ATUL N. CHOTAI

a Writer

કૃષ્‍ણથી બીજો મોટો શિક્ષક કોણ..?

Shree Krishna

Shree Krishna

– પરિમલ નથવાણી
(ગ્રુપ પ્રેસિડેન્‍ટ (કોર્પોરેટ અફેર્સ) રિલાયન્‍સ ઇન્‍ડસ્‍ટ્રીઝ લિમિટેડ)

આ વર્ષે ભગવાન દ્વારકાધીશનો જન્‍મદિવસ જન્‍માષ્‍ટમી યોગાનુયોગ રીતે પાંચમી સપ્‍ટેમ્‍બર એટલે કે શિક્ષક દિને હતો  વૃંદાવનના નટખટ કનૈયા અને દ્વારકાના કુશળ રાજનીતિજ્ઞ, ભગવાન શ્રી કૃષ્‍ણ યોગ, જ્ઞાન, ધર્મ, કર્મ વગેરે વિષયોમાં દ્વાપરયુગથી માંડીને કલિયુગમાં પણ મનુષ્‍યોનું પથદર્શન કરનારા જગદગુરૂ પણ ખરા. કૃષ્‍ણ વંદે જગદ ગુરૂમ્‌ અમસ્‍તુ કહેવાતુ હશે..? શ્રીમદ્‌ ભગવદ્‌ ગીતા સમગ્ર વિશ્વનો અજોડ ધર્મગ્રંથ છે, જેણે માનવજાતને જીવન જીવતા શિખવ્‍યું છે. મહાનાયક શ્રીકૃષ્‍ણની ઉતમ શિક્ષક (ગુરૂ) તરીકેની લાક્ષણિકતાનો પૂર્ણ સ્‍વરૂપે પ્રકટ થતી દેખાય છે. ગીતાજીના ૧૮ અધ્‍યાયમાં જે જ્ઞાન પીરસવામાં આવ્‍યું છે અને જીવનપથ પર ચાલવાનું માર્ગદર્શન આપવામાં આવ્‍યું છે તે વિશ્વના ભાગ્‍યે જ કોઇ ગ્રંથમાં જોવા મળે છે. મેકોલેના રંગે રંગાઇને ઘડાયેલી આપણી શિક્ષણ પદ્વિતિમાં ઉછરેલા અને  મટિરિયલ્‍સ કે મેનેજમેન્‍ટ જ નહિ પરંતુ માહિતી અને જ્ઞાન માટે પણ પશ્ચિમને જ આદર્શ માનનારા આપણા દેશી સાહેબોને ય મોડે મોડે એવુ જ્ઞાન લાધ્‍યું છે કે મોડર્ન મેનેજમેન્‍ટ, કમ્‍યુનિકેશન, રણ કૌશલ અને વ્‍યુહરચના જેવા નિતાંત અર્વાચીન સિદ્ધાંતોને ભગવદ્‌ ગીતામાં જગદ્‌ગુરૂ શ્રીકૃષ્‍ણએ નિરૂપિત કર્યા છે.

ડિપ્રેશનમાં હજારો રૂપિયા ખર્ચીને ગોળીઓ ખાઇ ખાઇને જીવતા દર્દીઓને અર્જુનનું ડિપ્રેશન (વિષાદયોગ) કેટલો ગંભીર હશે તે એ બાબત પરથી ખ્‍યાલ આવવો જોઇએ કે એક બીજાનાં માથાં વાઢી લેવા તત્‍પર થયેલી ૧૮ અક્ષૌહિણી સેનાની વચ્‍ચે કુરૂક્ષેત્રમાં ધનુર્ધર અર્જુન ગાંડીવ મુકીને ભાંગી પડયો હતો એ ડિપ્રેશનમાંથી પ્રશ્નો અને જવાબો વિગેરે મળીને માત્ર ૭૦૦ સંવાદો વડે અર્જુનને ઉગારી લેવાનું કામ તો આ ગુરૂએ કર્યુ જ પરંતુ પાંચ હજાર વર્ષ પછી પણ એ ૭૦૦ શ્‍લોકો આજે ય રોજે રોજ હજારો લોકોને ઉગારે છે. શ્રી દ્વારકાધીશના જીવનમાં ક્‍યારેક પણ કોઇ વસ્‍તુ છોડવાની કે ત્‍યાગ કરવાની નહી પરંતુ ઉપનિષદ્રના સુભાષિત તેન ત્‍યકેન ભુજ્‍જીથા નું પ્રતિપાદન થતું જોવા મળે છે. શ્રીકૃષ્‍ણ એ કહેલી ગીતા પણ બ્રહ્મવિદ્યા અને ઉપનિષદ્‌ જ છે ક્‍યારેય તેઓ વૈશ્વિક સુખને વળગી નથી રહ્યા તેઓ સતત સાંસારિક બાબતો, રાજ – કાજ વગેરેની વચ્‍ચે રહેવા છતાં જળ કમળ વત રહ્યા અને કર્મ યોગનું નિદર્શન કર્યું.

