ATUL N. CHOTAI

a Writer


સાવરકુંડલાના એક એવા યોગી જેમણે મનોદિવ્યાંગોને પોતાનો પરિવાર બનાવ્યો

સાવરકુંડલા ના માનવ મંદિરમાં ૩૦ થી વધુ નિરાધાર અને સામાજિક રીતે તિરસ્કૃત મનોરોગીઓની અનોખી સેવા થાય છે

Manav Mandir - Savarkundlass

Manav Mandir – Savarkundlass

:: આલેખન ::
દર્શન ત્રિવેદી

પ્રાદેશિક માહિતી કચેરી,
જયુબેલી બાગની અંદર,

રાજકોટ – ૩૬૦ ૦૦૧

એક વાર એવું બન્યું કે કાત્રોડી ગામમાં રામ પારાયણ ચાલતી હતી. કથાકાર ભગવાન શ્રીરામના ચરિત્રનું ગાન કરતા હતા. એવામાં એક પાગલ વ્યક્તિ ત્યાં આવી ચઢી અન્ય ભાવિકોએ એ પાગલ તરફ ધુત્કાર અને તિરસ્કારની લાગણી વરસાવી એ જોઇ કથાકારનો અંતરાત્મા હચમચી ગયો અને એમનો માંહ્યલો જાગી ગયો. એ જ ક્ષણે એમણે નિશ્ચય કર્યો કે સમાજ જેને પાગલ ગણે છે એવા વ્યક્તિઓની સેવા કરવી છે. પાંચેક વર્ષ પૂર્વેની આ રામકથામાં મનોદિવ્યાંગોની સેવાનું એક બીજ રોપાયું અને આજે એ વટવૃક્ષ બનીને અમરેલી જિલ્લાના સાવરકુંડલામાં હાથસણી રોડ ઉપર માનવ મંદિર રૂપે ઝૂમી રહ્યું છે. એ કથાકાર એટલે ભક્તિરામ બાપુ.

નાની ટેકરી પર બનેલા માનવ મંદિરમાં પ્રવેશો એટલે તુરંત એક સૂચના વાંચવા મળે કે અહીંના અંતેવાસીને પાગલ કે ગાંડા કહીને બોલાવવા નહીં. પ્રવેશ દ્વાર પાસે જ ભક્તિરામ બાપુની બેઠક અહીં ભગવાનની પ્રતિમાઓ રાખવામાં આવી છે પણ માનવ મંદિરની મુલાકાત પછી તમને ચોક્કસ પ્રતીતિ થશે કે માનવ મંદિરમાં પૂજા તો અહીંના અંતેવાસી એવા મનોદિવ્યાંગોની જ થાય છે. હાલમાં અહીં ૩૦ જેટલા મનોદિવ્યાંગો છે આ પાંચ વર્ષમાં એકસો કરતા પણ વધુ મનોદિવ્યાંગો સાજાનરવા રૂડી રાણ્ય જેવા થઇ ઘરે ગયા છે માનવ મંદિરમાં સેવાર્થે લાવવામાં આવતા મનોદિવ્યાંગો માટે ચોક્કસ માનકો છે. કોઇ પરિવાર એમના બુદ્ધિક્ષત ભાઇ ભાંડુની સેવા કરવાને બદલે અહીં દાખલ કરવા ઇચ્છતા હોય તો એવા પરિવારને અહીંથી સાફ શબ્દોમાં જાકારો મળી જાય નિરાધારોને અગ્રતા એમાંય રખડતા ભટકતા મનોદિવ્યાંગોનો એક પરિવાર બની ગયો છે. આ પરિવારના મોભી ભક્તિરામ બાપુ કહે છે અહીં આવતા મનોદિવ્યાંગોની રજિસ્ટરમાં નોંધ કરવામાં આવે છે. જો નામ ન હોય તો નામકરણ થાય જેમકે એક યુવતીને નામ મળ્યું અનામિકા આ રજીસ્ટરમાં વજન સહિતની બાબતોની નોંધ કરવામાં આવે છે. કોઇ પણ મનોવિકલાંગ અહીં આવે એટલે એમની પ્રથમ સારવાર છે ભોજન.. ભક્તિરામ બાપુ કહે છે કે આવી વ્યક્તિને ભરપેટ જમાડો એટલે એમનું અડધુ પાગલપન ચાલ્યું જાય છે. રઝળપાટ દરમિયાન જેવું તેવું જેટલું મળે એટલું ખાતા હોવાથી તેમના શરીરને પડતા કષ્ટની કોઇ સીમા હોતી નથી. એથી જઠરાગ્નિ શાંત થઇ જાય એટલે ગમે તેવા ઉત્પાત મચાવતા અંતેવાસી શાંત થઇ જાય છે.

માનવ મંદિરમાં સારવાર માટે આવતા દરેક અંતેવાસી માટે દૈનિક ક્રમ પણ નિયત કરવામાં આવ્યો છે. સવારે નિત્યક્રિયા બાદ ચા પાણી, નાસ્તો, સ્નાનાદિ ક્રિયા કરાવવામાં આવે છે. પ્રાર્થના- યોગ કરવામાં આવે છે. શબ્દો થકી સરળ લાગતી આ દૈનિક ક્રિયા વાસ્તવમાં બહુ જ અઘરી છે. એક એક અંતેવાસી સાથે બહુ જ પ્રેમપૂર્વક વર્તવું પડે છે. માનવ મંદિરમાં વિશાળ ભોજનાલય બનાવવામાં આવ્યું છે. એમાં અંતેવાસીઓ અને મહેમાનોને એક પંગતે ભોજન પીરસવામાં આવે. વળી અંતેવાસીને પણ ભોજન પ્રત્યેના પોતાના ગમા અણગમાનો પણ ખ્યાલ રાખવામાં આવે છે. ભક્તિરામ બાપુ પ્રત્યેકની મા બની જમાડે છે બપોર બાદ વિવિધ પ્રકારની રમતો પણ રમાડવામાં આવે. અહીં મનોદિવ્યાંગોની સેવા જોઇ તમને સત દેવીદાસ અને અમર માનું સ્મરણ થઇ આવે. પ્રત્યેક અઠવાડિયે તમામ અંતેવાસીઓનું તજજ્ઞ તબીબો દ્વારા પરીક્ષણ કરવામાં આવે તેમની સલાહ મુજબ સારવાર કરવામાં આવે અહીં આવતા તબીબો પણ એક પણ રૂપિયો લીધા વિના નિઃસ્વાર્થભાવે સેવા કરે છે એક રીતે જોઇએ તો અહીં આવતા તમામ અંતેવાસીઓના જીવન પરથી એક આખી નવલકથા લખી શકાય. અહીં રહેતા એક બહેન સરકારી વીમા કંપનીમાં કર્મચારી હતા. તે રોજ અંગ્રેજીમાં એક ચીઠ્ઠી લખે એમાં કરોડો રૂપિયા કોઇ એકાઉન્ટમાં જમા કરી દેવાનું કહે આવી ચીઠ્ઠીનો એક મોટો બંચ ભક્તિરામ બાપુ પાસે છે. એક યુવતી તો એટલા સરસ ગીતો ગાય કે તમને સાંભળતા જ રહેવાનું મન થાય કોઇ મુલાકાતી એમને મળે એટલે કોઇને કોઇ બહાને તમારી સાથે આવવાની વાત કરે એમનો દયનીય ચહેરો જોઇ તમને પણ લાગણી થઇ આવે..

