ATUL N. CHOTAI

a Writer


વિશ્વની તમામ પ્રજાતિઓમાં માત્ર ગુજરાતના રીંછ જ માંસાહારી નથી

dr. nisith dhareiya

dr. nisith dhareiya

આખી દુનિયામાં માત્ર ગુજરાતના જ રીંછ એવા છે જે માંસાહારી નથી. રીંછ માનવ વસ્તીમાં અવાર નવાર દેખા દે છે તેની પાછળનુ કારણ ઉનાળામાં જંગલોમાં સર્જાતી પાણીની અછત હોય છે. તેમ રીંછ પર વર્ષોથી સંશોધન કરતા અધ્યાપક નિશિથ ધારૈયાએ મીડિયા સાથેની એક વાતચીતમાં કહ્યું હતું. પાટણની એચ.એન.જી યુનિવર્સિટીના અધ્યાપક નિશિથ ધારૈયા ઈન્ટરનેશલ યુનિયન ફોર કન્ઝર્વેશન ઓફ નેચરની સ્લોથ બેર એક્સપર્ટ ટીમના ચેરમેન પણ છે. તેઓ થોડા સમય પહેલા એમ.એસ. યુનિવર્સિટીની સાયન્સ ફેકલ્ટીના ઉપક્રમે બાયોડાયવર્સિટી પર બદલાતા વાતાવરણની અસર અંગેના સેમિનારમાં ભાગ લેવા માટે આવ્યા હતા. ત્યારે તેમણે કહ્યું હતું કે ભારતમાં અને દુનિયામાં એકમાત્ર ગુજરાતમાં થતા રીંછ માંસાહારી નથી તેઓ પ્રાણી કે માણસનુ માંસ ખાતા નથી. ઉધઈ, કીડા મંકોડા જેવા સાવ નાના જંતુઓ, મધ અને દરેક પ્રકારના ફ્રુટ ગુજરાતના રીંછનો મુખ્ય ખોરાક છે.

ગુજરાતના જંગલો સુકા હોય છે.ઉનાળામાં જંગલમાં પાણીની તંગી વરતાતી હોય છે. પાણીની શોધમાં અથવા તો ઘરોમાં બનતી રસોઈની સુગંધના કારણે રીંછ માનવ વસતીમાં જઈ ચઢતુ હોય છે અને ગભરાઈને માણસો પર હુમલો કરતુ હોય છે. ગુજરાતના રીંછની અન્ય એક વિશેષતા એ છે કે માદા રીંછ બચ્ચાને જન્મ આપ્યા બાદ દોઢ વર્ષ સુધી પોતાની પીઠ પર જ રાખીને ફરે છે. દુનિયાના અન્ય કોઈ રીંછ આ રીતે પોતાના બચ્ચાનો ઉછેર કરતા નથી.

ગુજરાતના જંગલોમાં ૩૪૦ જેટલા રીંછનો વસવાટ રીંછ અને માનવ વસતિ વચ્ચે ટકરાવ ટાળવા નિશિથ ધારૈયા અને ઈસરોના સંશોધકોએ રીંછ અને માણસો વચ્ચે ટકરાવ ના થાય તે માટે સેટેલાઈટની મદદથી લેવાયેલી તસવીરોના આધારે ગુજરાતમાં રીંંછ માટે ઈકોલાજિકલ કોરિડોર બનાવવાનુ સૂચન જંગલ વિભાગને કર્યુ છે. તેમનુ કહેવુ છે કે ગુજરાતમાં લગભગ ૩૪૦ રીંછ વસવાટ કરે છે. કમનસીબે રીંછ જે જંગલોમાં રહે છે તે ટુકડાઓમાં વહેંચાઈ ગયા છે. જેના કારણે રીંછ માનવ વસતીમાં દેખા દે તેવી ઘટનાઓ વધી રહી છે. રતનમહાલ, જાંબુઘોડા, છોટાઉદેપુર, સૂરપાણેશ્વર, જેસપોર, બાલારામ જેવા હિસ્સામાં રીંછના વસવાટવાળા જંગલો વહેંચાઈ ચુક્યા છે. આ વિસ્તારોને જોડી શકાય તેમ છે. જો કે વચ્ચે રેલવે લાઈન કે રસ્તા આવે છે પણ ઓવરબ્રીજ કે અન્ડરપાસ બનાવીને તેનો ઉકેલ લાવી શકાય છે. પણ આ અંગેનો નિર્ણય તો જંગલ ખાતાએ લેવાનો છે. જો આ ઈકોલોજિકલ કોરિડોર બને તો કદાચ માનવ વસતી અને રીંછ વચ્ચેની ટકરામણ ટાળી શકાય છે.

Advertisements


રાજકોટમાં આવેલી પોલીસ અશ્વ તાલીમ શાળા બ્રિટીશ અને રાજા રજવાડા વખતની છે

police horse training

police horse training

:: સંકલન ::
અલ્તાફ કુરેશી

સૌરાષ્ટ્રના પાટનગર રાજકોટમાં માઉન્ટેન્ડ પોલીસ હેડ હવાટર ખાતે આવેલી પોલીસ અશ્વ તાલીમ શાળા અને આર.ડી.ઝાલા હોર્સ રાઇડીંગ કલબનો ઇતિહાસ રજવાડા અને બ્રિટીશ એજન્સી જેટલો પુરાણો છે. અહી ૩પ જેટલા અશ્વોનો રાખ-રખાવ પોલીસ વિભાગ દ્વારા રાખવામાં આવે છે. પોલીસ તાલીમ શાળા અને હોર્સ રાઇડીંગ વિશે ઘણુ જાણવા જેવુ છે. આમ તો રાજા રજવાડા અને બ્રિટીશ એજન્સી વખતથી પોલીસ દળમાં અશ્વોનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે તે વખતે રાજા રજવાડા પોતાના સૈનિકોને અને બ્રિટીશ એજન્સીમાં પોતાના કર્મચારીઓને અશ્વસ્વારીની ખાસ તાલીમ આપવામાં આવતી હતી અને શહેરમાં પેટ્રોલીંગમાં કરવામાં આવતુ. ભારત દેશ આઝાદ થયા બાદ ભારત સરકારે આ અશ્વસ્વારીની કળાને જીવંત રાખવા માટે તાલીમ શાળામાં ફેરવી નાખી હતી. આ રીતે ગુજરાતમાં અમદાવાદ ખાતે અને રાજકોટમાં પોલીસ તંત્ર દ્વારા ઘોડેસ્વારીની તાલીમ આપવામાં આવે છે.

રાજકોટની વાત કરીએ તો રાજકોટના રેલવે સ્ટેશન પાસે જીલ્લા જેલની પાછળ આવેલી માઉન્ટેન્ડ લાઇનમાં પોલીસ તંત્ર દ્વારા ગુજરાત પોલીસ અશ્વદળ તાલીમ સ્કુલ કાર્યરત છે. આ તાલીમ શાળા બ્રિટીશ અને રાજા રજવાડા વખતની છે. આઝાદી પહેલાની આ તાલીમ શાળામાં ત્યારે પણ આ જ જગ્યાએ અશ્વ સવારીની તાલીમ આપવામાં આવતી અને આજે પણ અશ્વ સવારીની તાલીમ આપવામાં આવે છે. સૌ પ્રથમ આ ગુજરાત પોલીસ અશ્વદળ તાલીમ સ્કુલમાં ટ્રેઇન થયેલા ઘોડાઓ અને ઘોડેસ્વારો માટેની ઓલ ઇન્ડિયા ગેઇમ ટુર્નામેન્ટ યોજવામાં આવતી હતી ત્યારે આ તાલીમ સ્કૂલમાં પી.આઇ તરીકે જે. બી. ગોહિલ ફરજ બજાવતા હતાં અને તેને વિચાર આવ્યો કે આ અશ્વ સવારીની તાલીમ માત્ર પોલીસ જવાનોને તો આપવામાં આવે જ છે પરંતુ આ કળાની લોકોને જાણકારી મળે તે હેતુથી તેણે ર૦૦પ ની સાલમાં માઉન્ટેન્ડ પોલીસ હેડ કવાર્ટર ખાતે આર.ડી. ઝાલા હોર્સ રાઇડીંગ કલબની શરૂઆત કરી હતી અને હાલમાં આ આધુનિક સમયમાં પોલીસ ડીપાર્ટમેન્ટમાં પેટ્રોલીંગ માટે ટુ વ્હીલર અને ફોર વ્હીલરનો ઉપયોગ થવા લાગ્યો છે ત્યારે આ અશ્વસવારીને જીવંત રાખવા માટે લોકોને ઘોડેસવારી શીખાડવામાં આવે છે. આ અશ્વસવારી શું છે..?? અને ઘોડેસવારી કેવી રીતે કરવી જોઇએ..?? તેની તાલીમ આપવામાં આવે છે.

