ATUL N. CHOTAI

a Writer


દીપાવલીના પર્વોનું પણ એક વિજ્ઞાન છે..

Happy Diwali

Happy Diwali

– મુકેશ પંડ્યા

ચોમાસુ ઉર્ફે ચાર્તુમાસનો છેલ્લો તહેવાર એટલે દિવાળી. શરદ અને હેમંત ઋતુુનું જંક્શન એટલે દિવાળી. ગરમી અને ઠંડીનો સંગમ એટલે દિવાળી. પાંચ દિવસ ને પાંચ રાત્રિનો તહેવાર છે દિવાળી. જેની શરૂઆત આસો મહિનાના અંતે અને સમાપન કારતક મહિનાની શરૂઆતથી થાય છે એ દિવાળી. આ બધી પૂર્વભૂમિકા બાંધવાનો હેતુ એટલો જ છે કે દિવાળી માત્ર ધર્મ કે તત્ત્વજ્ઞાન પર આધારિત નહિ, બલ્કે આ દેશની પ્રકૃતિ તેમ જ બદલાતી ઋતુઓને ધ્યાનમાં લઇને થતી ઉજવણી પણ છે. અંગ્રેજો જેને ઑક્ટોબર હીટ કહીને ઓળખતા એ આપણા આસો મહિનાની ગરમીનો અનુભવ તો આપણે કર્યો છે. દિવસે ત્રસ્ત કરી મૂકતા આ મહિનામાં એટલે જ બધા તહેવાર રાત્રે મનાવવામાં આવે છે, જેમ કે નવરાત્રિ, શરદ પૂર્ણિમા, કરવા ચોથ, દિવાળી વગેરે.. શરદ ઋતુમાં આવતો આ મહિનો દિવસમાં ગરમ અને રાતના ઠંડા વાતાવરણને લીધે બીમારી ફેલાવતો મહિનો પણ કહેવાય. કોઇ ડૉક્ટર પાસે તમે આ મહિનામાં જાવ ત્યારે તમને અચૂક કહેશે કે તમે ડબલ સિઝન (બે ઋતુ) નો ભોગ બન્યા છો. કોઇ વ્યક્તિનો જન્મદિવસ ઊજવતી વેળાએ આપણે એને જીવેત શરદ: શતમ કહીને સંબોધીએ તેનો અર્થ એ જ કે રોગિષ્ટ એવી સો શરદ ઋતુથી વ્યક્તિ બચી શકે તો બાકીની ઋતુઓ કાઢવી પ્રમાણમાં સરળ હોય છે.

આવી ઋતુથી બચવા તેમ જ પર્યાવરણને શુદ્ધ કરવા નવરાત્રિના હવન અને કંઈક અંશે દિવાળીમાં અગ્નિ કમ પ્રકાશ ફેલાવતા ફટાકડાં ઉપયોગી હતાં તેમાં ધંધાદારી વલણ આવતા બદનામ પણ થયાં છે. જો કે તારલિયા, લવિંગિયા. ફૂલઝરી, ફુવારા કે ચકરડી જેવા ફટાકડાં ફોડવામાં આવે તો તેની આકર્ષક રંગબેરંગી પ્રકાશમય ડિઝાઇનથી આંખ અને મનને આનંદ તો મળે જ છે. સાથે આવા ઓછા અવાજવાળા કે ધ્વનિ વગરના માત્ર ધુમાડો ફેલાવતા ફટાકડા આરોગ્ય માટે ઉપકારક સિદ્ધ થાય છે એમ આજનું વિજ્ઞાન પણ કહે છે. ફટાકડાંથી થતો ધુમાડો ચોમાસામાં વૃદ્ધિ પામેલા ડેન્ગ્યુ સહિતના મચ્છરોને દૂર ભગાવે છે. વળી ધુમાડાની અસર ઓછી થયા પછી હવામાન ઠંડુ થતાં જ ધુમાડાની રજકણો જમીન પર પથરાય જાય છે, તેથી નવા મચ્છરો પેદા થતાં નથી. આ ધુમાડાથી મચ્છરો મરતાં નથી પણ દૂર ભાગે છે એટલે અહિંસા પ્રેમીઓને પણ ગમી જાય તેવી આ વાત છે. સેન્ટ્રલ ડ્રગ રિસર્ચ ઇન્સ્ટ્યિુટના ભૂતપૂર્વ વૈજ્ઞાનિક ડૉ.નરેન્દ્ર મેહરોત્રા જણાવે છે કે અવાજ કરતાં ફટાકડામાં ગંધક તો પ્રકાશ ફેલાવતા ફટાકડાંમાં ફોસ્ફરસનું પ્રમાણ વધુ હોય છે. કેટલાક ફટાકડામાં સ્ટ્રોન્શિયમ કે પોટેશિયમ પણ હોય છે. આ બધા ફટાકડાં એક સાથે ફોડવામાં આવે તો એવા વાયુઓનું મિશ્રણ ઉત્પન્ન થાય છે જે એન્ટિબોયોટિક તરીકે કામ આપી મચ્છરોનેે મારી હટાવે છે.એટલે એક જ જાતના ફટાકડા ન ફોડતાં વિવિધ ફટાકડાઓ ફોડવાં જોઇએ. જો કે હવે કાયદેસર પ્રતિબંધ આવ્યો હોવાને કારણે ફટાકડાના પ્રમાણમાં ઘણો ઘટાડો જોવા મળશે. આટલું સમજીને હવે દિવાળીના પાંચ દિવસની વાત કરીએ.