એક પરિવારની કરુણતાની વાત સાંભળી ગમે તેવા પાષાણહદયીની પણ આંખ ભીની થઇ જાય. આ પરિવારની મા અને દીકરી બન્ને બુદ્ધિક્ષત થઇ ગયા. બન્નેની હાલત દયનીય બન્યા બાદ અહીં લાવવામાં આવ્યા. એક દિવસ દીકરીએ મા ને કોઇ વસ્તુ ફટકારી દીધી પોતાની દીકરીએ મારતા કોઇ તેમને કંઇ ન કહે એ માટે માએ પોતાનો ઘાવ છૂપાવી રાખ્યો આમ છતાં એ ઘા ધ્યાને આવતા સારવાર કરવામાં આવી દુનિયાદારીની કોઇ તમા ન હોવા છતાં એક માં ના દીકરી પ્રત્યેનો પ્રેમ તમને અવાચક કરી મૂકે. આ અંતેવાસીઓ સાથે એમના રઝળપાટ દરમિયાન એવી કેટલીય ઘટનાઓ બની છે કે જે સારૂ છે બહાર નથી આવી નહીં તો માનવતા શર્મસાર થઇ જાય.. આ માનવ મંદિર રામભરોસે ચાલે છે લોકોના દાનના કારણે આર્થિક સંકડામણ આવી નથી. અંતેવાસીની સારવાર માટે કોઇ ખામી રાખવામાં આવતી નથી. લોકો સેવા કરવા માટે પણ અહીં આવે છે. ભક્તિરામ બાપુ રામાયણની એક ચોપાઇ કહે છે પરહિત સરીસ ધરમ નાહી ભાઇ, પરપીડા સમ નહીં અધમાહિ આ માનવ મંદિરમાં માનવતાનું સંરક્ષણ અને સંવર્ધન થાય છે. એ ગર્વ લેવા જેવી બાબત છે દુનિયા જેને મનોરોગી સમજી ધુત્કારે છે તેવી વ્યક્તિ પ્રત્યે સંવેદનશીલ અને માનવતા સભર દ્રષ્ટીકોણથી જોવાની જરૂર છે તેવુ માનવ મંદિરની મુલાકાત ૫છી ચોક્કસ લાગે છે…


ઈન્દોરનાં પ્રથમ મહિલા ડૉકટર ભક્તિ યાદવ હાલ ૯૧ વરસની વયે ગરીબ સ્ત્રી દર્દીઓની સેવા કરવાનો નિયમ ચૂકતા નથી

Doctor Bhakti Yadav - Indore

Doctor Bhakti Yadav – Indore

-ઈશાની ભટ્ટ

 

લાકડીના ટેકે અથવા કોઈ વ્યક્તિના સહારા સિવાય ભક્તિ યાદવ આજે ચાલી નથી શકતાં. કરચલીઓવાળા ચહેરા પર આછું હાસ્ય સદાય રમતું રહે છે. તેમની આંખોમાં સદા કરુણા દેખાય છે તો તેમની વાણીમાંથી મમતા છલકાતી રહે છે. તેમના ઘરમાં જ આવેલા દવાખાનામાં દૂર દૂરથી સ્ત્રીઓ તેમની સલાહ લેવા આવે છે, કારણ કે ૯૧ વરસની ઉંમરે તેઓ હવે ખાસ કશું કામ કરી શકે એમ નથી, પરંતુ તેમનો બહોળો અનુભવ લોકોને ઉપયોગી જરૂર થઈ શકે છે એવી લોકોને શ્રદ્ધા છે. આજે તબીબ વ્યવસાય કમાણીનું સાધન બની ગયો હોવાનું કહેવાતું હોય ત્યાં વગર ફી લીધે વરસોથી ઈન્દોરનાં ભક્તિ યાદવ ગરીબ સ્ત્રી દર્દીઓની સેવા કરવાનો નિયમ ચૂકતા નથી. હાલ ૯૧ વરસની વયે ભક્તિ યાદવની પોતાની તબિયત પણ નાજૂક જ રહે છે. દૂબળા, પાતળાં ભક્તિ યાદવનું પોતાનું વજન પણ ફક્ત ૨૮ કિલો જ છે. તેમનાથી વધુ શ્રમ થઈ શકતો નથી તે છતાં શક્ય તેટલી સ્ત્રી દર્દીઓને તેઓ તપાસીને સલાહ આપે છે. તેમની સલાહ મોટાભાગના દર્દીઓને ઉપયોગી થાય છે. તેમનામાં લોકોને શ્રદ્ધા હોવાથી મધ્ય પ્રદેશ અને ઉત્તર પ્રદેશનાં ગામડાંમાંથી છેક ઈન્દોર તેમની પાસે તપાસ કરાવવા આવે છે.