આ તાલીમ સ્કૂલમાં હાલમાં અરબી, કાઠીયાવાડી અને મારવાડી એમ ૩પ જેટલા ઘોડાઓ છે. આ ૩પ ઘોડાઓને ટ્રેઇન કરવા માટે હેડ કોન્સ્ટેબલ અથવા કોન્સ્ટેબલ ટ્રેઇનર હોય છે તથા ચાર સાઇસ અને બે જેટલા સફાઇ કામદારો હોય છે. ટ્રેનર ઘોડાને ટ્રેઇન કરે છે જયારે સાઇસ ઘોડાને ટાઇમસર નીણ આપવું, માલીશ કરવું, પાણી આપવુ અને ઘાસની પથારી કરવી તેવી કામગીરી બજાવે છે અને સફાઇ કામદાર ઘોડાની જગ્યાની સફાઇ કરે છે. હાલમાં રાજકોટમાં નાઇટ પેટ્રોલીંગમાં પોલીસ દ્વારા ઘોડાનો ઉપયોગ થાય છે અને હાઇવે પેટ્રોલીંગ, સીમ પેટ્રોલીંગ તમામ પ્રકારના વીઆઇપી બંદોબસ્ત તથા મેળા બંદોબસ્તમાં પણ પોલીસ દ્વારા ઘોડાનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. આ ઘોડેસ્વારી પોલીસ તો ઠીક પણ આર.ડી.ઝાલા હોર્સ રાઇડીંગ કલબમાં પોલીસ સિવાયના લોકોને પણ તાલીમ આપવામાં આવે છે. આ તાલીમ સવારે ૬-૩૦ થી ૮-૦૦ વાગ્યા સુધી તાલીમ આપવામાં આવે છે. આ તાલીમ સ્કુલમાં તાલીમાર્થીઓને ત્રણ માસની તાલીમ આપવા આવે છે. આ તાલીમ ડીવાયએસપી સહિતના ઉચ્ચ અધિકારીઓ માટે ફરજીયાત છે.  વધુ માહિતી માટે આ તાલીમ સ્કૂલના બ્લોગ rdzalahorseridingclub.blogspot.in ની મુલાકાત લઇ શકાય છે.


આવો જવાબદારી નિભાવીએ…

Kites

Kites

દર વર્ષે પતંગની દોરીથી સેકડો નિર્દોષ પક્ષીઓના મોત થાયછે અને ઘણા વાહનધારકો પણ ઈજાગ્રસ્ત બને છે

ઉચી ઉડાન ભરવી, જીવનનો જલ્સો કરવો આ ખૂબ હકારાત્મક અભિગમ છે અને એટલે જ મકરસંક્રાતિ પર પતંગોત્સવ અતિ લોકપ્રિય છે. ઉત્સવ માણવો એ માનવ પ્રકૃતિની ઉન્નત મનોસ્થિતિ છે તો તેની ઉજવણી સભાનતાપૂર્વક બને તે પણ જોવાનું છે. નભ પર આપણુ સામ્રાજ્ય નથી તે પંખીઓનું વિશ્વ છે. આ અબોલ કુદરતી દેનની રક્ષા કરવી પણ આપણી નૈતિક ફરજ બને છે માટે પંખીઓના વિહરવાના સમયે જો આપણે પતગ ન ચગાવીએ તો તેની રક્ષા અને આપણી જવાબદારીનું સભાન ક્તૃત્વ થશે..

ઉતરાયણનો તહેવાર આવી ગયો છે ત્યારે શહેરના આકાશમાં સવારથી સાંજ સુધી પતંગો જોવા મળે છે આપણને ખબર હશે જ કે કપાયેલા પતંગની દોરીથી દર વર્ષે ઘણા નિર્દોષ પશુ – પંખીઓ અને માણસો પણ મોતને ભેટે છે. આ સંજોગોમાં પતંગ ઉડાડનાર લોકો જો થોડીક કાળજી રાખે તો નુકશાન અટકી શકે. ૧૪ મી જાન્યુઆરી મકરસંક્રાંતી એટલે પતંગ ઉત્સવ અને શીયાળાની ઠંડી આ બે વસ્તુ અને બાળકોની મસ્તીમાં કોઈના હાથ – પગ કે ગળું કપાય જાય નહીં અને અગાસીમાં પતંગ ઉડાડવાથી પડી ન જવાય તથા રાહદારીઓને નુકસાન કે અકસ્માત ન થાય તેની ખાસ તકેદારી આપણે સહુએ રાખવી જોઈએ. નિર્દોષ પશુ – પક્ષીઓનો જીવ ન લેવાય તે માટે પણ ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે જેમાં પતંગ ઉડાડતી વખતે આજુબાજુમાં કોઈ સાથે ઝગડો ન થાય કે પડી ન જવાય તથા રાહદારીને નુકસાન ન થાય તે જોવું, બાળકોનું ધ્યાન દેવું, રજાનો દિવસ હોય દવાખાના તથા સારવાર કેન્દ્ર શરૃ રાખવા અને પક્ષીઓને ઈજા થાય તો સારવારની વ્યવસ્થા કરવી.

આપણા પરીવારના સભ્ય જેવા અબોલ પક્ષીઓની રક્ષા માટે સવારે ૧૦ : ૦૦ વાગ્યા પહેલા અને સાંજે ૦૪ : ૦૦ પછી પંતગ નહી ઉડાડવા સહુને વિનંતી છે. રાજકોટ સહીત લગભગ ગામોમાં એનિમલ હેલ્પલાઈન અને પાંજરાપોળ જેવી સંસ્થાઓ જ્ખ્મી થયેલા પક્ષીઓની સારવાર આપે છે તમે કોઈ નિર્દોષ પક્ષીઓ ને ઇજાગ્રસ્ત જોવો તો તાત્કાલીક તેને સારવાર મળે અને તેનો જીવ બચી જાય તેવો પુરતો પ્રયત્ન જરૂર કરવો. કોઈપણ ઇજાગ્રસ્ત પશુ – પક્ષીઓને સમયસર સારવાર મળી રહે તે આશયથી ગુજરાત સરકાર દ્વારા એનિમલ હેલ્પલાઇન નંબર અને કરુણા એનિમલ ઈમરજન્સી સર્વિસ પણ અપાય છે. સ્પેશલ કરુણા એનિમલ ઇમરજન્સી સર્વિસીસ હેઠળ રાજ્યભરમાં એમ્બ્યુલન્સ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવી છે. જેમાં દવાઓ, ઇન્જેક્શન અને ઇમરજન્સી સર્જીકલ સાધનોથી સજ્જ એમ્બ્યુલન્સ પાસે એક પશુચિકિત્સક ડૉક્ટર, સહાયક મદદગાર અને ડ્રાઇવર પણ હશે. તમારે બસ ફક્ત ૧૯૬૨ ડાયલ કરવાની જરૂર રહેશે અને તમારું સરનામું, પ્રાણીની વિગતો અને તેની બિમારીની માહિતી આપવાની રહેશે. પશુચિકિત્સક ડૉક્ટર સાથે એમ્બ્યુલન્સ હાજર થઈ જશે.

ઉત્તરાયણના પતંગોત્સવ દરમિયાન જાનહાનિ / અકસ્માતના બનાવો ન બને તેની જાહેર જનતાને પૂરતી તકેદારી અને સાવચેતી રાખવા અંગે ગુજરાત રાજ્ય ના વહિવટીતંત્ર દ્વારા પણ લોકોને અનુરોધ કરવામાં આવ્યો છે તદઅનુસાર (1) પ્રાથમિક સારવારની કીટ તૈયાર રાખો (2) માણસો, પશુઓ અને વાહનોથી સાવચેત રહો (3) પતંગ ચગાવવાના ધાબાની પાળીની ઉંચાઇ પુરતી છે કે કેમ તેની ખાત્રી કરો (4) માથા ઉપરથી પસાર થતા વિજળીના તારથી દૂર રહો (5) ધાબાની આગાશી કરતાં ખુલ્લા મેદાનમાં પતંગ ચગાવવાનું પસંદ કરો (6) પતંગ ચગાવતાં બાળકોના વાલીઓ તેમની દેખરેખ રાખે (7) ત્રણ “સ” યાદ રાખો… સમજદારી, સદભાવ અને સાવચેતી (8) સવારે ૬ : ૦૦ થી ૧૦ : ૦૦ અને સાંજે  ૦૪ : ૦૦ થી ૭ : ૦૦ ના ગાળામાં પક્ષીઓ ગગનમાં વધુ પ્રમાણમાં વિહરતા હોવાથી આ સમયે પતંગ ચગાવવાનું ટાળીએ અને પક્ષીઓનું જીવન બચાવીએ..

:: આટલુ ન કરો ::

(1) સિન્થેટીક વસ્તુઓ અને પ્લાસ્ટીકના ઉપયોગથી બનાવાયેલી તીક્ષ્ણ દોરી કે જે ચાઇનીઝ દોરી તરીકે ઓળખાય છે. તેનો ઉપયોગ પતંગ ચગાવવામાં ન કરો. આ દોરીથી પક્ષીઓ ઘાયલ થાય છે અને લોકોને તેના ઘા ની અસર તહેવારની ઉજવણી બાદ પણ લાંબા સમય સુધી રહે છે. (2) વિજળીના તારમાં ફસાયેલા અને સબ – સ્ટેશનમાં પડેલા પતંગને પાછો મેળવવાની લાલચમાં ન પડશો (3) લૂઝ કપડાં ન પહેરવા, માથે ટોપી પહેરવી (4) મકાનોના ગીચ વિસ્તારોમાં પતંગ ચગાવવા નહિ (5) ઢાળવાળી મકાનની છત હોય તેવા મકાન ઉપરથી પતંગ ન ચગાવવો (6) પતંગ કપાઇ જાય તો આવા મકાન ઉપરની છત ઉપરથી પતંગ લેવા દોડવું નહિ (7) થાંભલા કે મકાનમાં ફસાયેલાં પતંગને પાછો મેળવવા પથ્થર ન ફેંકવા (8) આપતકાલિન સમયે ૧૦૮ નંબર ઉપર સંપર્ક સાધવા જણાવાયું છે.