પ્રથમ દિવસ ધનતેરસ : ચોમાસામાં આવતી બેય ઋતુ વર્ષા અને શરદ, વિવિધ પાણીજન્ય તેમ જ પિત્તજન્ય રોગોથી પરેશાન કરતી આ ઋતુઓમાં હેમખેમ પસાર થયા પછી દિવાળીના પ્રથમ દિવસે આરોગ્યના દેવની પૂજા કરવી જોઇએ. આ આરોગ્યના દેવ એટલે ધન્વન્તરી જેમની પૂજા ધનતેરશના દિવસે કરી પોતાના તેમ જ કુટુંબના આરોગ્યની કામના કરવી જોઇએ. જૂના સમયમાં પહેલું સુખ તે જાતે નર્યાં એ કહેવત પ્રમાણે આરોગ્યને જ ધન માનવામાં આવતું હતું. નગદ નાણાંની શોધ તો એ વખતે થઇ જ ન હતી. ઘણા લોકો આ દિવસે લક્ષ્મીપૂજા કરે છે પણ તેને માટે દિવાળીનો દિવસ શ્રેષ્ઠ છે અને આ લક્ષ્મી એટલે પણ માત્ર ધન નહીં પણ આઠે પ્રકારની અષ્ટલક્ષ્મીની પૂજા કરવી જોઇએ. આ દિવસે કંસાર, શીરો કે લાપસીના આંધણ મુકાય છે. પિત્તજન્ય ઋતુનો આ છેલ્લો દિવસ આવા પિત્તનાશક મધૂર રસથી ઉજવવો સર્વથા યોગ્ય છે.

કાળીચૌદસ : પ્રથમ દિવસે આરોગ્યદેવની પૂજા કરી બીજે દિવસે શક્તિની આરાધના કરવી જોઇએ. તેને માટે મહાકાળી અને હનુમાનની ઉપાસના જરૂરી છે.અત્યાર સુધી વાતાવરણમાં પિત્તનો પ્રભાવ હતો હવે વાયુનો પ્રભાવ વધશે. શિયાળાની શરૂઆત થશે. વાયુના રોગોથી બચવા તૈલી પદાર્થોનું સેવન જરૂરી છે. આ દિવસે આપણે ત્યાં તળેલી વાનગી બનાવીને ખાવાનો રિવાજ છે તે સર્વથા યોગ્ય છે. ચકરી, સેવ. વડા કે ભજિયા ઘરે બનાવીને ખાવા વધુ ફાયદાકારક છે. કારણ કે ઊકળતા તેલના બાષ્પીભવન પામેલા કણો વાયુમાં ફેલાઇને લવચીકતા પ્રદાન કરે છે. તૈયાર નાસ્તાથી તમારા શરીરને તેલ મળે છે.પણ વાતાવરણમાં રહેલી શુષ્કતા દૂર કરવા ઘરે તળવાનો રિવાજ ખરેખર તર્કપૂર્ણ છે જે હવે બદલાતા સમય સાથે ભૂલાતો જાય છે. સમયના અભાવે ભાવપૂર્વક ઘરે બનાવાતા ફરસાણનો જમાનો ગયો. બસ ભાવ આપીને ખરીદાતાં તૈયાર ફરસાણ અને નાસ્તાના પડીકાં ઘરમાં ઠલવાતાં જાય છે. જોકે હજું ઘણા લોકો ઘરે ભજીયા તળી શરદકાળમાં ભેગો કરેલો કકળાટ કાઢવા બહાર જાય છે ખરાં. ઉલ્લેખનીય છે કે અવાજના કકળાટને શોષી લેવામાં તેલનું આગવું પ્રદાન છે. ઘરમાં અવાજ કરતાં દરવાજાં, પંખા કે હિંચકા અને કારખાનામાં મશીનને તેલ પૂરવાથી ખરેખર ઘોંઘાટ ઓછો થાય છે ખરો…??

દિવાળી : ચોમાસામાં ગુમાવેલા આરોગ્ય અને શક્તિને પ્રથમ બે દિવસ દરમ્યાન આવકાર આપો છો પછી દિવાળીને દિવસે તમે મા સરસ્વતી અને લક્ષ્મીની કૃપા મેળવવા સક્ષમ બનો છો. આ અમાસની રાત્રિએ બન્ને દેવીઓને આવકારવા પૂજા પાઠ થાય છે. રંગોળી પૂરવામાં આવે છે. બારણે તોરણો બાંધવામાં આવે છે, અને.. હાં દિવડાઓની હારમાળાથી વાતાવરણ દિવ્ય બને છે. મંત્ર સાધના માટે આ સમય અતિ ઉત્તમ છે. વરસાદના વાદળો હટી જાય છે. આસો મહિનાના પ્રખર તાપથી ભેજનું પ્રમાણ ઓછું થઇ જાય છે. નવરાત્રિના હવન અને દિવડાંઓની હારમાળાથી વાતાવરણ શુદ્ધ બને છે ત્યારે તમે રટેલા ભાવપૂર્ણ મંત્રોના તરંગોને પરમ શક્તિ સુધી પહોંચવા મોકળું મેદાન મળી જાય છે. એમાંય રાત્રિનો શાંત સમય અતિ ઉત્તમ છે.