ભગવાન શ્રીકૃષ્‍ણએ કોઇપણ જાતના હર્ષ કે શોક  વગર અર્જુનનો વિષાદ સાંભળ્‍યો અને તેને પોતાના કર્મનું પાલન કરવા પ્રેરિત કર્યો. ભગવાન શ્રીકૃષ્‍ણએ ભક્‍તોને સંપૂર્ણ  પ્રભુમય બની અને સમર્પણ ભાવ રાખવા માટે જણાવ્‍યું છે. પરંતુ કુરૂક્ષેત્રમાં અર્જુન દ્વારા પૂછવામાં આવેલા દરેક સવાલના  જવાબ તર્કબદ્ધ રીતે આપ્‍યા છે. આ ઉપરાંત શિક્ષક કે ગુરૂ વિદ્યાર્થી કે શિષ્‍યને ખાતરી પણ આપતા હોય છે કે તેમને દર્શાવેલા રસ્‍તા પર ચાલવાથી તેનું ભવિષ્‍ય ઉજળું બનશે અને સમાજ કે દેશનું પણ ભલું થશે. ભગવાન શ્રીકૃષ્‍ણએ પણ અર્જુનને કહ્યું હતું કે તેણે આ યુદ્ધમાં તેના સગાં – વ્‍હાલાંનો સામનો ધર્મની સ્‍થાપના માટે કરવાનો છે અને જો તે જીતશે તો પૃથ્‍વીનું સામ્રાજ્‍ય મળશે અને વીરગતિને પ્રાપ્ત થશે તો સ્‍વર્ગ મળશે. ગુરૂ કે શિક્ષકનું કાર્ય વિદ્યાર્થી કે શિષ્‍યના જીવનના મહત્‍વના નિર્ણય લેવાનું નથી પરંતુ જીવનની વાસ્‍તવિકતાથી તેનો પરિચય કરાવવાનો છે. સાથે – સાથે સાચા અને ખોટાની સમજ આપીને તેને પોતાની જાતે નિર્ણય લેવા સમર્થ બનાવવાનું કાર્ય સાચો શિક્ષક કરે છે.

ભગવાન શ્રી કૃષ્‍ણએ પણ અર્જુનને પોતાની રીતે સાચો નિર્ણય લેવા સમર્થ બનાવ્‍યો. ટૂંકમાં, જે કૃષ્‍ણ જગતના શિક્ષક છે, ગુરૂ છે તે મારા પણ આરાધ્‍ય છે. આમ તો કૃષ્‍ણનો અર્થ છે જે આકર્ષે છે તે  રીતે જોઇએ તો કૃષ્‍ણનાં તમામ રૂપો ભજવાને પાત્ર છે અને મને તે તમામ રૂપો પ્રિય છે તેમ છતાં દ્વારકાધીશ તરીકેના કૃષ્‍ણનું એક બહુ મોટું આકર્ષણ મને રહ્યું છે. હવે તો હું દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લાનો વતની પણ કહેવાતો થયો કારણ કે હું જામખંભાળીયાનો છું  શ્રીકૃષ્‍ણના જીવનની મોટી ઘટનાઓ અને તેમણે કરેલા મહાન કાર્યો દ્વારકાધીશ તરીકેનાં છે  અલબત્ત ગોકુળ – મથુરા – વૃંદાવનની તેની બાળ લીલાઓ અને કિશોરાવસ્‍થા સુધીના પરાક્રમોનું પણ આગવું મહત્‍વ છે છતાંય દ્વારકાધીશ કૃષ્‍ણ તો અદ્‌ભૂત છે. પોતાના બાળસખા સુદામાને તેઓ ભૂલ્‍યા ન હતા અને અકિંચન સુદામા જ્‍યારે પ્રોઢવયે દ્વારકા આવ્‍યા ત્‍યારે શ્રી દ્વારકાધીશે તેમનું ભવ્‍ય સન્‍માન કર્યું અને તેમની દરીદ્રતા દૂર કરી આ મૈત્રીનું પ્રતિક એટલે જગતમંદિર અને પંચકૂઇને જોડતો ગોમતી નદી પર રહેલો સુદામા સેતુ આજે પણ દ્વારકામાં તેમની સન્‍મુખ બે પાંચ મિનિટ ઉભા રહીએ ત્‍યાં જ શ્રી કૃષ્‍ણના વિગ્રહમાંથી પ્રાપ્‍ત થતાં તરંગો તન – મનને રોમાંચથી ભરી દે છે. રૂક્ષમણિ હરણ, કાળ યવનનું દમન, શિશુપાલ વધ, દ્રૌપદીનાં ચીર પૂર્તિ, મહાભારતનું યુધ્‍ધ, સુદામાજીની દ્વારકામાં શ્રી કૃષ્‍ણ સાથે મુલાકાત અને જે માટે તેમને આપણે ‘કૃષ્‍ણં વંદે જગદ્‌ ગુરૂમ’ કહીએ છીએ તે ગીતા જ્ઞાન જેવા તેમના મહાન કાર્યો દ્વારકાધીશ તરીકેનાં છે. જય દ્વારકાધીશ…

Advertisements

Comments are closed.