ATUL N. CHOTAI

a Writer


ગ્વાલિયરના એક શિક્ષકની લોકોને ખુશી આપીને સુખ મેળવવાની અનોખી પ્રવૃત્તિ

– આશુ પટેલ

ગ્વાલિયરના એક વૃદ્ધના ઘરનો દરવાજો એક વહેલી સવારે ખખડે છે. વૃદ્ધ ઊભો થઈને દરવાજો ખોલે છે. બહાર એક વૃદ્ધ ઊભા છે તે યજમાન વૃદ્ધના ગળામાં ફૂલોની માળા પહેરાવી દે છે પછી તેને મીઠાઈનું પેકેટ આપે છે અને કહે છે કે જન્મદિવસની ખૂબ ખૂબ શુભેચ્છાઓ. જેનો જન્મ દિવસ છે એ વૃદ્ધની આંખો ભીની થઈ જાય છે. તે અજનબી આગંતુકને ઓળખતો નથી પણ ઉમળકાભેર ભેટી પડે છે. તે એકાકી વૃદ્ધનો જન્મદિવસ યાદ કરવાવાળું કોઈ નથી, પણ એક અજનબી તેને જન્મદિવસની શુભેચ્છાઓ આપવા પહોંચી ગયો છે એટલે તે વૃદ્ધ ગદગદ થઈ ગયો છે.

આગંતુક તેના ખબર અંતર પૂછે છે થોડી વાર વાતો કરે છે અને પછી તેની રજા લઈને તેમના ઘર બહાર મૂકેલી પોતાની સાઈકલ લઈને ચાલતો થાય છે. અડધા એક કલાક પછી તે વૃદ્ધ સાઈકલસવાર બીજા એક ઘરે જઈને ડૉરબેલ વગાડે છે ત્યાં એક વૃદ્ધ દંપતીના લગ્નની વર્ષગાંઠ છે તેમને ફૂલોની માળા પહેરાવીને શુભેચ્છા આપે છે અને મીઠાઈ ખવડાવે છે અને તેમની સાથે થોડો સમય પસાર કરે છે અને પછી સાઈકલ લઈને રવાના થઈ જાય છે. આવી રીતે અજાણ્યા માણસોના જન્મદિવસ કે લગ્નની વર્ષગાંઠની ઉજવણી કરવામાં આનંદ અનુભવતા તે માણસનું નામ છે મોહનસિંહ કુશવાહ..

ગ્વાલિયરના મોહનસિંહ કુશવાહની અનોખી પ્રવૃત્તિ વિશે ઈન્ટરનેટ પર વાંચીને તેમના વિશે વાચકોને કહેવાનું મન થયું. મોહનસિંહ સરકારી શિક્ષક હતા તેમણે નિવૃત્તિ પછી બેસી રહેવાને બદલે કંઈક અનોખી પ્રવૃત્તિ કરવાનું વિચાર્યું. તેમણે પોતાના કેટલાક મિત્રો સાથે અજાણ્યા લોકોને ખુશી આપવાની પ્રવૃત્તિ શરૂ કરવાનું વિચાર્યું તેમને થયું કે જે લોકોને કોઈ જન્મદિવસ કે લગ્નની વર્ષગાંઠની શુભેચ્છાઓ ન આપતા હોય તેમને આપણે શુભેચ્છાઓ આપવી જોઈએ. મિત્રોને મોહનસિંહની વાત ગાંડપણભરી લાગી  પણ મોહનસિંહે એ વાત અમલમાં મૂકી. તેમણે દોઢ હજારથી વધુ લોકોના એડ્રેસ અને ફોન નંબર મેળવ્યા અને શક્ય હોય ત્યાં રૂબરૂ જવાને અને બાકીના લોકોને ફોન પર જન્મદિવસની કે લગ્નની વર્ષગાંઠની શુભેચ્છા આપવાનું શરૂ કરી દીધું. છેલ્લા ૧૬ વર્ષથી તેઓ આ પ્રવૃત્તિ કરી રહ્યા છે. લોકોને ખુશી આપીને મોહનસિંહ પોતે પણ ખુશ થઈ રહ્યા છે. આવા માણસોને સુખનો પાસવર્ડ મળી જતો હોય છે. (મુંબઈ સમાચાર માંથી સાભાર)

 

Advertisements


ચેન્નઇના કુલી પોયામોઝીની પ્રામાણિકતા આપણા સહુ માટે પ્રેરણારૂપ છે..

Chennai coolie

Chennai coolie

– અનંત મામતોરા

કોઇ વ્યક્તિને સ્ટેશન પરથી પાંચ લાખથી પણ વધુ રોકડા ભરેલી બેગ મળી આવે અને એ વ્યકિત થોડી પણ લાલચુ હોય તો બેગ લઇને ક્યારે નવ દો ગ્યારહ થઇ જાય એની ખબર પણ ન પડે.. પણ આજેય એવા પ્રામાણિક લોકો દુનિયામાં છે જે ગરીબ અને મધ્યમ વર્ગના હોવા છતાં આટલી બધી રોકડ ભરેલી બેગ તેના અસલ માલિક સુધી પહોંચાડવા દોડાદોડ કરી મૂકે. વાત છે ચેન્નઇના પરાં વિસ્તારમાં આવેલા તંબારમ સ્ટેશન પર બનેલી ઘટનાની..

પહેલી નવેમ્બરે સવારે પોણા ચાર વાગ્યાની આસપાસ પ્લેટ ફોર્મ નં. ૫ ઉપર પોયામોઝી નામના કુલીએ એક નધણિયાતી બેગ જોઇ. હજી થોડીવાર પહેલાં જ સાલેમ – ચેન્નઇ એગ્મોર એક્સપ્રેસ ટ્રેને પ્લેટફોર્મ છોડ્યું હતું. આ બેગને તપાસતાં જ અંદર રોકડા નાણાં જોઇને ઘડીભર તો એ હેબતાઇ ગયો. જો કે પળવારમાં જ એ ત્યાં ફરજ પર હાજર સાંધાવાળા તરફ ભાગ્યો. તેને અને સ્ટેશન માસ્તરને આ ઘટનાની જાણ કરી. સ્ટેશન માસ્તરે પણ પળવારનો વિલંબ કર્યા વિના રેલવે સુરક્ષા દળને આ ઘટનાની જાણ કરી.

આ બેગના માલિકને શોધી કાઢવામાં સુરક્ષા દળને સહેજ પણ વાર ન લાગી જે ચેન્નઇ એગ્મોર સ્ટેશને પહોંચવાની તૈયારીમાં હતો. જ્યારે આ પ્રવાસીને ખબર પડી કે તેણે બેગ ગુમાવી છે. તરત જ તેણે ફરિયાદ નોંધાવી. એ જ સમયે તાબડતોબ એને સધિયારો આપવામાં આવ્યો કે તેની બેગ સલામત છે ત્યારે તેનો શ્વાસ હેઠે બેઠો. આ બેગમાં કુલ પાંચ લાખ, પંચોતેર હજાર અને સાતસો વીસ રૂપિયા હતાં જે તેને સલામત સુપરત કરવામાં આવી. આ પ્રવાસી પેલા પોર્ટર પોયામોઝીથી એટલો બધો પ્રભાવિત થયો કે તેને રોકડ રકમ બક્ષિસમાં આપવાની ઓફર કરી. પણ પેલા પોર્ટરે તો એક પાઇ લેવાનો પણ ઇનકાર કર્યો અને કહ્યું કે એણે કશું નવું નથી કર્યું માત્ર પોતાની ફરજ નિભાવી છે.