નૂતન વર્ષ : આરોગ્ય, બળ, બુદ્ધિ અને લક્ષ્મી પ્રાપ્ત કર્યા પછી વ્યક્તિએ ઘમંડી ન બનતાં વધુ નમ્ર બનવું જોઇએ. જેની આપણે કાગડોળે રાહ જોતા હોઇએ છીએ એ શિયાળાની શરૂઆત આ દિવસથી થાય છે. આપણને રોગિષ્ટ શરદકાળમાંથી જેમણે હેમખેમ બહાર કાઢ્યા તે પરમેશ્વરનો સર્વપ્રથમ આભાર માનવો જોઇએ. જેમની કૃપાથી આપણને દાણા પાણી મળ્યા છે તેમને અન્નકૂટ ધરાવીને પછી આપણે અન્ન ગ્રહણ કરવાની ભાવના રાખવી જોઇએ. શ્રીકૃષ્ણે ઇન્દ્રના કોપથી બચવા ગિરીરાજ પર્વત ધારણ કર્યો ત્યારે ખાધા પીધાં વિના પ્રજાની રક્ષા કરી હતી તેમના પ્રત્યે કૃતજ્ઞતાનો ભાવ પ્રગટ કરવા આ અન્નકૂટનો રિવાજ શરૂ થયો છે.આવા ભાવથી થતી પૂજાને ગોવર્ધન પૂજા પણ કહેવાય છે. દેવદર્શન બાદ વડીલોના ચરણસ્પર્શ કે સમવયસ્કો સાથે બે હાથ જોડીને કરાતાં નમસ્તે, આ બે ક્રિયાઓ પણ આપણી સંસ્કૃતિના અભિન્ન અને ઉપયોગી સંસ્કારો છે. વોટ્સઍપ અને ફેસબુક જેવા માધ્યમોની અસર હેઠળ આ રિવાજો ભૂલાતાં જાય છે પરંતુ શરીરની સુખાકારી માટે પણ આ રિવાજો પાળવા જોઇએ. હાથ પગના ટેરવાંઓથી અથડાઇને શરીરનું લોહી જ્યારે પાછું ફરતું હોય ત્યારે ટેરવે થતાં કંપનથી શક્તિના તરંગો ઉદ્ભવે છે. આ શક્તિને વાતાવરણમાં વેડફવા ન દેવી હોય અને શરીરની નાની મોટી બીમારી દૂર કરવાના ઉપયોગમાં લેવી હોય તો સિમ્પલ છે – તમે તમારા બે હાથ જોડી દરેકને નમસ્તે કરતા જાવ કે વાંકા વળીને વડીલોના અંગૂઠાનો સ્પર્શ અવશ્ય કરો. આવો ફિઝિકલ લાભ તમને ડિજિટલ માધ્યમ દ્વારા કદાપિ નહી મળે. કાંઇ નહીં તો કમસેકમ આ દિવસે વડીલોને પગે લાગવા અને સગાં સ્નેહીઓને મળવા અચૂક બહાર નીકળવું જોઇએ..

ભાઇબીજ : વસુધૈવ કુટુંબકમમાં માનનારા આ દેશમાં કૌટુમ્બિક તહેવારો ન હોય તો જ નવાઇ. દિવાળીએ કૌટુમ્બિક તહેવાર તો છે જ. સાથે સાથે ચાતુર્માસમાં ભાઇ બહેનના પ્રેમને ઉજવતો આ ત્રીજો અને છેલ્લો તહેવાર છે. શ્રાવણ મહિનામાં વીરપસલી અને રક્ષાબંધનને દરેક ભાઇ બહેન પ્રેમથી ઉજવે છે. ખરેખર યમ અને યમુનાના પ્રતીકરૂપે ભાઇ બહેનના તહેવારો મૂકીને આપણા શાસ્ત્રોએ મોટો ઉપકાર કર્યો છે. વાસ્તવમાં ઉપાસનાના આ ચાર મહિનાઓમાં વ્યક્તિના જીવનમાં વાસના ઓછી અને સાધનાનું પ્રમાણ વધારે હોવું જોઇએ. ભાઇ બહેન અને કુટુંબ સાથે હોય ત્યારે આપણા વિચાર, વાણી અને વર્તનમાં એક મર્યાદા આવી જતી હોય છે જે ચાતુર્માસ પર્વમાં જરૂરી હોય છે.

ધન્ય છે આપણા પૂર્વજોને જેમણે દરેક તહેવારો આપણા માથા પર ઠોકી બેસાડ્યા નથી, પણ દેશના ભૌગોલિક સ્થાન અને હવામાનને અનુલક્ષીને સમય સમય પર થતાં ફેરફારો સામે તનનું આરોગ્ય અને મનનો ઉત્સાહ ટકી રહે તે માટે બનાવેલા નિયમો છે. અફસોસની વાત તો એ છે કે આ જાતનું જ્ઞાન વિજ્ઞાન આપણને શાળા કોલેજોમાં શીખવવામાં આવતું નથી, એટલે શ્રદ્ધા ઓછી અને અંધશ્રદ્ધા વધતી જાય છે. દરમિયાન આ ભવ્ય સંસ્કૃતિનું અધકચરું જ્ઞાન ધરાવતા લોકો અદાલતમાં એક જનયાચિકા ફટકારી પૂરી જનતાના અરમાનો અને ઉત્સાહ પર ઠંડું પાણી ફેરવી દેતા હોય છે… (સૌજન્ય : મુંબઈ સમાચાર)

Advertisements


સસ્તા અને ગૌરવવંતા ગુજરાતી સાહિત્ય‍ના પ્રેરણાદાતા ભિક્ષુ અખંડાનંદને ક્યારેય ભૂલી શકાશે નહિ