ગુજરાત સરકાર દ્વારા અલગ – અલગ જિલ્લા તથા તાલુકા લેવલે મકરસંકાંતિ અને તેની નજીકનાં દિવસોમાં બાળકો તેમજ મોટેરાઓ પતંગ અને દોરા લૂંટવા જાહેર માર્ગો ઉપર દોડાદોડી કરે છે. જેના કારણે અકસ્માતો સર્જાય છે અને ટ્રાફીકની અવર – જવરને અવરોધ થાય છે. કેટલીક વખત જીવલેણ અકસ્માતો પણ થતા હોય છે. જેથી જિલ્લા મેજીસ્ટ્રેટ – અધિક જિલ્લા મેજીસ્ટ્રેટ દ્વારા હુકમ પ્રસિધ્ધ કરી નીચે દર્શાવ્યા મુજબના કૃત્યો કરવાની મનાઇ ફરમાવી છે. જેમાં કોઇપણ વ્યકિતઓએ જાહેર રસ્તાઓ ઉપર પતંગો ઉડાડવા, પતંગો કે દોરા લુંટવા, હાથમાં વાંસ કે ઝાંખરા કે તેવા પ્રકારનાં કોઇપણ સાધનો સાથે જાહેર માર્ગો ઉપર વાહનવ્યવહારને અવરોધ થાય, વીજળીના કે ટેલીફોનના તાર પર લંગર નાખવા અથવા અકસ્માત સર્જાય તેવી પ્રવૃતિ કરવા માટે મનાઇ ફરમાવેલ છે અને આ હુકમનો ભંગ કે ઉલ્લંધન કરનાર વ્યક્તી ફોજદારી અધિનિયમ હેઠળ શિક્ષાને પાત્ર પણ થઇ શકે છે માટે આ બાબતની પણ સાવધાની રાખવી જરૂરી છે. આપણો પતંગ ઉડાડવાનો અતિ આનંદ પોતાના અને બીજા માટે જીવલેણ ના બની જાય તેની કાળજી લઈએ…. આવો જવાબદારી નિભાવીએ…

સહુ વાંચક મીત્રો ને ઉતરાયણના પર્વની ખુબ – ખુબ શુભ કામનાઓ…


-અતુલ એન. ચોટાઈ

(પત્રકાર અને લેખક)
રાજકોટ – ગુજરાત


વિદ્યાર્થીઓને પર્યાવરણ અને વિજ્ઞાન સાથે પ્રેમ કરાવતા ભાવનગરના એક અનોખા શિક્ષક

dipakbhai pandya

dipakbhai pandya

-નિધિ ભટ્ટ

શિક્ષક એ સમાજની સૌથી જવાબદાર અને અગત્યની વ્યક્તિ ગણાય છે, કારણકે તેમની વિદ્ધતા ફક્ત સમાજની જ નહીં પણ સંપૂર્ણ પૃથ્વીનું ભાવિ બદલી શકવા સક્ષમ ગણાય છે : હેલન ક્લેડિકોટ

હેલન ક્લેડિકોટનું જીવન શિક્ષકે સૂચવેલાં પુસ્તકે બદલી નાખ્યું બાળરોગના નિષ્ણાત ડૉક્ટર બન્યા બાદ પણ તેમણે ધીકતી પ્રેક્ટીસ છોડીને પૃથ્વીને ન્યુક્લિઅર ફ્રી બનાવવા માટેની ઝુંબેશ શરૂ કરી. રેડિયો ઉપર દર સપ્તાહે એક કાર્યક્રમ યોજવાનું નક્કી ર્ક્યું. જેનો મુખ્ય હેતુ હતો તમે પૃથ્વીને ચાહતા હો તો..?? ધરતી અને સમુદ્રમાં સમાયેલી અદભૂત જીવસૃષ્ટિનું રક્ષણ તે જ તેમનું જીવન બની ગયું હતું. ૨૦૦૯માં તેમને નેશનલ વુમન્સ હિસ્ટ્રી પ્રોજેક્ટ તરફથી ખાસ એવૉર્ડ એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો. પ્રકૃતિ અને પર્યાવરણનું જતન જ તેમના જીવનનું ધ્યેય બની ગયું હતું. આધુનિક યુગમાં દરેક ક્ષેત્રમાં વ્યાપારીકરણ ફેલાઈ ગયું છે. આ જુવાળ વચ્ચે પણ ભારતમાં એવા અનેક શિક્ષકો છે જે વિદ્યાર્થીઓને પર્યાવરણને પ્રેમ કરતા શીખવે છે.

ભાવનગર કામાણી ઘરશાળાના શિક્ષકની વાત આપણે કરી રહયા છીએ  ઘરશાળામાં ભૌતિક વિજ્ઞાનના શિક્ષક દિપકભાઈ જે. પંડ્યા તેમની ફરજ પ્રત્યે સતત જાગૃત રહે છે. દીપકભાઈનું કહેવું છે ભારતમાં સામાન્ય રીતે વિદ્યાર્થીઓ વિજ્ઞાન અને ગણિત શીખવાનું નામ પડે એટલે અચાનક બીમારીનો શિકાર બની જતા હોય છે. દીપકભાઈ આ વિદ્યાર્થીઓને પર્યાવરણને પ્રેમ કરવા દરિયાઈ જીવોનો અને દરિયાઈ વનસ્પતિઓનો અભ્યાસ કરાવવા સમુદ્રની સફર પણ કરાવે છે. સમુદ્રના પેટાળમાં છુપાયેલી વિવિધ વનસ્પતિઓને જોઈને બાળકો પણ આશ્ચર્યચકિત બની જાય છે. દીપકભાઈને આ અગાઉ કાઉન્સિલ ઓફ સાયન્ટિફિક ઍન્ડ ઈન્ડસ્ટ્રિયલ રિસર્ચ તથા ઈસરો દ્વારા આયોજિત રાષ્ટ્રીય વિકાસ માટે વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજીની પરિષદમાં હાજર રહેવાનું આમંત્રણ મળ્યું હતું. થોડા સમય પહેલા વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની ઉપસ્થિતિમાં આંધ્ર પ્રદેશના તિરુપતિ ખાતેની શ્રી વ્યંકટેશ્ર્વર યુનિમાં યોજાયેલી ૧૦૪મી ભારતીય વિજ્ઞાન પરિષદમાં તેમનો પ્રોજેક્ટ સૌરાષ્ટ્રના સમુદ્ર તટે પ્રાપ્ય શેવાળની વિવિધ પ્રજાતિની જૈવ વિવિધતા સંદર્ભે સમુદ્રીય પર્યાવરણ પરની સકારાત્મક અસર પસંદ થયો હતો. ગુજરાતમાંથી પસંદ થયેલા ૫ અને રાષ્ટ્રીય સ્તરે ૧૦૦ સંશોધનોમાં તેમનો સંશોધન પ્રોજેક્ટ પસંદ કરવામાં આવ્યો હતો. જે સૌરાષ્ટ્ર તેમજ ગુજરાતીઓ માટે એક ગર્વની વાત છે. તેમના સંશોધનમાં સિનિયર વૈજ્ઞાનિકો ડૉ. એચ.વી. જોશી, ડૉ. સી.આર.કે રેડ્ડી, ડૉ. એમ.આર. ગાંધીના માર્ગદર્શન હેઠળ કરવામાં આવ્યું છે.