આ કુલી એની પ્રામાણિકતા માટે જ પ્રખ્યાત નથી એણે ઘણાં ઘરેથી ભાગી ગયેલાં કે રખડતાં બાળકોના મા બાપને શોધી કાઢી તેમનું પુનર્મિલન પણ કરાવ્યું છે. પોયામોઝી છેલ્લાં પંદર વર્ષથી આ સ્ટેશન પર કામ કરી રહ્યો છે પણ ક્યારેય માનવતાવાદી કાર્યો બદલ પૈસાની ઓફર કરવામાં આવે તો તેણે સ્વીકાર્યા નથી. જો કે ચેન્નઇ ડિવિઝનલ રેલવે મેનેજર નવીન ગુલાટીને જ્યારે આ બેગ વાળી ઘટનાની ખબર પડી ત્યારે એ ખુદ આ સ્ટેશન પર દોડી આવ્યા હતા અને રેલવે કોચની ડિઝાઇન વાળુ સ્મૃતિચિહ્ન આપી તેનું આ તંબારમ સ્ટેશન પર જ જાહેર સન્માન કર્યુ હતું. આવા હળહળતા કળિયુગમાં પોયામોઝી જેવા સતયુગી માનવો પણ વિચરી રહ્યાં છે એ વાત જ આશ્ચ્રર્ય સાથે આનંદ આપે એવી છે. ધન્ય છે આ પ્રામાણિક પોર્ટરને અને ધન્ય છે તંબારમ રેલવે અધિકારીઓની કાર્યદક્ષતાને… ચાલો આ કુલીની પ્રમાણિકતા ઉપરથી આપણે પણ ફક્ત શબ્દોથી જ નહી પણ આવું કોઈ લોકઉપયોગી કાર્ય કરીને પોયામોઝીની પ્રામાણિકતાનું સન્માન કરીએ..


કચરા પેટીઓમાં ફેંકાતું ખાવાનું વીણી મુંગા પશુઓને ખવડાવતા જગતસિંહ વાઘેલાનો અનન્ય સેવાયજ્ઞ

jagatsinh vaghela

jagatsinh vaghela

એક સમયે પશુઓની કતલ, માંસ, મંદીરા પાન, ધ્રુમપાન આદી એવા રાજકોટના રાજપુત યુવાનને ગુરૂનો ભેંટો થતાં ગુરૂ આજ્ઞા માથા પર ચડાવી સાચા અર્થમાં ગૌ પ્રતિપાલ બ્રાહ્મણો ગાયોની સેવામાં લાગી ગયેલા રાજકોટના જગતસિંહ વાઘેલાની મુંગા પશુઓની સેવા અનેરી છે. દરરોજ સવારે પ્લાસ્ટીકની મોટી બેગો સાથે રાજકોટની આજીડેમ ચોકડી કે જયાં કોર્પોરેશનની કચરાઓની ગાડીઓ કચરો ઠાલવે છે ત્યાં પહોંચી કચરા પેટીઓમાંથી રોટલા, રોટલી, પુરી, થેપલા એકત્ર કરી સ્કુટર પર ઠેબચડા, ભીંચરી, ખેરડીની ત્રણ ગામની સીમમાં ગાય, કુતરા અને ગરીબોને આપી જઠરાગ્ની ઠારવાની તેમની અનેરી મુક સેવાની નોંધ ખરેખર લેવા જેવી છે.

સમગ્ર જીવન પરમાત્માને અર્પણ કરનાર રાજકોટના નાના મવા સર્કલ પાસે શાસ્ત્રીનગર ડી-૧૧૪ માં રહેતા જગતસિંહ વાઘેલાના જીવનમાં આમુલ પરિવર્તન આવતા સેવાની કેડીએ તેમની જીવન નૌકા હંકારી છે રાજકોટના સાંધ્ય દૈનિક સાંજ સમાચાર સાથેની મુલાકાતમાં જગતસિંહ વાઘેલાએ જણાવ્યુ હતુ કે આ બધુ ગુરૂની કૃપાથી થઈ રહયુ છે. મારા હાથે જે પાપ થયા છે તેને ધોઈ રહયો છું. જગતસિંહ વાઘેલાએ જણાવ્યુ હતું કે દરરોજ સવારે નિત્ય કર્મમાં સારૂ જોવું, સારૂ સાંભળવું, સારૂ બોલવું સાથે દિવસભર પરમાત્માનાં ગુણગાન ગાયોની સેવા કરવી તેને જ મારો જીવનમંત્ર બનાવ્યો છે. દરરોજ સવારે આઠ કલાકથી દસ કલાક આજીડેમ ચોકડી પાસે કોર્પોરેશનની કચરા પેટીઓની કતારબઘ્ધ રીતે આવતી ગાડીઓમાંથી ફેંકી દેવાયેલા રોટલા, રોટલી, પુરી, થેપલા એકઠા કરી ઠેબચડા, ભીચરી, ખેરડી ગામની સીમમાં મુગા પશુ, ગાય, કુતરા, ગરીબોને ખવડાવું છું સાથે રસ્તામાં પાણીનાં કુંડામાં પાણી ભરી પક્ષીઓને પીવાનું પાણીની સેવા કરૂ છુ. આ બધુ કાર્ય ગુરૂકૃપાથી થઈ રહયું છે. પોતાનાં જીવનમાં થયેલા પરિવર્તનન બાબતે જણાવતા જગતસિંહ વાઘેલાએ જણાવ્યુ હતું કે અઢી વર્ષ પહેલા ગુરૂ જસુભા ચુડાસમાનો નવરંગપરા નાથજીની મઢીમાં ભેંટો થયો અને તેમણે મને ખરાબ નીચ કુળના કામો છોડી પરમાત્માના માર્ગે જવા આદેશ આપતા મેં રાહ પકડયો છે. ગાયોની સેવા અને બ્રાહ્મણોની રક્ષા માટે દિવસભર જાગી રહું છું, અને ધાર્મિક કાર્યો પણ કરું છું

જગતસિંહ નિખાલસ રીતે કહે છે કે મેં જીવનમાં ખુબ પાપ કર્યા છે હું પ્રથમ ટ્રાવેલ્સનાં ધંધામાં હતો બાદમાં ડ્રાઈવીંગ કર્યા બાદ નોનવેજ હોટલ શરૂ કરી હતી. હોટેલ સમયે મે અનેક ઘેંટા-બકરાની કતલ કરી હતી હું દરરોજ મટન, દારૂ અને સીગારેટ પીતો હતો. આવા સમયે ગુરૂ જસુભા ચુડાસમાનો ભેંટો થતાં પાપ કાર્યોમાંથી મુકત થઈ એક સાચો ગોપાલક બ્રાહ્મણ પ્રતિપાલ ક્ષત્રિય ધર્મનાં પંથે પરમાત્માનું સતત રટણ અને ગાયોની સેવા કરી રહયો છું. બસ હવે પરમાત્માની નોકરી કરવી છે બીજી કોઈ નોકરી કરવી નથી. તેમ જણાવ્યુ હતું. અંતમાં મારા હાથે જે પશુઓ કપાયા તે પણ એક જીવ હતા તે જીવોમાં પાપમાંથી મુકત થવા આ જીવોના પાપમાંથી મુકત થવા આ જીવોનું ૠણ ચુકવવા હવે ગાયોની સેવા અને પરમાત્માનો પંથ પકડયો છે જેમાં મને નિજાનંદ પ્રાપ્ત થઈ રહયો છે.