Swami Akhandanadji

Swami Akhandanadji

ગુજરાતી સામયિક અખંડ આનંદ અને સસ્તું સાહિત્ય વર્ધકના સ્થાપક ભિક્ષુ અખંડાનંદનો જન્મ તારીખ ૦૩/૦૧/૧૮૭૪ ના રોજ ગુજરાતના ચરોતરના બોરસદ ગામમાં બોરસદમાં લોહાણા પરિવારમાં થયો હતો. તેમનું મૂળ નામ લલ્લુભાઈ હતું. પિતાનું નામ જગજીવનરામ ઠાકર અને માતાનું નામ હરિબા હતું. ભિક્ષુ અખંડાનંદ માત્ર પાંચ ધોરણ ભણીને તેમણે અભ્યાસ છોડી દીધો. આ લલ્લુભાઇ વાંચનના એટલા બધા શોખીન કે દુકાનમાં બેસાડો તો વેપાર કરવાને બદલે કોઇ ખૂણામાં જઇ ચોપડી લઇ બેસી જાય તથા લલ્લુભાઇને નાનપણથી જ સાધુનો સંગ પ્રિય હતો. ક્યાંય કથાકીર્તનનો ચાલતાં હોય તો એ ભાઇ વેપાર ધંધો એકબાજુ મૂકી ત્યાં જ જોવા મળે. લલ્લુભાઇએ જુદા જુદા વ્યવસાય કર્યા પરંતુ પાછળથી મન વૈરાગ્ય તફ વળતાં અમદાવાદ આવીને ઈ.સ ૧૯૦૪ માં મહા વદ તેરસને શિવરાત્રીના દિવસે સાબરમતીને કિનારે વૃદ્ધ સંન્યાસી શિવાનંદજી પાસે દીક્ષા ગ્રહણ કરી અને ત્યાર પછી તેમનું નામ અખંડાનંદ પડ્યું.

સંન્યાસ લઈને તેમણે સમગ્ર દેશમાં પરિભ્રમણ કર્યું. તેમને વાંચવાનો ખૂબ જ શોખ હોવાથી અનેક ધર્મગ્રંથો વાંચ્યા હતા. સ્વામી અખંડાનંદજી એક વખત નડીયાદ ગયા હતા ત્યાં એમના હાથમાં ભાગવત આવ્યું. એમાં લખેલા એકાદશ સ્કંધથી તેઓ તાજ્જુબ થઇ ગયા. ગીતા કરતાં પણ એ ગ્રંથ વધુ ગમ્યો પછી મનમાં વિચાર આવ્યો કે આ પુસ્તક જો ગુજરાતીમાં શ્લોક સાથે મળે તો કેટલા બધા લોકો લઇ શકે..?? એકવાર હિમાલયથી પાછા ફરેલા સંન્યાસી ભિક્ષુ અખંડાનંદ મુંબઈ આવ્યા. એક પુસ્તકની દુકાને ભજનસંગ્રહ ખરીદવા ગયા તેની કિંમત જોઈ તો ચાર પાંચ ગણી વધારેલ હતી.. જેથી એમને થયું કે સામાન્ય વ્યક્તિ પુસ્તકો કંઈ રીતે ખરીદી શકે..?? આવા સુંદર પુસ્તકનો આટલો બધો ભાવ..?? તેમણે પ્રકાશકને પૂછ્યું ભાઇ, આ પુસ્તક તો ખરેખર સુંદર છે પણ એનો ભાવ ખૂબ જ વધુ રાખેલો છે. છતાંય એકેય પુસ્તક સિલકમાં નથી રહેતું અને આ તેની ચોથી આવૃત્તિ છે. તો તમે સસ્તું ન આપી શકો..?? શા માટે..?? સસ્તું આપો, કિંમત વ્યાજબી રાખો તો સામાન્ય લોકો પણ લાભ લઇ શકે.. સ્વામીજીએ કહ્યું પ્રકાશકે વળતો જવાબ આપ્યો અમે કમાવા બેઠા છીએ, સેવા કરવા નહીં..

પ્રકાશકની વાત સાંભળીને સ્વામીજીને ખૂબ જ દુ:ખ થયું. તેઓ પુસ્તક લીધા વિના જ પાછા ફર્યા પણ તેમણે મનમાં ગાંઠ વાળી કે ભલે ગમે તે થાય મારે આવું જ પુસ્તક છાપવું.. સસ્તી કિંમત રાખવી અને લોકભોગ્ય બનાવવું તથા સમાજમાં સામાન્ય માણસ પણ લાભ લઇ શકે, વાંચી શકે, ખરીદી શકે એટલી ઓછી કિંમત જ રાખવી.. એક સારું કામ કરવાની મનમાં ધગશ લાગી. પોતાને હિમાલય તરફ જવું હતું પણ તે કાર્ય મુલત્વી રાખી એકાદશ સ્કંધનું પ્રકાશન હાથમાં લીધું. શ્રીમંતો મદદ કરવા ઘણાય આગળ આવતા હતા પણ દરેકની કંઇક ને કંઇક શરત હતી. કોઇને પોતાનું નામ છપાવવું હતું, કોઇકને પોતાનો ફોટો મુકાવવો હતો, કોઇકને પોતાને અર્પણ થાય એવી ઇચ્છા હતી. સ્વામીજીએ સોને સવિનય ના પાડી દીધી અને મહેનત કરીને પોતે એકલે હાથે એ ગ્રંથ પ્રસિદ્ધ કર્યો. જોતજોતામાં તો એની નકલો ચપોચપ ઊપડી ગઇ. સ્વામી અખંડાનંદને હવે એક ધૂન લાગી. તેમણે સારાં અને જીવનોપયોગી પુસ્તકો લોકોને સસ્તી કિંમતે આપવાનો એમણે નિર્ણય કર્યો અને તેના માટે સસ્તું સાહિત્યવર્ધકની તેઓએ સ્થાપના કરી.