ચાલો જાણી લઈએ સમુદ્રીય પર્યાવરણની એક મહત્ત્વની પોષણકડી તેવી શેવાળની અવનવી વાતો. ગુજરાતી ભાષામાં શેવાળની પ્રીત વિશે એક સુંદર લોકગીત જોવા મળે છે. કહેવાય છે કે સાચી પ્રીત શેવાળની જળ ખૂટે જીવ જાય જેમ શેવાળ જ્યાં પાણી હોય ત્યાં રહેવાનું પસંદ કરતી હોય છે તે જ પ્રમાણે શિક્ષક દીપકભાઈ શેવાળની પર્યાવરણમાં ઉપયોગીતા કે સમુદ્રીય જીવસૃષ્ટિ વિશે માહિતી મેળવવા ઉત્સુક વ્યક્તિઓ પાસે તેમના જ્ઞાનનો ભંડાર ખોલી દે છે. દીપકભાઈનું કહેવું છે કે સૌરાષ્ટ્રનો દરિયાકિનારો શેવાળનું પિયર ગણવામાં આવે છે. શેવાળને સમુદ્રીય પર્યાવરણ વ્યવસ્થાપનની એક મહત્ત્વપૂર્ણ કડી ગણવામાં આવે છે. ટૂંકમાં કહેવું હોય તો સમુદ્રનું કલ્પવૃક્ષ એટલે જ શેવાળ. સૌરાષ્ટ્રનો દરિયાકિનારો પ્રકાશ ઉષ્ણતાઊર્જા યુક્ત છીછરો, અગ્નિકૃત ખડકો ધરાવતો, રેતાળ, સુયોગ્ય તાપમાન સેલીનીટી (ક્ષાર સંકેન્દ્રણ) ના મૂલ્યો ધરાવે છે. શેવાળને વૈજ્ઞાનિક પરિભાષામાં આલ્ગી કહેવામાં આવે છે. સમુદ્રમાં ત્રણ પ્રકારની શેવાળ જોવા મળે છે. ગ્રીન શેવાળ (ક્લોરો ફાયસી), ફીયો ફાયસી (ભૂખરી શેવાળ) તથા રોડો ફાયસી (લાલ શેવાળ). શેવાળ સમુદ્રીય જીવો જેવા કે માછલીઓ, ઝીંગા, કરચલાં માટે શ્રેષ્ઠ ખોરાક ગણાય છે. વળી પરોક્ષ રીતે તે માનવીને પણ પોષણયુક્ત ખોરાક પૂરો પાડે છે. શેવાળમાં મિનરલ્સ, કાર્બોહાઈડ્રેટ, પ્રોટીન, એમિનો ઍસીડ, નાઈટ્રેટ, ફોસ્ફેટ, કૅલ્શિયમ અને મેગ્નેશિયમ જેવાં પોષકતત્ત્વો જોવા મળે છે.

શેવાળનો ઉપયોગ વિવિધ પ્રકારના ઉત્પાદનોમાં કરવામાં આવે છે. અગર, કેરેઝીનન, આલ્જીનિક, એસીડ, ડાયેટમ્સ વગેરે ખોરાક તરીકે, ઉદ્યોગોમાં જેલી પદાર્થો બનાવવામાં, ટુથપેસ્ટ, પેઈન્ટસ, ડેરી ઉદ્યોગોમાં, દવાઓમાં, કાપડ ઉદ્યોગમાં ડાઈ બનાવવામાં, જૈવિક ખાતર તરીકે, પશુ ખોરાક તરીકે, જૈવિક બળતણ ઉર્જા માટે, સૌંદર્ય પ્રસાધનોમાં, વેસ્ટ વોટર ટ્રીટમેન્ટ, કૅન્સર, ડાયાબિટીસ, ગોઈટર જેવા ગંભીર રોગોમાં પણ શેવાળ ઉપયોગી ગણાય છે. સમુદ્રીય જીવો કોચલાઓ (કૉરલ્સ)ના રક્ષણ અને પોષણ માટે, જમીનમાં નાઈટ્રોજન સ્થાપક તરીકે, ફેવિકોલ, વિસ્ફોટકો વગેરે બનાવવામાં પણ શેવાળ અત્યંત ઉપયોગી ગણાય છે. સમુદ્રમાં ઓગળેલા સીઓટુએસઓટુ પ્રદૂષકોને શોષી લઈ ફિલ્ટરેશન તરીકે શેવાળ સમુદ્રીય પર્યાવરણને શુદ્ધ રાખે છે. કેટલાક રસાયણો, ક્ષારો, વિટામિન્સ અને એન્ટિ બાયોટિક્સ ગ્રહણ કરીને સમુદ્રીય પર્યાવરણને પ્રદૂષણમુક્ત બનાવે છે. તેવી અનેક શેવાળના ઉપયોગની માહિતી તેમણે સંશોધન દ્વારા જાણી છે.

દીપકભાઈનું સંશોધન મુખ્યત્વે ભાવનગર જિલ્લામાં ગોપનાથ, મહુવા, ઘોઘા સહિત દ્વારકા, ઓખા, બેટદ્વારકા, દીવ, જાફરાબાદ, પોરબંદર, વેરાવળ, મીઠાપુર, સિક્કા જેવી વિવિધ જગ્યાઓમાં અનેક દિવસો વિતાવીને કરવામાં આવ્યું છે. શેવાળની ૨૦૦થી વધુ પ્રજાતિ મળી આવે છે તેમનું કહેવું છે કે દ્વારકા, ઓખા, બેટદ્વારકા અને દીવને શેવાળનું પિયર ગણવામાં આવે છે. શેવાળને સમુદ્રીય પર્યાવરણને ધબકતું રાખનાર એક મહત્ત્વપૂર્ણ પોષણકડી ગણવામાં આવે છે. સમુદ્રમંથન દ્વારા પ્રાપ્ય ઉત્તમ કલ્પવૃક્ષ છે, તેવું તેમને સંશોધન દ્વારા જાણવા મળ્યું છે. વિદ્યાર્થીઓને દરિયામાં ઊગતી પર્યાવરણની પોષણ કડી સમાન શેવાળની અગત્યતા વિશે બાળપણથી જાણકારી આપીને સમુદ્રીય જીવસૃષ્ટિનું જતન કરવું તે જ તેમના જીવનની પ્રાથમિક્તા બની ગઈ છે. આજકાલ વિવિધ એમ્યુઝમેન્ટ પાર્કમાં કે રિસોર્ટમાં સહેલગાહ માટે લઈ જવામાં આવતા વિદ્યાર્થીઓને ક્યારેક સમુદ્રીય જીવસૃષ્ટિની સહેલગાહે લઈ જઈને જાણકારી આપવામાં આવે તો આપણે ચોક્કસપણે કહી શકીએ કે ભાવિપેઢી પર્યાવરણની રક્ષા માટે જરૂર સજાગ રહેશે.. (મુંબઈ સમાચાર માંથી સાંભાર)


રાજકોટના ડો. રમેશચંદ્ર ભાયાણી શિક્ષણ અને વિજ્ઞાન ક્ષેત્રે દરેક લોકો માટે પ્રેરણારૂપ બની શકે છે

Dr. Rameshchandra Bhayani

Dr. Rameshchandra Bhayani

જન્મ પછી એવી બીમારી લાગુ પડી કે જોનાર પણ ઇશ્વરની કૃપા હશે તો બચી જશે તેમ કહેતા. માતા – પિતાએ સાર સંભાળ લઇને ઉછેર કર્યો. ઘરમાં પૂજા પાઠમાં જોડાઇ જતા પુત્રનું અભ્યાસમાં મન લાગતું ન હતું. ઘરે સાધુ સંતોને બોલાવી સત્સંગ થતો પણ પુત્રથી ચિંતિત માતાએ એક દિવસ ઘરે આવેલા સાધુને પૂછ્યુું કે મહારાજ યે લડકા પઢેગા યા નહીં..?? સાધુએ બાળકની હથેળી ઊંધી ચતી કરીને ઊંડો શ્વાસ લેતા કહ્યું કે માતાજી યે લડકા દસમી ચોપડી તક ભી નહીં પહોંચેગા..!! સાધુના આ શબ્દો સાંભળ્યા પછી એ બાળકે અભ્યાસમાં એકાગ્રતા કેળવીને એસ.એસ.સી, બી.એસ.સી, ડબલ એમ.એસ.સી (પ્રથમવર્ગ લાયકાત સાથે), રસાયણ શાસ્ત્રમાં પી.એચ.ડી, ડી.એસ.ઇ., ડીઇ.આર.આઇ. અને ત્યારબાદ વિજ્ઞાન, શિક્ષણક્ષેત્રે અધ્યયન, લેખન અને સંશોધનો કરીને શૈક્ષણિક જગતમાં પોતાનું એક આગવું સ્થાન પ્રાપ્ત કર્યું.

જેમનું નામ છે ડો. રમેશચંદ્ર જમનાદાસ ભાયાણી. મૂળ દ્વારકાના લોહાણા પરીવારમાં જન્મેલા રમેશભાઈ ના પિતા બેરિસ્ટર હતા. પ્રાથમિક શિક્ષણ દ્વારકામાં લીધું રાજકોટ ધર્મેન્દ્રસિંહજી કોલેજમાં વિજ્ઞાન વિભાગમાં પ્રવેશ મેળવ્યો તથા પરિવાર ઉપર બોજ ન આવે એ માટે સ્કોલરશિપ સાથે એમ.એસ.સી કર્યું. કાર્બનિક રસાયણ શાસ્ત્રનો અભ્યાસ કરવા જામનગર ગયા રાતે નોકરી દિવસે અભ્યાસ કર્યો અને રાજકોટ કોટક ઇન્સ્ટીટ્યુટ ઓફ સાયન્સમાં ફેેલો તરીકે નિમણૂક મેળવી જો કે પોતાની અભ્યાસયાત્રા ચાલુ જ રાખી જેમની વિશેષ સિદ્ધીઓમાં જોઈએ તો તેમણે ૩૪ જેટલા પુસ્તક લખ્યા છે અને સાહિત્ય અકાદમી અને સાહિત્ય પરિષદના એવોર્ડ સહિત ઘર ભરાય એટલા એવોર્ડ મળ્યા છે. છેલ્લે પ્રોફેસર તરીકે ફરજ બજાવીને નિવૃત્ત થયા છે. ઉપરાંત રસોડા પ્રયોગપોથી, થેલેસિમિયા અંગે વિશેષ જાણકારી વિજ્ઞાન જાગૃતિ નામથી માસિક દીવાલ પત્ર સહિત ૫ સંપાદન અને ૪ પાઠ્ય પુસ્તક પણ લખેલા છે. તેમના ૭ થી વધુ સંશોધન પત્ર પ્રસિધ્ધ થયા છે તેઓએ દૈનિકપત્રો, સામાયિકોમાં સાયન્સની કોલમ લખી છે. ભાયાણી સાહેબની આ મહેનત બદલ ૨૦0૧ માં રાષ્ટ્રપતિ ડો. એ.પી.જે. કલામના હસ્તે સન્માન પણ થયેલ છે હાલમાં ૭૫ વર્ષની ઉંમરે પણ તેઓ રાજકોટના લોકવિજ્ઞાન કેન્દ્રમાં માનદસેવા આપી નિ:શુલ્ક શિક્ષણ સેવાયજ્ઞ ચલાવે છે.