દિવસભર માત્રને માત્ર ગાયોની સેવા મુંગા અબોલ પશુઓની સેવા કરતા જગતસિંહ વાઘેલા કહે છે કે આજે લોકોને ઘર આંગણે ફોર ગાડી રાખે છે. ગાયો બાંધતા નથી સેવા કરતા નથી. ગાયનું દુધ બધાને જોઈએ છે પણ ગાય કોઈને જોઈતી નથી. પગમાં કચડાતું અનાજ નિહાળી મારુ હૃદય દ્વવી ઉઠે છે. પગમાં કચડાતા અનાજ, રોટલા, રોટલી એકઠા કરી મુંગા પશુઓને ખવડાવવાનું કામ મને આનંદ આપી રહયું છે. કોર્પોરેશનની કચરાપેટીમાં દરરોજ રોટલા, રોટલી, પુરી, થેપલા મળે છે. લોકો અન્ન અને ગાયનું મહત્વ ભુલી ગયા છે. નવી પેઢી દિવસે દિવસે સંસ્કૃતિ અને ધર્મવિમુખ થઈ રહી છે તે બાબતે સમાજનાં જાગૃતિ લાવવી જરૂરી છે ગાયોની કતલ અને ઈંડાની લારીઓ પણ પ્રતિબંધ મુકવો જોઈએ. જગતસિંહ વાઘેલાના પ્રાયશ્ચિત્ત અને તેના અનન્ય સેવાયજ્ઞની આપણે સહુએ કદર કરવી જોઈએ તેમજ આપણાથી પણ કોઈપણ પ્રકારનું અનાજ કચરામાં ના જાય આ અનાજ આપણે ઘરેથી જ મુંગા અબોલ પશુઓને આપી તેના અંતરના આશીર્વાદ મેળવવા જોઈએ (અહેવાલ : અરૂણ ભટ્ટ – તસ્વીર : દેવેન અમરેલીયા)

 

——————————————————————————–


સસ્તા અને ગૌરવવંતા ગુજરાતી સાહિત્ય‍ના પ્રેરણાદાતા ભિક્ષુ અખંડાનંદને ક્યારેય ભૂલી શકાશે નહિ

Swami Akhandanadji

Swami Akhandanadji

ગુજરાતી સામયિક અખંડ આનંદ અને સસ્તું સાહિત્ય વર્ધકના સ્થાપક ભિક્ષુ અખંડાનંદનો જન્મ તારીખ ૦૩/૦૧/૧૮૭૪ ના રોજ ગુજરાતના ચરોતરના બોરસદ ગામમાં બોરસદમાં લોહાણા પરિવારમાં થયો હતો. તેમનું મૂળ નામ લલ્લુભાઈ હતું. પિતાનું નામ જગજીવનરામ ઠાકર અને માતાનું નામ હરિબા હતું. ભિક્ષુ અખંડાનંદ માત્ર પાંચ ધોરણ ભણીને તેમણે અભ્યાસ છોડી દીધો. આ લલ્લુભાઇ વાંચનના એટલા બધા શોખીન કે દુકાનમાં બેસાડો તો વેપાર કરવાને બદલે કોઇ ખૂણામાં જઇ ચોપડી લઇ બેસી જાય તથા લલ્લુભાઇને નાનપણથી જ સાધુનો સંગ પ્રિય હતો. ક્યાંય કથાકીર્તનનો ચાલતાં હોય તો એ ભાઇ વેપાર ધંધો એકબાજુ મૂકી ત્યાં જ જોવા મળે. લલ્લુભાઇએ જુદા જુદા વ્યવસાય કર્યા પરંતુ પાછળથી મન વૈરાગ્ય તફ વળતાં અમદાવાદ આવીને ઈ.સ ૧૯૦૪ માં મહા વદ તેરસને શિવરાત્રીના દિવસે સાબરમતીને કિનારે વૃદ્ધ સંન્યાસી શિવાનંદજી પાસે દીક્ષા ગ્રહણ કરી અને ત્યાર પછી તેમનું નામ અખંડાનંદ પડ્યું.

સંન્યાસ લઈને તેમણે સમગ્ર દેશમાં પરિભ્રમણ કર્યું. તેમને વાંચવાનો ખૂબ જ શોખ હોવાથી અનેક ધર્મગ્રંથો વાંચ્યા હતા. સ્વામી અખંડાનંદજી એક વખત નડીયાદ ગયા હતા ત્યાં એમના હાથમાં ભાગવત આવ્યું. એમાં લખેલા એકાદશ સ્કંધથી તેઓ તાજ્જુબ થઇ ગયા. ગીતા કરતાં પણ એ ગ્રંથ વધુ ગમ્યો પછી મનમાં વિચાર આવ્યો કે આ પુસ્તક જો ગુજરાતીમાં શ્લોક સાથે મળે તો કેટલા બધા લોકો લઇ શકે..?? એકવાર હિમાલયથી પાછા ફરેલા સંન્યાસી ભિક્ષુ અખંડાનંદ મુંબઈ આવ્યા. એક પુસ્તકની દુકાને ભજનસંગ્રહ ખરીદવા ગયા તેની કિંમત જોઈ તો ચાર પાંચ ગણી વધારેલ હતી.. જેથી એમને થયું કે સામાન્ય વ્યક્તિ પુસ્તકો કંઈ રીતે ખરીદી શકે..?? આવા સુંદર પુસ્તકનો આટલો બધો ભાવ..?? તેમણે પ્રકાશકને પૂછ્યું ભાઇ, આ પુસ્તક તો ખરેખર સુંદર છે પણ એનો ભાવ ખૂબ જ વધુ રાખેલો છે. છતાંય એકેય પુસ્તક સિલકમાં નથી રહેતું અને આ તેની ચોથી આવૃત્તિ છે. તો તમે સસ્તું ન આપી શકો..?? શા માટે..?? સસ્તું આપો, કિંમત વ્યાજબી રાખો તો સામાન્ય લોકો પણ લાભ લઇ શકે.. સ્વામીજીએ કહ્યું પ્રકાશકે વળતો જવાબ આપ્યો અમે કમાવા બેઠા છીએ, સેવા કરવા નહીં..

પ્રકાશકની વાત સાંભળીને સ્વામીજીને ખૂબ જ દુ:ખ થયું. તેઓ પુસ્તક લીધા વિના જ પાછા ફર્યા પણ તેમણે મનમાં ગાંઠ વાળી કે ભલે ગમે તે થાય મારે આવું જ પુસ્તક છાપવું.. સસ્તી કિંમત રાખવી અને લોકભોગ્ય બનાવવું તથા સમાજમાં સામાન્ય માણસ પણ લાભ લઇ શકે, વાંચી શકે, ખરીદી શકે એટલી ઓછી કિંમત જ રાખવી.. એક સારું કામ કરવાની મનમાં ધગશ લાગી. પોતાને હિમાલય તરફ જવું હતું પણ તે કાર્ય મુલત્વી રાખી એકાદશ સ્કંધનું પ્રકાશન હાથમાં લીધું. શ્રીમંતો મદદ કરવા ઘણાય આગળ આવતા હતા પણ દરેકની કંઇક ને કંઇક શરત હતી. કોઇને પોતાનું નામ છપાવવું હતું, કોઇકને પોતાનો ફોટો મુકાવવો હતો, કોઇકને પોતાને અર્પણ થાય એવી ઇચ્છા હતી. સ્વામીજીએ સોને સવિનય ના પાડી દીધી અને મહેનત કરીને પોતે એકલે હાથે એ ગ્રંથ પ્રસિદ્ધ કર્યો. જોતજોતામાં તો એની નકલો ચપોચપ ઊપડી ગઇ. સ્વામી અખંડાનંદને હવે એક ધૂન લાગી. તેમણે સારાં અને જીવનોપયોગી પુસ્તકો લોકોને સસ્તી કિંમતે આપવાનો એમણે નિર્ણય કર્યો અને તેના માટે સસ્તું સાહિત્યવર્ધકની તેઓએ સ્થાપના કરી.