ભિક્ષુ અખંડાનંદે ગુજરાતના સંસ્કારનું ઘડતર કર્યુ છે. ગીતા સહિત ધર્મ સંસ્કારના પુસ્તકોની ૫૪૦૦૦ જેટલી નકલો માત્ર સાડાત્રણ વર્ષમાં જ વેચીને વિક્રમ સજર્યો હતો તથા એમ. જે. પુસ્તકાલયને તેમણે વિવિધ ભાષાના દસ હજાર પુસ્તકો ભેટમાં આપીને ઉદાત ભાવનાનું દ્દષ્ટાંત પણ પૂરું પાડયું છે. અખંડાનંદ આર્યુવેદિક કોલેજની સ્થાપના પણ કરી. આજે તેમણે સ્થાપેલું સર્વ વિષયોને આવરી લેતું લોકભોગ્ય અખંડાનંદ સામયિક છેલ્લા પચાસ વર્ષથી અવિરતપણે પ્રગટ થાય છે. સસ્તું સાહિત્યની વિસ્તૃત લોકઉપયોગી પ્રવૃત્તિ એક વ્યક્તિના અભિયાન દ્વારા સધાયેલ મોટી ને ગરવી પ્રવૃતિનો પુરાવો છે. જ્ઞાનની પરબ માંડનાર ભિક્ષુ અખંડાનંદનું અવસાન ચોથી જાન્યુંઆરી ૧૯૪૨ના રોજ થયું હતું.  આજે પણ અમદાવાદના ભદ્ર વિસ્તારમાં સ્વામી અખંડ આનંદ માર્ગ ઉપર અખંડ આનંદ નામનો હોલ છે ત્યાં સસ્તું સાહિત્ય વર્ધકની ઓફિસ આવેલી છે..


ડોંગરેજી મહારાજને કથા દરમિયાન તેમના પત્નીના મૃત્યુના સમાચાર મળ્યા ત્યારે…

Dongreji Maharaj

Dongreji Maharaj

– આશુ પટેલ

ડોંગરેજી મહારાજના જીવનનો એક કિસ્સો જાણવા જેવો છે.. એક કેન્સર હૉસ્પિટલ માટે ફંડ ઊભું કરવા ડોંગરેજી મહારાજની કથા મુંબઈમાં યોજાઈ હતી. દાયકાઓ અગાઉ યોજાયેલી એ કથા થકી આશરે દોઢ કરોડ રૂપિયા જેટલી રકમ કૅન્સર હૉસ્પિટલ માટે એકઠી થઈ ગઈ હતી. એ કથાના છેલ્લા દિવસે ડોંગરેજી મહારાજ કથા સંભળાવી રહ્યા હતા ત્યારે તેમના કોઈ સ્નેહી ગંભીર ચહેરે તેમની પાસે ગયા. તેમણે ડોંગરેજી મહારાજને કાનમાં કહ્યું કે તમારા પત્ની મૃત્યુ પામ્યા છે. એ આઘાતજનક સમાચાર સાંભળ્યા પછી બીજી જ ક્ષણે ડોંગરેજીએ સ્વસ્થતા મેળવી લીધી અને દુ:ખદ સમાચાર લઈને આવેલા સ્નેહીને જવાબ આપીને ફરી કથા શરૂ કરી દીધી.. તેમણે એ દિવસે કથા પૂરી કરી. કથાના આયોજકોને ખબર પડી કે ડોંગરેજીના પત્ની મૃત્યુ પામ્યાં છે ત્યારે તેઓ ચિંતામાં મુકાઈ ગયા પણ ડોંગરેજીએ કથા યથાવત્ ચાલુ રાખી એને કારણે તેઓ ગદગદ થઈ ગયા.

એ પછી ડોંગરેજી મહારાજે પત્નીના દેહાંત પછીની વિધિઓ હાથ ધરી. તેઓ થોડા દિવસ પછી પત્નીના અસ્થિ લઈને ગોદાવરી નદીમાં અસ્થિ વિસર્જન માટે નાશિક ગયા. એ વખતે અસ્થિ વિસર્જનની વિધિ કરનારા બ્રાહ્મણોને દક્ષિણા આપવા માટે તેમની પાસે પૈસા નહોતા જે સ્નેહીએ તેમને તેમના પત્નીના મૃત્યુના સમાચાર આપ્યા હતા એ તેમની સાથે હતા. ડોંગરેજી મહારાજે તેમને પોતાના પત્નીનું મંગળસૂત્ર આપીને કહ્યું કે આ વેચીની પૈસા લઈ આવો. બ્રાહ્મણોને દક્ષિણા આપવા માટે મારી પાસે કંઈ નથી. પેલા સ્નેહી સ્તબ્ધ થઈ ગયા. તેમની આંખો છલકાઈ ગઈ. જે માણસે થોડા દિવસો અગાઉ કૅન્સર હૉસ્પિટલ માટે પોતાની કથા થકી દોઢ કરોડનું ફંડ એકઠું કરી આપ્યું હતું. તેની પાસે મામૂલી રકમ પણ નહોતી સાદગીના પર્યાય સમા ડોંગરેજી મહારાજના જીવનના આવા તો અનેક કિસ્સાઓ છે. એ વાતો ફરી ક્યારે કરીશું.. ઘણા ફાઈવસ્ટાર બાબાઓ, બાપુઓ, સ્વામીઓ અને મહારાજો કરોડો અબજો રૂપિયામાં આળોટતા હોય છે તેમની બોચી ઝાલીને નિત્ય પ્રાત:કાળે આવા કિસ્સાઓનું પઠન કરવાની તેમને ફરજ પાડવી જોઈએ.. (મુંબઈ સમાચાર માંથી સાભાર)