ઈન્દોર શહેરના તે પહેલાં ગાયનેકોલોજિસ્ટ જ નહીં પણ પ્રથમ મહિલા ડૉકટર છે. તેમનો જન્મ ઉજૈન નજીક આવેલા ગામ મહિદપુરમાં ૧૯૨૬ની સાલમાં પ્રતિષ્ઠિત કુટુંબમાં થયો. તેમનું કુટુંબ આધુનિક વિચારધારા ધરાવતું હોવાથી દીકરીને એ જમાનામાં ભણવા મૂકી હતી. અહિલ્યા આશ્રમ સ્કૂલ ઈન્દોરમાં તેમનું પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શાળાનું શિક્ષણ થયા બાદ તેમણે વિજ્ઞાનશાખામાં સ્નાતક કરવાનું વિચારી હોલકર કૉલેજમાં પ્રવેશ મેળવ્યો હતો. તે દરમિયાન તેમણે એમબીબીએસ માટે ઈન્દોરમાં નવી જ ખૂલેલી મેડિકલ કૉલેજ મહાત્મા ગાંધી મેમોરિયલ મેડિકલ કૉલેજમાં પણ પ્રવેશ મેળવવા અરજી કરી હતી. આ ૧૯૪૮ના સમયની વાત છે. તેમાં એમને પ્રવેશ મળ્યો ત્યારે ક્લાસમાં ૪૦ છોકરાઓમાં તેઓ એકમાત્ર છોકરી હતાં. આખીય કૉલેજમાં અને શહેરમાં લોકો તેમની તરફ નવાઈથી જોઈ રહેતા. કેટલાક કહેતાંય ખરા કે છોકરીઓ ડૉકટર થઈને શું કરશે..? તેમણે તો લગ્ન કરીને ચૂલો જ ફૂંકવાનો છે. પણ તેમણે ક્યારેય લોકોનું સાંભળીને હિંમત ન હારી. ૧૯૫૨ની સાલમાં તેઓ ડૉકટર બન્યા તેમની સાથે જ ક્લાસમાં ભણીને ડૉકટર બનેલા ચન્દ્રસિંઘ યાદવ સાથે પ્રેમલગ્ન કરીને ઈન્દોરમાં જ સ્થાયી થયા. તેમના પતિની ઈચ્છા હતી કે તબીબી બન્યા છીએ તો લોકોની સેવા કરવી. એટલે તેમણે કોઈ મોટી હોસ્પિટલ કે સરકારી હોસ્પિટલ સાથે નહીં જોડાવાનું નક્કી કર્યું. ખૂબ જ મામૂલી ફી લઈને ગરીબોની સેવા કરવાનું શરૂ કર્યું. ડૉકટર ભક્તિએ પણ પતિના પગલે ચાલીને કપડાં મિલ વર્કરની હોસ્પિટલમાં ગરીબ સ્ત્રીઓને સેવા આપવાનું શરૂ કર્યું. મિલ બંધ થતાં હોસ્પિટલ પણ બંધ થઈ ગઈ એટલે તેમણે પોતાના ઘરે જ વાત્સલ્ય હોસ્પિટલ શરૂ કરી. તેમના ક્લિનિકમાં સારા ઘરના લોકો પાસેથી મામૂલી ફી લેવાતી તો ગરીબ લોકોને તદ્દન મફતમાં સારવાર આપવામાં આવતી હતી. તે સિલસિલો આજે ૬૮ વરસ બાદ પણ ચાલુ જ રહ્યો છે. ભક્તિ યાદવના પતિનું ત્રણ વરસ પહેલાં નિધન થયું અને તેમની ઉંમર વધતી હોવા છતાં દર્દીઓને જોવાનું બંધ નથી કર્યું. તેઓ દર્દીઓ સાથે પોતાના ઘરની વ્યક્તિ હોય એ રીતે જ વર્તે છે. તેમનું કહેવું છે કે મરતાં દમ સુધી તેઓ લોકોની સેવા કરશે. ગરીબ સ્ત્રીઓને જ્યારે ગર્ભ રહે છે ત્યારે નબળી પ્રકૃતિ અને પોષક આહારના અભાવે અનેક સમસ્યાઓ ઊભી થતી હોય છે. વળી પ્રસૂતિ દરમિયાન સ્ત્રીઓને સદભાવથી સમજનાર ડૉકટરની જરૂર હોય છે. તેમની પાસે સારા ડૉકટર પાસે જવાના પૂરતાં પૈસા ન હોવાને કારણે જ તેઓ ઘણી આશા લઈને ડૉકટર ભક્તિ યાદવ પાસે આવે છે તે વાત ડૉકટર ભક્તિ જાણે છે એટલે જ હજી પણ તેઓ કેટલાક દર્દીઓને રોજ તપાસીને સલાહ આપે છે. આપણાં સમાજમાં ડૉકટર ભક્તિ યાદવ જેવા અનેક તબીબોની જરૂર છે… (મુંબઈ સમાચાર માંથી સાભાર)


સુરતમાં ફક્ત એચ.આઈ.વી પોઝીટીવ લોકો માટે વિશિષ્ટ પ્રકારનો મેરેજ બ્યુરો ચાલે છે

Marriage in Gujarat

Marriage in Gujarat

સુરતમાં એક વિશિષ્ટ પ્રકારનો મેરેજ બ્યુરો ચાલે છે જે પોતાની કોમ્યુનિટીના જ લોકોના મેરેજ કરવા સાથે સમાજમાં અસાધ્ય રોગ ફેલાતા અટકાવવાનું કામ કરી રહ્યો છે. આ મેરેજ બ્યુરો માત્ર એચ.આઈ.વી. પોઝીટીવ લોકો માટે જ કામગીરી કરે છે. ૨૦૦૭ માં શરૃ થયેલા આ મેરેજ બ્યુરો થકી એચ.આઈ.વી.ના રોગનું વહન કરતાં ૨૨૭ યુગલોના લગ્ન થઈ ચુક્યા છે. ૬ ફેબુ્રઆરી – ૨૦૦૩ ના રોજ જી.એસ.એન.પી.પ્લસ (ગુજરાત સ્ટેટ નેટવર્ક ઓફ પીપલ વિવીંગ વીથ એચ.આઈ.વી.પોઝીટીવ ગ્રુપ) ની સ્થાપના થઈ હતી અસાધ્ય રોગનો ભોગ બનેલા એચ.આઈ.વી. ગ્રસ્ત લોકોની સમસ્યાને ઘટાડવા માટે આ સંગઠન બનાવવામાં આવ્યું હતું. પોઝીટીવ પીપલ્સના અન્ય નેગેટિવ પીપલ્સ સાથે લગ્ન થકી દર્દીની સંખ્યા ન વધે તે માટે સંસ્થા દ્વારા ૨૦૦૭ માં મેરેજ બ્યુરો શરૃ કરાયો હતો.

