ કિલ્લામાં પુરી દેવાયા હતા દ્વારકાના વાઘેરોએ બંડ પોકારતા ‘બેટમાં બડવો’ નામનું એક પુસ્તક પણ લખાયું છે ત્યારે તેમાંના અનેક આંદોલનકારીઓને પણ આ કિલ્લામાં પુરવામાં આવ્યા હોવાનું તેમણે જણાવ્યું હતું. મોડપર ગામના આ કિલ્લાનો રહેવા માટે કયારેય ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો નથી પરંતુ ૧૮ મી સદીના આરંભે બનાવાયેલા આ કિલ્લામાં સૈનિકો સિમાડાની રક્ષા માટે ફરજ બજાવવા હાજર રહેતા હતા જેથી તથા શસ્ત્રાગાર અને દારૃગોળાનો વિપુલ ખજાને સંગ્રહવામાં આવતો હતો. કેદીઓને પુરવા માટેના બેરેક ઉપરાંત ફાયરીંગ કરવા માટેની અલગ અલગ ત્રિકોણાકાર જગ્યાઓને જોતા આજે પણ રોમાંચિત બની જવાય છે. મોટી માત્રામાં હથિયારોનો સંગ્રહ કરવા સહિત દેશી દારૃ ગોળાને ભરવા માટેની કામગીરી અહીંયા સૈનિકો કરતા તેમ પણ જાણવા મળે છે. જયારે બરડા ડુંગર ની મુલાકાતે જવાનું થાય ત્યારે આ કિલ્લા  મુલાકાત જરૂર લેવી

Advertisements

Comments are closed.