ગુજરાતમાં થેલેસેમિયા સામે જાગૃતિ લાવવા ૧૯૮૩ થી શરૂ કરેલી ઝુંબેશ આજે પણ ચાલુ છે. નિવૃત્ત થયા બાદ ૨૦૦૫ થી રાજકોટ લોક વિજ્ઞાનકેન્દ્રમાં નિયામક તરીકે નિમણૂક થતા આજે પણ ત્યાં માનદ સેવા આપી રહ્યા છે. પ્રોફેસર તરીકે નિવૃત્ત થયા બાદ મનુષ્યદેહ સાર્થક કરવા અને સમાજ  માટે યથાશક્તિ કાર્ય કરવાના ઉદ્દેશ સાથે આજે ૭૫ વર્ષની ઉંમરે  પણ સાયન્સના સ્ટુડન્ટ અને જીજ્ઞાસુ વિદ્યાર્થીઓને નિ:શુલ્ક માર્ગદર્શન આપી રહ્યા છે.   ડો. રમેશચંદ્ર ભાયાણી (નિયામકશ્રી) પ્રાદેશિક લોક વિજ્ઞાન કેન્દ્ર, નહેરુ ઉદ્યાન, રેસકોર્સ ની અંદર, રાજકોટ – ૩૬૦ ૦૦૧ ફોન : ૦૨૮૧ – ૨૪૪૯૯૪૦ (સમય સવારે ૧૧ થી ૧) ઉપર તેમનો સંપર્ક કરી શકાય છે.


સુરતની આ શાળામાં વિદ્યાર્થીઓને કડવી શિક્ષા આપવામાં આવે છે

Teacher Punishment

Teacher Punishment

શિક્ષક વિદ્યાર્થીના જીવનના મધૂર માળી ગણાય છે. શિક્ષક જ્યાં સુધી વિદ્યાર્થીઓને પ્રેમથી વિદ્યા આપતા હોય છે ત્યાં સુધી તેઓ બાળકોની ગૂડબુકમાં રહે છે પરંતુ જ્યારે શિક્ષક વિદ્યાર્થી સાથે કડક વર્તન દાખવે તો તેઓ અણગમા બની જાય છે. પહેલાંના સમયમાં સોટી વાગે ચમ ચમ, વિદ્યા આવે રમઝમ ના પ્રયોગથી વિદ્યાર્થીઓ શિસ્ત અને નિયમિતતાના પાઠ ભણતા હતા. જો કે આજે સમય બદલાઈ ગયો છે. કોઈ શિક્ષક આ પ્રયોગ અપનાવવા જાય તો વાલીઓ સીધા પોલીસ મથકે જ પહોંચી જાય છે. આ સમસ્યાના મૂળમાં જઈ સુરતની અડાજણ સ્થિત વિદ્યાકૂંજ સ્કૂલના આચાર્ય મહેશભાઈ પટેલે એક નવો રસ્તો શોધી કાઢ્યો છે. જેમાં તેઓ અનિયમિત અને અશિસ્ત દાખવતા બાળકોને શિક્ષારૂપે સોટીના મારની જગ્યાએ ચાના પ્લાસ્ટિક કપમાં લીમડાનો કડવો રસ પીવડાવી દે છે. આચાર્યના આ નવતર પ્રયોગને માંડ થોડા દિવસો થયા છે અને તેમાં તેમને ઘણી સફળતા મળી રહી છે. નવાઈની વાત એ છે કે ઘણા વિદ્યાર્થીઓ તો સામે ચાલી પોતાની ભૂલ કબૂલી કડવી શિક્ષાની માંગણી પણ કરી રહ્યા છે.


નીહાર હિરાની નામના શિક્ષકે વિદ્યાર્થીઓ માટે ૭૦૦ ડોક્યુમેન્ટ્રી તૈયાર કરી ઓનલાઇન મૂકી છે

Nihar Hirani

Nihar Hirani

ગુજરાતના નીહાર હિરાની નામના એક શિક્ષકે ધોરણ ૯ -૧૦ ના અંગ્રેજી અને ગુજરાતી માધ્યમના ગણીત – વિજ્ઞાાન વિષયના વિદ્યાર્થીઓ માટે પોતાના ખર્ચે તમામ ચેપ્ટરની ડોક્યુમેન્ટ્રી બનાવી અને તેને ઓનલાઈન મુકી છે જેથી કોઈ પણ વિદ્યાર્થી કોઈ પણ સમયે કોઈ પણ ચેપ્ટર નિઃશુલ્ક શિખી શકાશે ઘણા ક્રિએટીવ લોકો પોતાની ક્રિએટીવીટી પોતાના કામ માટે જ વાપરતા હોય છે પરંતુ સમાજમાં એક એવો પણ વર્ગ છે જેમનો કોઈ સ્વાર્થ નથી છતાં પણ લોકોને કંઈક નવું આપવના વિચાર સાથે પોતાની પોકેટમની માંથી કંઈક એવી રીતે સમાજસેવા કરતા હોય છે કે જે એક – બે નહીં પણ લાખો લોકોને કામે લાગતી હોય છે. અહીં આપણે વાત કરીએ છીએ નીહાર હિરાની નામના એક શિક્ષકની જેમણે એક – બે નહી પણ ૭૦૦ ડોક્યુમેન્ટ્રી બનાવી ધોરણ ૯ અને ૧૦ ના ગણીત વિજ્ઞાનના બધા ચેપ્ટરો કવર કરી યુટયુબ પર મુક્યા છે. આ અંગે વાત કરતા નિહાર હિરાની કહે છે કે ગમે તેમ ગણો તો પણ એક શિક્ષકનો સ્વાભવ એટલે કે વિદ્યા વધુને વધુ લોકો સુધી પહોંચે તેવો મારો હંમેશા પ્રયાસ રહ્યો છે. ખાસ કરીને ગામડામાં રહેતા કે ટયુશન કરવા ન માંગતા અથવા તો સ્કૂલે ગયા હોય પણ કોઈ ચેપ્ટર છુટી ગયું હોય અને ફરીથી સારી રીતે ભણવું હોય તેવા કોઈ પણ વિદ્યાર્થીને ઉપયોગી મે ગણીત – વિજ્ઞાાનના ધોરણ ૯ અને ૧૦ ના ૭૦૦ એજ્યુકેશનલ વિડીયો બનાવ્યા છે અને યુટયુબ પર મુક્યા છે. આ વિડિયો બનાવવો મે મારા પોતાનો ડિઝીટલ કેમેરો, સોફ્ટવેર અને અન્ય ચીજ વસ્તુઓ ખરીદી છે અને જ્યારે ટાઈમ મળે ત્યારે કોઈ પણ એક વિષયના એક ચેપ્ટર ને તૈયાર કરુ છું. અને બાળક સારી રીતે સમજી શક ેતે રીતે અપલોડ કરુ છું. અત્યાર સુધી ૭૦૦ વિડિયો અપલોડ થયા છે જેને નિઃશુલ્ક જોઈ શકાય છે અને ગુજરાતી તથા અંગ્રેજી બંન્ને માધ્યમમાં ભણી શકાય છે. નિઃશુલ્ક ભણવા માંગતા વિદ્યાર્થીઓ માટે નીચેની લિંક દ્વારા આ વિડિઓ જોઈ શકાશે

https://www.youtube.com/user/niharmhirani/playlists


ભણતર ની સફળતામાં સહાયરૂપ બનતી મોબાઈલ એપ્લિકેશનો

Mobile Application

Mobile Application

ભણતરની સફળતામાં સહાયરૃપ બનતી મોબાઈલ એપ્લિકેશનો ની માહિતી થોડા સમય પહેલા ગુજરાત સમાચારમાં પ્રસિદ્ધ થઈ હતી જે સહુ વાચકમિત્રોને ઉપયોગી બની શકે તેવા હેતુથી અહીં મુકવામાં આવી છે

અવરનોટ

અવરનોટ એપ વર્ષ ૨૦૦૮માં વિકસાવવામાં આવી હતી. પણ સમયાંતરે આ એપમાં ઘણા જરૃરી બદલાવ પણ આવ્યા છે. આ એપની મદદથી યુઝર્સ પોતાની નોટ્સ સરળતાથી બનાવી શકે છે. આ એપમાં આપેલાં કેમેરાની મદદથી તમે કોઈ પણ ડોક્યુમેન્ટનો ફોટો પાડીને એની નોટ્સ બનાવી શકો છો. તમે લીસ્ટ પણ બનાવી શકો છો. આ સિવાય એજન્ડા તૈયાર કરવામાં અને રિમાન્ડર માટે પણ આ એપ મદદગાર સાબિત થાય છે.