સંસ્થાએ જણાવ્યું હતું કે આ પહેલાં અમે એપ્રિલ ૨૦૦૪ માં એક એચ.આઈ.વી કપલના લગ્ન ધામધુમથી કર્યા હતા. કેટલીક સમસ્યા બાદ મેરેજ બ્યુરો ૨૦૦૭ માં શરૃ થયો ત્યારથી અત્યાર સુધી આ બ્યુરોમાં ૨૨૬ યુગલોએ પ્રભુતામાં પગલા પાડયા છે. ૧૭૦૦ જેટલા લોકોએ મેરેજ બ્યુરોમાં નોંધણી કરાવી છે. માત્ર સુરત ગુજરાત કે ભારત જ નહી પરંતુ આ મેરેજ બ્યુરોની માહિતી જોઈને છેલ્લા દોઢ વર્ષથી ભારત બહારથી પણ મુરતિયાઓ ઈન્કવાયરી કરી રહ્યાં છે. થોડા સમય પહેલાં અમેરિકા અને ઓસ્ટ્રેલીયાથી ઈન્કવાયરી આવી હતી. જ્યારે હાલમાં મેરેજ બ્યુરોમાં કેનેડા અને નેધરલેન્ડ જેવા દેશોમાંથી પણ ઈન્કવારી કરવામા આવે છે. અમારા મેરેજ બ્યુરોમાં પાત્રોને સામ સામે બેસાડી દેવામાં આવે છે ત્યાર બાદ એક બીજાની પસંદથી લગ્ન કરવામાં આવે છે. આ સંસ્થાના આ પ્રયાસના કારણે અમારી કોમ્યુનીટીના લોકોની જીવન શૈલી સુધારી એક બીજાને સપોર્ટ મળે તેવી કામગીરી કરવામાઆવે છે. વધુ માહિતી માટે આ સંસ્થા નો ગુજરાત સ્ટેટ નેટવર્ક ઓફ પીપલ વિવીંગ વીથ એચ.આઈ.વી પોઝીટીવ ગ્રુપ, ૬૭ – સહયોગ સોસાયટી, બરફીવાલા કોલેજ પાસે, સુમુલ ડેરી રોડ, સુરત – ૩૯૫ ૦૦૮ ઉપર સંપર્ક કરી શકાય છે


One can meet Rasikbhai for free information about Yoga & Pranayam.

Rasiklal Kantesariya - Yoga Teachar - Rajkot

Rasiklal Kantesariya – Yoga Teachar – Rajkot

Prevention is better than cure. We have forgotten this proverb in today’s fast life. We generally cure our illness when we became ill. It is most important today, to be aware about our health. Rasikbhai Kantesariya, an authorized Principal Yoga teacher of Ramdevji Maharaj’s Patanjali dispensary is aware for health and makes others to be aware towards their health. He paid his services as a District President of Rajkot and Saurashtra Mandal Prabhari. (In charge of Saurashtra Mandal). Now days, he guides all the people free of cost Yoga, Pranayam & to be healthy at Patanjali dispensary at university road.

Rasikbhai is a native of Mervadar, Ta. Upleta, Dist. Rajkot. He works in Rajkot since last forty years. He is 63 years age and by qualification he is civil engineer. He exercises Yoga regularly & teaches others, too. During his conversation with Atulbhai, he had informed that by exercising Yoga & Pranayam regularly, one can get physical, mental and spiritual benefits and one can become positive thinker, too. Rasikbhai emphasized to exercise Yoga early in the morning and before dinner for minimum 45 minutes. Places like bank of river, garden, orchard of temple are much better for Pranayam otherwise it could be done on terrace or at any silent places with open air.

Rasikbhai arranged Ramdevji Maharaj’s camp in Rajkot in 2010 without any fees. He regularly gives information about Yoga and Pranayam to all at his dispensary and guides as per the patient’s disease. Any person can contact Rasikbhai at the address given below.

Address
Shree Rasikbhai Kantesariya
(Principal Yoga Teacher)
Patanjali dispensary, first floor,
Roop Complex, Opp. Ramraj Travels,
near Indira Circle, University Road,
Rajkot – 360 005 (gujarat)
Mobile Number : 98790 81617
Email :  pakendraajkot@gmail.com


કિમતી દવાના હાઈડોઝના ભારમાંથી મુક્તિનો રામબાણ ઈલાજ એટલે જેનરિક ઔષધિ


જેનરિક એટલે સસ્તી અને ગુણવતા સભર અપનાવવા જેવી મેડિકલ સિસ્ટમ

 

medicine

medicine

લેખન – સંકલન
રાજકુમાર
પ્રાદેશિક માહિતી કચેરી,
જયુબેલી બાગની અંદર,
રાજકોટ – ૩૬૦ ૦૦૧

 