બરડા ડુંગર વિષેની માહિતી આપતી નિઃશુલ્ક ઈ-બુક

વહાલાં વાચકમિત્રો

પોરબંદર પાસે આવેલા બરડા ડુંગર વિષેની માહિતી આપતી એક નાની ઈ -બુક મેં સંકલીત કરી છે. જે તમારા સહુના વાંચન અને રેફરન્સ માટે છે જેને નીચેની લિન્ક દ્વારા નિઃશુલ્ક ડાઉન લોડ કરી શકાશે… આ બુક આપ સહુને જરૂર ઉપયોગી થશે એવી અપેક્ષા સહ…

Bardo Dunger E – Book By Atul Chotai

આપનો સહદયી

-અતુલ એન. ચોટાઈ
(પત્રકાર અને લેખક)
રાજકોટ – ગુજરાત

પોરબંદર બરડા ડુંગર ઈ -બુક નિઃશુલ્ક ડાઉનલોડ અતુલ એન. ચોટાઈ (પત્રકાર અને લેખક) રાજકોટ – ગુજરાત બરડો ડુંગર અતુલ ચોટાઈ


શાંતિના દૂત માટેની ભગવાને કરેલી ભોજન વ્યવસ્થા

pigeon eating food

pigeon eating food

કહેવાય છે કે ભગવાન દરેક જીવને સવારે ભૂખ્યા જરૂર જગાડે છે પરંતુ કયારેય ભૂખ્યા સુવડાવતો નથી. દરેક જીવના ગુજારા માટે ભગવાન કોઇ ને કોઇ વ્યવસ્થા કરીજ રાખી હોય છે. શાંતિના દૂત તરીકે ઓળખતા કબૂતરોને પણ સવારમાં જ તેનો નાસ્તો મળી રહે તેના માટે કેટલાયે પ્રકૃતિપ્રેમી લોકો સક્રિય રહેતા હોય છે. જામનગર પાસે આવેલા ભાણવડના માર્કેટીંગ યાર્ડમાં વહેલી સવારમાં શાંતિના દૂત મોટી સંખ્‍યામાં પોતાનું ભોજન લેવા માટે આવતા હોય છે.  શાંતિના દૂત માટેની ભગવાન ઘ્વારા કરવામાં આવેલ ભોજનની વ્યવસ્થા આ તસવીરમાં જોઈ શકાય છે. (તસવીર : રવિ પરમાર- ભાણવડ)


નિર્દોષ પશુઓને જીવતદાન આપવું એ જ મહાન ધર્મ છે…

– આશુ પટેલ

રતુભાઈ શેઠ સંપાદિત પુસ્તક સંસ્કાર કથાઓમાં એક કથા વાંચી એ વાચકો સામે મૂકું છું…

લોકોના રોષનો કોઇ પાર નહોતો…. ચોરેને ચૌટે એક જ વાત સંભળાતી હતી મહારાજ કુમારપાળ ભલે જૈન ધર્મ પાળે, ભલે હેમચન્દ્રાચાર્યને તેમના ગુરુ બનાવે એમાં કોઇને કોઇ વાંધો નથી પરંતુ કુળદેવી કંટકેશ્ર્વરી પાસે કોઇ જીવનું બલિદાન આપવામાં નહીં આવે એવી રાજ આજ્ઞા બહાર પાડવાનો એમને શો અધિકાર છે..?? આજે કેટલાંય વર્ષોથી એ પરંપરા ચાલી આવે છે એ કુળદેવીને રીઝવવા દર વર્ષે બલિદાન આપવામાં આવે છે. લોકોની અનુમતિ લીધા વિના રાજાએ બહાર પાડેલી આજ્ઞાનો શો અર્થ છે..?? પૂજારીઓ ક્રોધથી ધૂંવાપૂંવા થતા હતા. પરંપરામાં માનનારાઓનો ક્રોધાગ્નિ પ્રજ્વલિત થઇ ઊઠ્યો હતો. મહારાજ કુમારપાળને આવી મતિ કેમ સૂઝી..?? કુળદેવીને ક્રોધિત કરીને એ જૈન થયેલ મહારાજા શું ફાયદો કરવાના..?? એનું ધનોતપનોત નહીં થઇ જાય..?? સૌ કોઇ પોતપોતાની રીતે વાતો કરતા હતા. રાજા ઉપર ખફા થઇને અવનવી રીતે તેમને ગાળો આપતા હતા.