ડ્રોપ બોક્સ

ઘણી બધી ફાઈલો, ફોલ્ડર, ફોટોસ વગેરે વસ્તુને સેવ કરવાની મેમરી તમારા મોબાઈલમાં ન હોય તો તમે ડ્રોપ બોક્સ એપ ડાઉનલોડ કરી શકો છો. આ એપ તમારી દરેક મહત્ત્વની ફાઈલ સાચવીને રાખશે. અને તમારા મોબાઈલની મેમરી બચશે. આ એપની અંદર સેવ કરેલી ફાઈલને તમે એડિટ પણ કરી શકો છો. તેમજ ફાઈલને તમે તમારા અન્ય મિત્રો સાથે શેર પણ કરી શકો છો. જેથી આ એપની મદદથી તમે ગૃપ સ્ટડિઝ પણ કરી શકો છો. આ સિવાય બોક્ષ અને ગુગલ ડ્રાઈવ નામની પણ એપ છે જેમાં તમે તમારા ડેટા સેવ કરી શકો છો.

સ્લીપ સાઈકલ અલાર્મ કલૉક

અનેક વિદ્યાથીઓને અભ્યાસ દરમ્યાન ઊંઘની અનેકવિધ સમસ્યા સતાવે છે. કાં તો ઊંઘ આવતી જ નથી. અથવા માત્ર ઊંઘતા રહેવાય છે. ઘણીવાર ઊંઘ સમયસર ઉડતી નથી. જેવી અનેક સમસ્યા હોય છે. આ સમસ્યાનો ઉકેલ સ્લીપ સાઈકલ આલાર્મ ક્લોકની મદદથી લાવી શકાય છે. આ એપ તમને જાણ કરશે કે તમારે ક્યારે અને કેટલું સૂવું જોઈએ. તમારા શરીરને સ્વસ્થ અને પર્યાપ્ત ઊંઘ મળી રહે એ માટે એપ ડાઉનલોડ કરવી રહી.

વૉલ ફેમ

વૉલફેમને તમે વિદ્યાર્થીઓનું ટયુટર કહી શકો છો. આ એપમાં ડેટાના સંખ્યાબંધ વિકલ્પો અને હજારો સવાલોથી પરિપૂર્ણ છે. જે તમને દરેક વિષયની જાણકારી ઉપલબ્ધ કરાવે છે. આ એપમાં પૌરાણીક કથાઓ, વંશાવલી, ખગોળ વિજ્ઞાાન અને ત્રિકોણમિતિ જેવા નાના પ્રકારના અનેક વિષયોને આવરી લેવામાં આવ્યા છે.

માય સ્ટડી લાઈફ

માય સ્ટડી લાઈફ એપમાં તમે તમારા ક્લાસિસ, તમારી તૈયારીની, યાદી, કોલેજના કામની યાદી, અભ્યાસની યાદી બનાવીને રાખી શકો છો.

ઈઝી બિબ

ઈઝી બિબ એપ વિદ્યાર્થીઓને અભ્યાસને લગતી અનેક માહિતી શોધવામાં મદદ કરે છે. એટલે એમ કહી શકાય કે વિદ્યાર્થીઓના રિસર્ચ વર્કલોડનો ભાર ઓછો થઈ જાય છે. આ એપ તમને પ્રશ્નનો જવાબ સ્માર્ટલી આપે છે. ફક્ત આ એપમાં તમારી પુસ્તકનું નામ ટાઈપ કરવાથી જેતે પુસ્તકના વિષયની અને વ્યાખ્યા અને વિગતોની ટિડેલ્સ તમને જોવા મળશે.

માઈક્રોસોફ્ટ ઓફિસ મોબાઈલ

એન્ડ્રોઈડ યુઝર્સો માટે માઈક્રોસોફ્ટ ઓફિસ મોબાઈલ એક ગેજેટ એપ જેવું કામ કરે છે. જો તમારી પાસે લેપટોપ ન હોય તો આ એપની મદદથી તમારા મોબાઈલમાં એમએસ વર્લ્ડ, એક્સલ, પાવરપોઈન્ટ પર કામ કરી શકો છો.

ડુઓલિંગો

ડુઓલિંગો એપ નામ સાંભળતા જ ખબર પડી જાય. અવનવી ભાષા શિખવતી એપ છે. આ એપની મદદથી તમે ફ્રેન્ચ, ઈટાલિયન, સ્પેનિશ અને પોર્ટુગિઝ જેવી ભાષાઓ સરળતાથી શિખી શકો છો. આ એપ ગેમિંગ સ્ટાઈલથી તમને ભાષા શિખવાડે છે.

સ્ક્રિબ્ડ

સ્ક્રિબ્ડ એપ એ લોકો માટે ઉપયોગી છે જેઓને વાંચનના શોખીન હોય અને વારંવાર લાઈબ્રેરી જતા હોય જેઓને મોંઘા પુસ્તકો ખરીદવા નથી માગતા એમને આ એપ મદદ કરે છે. આ એપમાં ઘણા બધા પુસ્તકો રહેલા છે. તમારી પસંદ નાપસંદને જાણીને તમારે કયું પુસ્તક વાંચવું એની સલાહ પણ આપે છે. યુઝર્સ આ એપમાં પુસ્તક સ્ટોર કરીને પણ રાખી શકો છો.


ગુજરાત રાજયની રાજકીય તવારીખ

આલેખન:-  ડી. પી. નાકરાણી (માહિતી બ્યુરો – રાજકોટ)

૧૯૬૦માં ગુજરાત રાજયની સ્થાપના થઇ ત્યારથી ગુજરાતની રાજકીય તવારીખ જોઇએ તો કુલ – ૨૪ રાજય પાલ, ૨૮ મુખ્યમંત્રીશ્રી તેમજ ૧૯ વિધાનસભાના અધ્યક્ષશ્રીઓ રહી ચુકયા છે.

રાજયપાલશ્રીઓ.

(૧) શ્રી મહેદી નવાઝ જંગ-૧-૫-૬૦ થી ૩૧-૭-૬૫ સુધી (૨) શ્રી નિત્યાનંદ કાંનૂનગો ૧-૮-૬૫ થી ૬-૧૨-૬૭ (૩) શ્રી પી. એન. ભગવતી ૭-૧૨-૬૭ થી ૨૫-૧૨-૬૭ (કાર્યકારી) (૪) શ્રી મન્નારાયણ ૨૬-૧૨-૬૭ થી ૧૬-૩-૭૩ (૫) શ્રીપી. એન. ભગવતી (કાર્યકારી) ૧૭-૩-૭૩ થી ૩-૪-૭૩ (૬) શ્રી કે. કે. વિશ્વનાથન ૪-૪-૭૩ થી ૧૩-૮-૭૮ (૭) શ્રીમતી શારદા મુખરજી ૧૪/૮/૭૮ થી ૫/૮/૮૩ (૮) પ્રો.કે. એમ. ચાંડી ૬/૮/૮૩ થી ૨૫/૪/૮૪ (૯) શ્રી બી. કે. નહેરૂ ૨૬/૪/૮૪ થી ૨૫/૨/૮૬ (૧૦) શ્રી આર. કે. ત્રિવેદી ૨૬/૨/૮૬ થી ૨/૫/૯૦ (૧૧) શ્રી મહિપાલસિંહ શાસ્ત્રી ૨/૫/૯૦ થી ૨૦/૧૨/૯૦ (૧૨) ર્ડો. સ્વરૂપસિંહ ૨૧/૧૨/૯૦ થી ૩૦/૬/૯૫ (૧૩) શ્રીનરેશચંદ્ર સક્સેના ૧/૭/૯૫ થી ૨૯/૨/૯૬ (૧૪) શ્રી કૃષ્ણપાલ સિંધ ૧/૩/૯૬ થી ૨૪/૪/૯૮ (૧૫) શ્રીઅંશુમાન સિંધ ૨૫/૪/૯૮ થી ૧૫/૧/૯૯(૧૬) શ્રી કે. જી. બાલકૃષ્ણન (કાર્યકારી) ૧૬/૧/૯૯ થી ૧૭/૩/૯૯ (૧૭) શ્રી સુંદરસિંહ ભંડારી ૧૮/૩/૯૯ થી ૬/૫/૨૦૦૩ (૧૮) શ્રી કૈલાસપતિ મિશ્રા ૭/૫/૦૩ થી ૨/૭/૨૦૦૪ (૧૯) શ્રી બલરામ જાખડ (કાર્યકારી) ૩/૭/૦૪ થી ૨૩/૭/૨૦૦૪ (૨૦) શ્રી નવલકિશોર શર્મા ૨૪/૭/૦૪ થી ૨૯/૭/૨૦૦૯ (૨૧) શ્રી એસ. સી. ઝમીર (કાર્યકારી) ૩૦/૭/૦૯ થી ૨૬/૧૧/૨૦૦૯ (૨૨) ર્ડો. શ્રીમતી કમલાજી ૨૭/૧૧/૦૯ થી ૭/૭/૨૦૧૪ (૨૩) શ્રીમતી માર્ગારેટ આલ્વા (કાર્યકારી) ૭/૭/૧૪ થી ૧૬/૭/૨૦૧૪ (૨૪) શ્રી ઓમપ્રકાશ કોહલીજી ૧૬/૭/૧૪ થી …