જીવન અમૂલ્ય છે. સમયાન્તરે આંતરિક તેમજ બાહ્ય વાતાવરણમાં થતા ફેરફારો પ્રત્યે આપણું શરીર પ્રતિક્રિયા આપે છે. વિવિધ અંગો તેમના કાર્યથી જુદું વર્તન કરે ત્યારે તેને મુળ સીસ્ટમમાં પરત લાવવા રાસાયણિક પ્રક્રિયા કરવી પડે છે જેના માટે નિયત તબીબી વિજ્ઞાન અને તબીબો છે. વિવિધ ચિકિત્સા પદ્ધતિઓ પૈકી એલોપેથી હાલ સૌથી વધુ પ્રચલિત અને ચલણમાં રહેલી પદ્ધતિ છે. એલોપેથી વિજ્ઞાનમાં રીસર્ચ દ્વારા વિવિધ રાસાયણિક તત્વો થકી દવાઓ બનાવવામાં આવે છે. દવા બનાવનાર કંપનીઓ વિવિધ ખર્ચ અને નફાના આધાર પર આ દવાઓની કિંમત નક્કી કરે છે. છેલ્લા કેટલાક સમયથી રોગના પ્રકાર, માત્રા અને અસરકારકતામાં ધરખમ ફેરફાર આવ્યા છે. હાલના સમયમાં સામાન્ય મધ્યમ પરિવાર માટે સારવાર કરવી અત્યંત ખર્ચાળ બનતી જાય છે ત્યારે આવા પરિવારોને તબીબી ખર્ચમાં સહાય રૂપ બનવા પ્રધાનમંત્રીશ્રી નરેન્દ્રભાઈ મોદીએ બે વર્ષ પહેલા મૂળભૂત તત્વો આધારિત દવાના ઔષધિ કેન્દ્રો પુરા ભારતમાં શરુ કરવા એક યોજના બનાવી જેને નામ આપ્યું ’પ્રધાન મંત્રી જનઔષધિ કેન્દ્ર’. સરકાર દ્વારા સંચાલિત અને ઉત્પાદિત ગુણવતા-યુક્ત જેનરિક દવાઓ જન ઔષધિ કેન્દ્રમાં વેચવાની શરૂઆત કરી. આગામી સમયમાં ગુજરાતમાં ૧૦૦૦ જેટલા જનઔષધિ કેન્દ્ર શરુ કરવા મુખ્યમંત્રીશ્રી વિજયભાઈ રુપાણીએ જાહેરાત કરી હતી. તા. ૧૩ નવેમ્બરના રોજ એક સાથે નવા ૫૦ કેન્દ્ર શરુ થવા જઈ રહ્યા છે ત્યારે જેનરિક એટલે કે દવાનું મુળ તત્વ અને સ્ટોર્સની કેટલીક મહત્વની વાત અહી રજુ કરવામાં આવી છે.

જેનરિક ઔષધિની એબીસીડી…

જેનરિક એટલે મુળ તત્વ અથવા રાસાયણિક બંધારણ. દવાનું નામ કોઈ કંપની કે બ્રાંડના નામ પરથી નહિ પરંતુ માત્ર તેની રચનામાં ઉપયોગમાં લેવાયેલા તત્વોના નામ પરથી રજુ કરતી વ્યવસ્થા એટેલે જેનરિક ઔષધિ. વિકસિત દેશોમાં જેનરિક દવા જ ડોક્ટર દ્વારા લખી આપવાનો કાયદો વર્ષોથી અમલમાં છે, જયારે આપણા દેશમાં મેડિકલ કાઉન્સીલે ડોક્ટરો દ્વારા જેનરિક દવા માત્ર કેપિટલ લેટરમાં લખવાનો કાયદો બનાવ્યો છે. જેનરિક દવાનું નિર્માણ ૧૯૬૦ બાદ શરુ થયું. ૧૯૬૦ પહેલા માત્ર સંશોધન યુક્ત દવાઓ વેચાતી જેના સામે સિપ્લા કમ્પનીએ ચળવળ ચલાવી, જેના પરિણામે સરકાર દ્વારા કાયદાકીય રીતે જેનરિક દવાના નિર્માણના દ્વારા ખુલ્યા, પરંતુ તેને લોકભોગ્ય બનાવવાનું શ્રેય જાય છે પ્રધાનમંત્રીશ્રી નરેન્દ્રભાઈ મોદીને. સામાન્ય ગરીબ પરિવારના લોકોને કેન્દ્ર સરકારની અમુલ્ય ભેટ સ્વરૂપે પુરા ભારત દેશમાં જનઔષધિ કેન્દ્રની સ્થાપના સરકાર દ્વારા કરવામાં આવી. જેનો લાભ જન જન સુધી આજે પહોંચી રહ્યો છે. હાલ મળતી બ્રાન્ડેડ દવાઓ જે-તે કંપની દ્વારા ખર્ચાળ પધ્ધતિ થકી શોધ સંશોધન કરી તૈયાર કરાતી હોય છે. ત્યાર બાદ તેના માર્કેટીગ માટે વિવિધ રીત અપનાવી, મોટા પાયે તેમની જ દવા ડોક્ટર્સ દ્વારા લખાય તેવા પ્રયત્ન કરવામાં આવે છે. જયારે જેનરિક દવા માત્ર જરૂરિયાત મુજબના રાસાયણિક કોમ્બીનેસન હોઈ તેમજ તેના વેચાણ માટે કોઈ માર્કેટિંગ ખર્ચ ના થતો હોઈ માત્ર ઉત્પાદિત ખર્ચે કિંમતે વેચી શકાય છે.

જેનરિક દવા કેટલી અસરકારક..??