મુખ્ય પૂજારી અને કેટલાક આગેવાન મહાજને મહારાજા પાસે જઇ વિનંતી કરવાનો વિચાર ર્ક્યો. દરબારમાં મહારાજાને વંદન કરીને દબાતે સાદે આગેવાનોએ કહ્યું મહારાજ, આપે જે આજ્ઞા બહાર પાડી છે તેનાથી નગરજનોને ખૂબ જ દુ:ખ થયું છે. મોટા ભાગના નગરવાસીઓ એનાથી નારાજ છે..!! મહારાજાએ સૌને શાંતિથી સાંભળ્યા કહ્યું મહાજન તો ગામનું નાક કહેવાય. આપ સૌ મારે મન પૂરા માનના અધિકારી છો પણ આપ સૌ એમ માનો છો કે માતા આગળ નિર્દોષ પશુઓનાં બલિદાન આપવાથી જ માતા રાજી થાય છે..?? જેવો આપણા સૌનો જીવ છે એવો એ પશુઓનો પણ જીવ છે

પરંતુ… મહાજને કહ્યું જુઓ, હું તમને કોઇને નારાજ કરવા નથી માગતો.મહારાજે કહ્યું મહારાજની વાત સાંભળીને પૂજારી અને મહાજનો ખુશ થઈ ગયા બોલ્યા, મહારાજની વાત બરાબર છે કોઇના ધર્મની વચ્ચે આવી સૌને નારાજ કરવાનું આપને ન જ ગમે સાચી વાત છે મહારાજે કહ્યું હું કોઇને પણ નારાજ કરવા નથી માગતો. આપણે એક કામ કરીએ… શું..??પૂજારી બોલી ઊઠ્યો. ‘જુઓ, જેટલા પશુઓનો ભોગ દર વર્ષે અપાય છે એટલાં પશુઓનો જ ભોગ આ વખતે પણ આપવાનો. આપણે હોમ – હવન કરીશું અને એ પશુઓ માને ચરણે ધરી દઇશું. મંદિરમાં બારણાં બંધ કરી દઇશું, પછી માને જેટલો ભોગ જોઈએ એટલો એ જાતે લઈ લેશે મહાજનના આગેવાન અને પૂજારીઓ એક બીજા સામે જોઇ રહ્યા. કુમારપાળની વાત તો વાજબી હતી એ સામે કોઇ દલીલ થઇ શકે તેમ નહોતી. બધાએ એ વાત કબૂલ કરી હજારો જીવતાં પશુઓને મંદિરના વિશાળ ચોકમાં પૂરી દીધા અને બહારથી બારણું બંધ કરી દીધું. આજુબાજુ સખત જાપ્તો મૂકી દીધો જેથી અંદર કોઇ જઇ ન શકે

બીજા દિવસે પ્રભાત થયું માતાજીના મંદિરની આજુબાજુ લોકોનું મોટું ટોળું જમા થઇ ગયું. બધાને કુતૂહલ હતું કે માતાજી કેટલાં પશુઓનો ભોગ લે છે..?? પૂજારીએ મંદિરનું મુખ્ય મોટું દ્વાર ખોલ્યું ત્યાં તો નિર્દોષ પશુઓ બહાર દોડી ગયાં. અંધશ્રદ્ધા ઉપર મદાર બાંધીને બેઠેલા પૂજારીઓના હાથ હેઠા પડ્યા. માતાજીની મૂર્તિને સંબોધતા તેમણે કહ્યું મારા પ્રિય નગરજનો, દયા અને તે પણ મૂંગા પ્રાણીઓ પ્રત્યે દયા એના જેવો બીજો કોઇ ધર્મ જ નથી. આપણામાં જે જીવ છે એ જ આત્મા આ પશુઓમાં પણ છે અને મા તો દયાની દેવી કહેવાય..!! એ કંઇ પોતાના બાળકોને મારે કે રમાડે..?? નિર્દોષ પશુઓને જીવતદાન આપવું એ જ મહાન ધર્મ છે… (courtesy : mumbai samachar)


દેશનું એકમાત્ર ભારત માતાનું મંદિર ગુજરાતમાં આવેલું છે

Bharat Mata Temple in Gujarat

Bharat Mata Temple in Gujarat

ભાવનગર જિલ્લાનાં છોટે કાશી ગણાતા સિહોરથી માત્ર 15 કિલોમીટર દૂર મઢડા ગામ આવેલું છે. જ્યાં 100 કરતાંયે વધુ વર્ષો પુરાણું ભારત માતાનું મંદિર આવેલું છે. ગામ લોકોનાં જણાવ્યા પ્રમાણે સમગ્ર ભારત દેશમાં એકમાત્ર મઢડા ગામમાંજ ભારત માતાનું મંદિર આવેલું છે. કચ્છી જૈન શિવજીભાઈ દેવશીભાઈએ આ અલૌકિક અને અલભ્ય મંદિરની સ્થાપના કરી હતી. આજે ત્રીજી – ચોથી પેઢી આ મંદિરની જાળવણી અને દેખભાળ કરી રહ્યા છે. અંગ્રેજોનાં કાર્યક્રમ દરમિયાનની રાષ્ટ્રીય ભાવનાને ઉજાગર કરતું અને દશ દશકાથી વધુ જુનું ભારત માતાનું મંદિર ભાવનગર જ નહિં ગુજરાત રાજ્ય અને ભારત દેશ માટે ગૌરવ સમાન છે. એ સમયગાળામાં વણાટશાળા ચાલતી હતી. અને તેમાં ખાસ કરીને વિધવાઓને વિશેષ સ્થાન અપાતું હતું. વિધવા મહિલાઓ માટે અત્રે 18 જેટલા રૂમની પણ વ્યવસ્થા કરવામાં આવી હતી. જેથી તેઓ ત્યાંજ રહી શકે. મંદિરની બીજી દિશામાં તે જમાનામાં હજારો પુસ્તકો ધરાવતી લાયબ્રેરી પણ ધમધમતી હતી. ભારતમાતા મંદિરનાં પરિસરમાં ધ્યાનમંદિર પણ બનાવાયું છે. જેનાં ભોંયરાની અંદર સાધકો સાધના કરતાં હતા.