મુખ્યમંત્રીશ્રીઓ

(૧) ર્ડો. જીવરાજ મહેતા ૧/૫/૬૦ થી ૧૮/૯/૬૩ (૨) શ્રી બળવંતરાય મહેતા ૧૯/૯/૬૩ થી ૨૦/૯/૬૫ (૩) શ્રી હિતેન્દ્ર દેસાઇ ૨૦/૯/૬૫ થી ૧૨/૫/૭૧ રાષ્ટ્રપતિ શાસન ૧૨/૫/૭૧ થી ૧૭/૩/૭૨ (૫) શ્રી ઘનશ્યામ ઓઝા ૧૭/૩/૭૨ થી ૧૭/૭/૭૩ (૬) શ્રી ચીમનભાઇ પટેલ ૧૮/૭/૭૩ થી ૯/૨/૭૪ (૭) રાષ્ટ્રપતિ શાસન ૯/૨/૭૪ થી ૧૮/૬/૭૫ (૮) શ્રી બાબુભાઇ પટેલ ૧૮/૬/૭૫ થી ૧૨/૩/૭૬ (૯) રાષ્ટ્રપતિ શાસન ૧૨/૩/૭૬ થી ૨૪/૧૨/૭૬ (૧૦) શ્રી માધવસિંહ સોલંકી ૨૪/૧૨/૭૬ થી ૧૦/૪/૭૭ (૧૧) શ્રી બાબુભાઇ પટેલ ૧૧/૪/૭૭ થી ૧૭/૨/૮૦ (૧૨) રાષ્ટ્રપતિ શાસન ૧૭/૨/૮૦ થી ૬/૬/૮૦ (૧૩) શ્રી માધવસિંહ સોલંકી ૭/૬/૮૦ થી ૬/૭/૮૫ (૧૪) અમરસિંહ ચૌધરી ૬/૭/૮૫ થી ૯/૧૨/૮૯ (૧૫) શ્રી માધવસિંહ સોલંકી ૧૦/૧૨/૮૯ થી ૪/૩/૯૦ (૧૬) શ્રી ચીમનભાઇ પટેલ ૪/૩/૯૦ થી ૧૭/૨/૯૪ (૧૭) શ્રી છબીલદાસ મહેતા ૧૭/૨/૯૪ થી ૧૪/૩/૯૫ (૧૮) શ્રી કેશુભાઇ પટેલ ૧૪/૩/૯૫ થી ૨૧/૧૦/૯૫ (૧૯) શ્રી સુરેશચંદ્ર પટેલ ૨૧/૧૦/૯૫ થી ૧૯/૯/૯૬ (૨૦) રાષ્ટ્રપતિ શાસન ૧૯/૯/૯૬ થી ૨૩/૧૦/૯૬ (૨૧) શ્રી શંકરસિંહ વાધેલા ૨૩/૧૦/૯૬ થી ૨૭/૧૦/૯૭ (૨૨) શ્રી દિલીપભાઇ પરીખ ૨૮/૧૦/૯૭ થી ૪/૩/૯૮ (૨૩) શ્રી કેશુભાઇ પટેલ ૪/૩/૯૮ થી ૭/૧૦/૨૦૦૧ (૨૪) શ્રી નરેન્દ્રભાઇ મોદી ૭/૧૦/૦૧ થી ૨૧/૧૨/૨૦૦૨ (૨૫) શ્રી નરેન્દ્રભાઇ મોદી ૨૨/૧૨/૦૨ થી ૨૪/૧૨/૨૦૦૭ (૨૬) શ્રી નરેન્દ્રભાઇ મોદી ૨૫/૧૨/૦૭ થી ૨૬/૧૨/૨૦૧૨ (૨૭) શ્રી નરેન્દ્રભાઇ મોદી ૨૬/૧૨/૧૨ થી ૨૧/૫/૨૦૧૪ (૨૮) શ્રીમતી આનંદીબેન પટેલ ૨૨/૫/૧૪ થી…..

વિધાનસભાના અધ્યક્ષશ્રીઓ

(૧) શ્રી કલ્યાણજી મહેતા ૧/૫/૬૦ થી ૧૯/૮/૬૦ (૨) શ્રી માનસિંહ રાણા ૧૮/૮/૬૦ થી ૧૯/૩/૬૨ (૩) શ્રી ફતેહઅલી પાલેજવાળા ૧૯/૩/૬૨ થી ૧૭/૩/૬૭ (૪) રાધવજી લેઉઆ ૧૭/૩/૬૭ થી ૨૮/૬/૭૫ (૫) શ્રી કુંદનલાલ ધોળકીયા ૨૮/૬/૭૫ થી ૨૮/૩/૭૭ અને ૨૧/૪/૭૭ થી ૨૦/૬/૮૦ (૬) શ્રી નટવરલાલ શાહ ૨૦/૬/૮૦ થી ૮/૧/૯૦ (૭) શ્રી બરજોરજી પારડીવાલા ૧૯/૧/૯૦ થી ૧૬/૩/૯૦ (૮) શ્રી શશીકાંત લાખાણી ૧૬/૩/૯૦ થી ૧૨/૧૧/૯૦ (૯) શ્રી હિમતલાલ મુલાણી ૧૧/૨/૯૧ થી ૨૧/૩/૯૫  (૧૦) શ્રી હરિશચંદ્ર પટેલ ૨૧/૩/૯૫ થી ૧૬/૯/૯૬ (૧૧) શ્રી ગુમાનસિંહ વાધેલા ૨૯/૧૦/૯૬ થી ૧૯/૩/૯૮ (૧૨) શ્રી ધીરૂભાઇ શાહ ૧૯/૩/૯૮ થી ૨૭/૧૨/૨૦૦૨ (૧૩) પ્રો. મંગળભાઇ પટેલ ૨૭/૧૨/૨૦૦૨ થી ૧૭/૧/૨૦૦૮ (૧૪) શ્રી અશોકભાઇ ભટ્ટ ૧૮/૧/૨૦૦૮ થી ૨૯/૯/૨૦૧૦ (૧૫) પ્રો. મંગળભાઇ પટેલ (કાર્યકારી) ૩૦/૯/૨૦૧૦ થી ૨૪/૨/૨૦૧૧ (૧૬) શ્રી ગણપતસિંહ વસાવા ૨૪/૨/૨૦૧૧ થી ૨૬/૧૨/૨૦૧૨ (૧૭) શ્રી વજુભાઇ વાળા ૨૬/૧૨/૨૦૧૨ થી ૩૦/૮/૨૦૧૪ (૧૮) શ્રી મંગુભાઇ પટેલ (કાર્યકારી) ૩૦/૮/૨૦૧૪ થી ૧૦/૧૧/૨૦૧૪ (૧૯) શ્રી ગણપતસિંહ વસાવા ૧૦/૧૧/૨૦૧૪ થી …


કોચિંગ ક્લાસ એટલે વિદ્યાર્થીઓની આકાંક્ષાને મોતમાં ધકેલતો ધંધો ગણાય છે

Tuition Classes

Tuition Classes

– નિધિ ભટ્ટ

વિદ્યાર્થીઓનાં જીવનમાં ધોરણ ૧૦ ની પરીક્ષાનું પરિણામ બાળકની હોંશિયારી માપવા માટેનું હથિયાર ગણાતું આવ્યું છે. ભારતીય શિક્ષણ પ્રથાએ સમાજના વિવિધ સ્તરના કુટુંબોમાં એવો ભય ફેલાવી દીધો છે કે ધોરણ ૧૦ માં સારા માર્ક્સ ન મેળવી શકનાર બાળક જીવનમાં ઉચ્ચ અભ્યાસ માટે સક્ષમ નથી બાળક ધો. ૧૦માં આવે એટલે તેની આઝાદી છીનવી લેવામાં આવે છે. ઘરના સભ્યો પોતાના તેમજ સંતાનનાં મોજશોખ, લગ્ન સમારંભ, સામાજિક મેળાવડા, પર્યટન કે પ્રવાસ ઉપર પ્રતિબંધ મૂકી દેતા હોય છે. સંતાનને ધોરણ ૧૦ અને ધોરણ ૧૨ માં ફક્ત બે જ કામ કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવે છે જેમાં શાળા – કૉલેજ – કોચિંગ ક્લાસમાં હાજરી આપવાની અને વિવિધ પરીક્ષાની તૈયારી કરવાની. દરેક માતા – પિતાની ઈચ્છા હોય છે કે તેમનું બાળક ડૉક્ટર કે એન્જિનિયર જ બને.. આ માટે તેઓ મોંઘીદાટ ફી ચૂકવીને બાળકોને કોચિંગ ક્લાસમાં મોકલે છે. કોચિંગ ક્લાસ એટલે શિક્ષણના મેદાનમાં ચોગ્ગા અને છક્કા મારવાની ટેકનિક શીખવાડતું હથિયાર ગણાય છે.