સામાન્ય જનમાનસમાં એવી ગેરસમજણ છે કે સસ્તી દવા બિનઅસરકારક હોઈ શકે, પરંતુ સરકાર દ્વારા જનઔષધિ કેન્દ્રમાં ઉપલબ્ધ તમામ દવા કેન્દ્ર સરકારના સ્વાસ્થ્ય વિભાગ દ્વારા પ્રમાણિત અને માત્ર સિંગલ ડ્રગ કોમ્બીનેશન આધારિત તૈયાર કરાતી હોઈ સ્વાસ્થ્ય માટે વધુ અસરકારક રહે છે, જયારે કેટલીક બ્રાન્ડેડ દવાઓમાં ટ્રીપલ ડ્રગ કોમ્બીનેશન રહેતું હોઈ આડ અસર થઈ શકે છે. આપણા રાજ્યમાં મહદ અંશે ડાયાબીટીસ, બ્લડ પ્રેસર, કાર્ડિયાક, ગેસ્ટ્રો, વિટામિન્સ, તેમજ શરદી, ઉધરસ અને તાવમાં જરૂરી એન્ટીબાયોટીક્સ તેમજ દુઃખાવા જેવા મહત્વના રોગોની ૫૦૦ થી વધુ જેનરિક દવાઓ મળે છે. તેમજ કેન્સર જેવા જીવલેણ રોગ માટે સરકાર દ્વારા એક્સ્લુઝીવ સ્ટોર શરુ કરાશે. રોજબરોજમાં જરૂરી દવાઓ તેમજ લાંબા ગાળાની બીમારીઓ માટે જેનરિક દવા અત્યંત લાભદાયી થઈ શકે છે જે અહી આપેલ દવાની કિંમતની સરખામણી પરથી જોઈ શકાશે. એન્ટીબાયોટીક ઔષધિ સેફયુરોકઝીમ એકસીટીલ – ૫૦૦ MG બ્રાન્ડેડ ૧ ટેબ્લેટ ૬૦ થી ૭૦ રૂ. બજાર કિંમત છે તેની સામે જેનરિક ટેબ્લેટની કિંમત માત્ર ૧૮ રૂ. છે. દુઃખાવા માટેની પ્રીગ્બાઈન – ૭૫ MG અને મિથાઇલ કોબ્લામાઇન- ૭૫૦ MG ૧૦ ટેબ્લેટ ૧૩૦ થી ૨૦૦ રૂ. બજાર કિંમત છે તેની સામે જેનરિક ટેબ્લેટની કિંમત માત્ર ૩૦ રૂ. છે. સાંધાના દુઃખાવા માટે ટ્યુબ ૯૦ થી ૧૫૦ રૂ. છે ત્યારે ડાઇકલોફીનાક લીન્સીડ ઓઇલ મીથાઇલ સેલીસીલેટના કોમ્બીનેસન ની જેલ માત્ર ૪૮ રૂ. માં મળે છે. ડાયાબીટીસ માટે ગ્લિમીપ્રાઇડ – ૪ MG ૧૦ ગોળીની બજાર કિંમત ૧૫૦ થી ૨૦૦ છે જે જેનરિક દવા માત્ર રૂ. ૪.૫૦ છે.  મલ્ટી વિટામીન A, B, C, D અને E તેમજ બી કોમ્પલેક્ષ સિરપ બ્રાન્ડેડ ૧૦૦ થી ૧૫૦ રૂ. ની સામે જેનરિક સીરપ માત્ર ૪૩ રૂ. માં ઉપલબ્ધ છે. પેરાસીટામોલ ૫૦૦ અને ૬૫૦ MG ૧૫ ટેબ્લેટ બજાર કિંમત ૨૦ થી ૩૦ રૂ. છે જયારે જેનરિક સ્ટોર્સ પર માત્ર રૂ. ૮.૫૦ માં ૧૫ ટેબ્લેટ મળે છે. કફ માટે ટર્બીટાલીનસિરપ ૧૦૦ ML બજાર કિંમત ૩૦ થી ૫૦ રૂ. છે જેની સામે જેનરિક સ્ટોર્સમાં માત્ર રૂ. ૧૧.૫૦ મળે છે. એન્ટી ફંગલ ટ્યુબ ફલુકાન્ઝો નું મુલ્ય માત્ર રૂ. ૨૬ છે જેની બજાર કિંમત ૬૦ થી વધારે છે. ઝાડા માટે લોપેરમાંઈડ બ્રાન્ડેડ ગોળી ૨૦ થી ૨૫ રૂ માં ૧૦ ગોળી મળે છે જેની સામે જેનરિક દવા માત્ર ૬ રૂ. માં મળે છે. શરદી, ઉધરસ, તાવ માટે ફિનાઇલલેફિન કલોરોફીનેરામાન્ડ પેરાસીટામોલ ની બ્રાન્ડેડ ૩૦ થી ૪૦ રૂ. માં જયારે જેનરિક સ્ટોર્સ પર માત્ર રૂ. ૭.૫૦ માં મળે છે. થાઈરોઈડના રોગ માટે થાઇરોકઝીન ૧૦૦ MG ની ટેબ્લેટ્સ બ્રાન્ડેડ ૧૫૦ થી ૧૭૦ રૂ. ના ભાવે મળે છે જેની સામે અહી માત્ર ૬૫ રૂ. માં મળે છે. એલર્જી માટે સેટ્રીજીન ૧૦ MG માત્ર રૂ. ૪ માં ૧૦ ગોળી મળે છે. આજ રીતે એમ્પ્લોડીપાઈન ૧૦ ગોળી રૂ. ૧.૯૨, એટિનોલોલ ૧૪ ગોળી માત્ર રૂ. ૩.૫૮, રેમીપ્રિલ ૧૦ ગોળી રૂ. ૬.૯૩, મિટોપ્રોલોલ ૧૦ ગોળી રૂ. ૪.૭૬, એટોરવસ્ટાટીન ૧૦ MG માત્ર રૂ. ૪.૭૬ માં મળે છે જેના ભાવ બજારમાં મળતી બ્રાન્ડેડ કંપનીની સાપેક્ષમાં ૨૦૦ થી ૩૦૦% નીચા દર છે.

જેનરિક દવા ઉપલબ્ધ છે કે નહિ તે ઓનલાઈન જોઈ શકાય છે જેના માટે  www.1mg.com પરથી જે તે કંપનીની દવાનું નામ આપતા જ તેના જેનરિક તત્વો તેમજ જન ઔષધિ કેન્દ્રમાં મળે છે કે નહિ તેની માહિતી મળી શકે છે. તેમજ નવો જન ઔષધિ સ્ટોર ખોલવા માટે janaushadhi.gov.in પર માહિતી ઉપલબ્ધ છે. રાજકોટ ખાતે પ્રથમ જેનરિક ઔષધિ સ્ટોર શરુ કરનાર અનિલભાઈ તેમજ પાર્થભાઈ લોકોને અપીલ કરતા જણાવે છે કે, ડોક્ટર જયારે દવા લખે ત્યારે નિઃસંકોચ તેમની પાસે જેનરિક દવા આધારિત પ્રિસ્ક્રીપ્શન લખાવવાનો આગ્રહ રાખવો જોઈએ. હાલ લોકોમાં ધિમે ધિમે જેનરિક દવા વિષે જાગૃતિ આવી રહી છે, સરકાર દ્વારા પણ પ્રચાર પ્રસારનું કાર્ય થઈ રહ્યું હોઈ આવનારો સમય જન ઔષધિનો છે. લોકોને અન્ય દેશની જેમ જ સસ્તી અને ગુણવતા યુક્ત દવા મળી રહે તે માટે સરકાર તેમજ મેડિકલ ક્ષેત્ર સાથે સંકળાયેલ લોકો આ કાર્યને એક અભિયાન સ્વરૂપે ઉપાડે તો લોકોની સારવારનાં ખર્ચની ચિંતા ચોકકસ દુર થઈ જશે.