બલુંદ આધ્યાત્મિક વ્યક્તિત્વ ધરાવતાં કચ્છી જૈન શિવજી દેવશીનાં પૌત્ર જીતુભાઈ કચ્છી જૈને જણાવ્યું હતું કે મારા દાદાએ એ સમયે રાષ્ટ્રીય ભાવનાથી પ્રેરાઈને ભારત માતાનાં મંદિરની સ્થાપના કરી હતી. તેઓ એક લેખક, કલાકાર, રાષ્ટ્રભક્ત હોવા ઉપરાંત આધ્યાત્મિક અંતરને સ્પષ્ટવક્તા પણ હતા. મઢડા ગામે ગાંધીજીની મુલાકાતો અને સામાજિક-આધ્યાત્મિક પ્રવૃત્તિઓથી ગ્રામજનોને એક તબક્કે એવું લાગતું હતું કે ગાંધીજી અહીં જ સાબરમતી આશ્રમ જેવો બીજો આશ્રમ બનાવશે. કચ્છી જૈન પરિવાર સાથે પણ ગાંધીજીને ઘનિષ્ઠ નાતો હતો. ભાવનગર સ્ટેટ દ્વારા અમુક વીઘા જમીન 99 વર્ષનાં લીઝ પર આપવામાં આવી હતી. જોકે ત્યારબાદ અહીં બોબીન ફેક્ટરી શરૂ કરવામાં આવેલ. અમારા વડીલો કહેતા હતા કે 100 વર્ષ પૂર્વે ભારત મંદિરની જાહોજલાલી અદ્દભૂત હતી શિવજી દેવશી એક સંત પુરૂષ હતા અને તેમનાં અનુયાયીયો દેશભરમાં હતા. તેઓ મંગળબાબા તરીકે ઓળખાતા હતા.


સૌરાષ્ટ્રના આ મંદિરે ગણપતી બાપા લોકોની સમસ્યા સાંભળે છે

Ganesh Temple - Dhank

Ganesh Temple – Dhank

સૌરાષ્ટ્રના રાજકોટ જીલ્લામાં ઉપલેટાથી વીસ કિલોમીટર દૂર આવેલા ઢાંક ગામમાં સિદ્ધિ વિનાયક ગણપતિ બાપાનું એક એવું મંદિર છે કે જ્યાં દેશ અને વિદેશમાંથી અનેક પત્રો ગુજરાતીમાં તો કોઇ પત્રો હિન્દીમાં આવે છે. દરેક ભક્તો બાપાના મંદિર સુધી પહોંચી શકતા ના હોવાથી ટપાલ દ્વારા આવેલા ભક્તોના પત્રો મંદિરના પૂજારી દિલસુખગીરી ગોસ્વામી એકાંતમાં ગણપતી બાપા સમક્ષ વાંચીને તેમની સમસ્યા ગણપતિ બાપાને સંભળાવે છે. ઢાંકમાં આવેલા ગણપતિ બાપાના આ મંદિરનો ઇતિહાસ બે હજાર વર્ષ પૂર્વેનો છે. હાલ અહીં દરરોજ પચાસથી વધુ પત્રો આવે છે. મંદિરમાં ગણપતિ બાપાનું મુખ ગામ તરફ છે અને પ્રાચીન ગ્રંથ મુજબ આવા ગામો પર કુદરતી આફતો આવતી નથી. મંદિરના પૂજારી જણાવે છે કે ભક્તોની સમસ્યાના પ્રશ્નો પત્ર લખનાર હું અને ગણપતિ દાદા ત્રણ જ જાણીએ છીએ. બે હજાર વર્ષ પહેલા ઢાંક ગામનું નામ પ્રેહ પાટણ હતું. લોકવાયકા પ્રમાણે એક સંતે શાપ આપતા અહીંના ધન – દોલત માટીના થઇ ગયા હતા. આથી આ ગામના લોકો દુખી બની ગયા હતા. ગ્રામજનોએ સંતના શાપમાં થી મુક્તિ મેળવવા ગણપતિ દાદાને પ્રાર્થના કરી અને પ્રેહ પાટણ યથાવત સ્થિતિમાં આવી ગયું. વનવાસ દરમિયાન પાંડવોએ અહીં ગણપતિદાદાના દિવ્ય સ્વરૂપની પૂજા કરી હોવાની લોકવાયકા છે. આ મંદિરે પત્ર મોકલવા નું સરનામું નીચે મુજબ છે

પૂજારી મહારાજ શ્રી,
શ્રી સિદ્ધિવિનાયક ગણેશ મંદિર,
મુ. પોસ્ટ – ઢાંક – ૩૬૦ ૪૬૦
(તા – ઉપલેટા, જી – રાજકોટ)
ગુજરાત – ભારત


Parmanandbhai Tanna has done many research and study about Matushri Virbaima

parmanand tanna - rajkot

parmanand tanna – rajkot

Parmanandbhai Tanna, Re. Rajkot has done many research and study about Matushri Virbaima. Parmanandbhai Tanna, resides in Rajkot is a retired government employee.He was born in Karanchi but his native is village Aamranbela of Morvi District.He has studied till B.A. & Singeet Visharad. He has deep faith on Re.Virbaima, the wife of great saint Jalarambapa. He had studied and done much research about her. Now, in his retired life, he does pious activity to give lectures with music on Re. Virbaima’s life. Anyone can contact him on address given below to get any information about Virbaima or to arrange pious lectures on her life.

Shri Parmanandbhai Tanna
“Rushikesh”, 6 – Gayakwadi Plot,
Opp. Railway Station, Rajkot – 360 001
Mobile 75671 61808
Time to contact

(10 am to 1 pm and 5 pm to 8 pm)