ભિક્ષુ અખંડાનંદે ગુજરાતના સંસ્કારનું ઘડતર કર્યુ છે. ગીતા સહિત ધર્મ સંસ્કારના પુસ્તકોની ૫૪૦૦૦ જેટલી નકલો માત્ર સાડાત્રણ વર્ષમાં જ વેચીને વિક્રમ સજર્યો હતો તથા એમ. જે. પુસ્તકાલયને તેમણે વિવિધ ભાષાના દસ હજાર પુસ્તકો ભેટમાં આપીને ઉદાત ભાવનાનું દ્દષ્ટાંત પણ પૂરું પાડયું છે. અખંડાનંદ આર્યુવેદિક કોલેજની સ્થાપના પણ કરી. આજે તેમણે સ્થાપેલું સર્વ વિષયોને આવરી લેતું લોકભોગ્ય અખંડાનંદ સામયિક છેલ્લા પચાસ વર્ષથી અવિરતપણે પ્રગટ થાય છે. સસ્તું સાહિત્યની વિસ્તૃત લોકઉપયોગી પ્રવૃત્તિ એક વ્યક્તિના અભિયાન દ્વારા સધાયેલ મોટી ને ગરવી પ્રવૃતિનો પુરાવો છે. જ્ઞાનની પરબ માંડનાર ભિક્ષુ અખંડાનંદનું અવસાન ચોથી જાન્યુંઆરી ૧૯૪૨ના રોજ થયું હતું.  આજે પણ અમદાવાદના ભદ્ર વિસ્તારમાં સ્વામી અખંડ આનંદ માર્ગ ઉપર અખંડ આનંદ નામનો હોલ છે ત્યાં સસ્તું સાહિત્ય વર્ધકની ઓફિસ આવેલી છે..


જો આપણે પાણી જોઈતું હશે તો પાણીને બચાવવું પણ પડશે..

save water

save water

ગુજરાત રાજ્યની ૭૫ ટકા જેટલી વસ્તી પીવાનાં પાણી માટે નર્મદા પર આધારિત છે. પરંતુ નર્મદામાં પાણી ઘટે ત્યારે આપણને તકલીફ પડે છે. માટે હવે ખરી જવાબદારી આપણા માથે છે. ટીપે ટીપે સરોવર ભરાય એમ રાજ્યના દરેક નાગરિકે ટીપે ટીપે પાણી બચાવવું પડશે. આપણે પાણીદાર રહેવું હશે તો ઘરમાં જ પાણી બચાવવા માટે નાનાં નાનાં પગલાં લેવાં પડશે.

પાણીને પાણી સમજી ન વેડફો : દુનિયા ગમે એટલો વિકાસ કરી લે, કેટલીય ટેક્નૉલોજી આવી જાય, ગમે એટલા પ્રયોગ કરીએ, પણ આપણે પાણી નહીં બનાવી શકીએ. આપણી પાસે પાણી બચાવવું જ એક વિકલ્પ છે. આ સત્ય સ્વીકારવું જ પડશે. એટલે હવે આપણે જ પહેલ કરવી પડશે. કેમ કે સવારે ઊઠવાથી માંડીને રાતે સુવા સુધી પાણી આપણી માટે પળે પળની જરૂરિયાત છે. આપણે નાનાં નાનાં પગલાં દ્વારા પાણી બચાવી શકીએ છીએ. અઠવાડિયાની શરૂઆતથી જ આપણે પાણી બચાવવાના સંકલ્પ સાથે કરીએ તો..?? આપણા પરિવાર, મિત્રો અને આપણને મળતા લોકોને પણ પાણીનું મહત્ત્વ સમજાવીએ..

બ્રશ- શેવિંગ કરતી વખતે નળ બંધ રાખો : બ્રશ કરતી વખતે વોશ બેસિનનો નળ ખુલ્લો રહેવાથી એક વારમાં ૪-૫ લિટર પાણી વહી જાય છે. એટલે કે મહિનાનું ૧૫૦ લિટર. આ રીતે ૪ વ્યક્તિના પરિવારમાં ૬૦૦ થી ૭૦૦ લિટર પાણી વેડફાય છે. એવી જ રીતે શેવિંગ કરતી વખતે નળ ખુલ્લો રહેવાથી ૬-૭ લિટર પાણી વહી જાય છે. એટલે કે મહિનામાં ૨૦૦ લિટર..!! આને બદલે ટમ્બલરમાં પાણી લઈ બ્રશ કે શેવ કરીએ તો મહિનામાં ૯૦૦ લિટર પાણી બચાવી શકીશું.

ડોલમાં પાણી ભરીને કાર ધોશો : પાઇપ દ્વારા પાણી છાંટીને કાર ધોવાથી એક જ વખતમાં ૧૫૦ લિટર જેટલું પાણી વહી જાય છે જ્યારે ડોલમાં પાણી લઈ કારને ધોવામાં આવે તો ૨૦ લિટરમાં જ કામ પતી જાય. જેથી સીધું ૧૩૦ લિટર પાણી બચી જશે. અાપણે કારને નવડાવીઅે નવડાવીએ છીએ જયારે બીજી તરફ અેક બેડું ભરવા લાઈન લાગે છે.

ફૂવારાના બદલે ડોલમાં નાહવું : ન્હાવામાં પાણીનો ધોધ હોય વહે છે જયારે આપણી નદીઅો સૂકી ભઠ્ઠ રહે છે. ન્હાતી વખતે ફૂવારાનો ઉપયોગ ટાળો એને બદલે એક ડોલમાં પાણી લઈ સ્નાન કરો. આપણી આ પહેલથી ૮૦ ટકા પાણી બચશે. કેન્દ્રના એક રિસર્ચ મુજબ આખા દેશની ૨૦ ટકા વસ્તી પણ આવું કરે તો રોજ ૬૨૫ કરોડ લિટર પાણીની બચત થશે. આ પહેલ આપણે ગુજરાતથી કેમ ન શરૂ કરીએ..??

ઘરમાં નાના લીકેજ બંધ કરો : ઘરના વોશ બેસિન, બાથરૂમના નળ, વોશિંગ મશીનની પાઇપ કે અન્ય પાઇપમાંથી જરા પણ લીકેજ હશે તો સરવાળે ઘણા પાણીનો બગાડ થશે. આપણે નળ ખુલ્લો રાખી દઈએ છીએ અને બીજી તરફ અને આપણા લોકો પાણીના ટીપાં માટે તરસે છે.

મહેમાનને અડધો ગ્લાસ પાણી આપો : અાપણે જેટલું પાણી ઢોળી દઈઅે છીએ અેટલાં જ પાણી માટે ખેડૂત વલખાં મારે છે. મહેમાનને આખો ગ્લાસ ભરેલું પાણી આપવાને બદલે અડધો ગ્લાસ આપો જેથી વધેલું પાણી ઢોળવું ન પડે. અંદાજે ૧ લિટર પાણી હોય તો ૪ ગ્લાસ ભરાય. આખો ગ્લાસ આપો તો ૪ મહેમાન પીએ, અડધો ગ્લાસ પીએ તો વધેલું ઢોળવું પડે અને અડધો લિટર પાણી બગડે.