સાઈકલોનો દેશ – કોપનહેગન

Cycling in Copenhagen

Cycling in Copenhagen

-ગીતા માણેક

ડેન્માર્કના કોપનહેગન શહેરમાં જેટલા માણસો વસે છે એનાથી વધુ સંખ્યા તો સાઈકલની છે. અહીં કુલ જેટલી કાર છે એનાથી પાંચ ગણી વધુ સાઈકલ છે. સાઈકલોના આ દેશમાં ૪૦૦ કિલોમીટરની લેન છે જેના પર ફક્ત અને ફક્ત સાઈકલ જ જઈ શકે છે. કાર કે અન્ય વાહનોના ચાલકોને આ લેનમાં પોતાનું વાહન ચલાવવાની પરવાનગી નથી. કોપનહેગનમાં તો બાળમંદિરમાં જતો બાબો કે બેબી પણ સાઈકલ ચલાવીને સ્કૂલે જાય છે. સાઈકલ ચલાવવાથી પર્યાવરણની રક્ષા તો થાય જ છે પણ સાથે-સાથે સ્વાસ્થ્ય પણ ટનાટન રહે છે એ ડેન્માર્કના લોકો બહુ સારી રીતે જાણે છે. સાઈકલ ચલાવવાથી હૃદયના રોગ, અમુક પ્રકારના કેન્સર, બ્લડપ્રેશર, મેદસ્વિતા અને ડાયાબિટીસ સાઈકલના દરેક પેડલે દૂર હડસેલાતા જાય છે. સાઈકલ એકદમ સસ્તું વાહન પણ છે, કારણ કે એમાં ડીઝલ કે પેટ્રોલ કશાયની જરૂર પડતી નથી. ડેન્માર્ક અને ખાસ કરીને એના કોપનહેગન શહેરમાં મોટા ભાગના લોકો અવરજવર કરવા માટે સાઈકલનો જ વપરાશ કરે છે. કોપનહેગનના નોકરી-ધંધો કે અભ્યાસ કરતા કુલ લોકોમાંના ૩૭ ટકા લોકો અવરજવર માટે માત્ર સાઈકલનો જ ઉપયોગ કરે છે. કોપનહેગનમાં તમને સૂટ-બૂટ પહેરેલો અધિકારી કે બિઝનેસમેન પણ સાઈકલ પર સવાર થઈને કામ પર જતો જોવા મળે છે. પર્યાવરણ અને પૈસાની સાથે-સાથે આરોગ્ય જાળવતું આ વાહન ડેન્માર્કના લોકોનું ફેવરિટ વાહન છે. કમસે કમ આ બાબતમાં ડેન્માર્કનું અનુકરણ કરવા જેવું ખરું..


લોહાણા સમાજના દર્દીઓ માટે વિનામૂલ્યે સગવડ મળી શકે છે

અમદાવાદ કે મુંબઈ સારવાર અર્થે આવતા લોહાણા સમાજના જરૂરિયાતમંદ દર્દીઓ માટે વિનામૂલ્યે રહેવાની સગવડ મળે તેવી વ્યવસ્થા શ્રી લોહાણા મહાપરિષદ દ્વારા કરવામાં આવેલ છે. જેમાં અમદાવાદમાં રોકાવા માટે શ્રી ભવાનભાઈ કોટક મોં – ૯૮૨૫૨ ૩૩૩૨૭ તથા શ્રી જીતેન્દ્રભાઈ કારિયા મોં – ૯૭૨૨૯ ૦૦૯૦૦ અને મુંબઈમાં શ્રી ડો સુરેશભાઈ પોપટ મોં – ૦૯૩૨૦૨ ૨૪૦૧૯ તથા શ્રી શંભુભાઈ હરીયાણી મોં ૦૯૮૯૨૨ ૫૬૪૪૯ નો સંપર્ક કરવા શ્રી લોહાણા મહાપરિષદના હોદેદારો દ્વારા જણાવવામાં આવેલ છે.


આંખના અંધારાને દૂર કરવાનું અનોખું અભિયાન

Gautambhai Upadhyay - ahemdabad

Gautambhai Upadhyay – ahemdabad

આજે ચશ્માના માર્કેટમાં એટલી બધી વેરાઇટી છે કે આપણે જોતા જોતા થાકી જઈએ છીએ બજારમાં સો રૃપિયાથી માંડીને ૧૫ હજાર સુધીના ચશ્મા મળે છે પરંતુ અમદાવાદમાં રહેતા ગૌતમભાઇ ઉપાધ્યાય છેલ્લા ૪૦ વર્ષથી અનોખી સેવા કરી રહ્યા છે તેમણે છેલ્લા સાત વર્ષમાં બાવીસ હજાર જેટલા જરૃરિયાતમંદ વ્યક્તિઓને ૧૦ થી ૫૦ રૃપિયાની કિંમતે ચશ્મા આપ્યા છે. આ કામ ગૌતમભાઇ વિવિધ સંસ્થાઓના સહકારથી કરી રહ્યા છે. મૂળ ચશ્માની દુકાન ધરાવતા ૫૪ વર્ષીય ગૌતમભાઇ ગુજરાતમાં ધાર્મિક સંગઠનો, ધર્માદા સંસ્થાઓ, ચેરિટેબલ હોસ્પિટલો અને નાના મોટા ગામડાઓમાં જઇને લોકોના આંખોના નંબર ચેક કરીને નજીવી કિંમત અથવા મફતમાં ચશ્મા બનાવી આવે છે. ગૌતમભાઈનું અનેક સંસ્થાઓ તરફથી સન્માન પણ થયું છે અને તેઓ માત્ર અમદાવાદ જ નહીં પરંતુ અમદાવાદ બહારના જિલ્લાઓ અને ગામડાઓમાં પણ સેવા આપે છે. આજે ચશ્મામાં એટલી બધી વેરાઇટીઓ આવી ગઇ છે કે સામાન્ય માણસને વર્ષમાં બે જોડી ચશ્મા બનાવવા પણ મોંઘા પડે છે ત્યારે જરૃરિયામંદ વ્યક્તિઓ માટે ગૌતમભાઈ કામ કરી રહ્યા છે આજે સમાજમાં આ પ્રકારની સેવાકીય પ્રવૃત્તિની ખૂબ જરૃરિયાત જણાઇ રહી છે.


