ATUL N. CHOTAI

a writer – since 2014

યોગ ક્રાંતિ આવી રહી છે…

– ડૉ. એચ. આર. નગેન્દ્ર

યોગે હંમેશા લોકોનું ધ્યાન આકર્ષિત કર્યું છે અને તેમાંય છેલ્લા ત્રણ વર્ષથી યોગ અંગેની લોક જાગૃતિમાં અસામાન્ય પરિવર્તન આવ્યું છે. પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ કરેલી અપીલ બાદ સંયુક્ત રાષ્ટ્રએ ૨૧ મી જૂનના દિવસને આંતરરાષ્ટ્રીય યોગ દિવસ જાહેર કરતા તેને સાર્વત્રિક આવકાર સાંપડ્યો હતો અને યોગને પ્રમોટ કરવા માટે ૧૮૭ દેશોએ તેને પ્રાયોજિત કરતા વિશ્વભરમાં કરોડો લોકોના જીવનનો બદલાવ આવ્યો છે. આ સાથે ભારતે આ અર્વાચીન પદ્ધતિમાં સમગ્ર વિશ્વને સહભાગી બનાવ્યું છે અને વિશ્વના મોટા ભાગના દેશો સંસ્કૃતિ, ધર્મ, રાષ્ટ્રીયતા કે ભાષાના બંધનને એક તરફ રાખીને ભારતના મૂળ સંદેશ તરફ આકર્ષાયા છે જે છે વિવિધતામાં એકતા..

આંતરરાષ્ટ્રીય યોગ દિવસે વિશ્વના કરોડો લોકોને અભૂતપૂર્વ રીતે એકત્રિત કર્યા છે જેનાથી વિશ્વમાં પ્રેમ, શાંતિ અને સદભાવનો પ્રારંભ થયો છે. પશ્ચિમમાં યોગને શારીરિક ક્ષમતા અને દૃઢતા વધારવા માટેની જરૂરી બાબત માનવામાં આવે છે પરંતુ યોગનો મૂળ અર્થ છે જોડાવું જેનાથી મગજ, શરીર અને આત્મામાં એકતાનો અને ચેતનાનો ભાવ પેદા થાય છે. વિજ્ઞાનમાં ભગવાનના સુક્ષ્મ અંશ સહિત ભૌતિક વિજ્ઞાનના આધુનિક સંશોધનમાં તેની મર્યાદા અનુભવાવા લાગી છે અને પરંપરાગત માળખાની ઉપર વિચારણાનો પ્રારંભ થઈ ગયો છે.

યોગએ વિજ્ઞાનથી આગળ વધીને માનવીય કદના પાંચ પડ અંગે સંશોધન કરવાની દિશા ચીંધી છે. વૈજ્ઞાનિક ઢબે વિચારવું તે ભારતની જૂની પ્રણાલિ રહી છે. વેદો જ્ઞાનના આદિકાળના સ્ત્રોત છે અને યોગા પણ તેમાંથી અપવાદ નથી જેનું મૂળ વેદોમાં રહેલું છે. યોગ જનાના, ભક્તિ, રાજા અને કર્મ યોગ એમ આ ચાર પ્રવાહો બૌદ્ધિક, ભાવના, સંકલ્પશક્તિ અને કાર્યના ક્ષેત્રે સક્રિય બનીને વ્યક્તિત્વનો વિકાસ કરે છે તથા તમામ માટે એક સંદેશ છે તેમ સ્વામી કુવાલયાનંદાએ દાયકાઓ અગાઉ કહ્યું હતું અને તેઓ યોગમાં છેક ૧૯૪૦ માં વૈજ્ઞાનિક સંશોધનના પ્રણેતા હતા. ૧૯૭૩ માં યોગી સત્યમૂર્તિ પર પ્રકાશિત એક અભ્યાસમાં નોંધવામાં આવ્યું છે કે હૃદયની વીજળિક કાર્યવાહીને તેઓ નવ કલાક સુધી રોકી રાખવા માટે સ્વયં શક્તિમાન હતા અને તેઓ તેને તરત જ ફરીથી સામાન્ય રાહે સક્રિય પણ કરી દેતા હતા.

એક અન્ય અભ્યાસ મુજબ બુદ્ધિષ્ટ મેડિટેશન પદ્ધતિ કરનારા (બેન્સન, એટ અલ, ૧૯૮૨) તેમના શરીરનું તાપમાન ૧૫ ડિગ્રી સુધી વધારી શકતા હતા. શરીરને બળવાન બનાવી દેવાના પરિમાણ અંગેના મહર્ષિ મહેશ યોગીના યોગદાનને ટ્રાન્સેન્ડેટલ મેડિટેશન એ સમગ્ર વિશ્વ સમક્ષ રજૂ કર્યું હતું. ડાયાબીટીશ, કેન્સર, હૃદયરોગ વગેરે જેવી સમસ્યાઓ સામેની આધુનિક મેડીસીન સાથે યોગે પૂરક ઉપચાર છે કેમ કે શરીરના જિનેટિક, મજ્જાતંતુ, માનસિક અવયવોને સમજવામાં યોગએ પ્રભાવશાળી પરિણામ આપ્યા છે.

આ પ્રકારના સંશોધન બેંગલોરની એસ વ્યાસા યોગ યુનિવર્સિટીએ હાથ ધર્યા છે જે માત્ર યોગ અંગેના સંશોધન માટેની વિશ્વની એક માત્ર યુનિવર્સિટી છે. આપણા પ્રધાનમંત્રીનો આભાર માનવો જોઇએ કે તેમણે યોગને માત્ર એક દિવસની ઉજવણી પૂરતું મર્યાદિત નહીં રાખીને એન.સી.ટી.ઈ., એન.સી.ઇ.આર.ટી દ્વારા તેને પ્રાથમિક, માધ્યમિક અને ઉચ્ચ માધ્યમિક સ્તરે શૈક્ષણિક સિસ્ટમમાં પણ તેનો સમાવેશ કર્યો છે. યુજીસી પણ તેમાં પાછળ નથી અને તેણે યોગને ઉચ્ચ શૈક્ષણિક સિસ્ટમમાં દાખલ કરીને આ માટે સંશોધન કરી શકે તેવા શિક્ષકો તૈયાર કર્યા છે જેનો તમામને લાભ મળી રહે. (લેખક બેંગલોરની એસ વ્યાસા ડીમ્ડ યુનિવર્સિટીના ચાન્સેલર છે. તેઓ માસિક મેગેઝિન યોગ સુધાના એડિટર છે. લેખમાં રજૂ કરાયેલા અભિપ્રાય લેખકના અંગત અભિપ્રાય છે. આ લેખ પ્રેસ ઈન્ફોર્મેશન બ્યુરો – બેંગલોરનું યોગદાન છે)

Advertisements

Author: atulnchotai

I am freelance journalist and writer from rajkot (gujarat-india) working on social media..

Comments are closed.