ટબ કે ડોલમાં પાણી લઈ વાસણ ધુઓ : વાસણ ધોવામાં પાણી વેડફાય અને બીજા લોકોને વાસણ ભરાય અેટલુંય પાણી નથી મળતું ઘણા લોકોને પીવા માટે જેટલું પાણી વિરડાઓ ગાળીને કાઢવું પડે છે. એટલું પાણી તો આપણે વાસણ ધોતી વખતે વેડફીએ છીએ. એટલે જ વાસણ ધોઈએ ત્યારે સીધા ચાલુ નળ નીચે વાસણ ધોવાને બદલે ટબ કે ડોલમાં પાણી લઈ ધોવાનો નિયમ બનાવી દેજો. આવું કરવાથી ૪ વ્યક્તિના પરિવારમાં રોજ ૨૦ થી ૨૪ લિટર પાણી બચાવી શકીશું.

વોટર પ્યુરિફાયરના પાણીનો આ રીતે ઉપયોગ કરો : વોટર પ્યુરિફાયરનું નકામું પાણી આપણે અામ જ વહેવા દઈઅે છીઅે અને બીજે મજબૂરીથી દૂષિત પાણી પીવું પડે છે. આર.ઓ માંથી ૧ લિટર પીવાનું પાણી મળે ત્યારે ૩ લિટર પાણી વેસ્ટ જાય છે. પ્રતિ દિવસ ૧ વ્યક્તિ પીવાને માટે ૩ લિટર, રસોઈ માટે ૪ લિટર પાણી જોઈએ. જેથી ૪ વ્યક્તિના પરિવારમાં ૨૧ લિટર શુદ્ધ પાણી માટે ૨૧ લિટર પાણી વેડફાય. એ પાણીનો કપડાં-વાસણ ધોવા, પોતું કરવા ઉપયોગ કરી શકાય.. આ માટે આપણે જાતે જ પહેલ કરવી પડશે કેમ કે આપણે પાણી બનાવી નથી શકતા, ફક્ત બચાવી શકીએ છીએ..


આપણું ઇન્ડિયન એરફોર્સ મુસીબતોના સમયે નાગરિકોના જીવ બચાવવાનું કાર્ય હમેશા જારી રાખે છે

Indian Air Force

Indian Air Force

જમીન પરની બચાવ ટીમ માટે પહોંચવું અશક્ય હોય તેવા સ્થળોએ ઇન્ડિયન એરફોર્સ નાગરિકોના જીવ બચાવવાનું કાર્ય હમેશા જારી રાખતું હોય છે. હવાઈ બચાવ માટેની રાજ્ય સત્તાવાળાઓની વિનંતી ઉપર ભારતીય હવાઈ દળ હમેશા પોતાની કામગીરી આરંભી ચાલુ કરી દે છે. ઇન્ડિયન એરફોર્સના જામનગર સ્થિત હેલિકોપ્ટર એકમનું 01 MI-17V5 એટલે કે સ્ટેલિયન્સ તરીકે જાણીતું હેલિકોપ્ટર આ કામગીરી માટે જાણીતું છે. વિંગ કમાન્ડરની આગેવાની હેઠળ આ હેલિકોપ્ટર સહીત આપણા જાંબાઝ જવાનો પૂરનો પ્રવાહ ખતરનાક હોય કે કોઈપણ અશક્ય પરિસ્થીતી વચ્ચે પણ પોતાના જીવના જોખમે લોકોને બચાવવાની કામગીરી હંમેશા કરતા રહેતા હોય છે. એરફોર્સના એરક્રાફ્ટ અને ક્રૂના સદસ્યો બચાવ અને રાહત માટેની કોઈપણ વિનંતીને પહોંચી વળવા માટે તેઓ હંમેશા સજ્જ હોય છે. તો ચાલો આપણા જવાનોની કામગીરીને આપણે દિલથી સલામ કરીને બિરદાવીએ અને જરૂર પડ્યે આપણે પણ આવા કોઈપણ દેશસેવાના કામમાં સહભાગી બનવા પણ પ્રયત્ન કરીએ..


અન્નના બગાડનો ઉકેલ અડધું ભાણું હોઈ શકે..??

food waste

food waste

– નિધિ ભટ્ટ

આપણે ભારતીય બનીને ગર્વ અનુભવીએ છીએ તો ખરા, પણ ભારતીયોની એક ખાસ કુટેવ પણ છે. જે આપણી વર્તણૂકમાં વણાયેલી જોવા મળે છે. ભાણામાં લીધેલા અન્નનો બગાડ. . આજે પણ આપણા દેશમાં ૨૦ કરોડ લોકોને ગરીબાઈને કારણે ભૂખ્યા સૂવું પડે છે..  વર્ષ દરમિયાન  અંદાજે ૬૭ લાખ ટન ભોજનનો બગાડ થાય છે. આપણા દેશમાં જે અન્નનો બગાડ થાય છે તે એટલો મોટી માત્રામાં હોય છે કે જે ભારતના બિહાર રાજ્યના લોકોને એક વર્ષ સુધી ભોજન પૂરું પાડી શકે તેટલો ગણાય છે. આપણે બધા જ જાણીએ છીએ કે દરેક કુટુંબમાં સામાન્ય રીતે પકાવવામાં આવતા ભોજનમાંથી પણ અન્નનો બગાડ સ્વાભાવિક રીતે દરેકના ઘરમાં થતો જ હોય છે. લગ્ન કે મોટા સમારંભમાં ભેગા થવામાં આવે ત્યારે પણ પ્લેટમાં વધુ પડતી વાનગીઓ ભરવામાં આવતી હોય છે. સ્વાદિષ્ટ વાનગીઓને દાબી દાબીને ખાવા છતાં કેટલોક ભાગ ગળે ઉતારવો અઘરો બની જાય છે આખરે તે પ્લેટમાં છૂટી જાય છે. અંતમાં તે બગાડ થાય છે. સવાસો કરોડની વસતી ધરાવતા આપણા દેશમાં એક બાજુ ૨૦ કરોડ લોકોને બે ટંકનું પૂરતું ભોજન મળતું નથી તો બીજી તરફ ધનિકો દ્વારા યોજાતી પાર્ટીઓમાં દેખાડો કરવાના હેતુથી એક વ્યક્તિ ખાઈ શકે તેનાથી પાંચથી છ ગણી વધુ વાનગીઓના સ્ટોલ્સ ગોઠવવામાં આવે છે.. માન્યું કે વાનગીઓ બધી જ રસઝરતી હોય તેમ છતાં એક વ્યક્તિ એક સાથે વધુમાં વધુ ૨૫૦ ગ્રામથી વધુ ભોજન સમાવી શકતો નથી. બીજી વાસ્તવિક્તા એ પણ છે કે ૧૦૦ ગ્રામ વધુ કેલૅરી ભોજન સમયે વધુ લેવામાં આવે તો તે ૪.૫ કિલો વજન વધારી દે છે. પાર્ટી કે સમારંભોમાં જઈને વધુ પડતું ભોજન કરવાની આદતને કારણે સ્થૂળતાનો ભોગ બનવું પડે છે. જે લાંબા ગાળે અનેક રોગોને આમંત્રણ આપે છે.

વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી દ્વારા માર્ચમાં પ્રસારિત થયેલી મન કી બાતમાં ભોજનના બગાડ ઉપર ગંભીરતાથી વિચાર કરવાનું જણાવવામાં આવ્યું હતું. તેમની અતિ ગંભીર અને મહત્ત્વની વાત આપણે થોડા દિવસોમાં જ વિસારી દીધી છે. તો બીજી તરફ કેન્દ્રીય મંત્રી રામવિલાસ પાસવાને પણ અન્ન બગાડને અટકાવવા માટે રેસ્ટોરન્ટ અને હોટલ દ્વારા પણ ગ્રાહકોને પીરસાતા ભોજનને મર્યાદિત માત્રામાં પીરસવું જોઈએ.  શું મર્યાદિત માત્રામાં ભોજન પીરસાય તો બગાડ અટકી શકે ખરો..?? તે પણ એક ચર્ચાનો વિષય છે.  એક વર્ગ એવો છે કે જે સરકારના આ વિચારને આવકારે છે.  તો બીજો વર્ગ એવો પણ છે જે સરકારની મર્યાદિત માત્રામાં ભોજન પીરસવાની માગને ફરજિયાત ઠોકી બેસાડવામાં આવેલો આદેશ ગણે છે.  ધાર્મિક સ્થાનો, મોટી રેસ્ટોરન્ટમાં કે કોર્પોરેટ ઓફિસોમાં મોટા પાયે ભોજન બને છે. ભોજનનો બગાડ તો ત્યાં પણ થતો હોય છે અનેક વખત એવું પણ બનતું હોય છે કે તૈયાર ભોજન વધી જાય છે. એક જાણીતી કાર મેન્યુફેક્ચરિગં કંપની દ્વારા તેમના કુલ ૪ યુનિટમાં કામ કરતા ૩૦ હજાર કર્મચારીઓ માટે નિયમિત કેન્ટીનમાં તેમની હાજરીને ગણતરીમાં લઈને ભોજન પકાવવામાં આવે છે  તેમ છતાં તેમાંથી પણ ૨૦૦ વ્યક્તિઓ જમી શકે તેટલું ભોજન વધે છે.

બ્રાઝિલમાં અન્નનો બગાડ ગુનો ગણાય છે ત્યાં વિવિધ સ્થળોએ ચાર કમ્પાર્ટમેન્ટવાળા રેફ્રિજરેટર ગોઠવવામાં આવે છે  જેને કોઈપણ પ્રકારના લૉક હોતા નથી. જે વ્યક્તિઓને ભૂખ લાગી હોય તેવો ફ્રિઝ ખોલીને ભોજન કાઢીને તેનો આનંદ માણી શકે છે. ભારતમાં પણ વિવિધ સોસાયટી, સમારંભ કે પંચતારક હોટલો દ્વારા આ પ્રયોગ અપનાવવામાં આવે તો અનેક લોકોની જઠરાગ્નિ ઠારી શકાય છે. મોટી કંપની દ્વારા તો તેમની કંપનીની નજદીક આવેલા અનાથ આશ્રમ, વૃદ્ધાશ્રમ, રસ્તા ઉપર રહેતા ગરીબ કુટુંબોમાં વહેંચી દેવામાં આવે છે. ડાયેટ મિલ્સનો નવો વિચાર મલ્ટિ નેશનલ કંપની દ્વારા અમલમાં મૂકવામાં આવ્યો છે. જેને કારણે કર્મચારીઓ ન્યૂટ્રિશનિસ્ટ દ્વારા સૂચવવામાં આવેલ ભોજન લે છે. તેઓ તે ભોજનની માત્રા વધુ લે તેમ છતાં ભોજનનો બગાડ અટકાવવામાં ફાયદો થાય છે. વિદેશની એક જાણીતી ફૂડ સર્વિસ આપતી કંપની દ્વારા ભોજનનો બગાડ અટકાવવા માટે તેમના રસોઈયાને ખાસ ટ્રેનિંગ આપવામાં આવે છે. વળી સપ્તાહના પ્રારંભમાં કર્મચારીઓની વધુ સંખ્યા જોવા મળે છે. સપ્તાહના અંતમાં તો કર્મચારીઓ ઘરેથી કામ કરવાનું પસંદ કરે છે. જેને કારણે કેન્ટીનમાં ભોજન પકાવવાની માત્રા મયાર્દિત કરવામાં આવે છે. વળી આ કંપનીઓ દ્વારા કેન્ટીનમાંં નવો પ્રયોગ પણ અજમાવવામાં આવ્યો છે. તેમાં આગલે દિવસે બગાડ થયો, તેની માત્રાને મોટા બોર્ડ ઉપર દર્શાવવામાં આવે છે. જેની નોંધ તેમની વિદેશમાં તેમની હેડ ઓફિસમાં મોકલાવવામાં આવે છે. મોટા સાઈન બોર્ડ ઉપર દર્શાવવામાં આવેલા અન્નના બગાડની વિગતો જાણીને થાળીમાં વધારાનું ભોજન લેવાનું ટાળે છે. કર્મચારીઓની વર્તણૂકમાં પણ ફેર પડી જાય છે. ભારતમાં તેમની શાખા ધરાવતી વિદેશી કંપનીઓ દ્વારા ભારતના વિવિધ સ્થળોએ ફેલાયેલા ફૂડ નેટવર્કની સાથે સંપર્કમાં રહે છે. જેના દ્વારા ભારતના વિવિધ દુકાળગ્રસ્ત વિસ્તારની તેમને માહિતી મળે છે. વિદેશી કંપનીઓ જે તે સ્થળે ભોજન બગડી જાય તેના પહેલાં પહોંચે તે માટે પ્રયત્નો કરે છે. અનેક વખત તેમની પાસે પકાવ્યા વગરની બગડી ન જાય તેવી વિવિધ વસ્તુઓ વધે છે  તેનો ઉપયોગ પણ ગ્રામ્યવિસ્તારોમાં ઉપયોગી થાય તે પ્રમાણે ઝડપથી પહોંચાડવામાં આવે છે.