ગુજરાતના આ ગામમાં કોઇ પણ ગુટખા વેચતું નથી કે ખાતું નથી

Balashar Village

Balashar Village

ગુજરાત સરકારે ઓગસ્ટ ૨૦૧૩ માં ગુજરાતમાં ગુટખા બંદી લાદી હતી પણ કચ્છના રાપર તાલુકાના બાલાસર ગામમાં છેલ્લા ૧૯ વર્ષથી ગુટકાની પડીકી જેવા વ્યસનોને તિલાંજલિ અપાઇ ચૂકી છે. અહીં કોઈ પણ વ્યક્તી ગુટખા વેંચાતી પણ નથી અને ખાતી પણ નથી. મૂળ કચ્છીઓ સાથે જોડાયેલી માનવ સંસ્થા દ્વારા કરાયેલા સંકલ્પના લીધે ગામના લોકોને કૃત્રિમ રીતે આરોગ્યને થતી અસરો સામે રક્ષણ મેળવી શકાઇ રહ્યું છે. માનવ સંસ્થાના કાર્યકરો ની અથાગ મહેનત ને લીધે આજે આ સંકલ્પની સારી અસર જોવા મળી રહી છે


છેલ્લા પાંચ વર્ષથી કેન્સરના દર્દીઓ માટે નિ:શુલ્ક હોમ કેર સેવા અપાય છે

થોડા સમય પહેલા એક જ ગામમાં ૩૦ ટકા કરતા વધુ લોકોને કેન્સર છે તેવા સમાચાર પ્રકાશમાં આવ્યા હતા. દેશભરમાં કેન્સરની વધતી સમસ્યા સામે તેનો કોઈ ઉપાય આપણી પાસે નથી ખાસ કરીને છેલ્લા સ્ટેજના કેન્સરના દર્દીઓને કિમોથેરથી, રેડીઓથેરપી, ઓપરેશન કે અન્ય કોઈ પ્રકારની કેન્સરની ટ્રીટમેન્ટ ફાયદા કારક નથી રહેતી ત્યારે દર્દી તથા તેના સગા સબંધીઓની પરિસ્થિતિ ઘણી કરુણાજનક બની જતી હોય  છે. આવી પરિસ્થિતિને પાર પાડવા અને ખર્ચાળ હોસ્પિટલોના ચાર્જથી  રાહત મળી રહે તે હેતુથી શિવરંજની ચાર રસ્તા પાસે શ્યામ ઓન્કોલોજી ફાઉન્ડેશન દ્વારા કરૃણાલય કેન્સર પેલીએટીવ કેર સેન્ટરની શરુઆત કરી છે. જેમાં  દર્દીની પીડા જેવી કે અસહ દુ :ખાવો, શ્વાસની તકલીફ, ઉબકા-ઉલટી, ઝાડા જેવી ખરાબ પરિસ્થિતિ ઓછી થઈ શકે તે માટે તબીબી કાળજી લેવામાં આવે છે તેમજ દર્દીને ત્યાં રહેવાનું, જમવાનું, દવાઓ, કાઉન્સલીંગ નિ :શુલ્ક કરી અપાય છે. આ અંગે માહિતી આપતા મેનેજિંગ ટ્રસ્ટી સોનલબહેન શાહ કહે છે કે અમે છેલ્લા સ્ટેજ પર કેન્સર સામે લડી રહેલા દર્દીઓને ‘જીવનમાં દિવસો નહીં પણ દિવસોમાં જીવન ઉમેરવાનું કામ કરીએ છીએ’ અહીં દર્દીને ખુશી મળે તે માટે સંગીત, ટી.વી, કેરમ, ચેસ જેવી એન્ટરટેન્ટમેન્ટની વ્યવસ્થા પણ કરવામાં આવી છે. તેમજ કોઈ પણ પ્રકારના ધર્મ કે જાતીનો ભેદ ભાવ રાખ્યા વગર દરેક દર્દીને તેના ધર્મ પ્રમાણે તહેવારની ઉજવણી કરાવાય છે. અને દર્દી સાથે આવેલા સગાને પણ અહીં નિ :શુલ્ક રાખવામાં આવે છે. ૨૦૧૨થી લઈ આજ સુધી અહીં ૧૦૦૦ જેટલા દર્દીઓ સારવાર લઈ ચૂક્યા છે. જો કેન્સરનો દર્દી છેલ્લા સ્ટેજમાં હોય અને તે હોસ્પિટલ જવા ન માંગતો હોય તો કરુણાલય ટ્રસ્ટના ડોક્ટરો, કાઉન્સલર, સોશ્યલ વર્કર અને સીસ્ટરની એક ટીમ દર્દીના ઘરે જઈને તેમને સારવાર પુરી પાડે છે જો દર્દી હોસ્પિટલમાં રાત્રે રોકાવવા ન ચાહે તો તેમને સવારથી સાંજ સુધી નિ :શુલ્ક દવાઓ, બે ટાઈમનું ભોજન અને દિવસ દરમિયાન રહેવાની વ્યવસ્થા પણ કરી આપાય છે.

દર્દીઓને બધી નિ:શુલ્ક સેવાઓનો લાભ મળશે

– ઘરે બેઠા કાઉન્સલીંગ
– તમામ પ્રકારની દવાઓ
– દર્દીઓને રહેવા, જમવાની સગવડ
– દર્દી સાથે સગાને રહેવાની સગવડ
– દર્દીના છેલ્લા દિવસોમાં શકય તેટલો આનંદ આપવા પ્રયાસ
– દર્દીના સગાવાહલાનું અને દર્દીનું કાઉન્સલીંગ