દેશમાં કોચિંગ ક્લાસનું હબ ગણાતું કોટા શહેર આજકાલ વિદ્યાર્થીઓમાં વધી ગયેલી આત્મહત્યાને કારણે ચર્ચામાં છે. આ વર્ષે કુલ ૨૬ વિદ્યાર્થીઓ આત્મહત્યા કરી ચૂક્યા છે. ગયા વર્ષે ૧૧ વિદ્યાર્થીઓએ આપઘાત ર્ક્યો હતો. ૨૦૧૩ માં ૧૩ વિદ્યાર્થીઓએ મોતને વહાલું ર્ક્યું હતું. જીવનમાં સફળતાનાં શિખરો સર કરવાની તાલીમ લેવા અનેક અરમાન સાથે આવેલા વિદ્યાર્થીઓના જીવનમાં કોચિંગ ક્લાસ મૃત્યુનો ઘંટ વગાડી દે છે. આત્મહત્યાની વધતી ઘટનાઓએ કોચિંગ ક્લાસની એક ભયાવહ છબી સમાજ સામે ઊભી કરી છે. માસૂમ બાળકોમાં જાણે કે ‘મોતને વહાલું કરવાની સ્પર્ધા’ વેગ પકડી રહી છે. હાલમાં તો એવું કહેવાઈ રહ્યું છે કે દર તેરમાં દિવસે એક વિદ્યાર્થી મોતને ભેટી રહ્યો છે! કારણ એકદમ સાફ છે – પરીક્ષાઓમાં સફળ થવાનું ભારે દબાણ, વિવિધ ક્ષેત્રે આગળ વધી શકાય તેવા વિકલ્પનો અભાવ, શાળામાં શિક્ષકોનો ઉપેક્ષા ભરેલ વ્યવહાર જવાબદાર ગણાય છે. માતા – પિતા – સંબધી અને સમાજની માસૂમ બાળકો પાસેથી વધુ પડતી અપેક્ષાઓ અને દેખાદેખીનો માહોલ ઊભો કરાય છે. બાળકોને ફક્ત પરીક્ષાલક્ષી જ્ઞાન અને સૂચનાઓ આપવામાં આવતી હોય છે તેમને જીવનના સાચા રસ્તાથી અજાણ રાખવામાં આવે છે.

આઈઆઈટી, જેઈઈ તથા મેડિકલની પ્રવેશ પરીક્ષાઓની તૈયારી ધોરણ ૧૨ ના અભ્યાસની સાથે જ કરવામાં આવે છે. આઈઆઈએમની પ્રવેશ પરીક્ષા એટલે કે કેટની તૈયારી ગ્રેજ્યુએશન કે તેના સમકક્ષ અંતિમ વર્ષની સાથે કરવામાં આવતી હોય છે જેથી વિદ્યાર્થીઓેનું એક વર્ષ બચાવી શકાય વિદ્યાર્થીઓ બધું જ સાથે કરવા જતાં ગૂંચવાઈ જઈને ભારે મૂંઝવણ અનુભવે છે. નવા નિયમો પ્રમાણે આઈઆઈટીમાં બેની જગ્યાએ ત્રણ મોકા મળશે. આવા નિયમો જ વિદ્યાર્થીઓને માટે જાન લેવા સાબિત થાય છે. પ્રવેશ પરીક્ષાની તૈયારી કરતા વિદ્યાર્થીઓ ૧૭ – ૧૮ વર્ષની કાચી ઉંમરના હોય છે. કોચિંગ ક્લાસ વિદ્યાર્થીઓ પાસેથી ઓછામાં ઓછી બે લાખની ફી વસૂલ કરે છે. બાળકો પણ માતા – પિતાની આર્થિક હાલત અને વધતા ખર્ચના વિચારને કારણે એક પ્રકારની તાણ અનુભવતા હોય છે. કોચિંગ ક્લાસમાં જતા મોટાભાગના વિદ્યાર્થીઓનું કહેવું છે કે કોચિંગ ક્લાસમાં શિખવતા અધ્યાપકો દ્વારા પણ ભેદભાવ રાખવામાં આવે છે. તેજસ્વી વિદ્યાર્થીઓને ક્લાસમાં આગળ બેસાડવામાં આવે છે. ક્યારેક તેમને માટે અલગ કલાસ લેવામાં આવે છે. અભ્યાસમાં સામાન્ય વિદ્યાર્થીઓની અધ્યાપક દ્વારા ચાલુ કલાસમાં હાંસી ઉડાવવામાં આવે છે , તેમને ધિક્કારવામાં આવે છે.

અધ્યાપકો તો છડેચોક કહેતા હોય છે કે જ્યારે માતા – પિતા જાણતા હોય છે કે તેમનું સંતાન શાળામાં પણ સારો દેખાવ કરી શકવા સક્ષમ ન હતું તો સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાની કસોટી માટે તેમણે સંતાનને મોકલવા જ ન જોઈએ. વિદ્યાર્થીઓને પ્રોત્સાહન આપવાને બદલે તેમને નાસીપાસ કરવામાં આવે છે. કોટા શહેર પહેલાં દક્ષિણ ભારત સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાનો ગઢ ગણાતો હતો. કેરળ એક એવું રાજ્ય છે કે જ્યાં સાક્ષરતાની ટકાવારી ૧૦૦ ટકા જોવા મળે છે. તેમ છતાં દક્ષિણ ભારત અને તેમાં પણ કેરાલા તો આત્મહત્યાનું હબ ગણાતું હતું. શાળા – કોલેજના અભ્યાસની સાથે કોચિંગ ક્લાસનું ચલણ દક્ષિણ ભારતમાંથી પૂરા દેશમાં ફેલાયેલું છે. સંસ્થાઓને ફાયદો એ જ છે કે તેમને પરીક્ષાનાં સારાં પરિણામ લાવવાથી મોટી સંખ્યામાં વિદ્યાર્થીઓ મળી રહે છે તેથી જ કોચિંગ ક્લાસમાં તગડી રકમ અધ્યાપકો મેળવે છે. વર્ષના ૧૫ થી ૨૦ લાખ રૂપિયા તો સામાન્ય અધ્યાપકો મેળવે છે. ખ્યાતનામ અધ્યાપકો બે કરોડ રૂપિયા જેટલું અધધધ વેતન મેળવે છે. જેમની ઉપર મોટી સંખ્યામાં વિદ્યાર્થીઓને સફળ બનાવાવાની જવાબદારી પણ હોય છે જેને માટે તેઓ વિવિધ તરકીબો અપનાવતા રહે છે.

શાળા – કોલેજની જેમ કોચિંગ ક્લાસમાં એવો કોઈ કાયદો અમલમાં હોતો નથી જેનો ઉપયોગ વિદ્યાર્થીઓની તરફેણમાં હોય, કોચિંગ ક્લાસમાં તો ફક્ત એક જ મંત્ર હોય છે કે ‘ભણો કે મરો’ (પરફોર્મ ઔર પેરિશ). વિદ્યાર્થીઓને શિક્ષણ આપી પ્રગતિના પંથે લઈ જતા કોચિંગ ક્લાસ હવે ધીકતો ઉદ્યોગ ગણાવા લાગ્યો છે. વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા વધી ગયેલ આત્મહત્યાની ઘટનાઓને ધ્યાનમાં લઈને જિલ્લા પ્રસાશને ૧૨ સૂત્રી કાર્યક્રમ જાહેર ર્ક્યો છે. કોચિંગ ક્લાસ દ્વારા પણ વિદ્યાર્થીઓને મનોચિકિત્સક અને કરિયર કાઉંન્સેલર દ્વારા યોગ્ય જાણકારી બાદ જ દાખલ કરવામાં આવે તે જરૂરી છે. વિદ્યાર્થીઓને યોગાની સાથે ક્લાસમાંથી ગાયબ રહેતા વિદ્યાર્થીઓને સમજાવટ કરવી અને એક સાથે ફી ભરવાની માગણીને બદલે હપ્તામાં ભરી શકે તેવી સુવિધાઓ આપવામાં આવે તેવી વ્યવસ્થા પણ હોવી જોઈએ. નાણાં છાપવાના કારખાના ફેરવાઈ ગયેલા કોચિંગ ક્લાસ વિદ્યાર્થીઓની મુશ્કેલીઓને ક્યારે સમજશે..? કુદરતી બક્ષિસ મેળવેલ હોશિંયાર વિદ્યાર્થીઓની વાત બાજુ પર રાખીને સામાન્ય વિદ્યાર્થીઓની સમસ્યાઓને સાંભળવાનો સમય કોચિંગ ક્લાસના માલિકો ક્યારે કાઢશે..? તગડું વેતન મેળવતા અધ્યાપકો ક્યારે વિદ્યાર્થીઓની લાગણી સમજશે..? કોચિંગ ક્લાસને જ સર્વસ્વ માનતા વિદ્યાર્થીઓની લાંબી કતારો લાગતી હોય તો વિદ્યાર્થીઓની મુશ્કેલીઓની સામે આંખ આડા કાન જ થાય તે સત્ય સમજવું સમાજ માટે પણ એટલું જ અગત્યનું બની રહે છે…  (Courtesy : Mumbai Samachar)