મલ્ટિનેશનલ કંપનીઓ દ્વારા તો નવીન પ્રયોગ કરવામાં આવે છે. જેમાં વધેલા ભોજનનો ઉપયોગ કરીને બાયોગેસ પ્લાન્ટ અને ખાતર બનાવવાનો પ્લાન્ટ જ બેસાડી દીધો છે. પંચતારક હોટલોમાં પણ બાયોગેસ પ્લાન્ટનો ઉપયોગ ભોજન પકાવવા માટે કરવામાં આવે છે. બાયોગેસ પ્લાન્ટ બેસાડવા માટે તૈયાર રસોડામાં કોઈ મોટી તોડફોડ કરવાની જરૂર નથી. રસોઈ બનાવતી વખતે શાકભાજીની છાલ, વધેલા ભોજનનો કચરો બધું જ બાયોગેસ પ્લાન્ટમાં વપરાઈ જાય છે. કંપનીને એલપીજી (લિક્વિફાઈડ ગેસ) ના વપરાશથી થતા વધુ પડતા ખર્ચથી બચી જાય છે. બાયોગેસ પ્લાન્ટને બેસાડવામાં જે ખર્ચ થાય છે. તે ખર્ચ ફક્ત બે ત્રણ વર્ષના ગાળામાં જ વસૂલ થઈ જાય છે. ફૂડ ઍન્ડ એગ્રિકલ્ચરલ ઓર્ગેનાઈઝેશનના અહેવાલ પ્રમાણે ખેતરોમાંથી તૈયાર થતા અન્નનો બગાડ યોગ્ય પ્રકારની સાચવણી માટે ગોદામોના અભાવને કારણે બગડી જાય છે વળી અનેક વખત ટ્રાન્સપોર્ટમાં ચઢાવતી વખતે પણ તે યોગ્ય પ્રકારે પેકિંગ ન કરવાને કારણે ઢોળાઈ જવાને કારણે વ્યર્થ જાય છે.  તેથી નિષ્ણાતો દ્વારા એવું કહેવામાં આવે છે કે ખેતરથી થાળીમાં પીરસાતા ભોજન અનેક પ્રકારે બગાડ પણ થાય છે. સ્ટાર્ટઅપ કંપનીઓ દ્વારા પણ અન્નનો બગાડ અટકાવવા માટે યુદ્ધના ધોરણે પ્રયત્નો થઈ રહ્યા છે. જેમાં તેઓ ગ્રાહક પાસેથી પ્રથમ ઓર્ડર મંગાવી લે છે તે પ્રમાણે સ્થાનિક ખેડૂતો અને દૂધ ઉત્પાદકોનો સંપર્ક કરીને જરૂર પૂરતું અનાજ, દૂધ તથા દૂધના વિવિધ ઉત્પાદનનો ઓર્ડર મૂકવામાં આવે છે. વળી તેમ છતાં જે માલ વધ્યો હોય તેને સ્થાનિક પ્રોવિઝન સ્ટોર્સમાં કે રેસ્ટોરન્ટને વેચી દેવામાં આવે છે અનેક ડિપાર્ટમેન્ટલ સ્ટોર્સ દ્વારા બગડી જાય તેવી વસ્તુઓને ગ્રાહકોને સસ્તા દરે વેચી દેવામાં આવે છે.

સેવાભાવી સંસ્થાઓ તેમના સ્વયંસેવકો દ્વારા રેસ્ટોરન્ટમાં, લગ્નસમારંભમાં કે કોર્પોરેટ કંપનીઓની ઓફિસમાં જઈને બગડી ન જાય તેવું તથા ગરીબો પણ ખાઈને અંતરના આશિષ આપે તેવું ભોજન એકઠું કરવામાં આવે છે. જે યોગ્ય જરૂરતમંદને પહોંચાડવામાં આવે છે. મોટી કંપનીઓમાં કુલ ખર્ચનો ૩૫ ટકા જેટલો ખર્ચ કર્મચારીઓને ઉત્તમ ગુણવત્તાનું ભોજન પીરસવા માટે થતો હોય છે. કર્મચારીઓને ગુણવત્તાસભર ભોજન મળે અને કોર્પોરેટ કિચનમાં અન્નનો બગાડ ન થાય તે માટે અડધા ભાણાનો વિચાર રજૂ કરવામાં આવ્યો છે. ભારતમાં પિઝા ડિલિવર કરતા જોઈન્ટસ દ્વારા જે પ્રમાણે સ્મૉલ, મીડિયમ, રેગ્યુલર તથા લાર્જ પિઝા મેન્યુ કાર્ડમાં દર્શાવવામાં આવે છે. તે જ પ્રમાણે રેસ્ટોરન્ટમાં પીરસાતી વાનગીઓની સામે તે કેટલી વ્યક્તિઓને પૂરી પાડી શકે તે પણ દર્શાવવામાં આવે તો બંને પક્ષે ફાયદાકારક ગણાય છે. બાકી તો અન્નનો બગાડ અટકાવવા માટે ઘરમાં ગૃહિણી, પંચતારક હોટલ કે સમારંભોમાં મુખ્ય સંચાલક દ્વારા થોડી મર્યાદિત માત્રામાં પકાવવામાં આવે તે જરૂરી છે. કારણ કે કલાકોની મહેનત દ્વારા બનાવેલું ભોજન જ્યારે ફેંકી દેવામાં આવે છે ત્યારે આપણે દરેક એક કુટુંબને ભૂખ્યા સુવાડવા માટે જવાબદાર બનીએ છીએ. (મુંબઈ સમાચાર માંથી સાભાર)

નિધિબેન ભટ્ટનો આ લેખ ખરેખર આપણે સહુએ સમજવા અને અમલ કરવા જેવો છે. તો ચાલો આપણે સહુ ભોજનનો બગાડ નહી કરી અને આપણા દેશનું કોઈ એક કુટુંબ ભુખ્યુ સુવે નહિ તેવા સત્કાર્યમાં નિમિત્ત બનીએ…


વિરપુર (જલારામ) માં વડિલો નિવૃત્તીના સમયનો સદ્ઉપયોગ કરી સમાજ ઉપયોગી પ્રવૃત્તિ કરે છે

senior citizen

senior citizen

પરમ પૂજયશ્રી જલારામ બાપાની જન્મભૂમિ વીરપુર (જલારામ) એક સુપ્રસિધ્ધ યાત્રાધામ છે. આ વિરપુર ગામના પાદરમાં એક ગાયોનો ગોંદરો આવેલ છે. આ ગોંદરામાં વિરપુર ગામના વડિલો કે જેઓ નિવૃત્ત છે તેઓએ આ ગોંદરામાં ૨૦ જેટલા વૃક્ષોનો ઉછેર કરેલ છે તથા વૃક્ષોને ફરતી બાજુ સીમેન્ટના પાકા ઓટા બનાવેલ છે. જેથી વૃક્ષોને પશુઓ નુકસાન ન કરી શકે. ઉપરાંત આ વડીલો કાયમી માટે વૃક્ષોને ગ્રામ પંચાયતના કુવામાંથી પાઇપલાઇન પાણી પણ આપે છે અને વૃક્ષોનું જતન કરે છે. હાલમાં વૃક્ષો નીચે ઘણા લોકો છાયડામાં બેસે છે અને ગાયો – ભેંસો પણ વૃક્ષોના છાયામાં બેસી ઘાસ ખાય છે આવનારી પેઢી માટે પણ આ વૃક્ષો ઉપયોગી બનશે. તેવા શુભ હેતુથી આ નિવૃત્ત વડિલો તેમની નિવૃત્તીના સમયનો સદ્ઉપયોગ કરી સમાજ ઉપયોગી પ્રવૃત્તિ કરે છે. આ ઉપરાંત વિરપુર ગામમાં શ્રી જલારામ ગૌ સેવા કિર્તન મંડળીના ૫૦ થી વધુ સભ્યો વિરપુર તેમજ આજુબાજુના ગામડામાં જઇ સારા માઠા પ્રસંગે રાત્રીના કિર્તન કરે છે અને ફંડ એકઠુ કરે છે. આ ફંડમાંથી આખુ વર્ષ ગાયોને ઘાસ નાખે છે તેમજ ગોંદરામાં આવેલ ચબુતરામાં પક્ષીઓને ચણ નાખે છે. વિરપુર (જલારામ) ના વડીલોની આ સમાજ ઉપયોગી પ્રવૃત્તિ આપણને સહુને એક નવો વિચાર આપે છે


પાણીના ઘૂટ માત્રથી તુર્પ્તી અર્પતા દેશી માટલાઓનો વૈભવ વિસરાતો જાય છે

natural water jug

natural water jug

સૌરાષ્ટ્ર – કચ્છમાં કાળઝાળ ગરમીના દિવસોમાં પાણીની તરસ સતત લાગ્યા જ કરતી હોય છે ત્યારે તરસ્યાની તૃષા છીપાવતા પરંપરાગત રીતે કુદરતી ટાઢક આપતા દેશી માટલાઓ આજના આધુનિક યુગમાં માત્ર ઘરની શોભા બની રહ્યાનું જણાય છે પાણીના પ્યાલાને બદલે પ્લાસ્ટિકના શીશા, બોટલ કે પાઉચમાં મળતા પાણીથી તરસ જરૂર છીપાવાઈ રહી છે જો કે દેશી માટલાઓ વાસ્તવમાં ઘર ઘરની શોભા બની રહે છે બદલાતી જીવનશૈલી વચ્ચે ઉનાળાના દિવસોમાં કાળઝાળ ગરમીમાં પાણીના માત્ર એક ઘૂટથી તૃપ્તિ આપતા દેશી માટલાઓનું ચલણ હજુ પણ અકબંધ રહ્યું છે પરંતુ એ માત્ર ઘર પૂરતું જ સીમિત રહયું છે. ઘરની શોભામાં પાણીયારામાં પડેલા માટલું અનેરો વધારો કરતુ હોય છે પરંતુ ઘર સિવાયના દુકાન ઓફિસ કે કારખાનાઓમાં માટલાનું અસ્તિત્વ રહયું નથી માટલાના સ્થાને વોટરકુલર પાણીના મિનરલ વોટર જાર અને શીશા લેવા લાગ્યા છે આજના આધુનિક યુગમાં ફ્રીજ, આર.ઓ. અને કુલરના જમાનામાં પારંપરિક માટલાઓનું અસ્તિત્વ વિલુપ્ત થઈ ગયું છે. ખાસ કરીને શહેરોમાંથી માટલા ગાયબ થઈ ચૂકયાં છે. જમીનની કાળી માટી સહિત ચીકણી માટીને ખુંદીને કુંભાર દ્વારા પરસેવો પાડી ચાકડા ઉપર બનાવવામાં આવેલ દેશી માટલાઓના પાણીના ઘુંટથી જે તૃપ્તિ મળે એ તૃપ્તિ આજના ફ્રીજ, આર. ઓ. સિસ્ટમથી મળી શકે નહી તેમ જાણકારો માને છે આજના બદલાતા સમયમાં દેશી માટલાઓનું સ્થાન પાણીના શીશા અને પાઊઁચે ખૂંચવી લીધાનું જણાય છે. ઉનાળાના દિવસોમાં પાણીના માટલામાં વરિયાળીની પોટલી રાખીને શીતળતા સાથે ગળામાં પડતા શોષનું શમન કરતુ હતું પરંતુ હવે ફ્રિજ કોલ્ડ વેરાઈટીની બોલબાલા વધી છે ઠંડા પીણાંની બોટલથી તરસ છીપાવવા જોવા મળે છે ઘરની શોભામાં પાણીયારામાં પડેલા માટલું અનેરો વધારો કરતુ હોય છે.

સંત અને સુરાની ભૂમી કહેવાતા ગુજરાતના કાઠીયાવાડમાં અને ખાસ કરીને રાજકોટમાં અનેક સેવાભાવી સંસ્થાઓ કાર્યકરો દ્વારા અનેક પ્રકારની સમાજોપયોગી સેવા આજે પણ થઇ રહી છે. અનેક સેવાભાવી સંસ્થાઓ દર ઉનાળે પોતાની આસપાસના મુખ્ય રોડ અથવા મોટા ચોકમાં પાણીના પરબ ચલાવતી હતી આ પરબ પર અનેક લોકો નાંદનું ઠંડુ પાણી પીને કાળઝાળ ગરમીમાં રાહત અનુભવી મુક આશીર્વાદ આપતા હતા. અગાઉ આવા પાણીના પરબો શહેરના મુખ્ય બજાર વિસ્તારોમાં વેપારીઓ દ્વારા દુકાનના પાટીયા પર પાણીની નાંદ મુકતા હતા. બજાર વિસ્તારમાં આવા પાણીના પરબેથી અનેક લોકો પાણી પીતા હતા સમય જતા હવે કયાંય આવા પરબો જોવા મળતા નથી. હવે આવી કાળઝાળ ગરમીમાં બહારગામ જતા અથવા બહારગામથી આવતા લોકોને ફરજીયાત પાણીના પાઉચ અથવા પાણીની બોટલો લેવાની ફરજ પડે છે. પાઉચ વેચતા વેપારીઓ ખાસ કરીને બસ સ્ટેન્ડ પર ડબલ કિંમતનું એક પાઉચ આપીને લોકોને લુટી રહ્યા છે જયારે પાણીની બોટલ પણ હવે મોંઘી મળે છે. અગાઉના જમાનામાં વડવાઓએ ભવિષ્યવાણી ભાખી હતી કે પરીયે પાણી વહેચાશે એ લોકવાયકા મુજબ હવે પાણી વેચાતું મળવા લાગતા હવે ધીરે ધીરે રાજકોટ સહિતના ગામોગામ આવી પાણીની પરબની સેવા વિસરાઇ જવા પામી છે. મતલબ કે હવે પાણીના પરબો કયાંય જોવા મળતા નથી. અગાઉના વર્ષોમાં જોવા મળતા પાણીના પરબોની સંખ્યામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો જોવા મળે છે જો કે કયાંક આ જલસેવા હજુ જોવા મળે છે…


વેકેશનમાં ખરા બપોરે રમવાના બદલે જૂનાગઢના બાળકોએ પાણીની પરબ શરૂ કરી

junagadh child

junagadh child

ધોમધખતો તાપ પડી રહયો છે સૂર્ય નારાયણ કોપાયમાન છે ત્યારે લોકોને તડકામાં પાણીની તરસ લાગે તે સ્વાભાવિક છે. લોકોની તરસ છીપાવવા માટે જૂનાગઢના ત્રણ બાળકોએ સેવાયજ્ઞ શરૂ કર્યો છે. સામાન્ય રીતે વેકેશન પડે ત્યારે બાળકો રમવામાં કે ફરવામાં પોતાનો સમય કાઢતા હોય છે ત્યારે જૂનાગઢના આ ત્રણ બાળકોનું આ કામ ખરેખર અભિનંદનને પાત્ર છે. મળતી માહિતી પ્રમાણે જુનાગઢના બસ સ્ટેન્ડ પાછળ આવેલી સોસાયટીમાં બળબળતા તાપમાં નીકળતા લોકો માટે દીપ દયાની, વંશ લવાની અને હર્ષ નામના ત્રણ બાળકોએ સેવાયજ્ઞ શરૂ કર્યો છે. આ બાળકોએ બપોરે ૩ થી ૫ સુધી પાણીની પરબ શરૂ કરી છે. આ વિસ્તારમાંથી પસાર થતા લોકોને અંકલ પાણી પીતા જાવ, આંટી પાણી પીતા જાવ, કહીને બોલાવી બોલાવી આ બાળકો લોકોને પાણી પીવડાવે છે. ત્રણ નાના બાળકોએ શરુ કરેલા પાણીની પરબ ઉપર લોકો પાણી પી ગરમીમાંથી રાહત મેળવે છે. આ જ વિસ્તારમાં રહેતા અને અભ્યાસ આ બાળકોની સેવા જોઈ લોકો ચોંકી ઉઠ્યા છે. બાળકોની પરીક્ષા પૂર્ણ થઇ અને વેકેશનનો સદુપયોગ કરવાનો વિચાર આવતા તેમને પાણીના પરબની શરૂઆત કરી હતી. પોતાના ઘરેથી જ પાણી ભરીને લાવી અને આ બાળકો લોકોને પાણી પીવડાવે છે. આ કામમાં તેમના પરિવારજનો પણ તેમને મદદ કરે છે..