ATUL N. CHOTAI

a Writer


તમારાં સમય, શક્તિ અને પૈસો ક્યાં ખર્ચાય છે, ક્યાં વેડફાય છે..??

Saurabh Shah - Writer

Saurabh Shah – Writer

– સૌરભ શાહ

આ દુનિયામાં બેઉ પ્રકારની પ્રવૃત્તિઓ થતી રહેવાની. સમાજ માટે ઉપયોગી અને સમાજ માટે નિરુપયોગી. દરેકે દરેક ક્ષેત્રમાં આવું રહેવાનું. ખોરાક જરૂરી છે, જરૂરી જ નહીં અનિવાર્ય છે પણ ખોરાક બનાવી વેચવાની પ્રવૃત્તિ જેઓ કરે છે એમાંના કેટલાય ઉત્પાદકો તદ્દન બિનઉપયોગી ખોરાક-પીણાંનું ઉત્પાદન કરતા રહે છે. એમની આ પ્રવૃત્તિ એમનું કે એમના ઈન્વેસ્ટરોનું ગુજરાન ચલાવવા માટે ઉપયોગી હશે, પણ સમાજ માટે નિરુપયોગી હોય છે.

અંડરવર્લ્ડના ડૉનની પ્રવૃત્તિઓ પણ એમ તો એના અને એના ગૅન્ગસ્ટરોના ઉદરપોષણ માટે જરૂરી હોવાની પણ સમાજ માટે..??  તદ્દન હાનિકારક અને આરોગ્ય માટે બિનઉપકારક ખોરાકના ટિન અને પડીકાં-ખોખાં માટે તમે કોઈ પણ મૉલના સ્ટોરમાં આંટો મારી આવશો તો ખબર પડશે કે અન્ન જેવી જીવન જરૂરિયાતની બાબતમાં પણ કેટકેટલી નિરુપયોગી ચીજવસ્તુઓનું ઉત્પાદન થતું રહે છે. કમનસીબે, આપણામાંના કેટલાય એવાં ઉત્પાદનો ખરીદીને એને આરોગીને પોતાના હાર્ડ અર્ન્ડ મની ખર્ચીને પોતાની જ હેલ્થનું નુકસાન કરતા હોય છે.

આવું જ કપડાંની બાબતમાં.. જે પોશાક તમારું અંગ ઢાંકવા માટે, ટાઢ-તડકાથી તમારું રક્ષણ કરવા માટે અને તમારા દેખાવને ઓપ આપવા માટે બન્યા એમાં ફેશનના નામે કેવાં કેવાં કપડાં આવી ગયાં. અને તે પણ કેટલાં મોંઘાં..?? અમુક તો તમને મફત આપવામાં આવે તોય તમે ના પહેરો એવાં હોય. કપડાંની સાથે જ કેટકેટલી એસેસરીઝ તદ્દન નકામી હોવા છતાં ધૂમ વેચાતી હોય છે. ફરી એકવાર મૉલમાં આંટો મારજો એટલે ખ્યાલ આપશે કે રૂપાળી અને આકર્ષક દેખાતી આવી ચીજોમાંની નેવું ટકા તદ્દન બિનજરૂરી હોય છે છતાં એની પાછળ લોકો ધૂમ ખરચો કરતાં રહે છે.

ટીવી પર પણ ઉપયોગી અને નિરૂપયોગી પ્રવૃત્તિઓ થતી રહે છે. મનોરંજન અને માહિતીના સાધન તરીકે ટીવીની શોધ થઈ. આજની તારીખે રિયલ મનોરંજન કે હોલસમ એન્ટરટેઈન્મેન્ટ જેને કહીએ એવું ટીવી પર કેટલા ટકા..?? અને ખરેખરી, ઉપયોગી માહિતી આપતી ન્યૂઝ ચેનલો કેટલી..?? અને એમાંય ર૪ માં ના કેટલા કલાક આવી ઉપયોગી માહિતી કે અત્યંત જરૂરી સમાચારો તમને મળતા હશે..?? આવું જ પુસ્તકોની બાબતમાં… રોજ માત્ર ગુજરાતી ભાષામાં જ ડઝનબંધ પુસ્તકો પ્રગટ થતાં રહે છે. આમાંથી ખરેખર વાંચવાં કે વસાવવાં જેવાં પુસ્તકો કેટલાં..?? મોટાં શહેરોમાં રોજના થોકબંધ જાહેર કાર્યક્રમો થતા રહે છે. આમાંથી એવાં કેટલા કાર્યક્રમો જ્યાં જઈને તમે બે વાત ગાંઠે બાંધીને પાછી લાવી શકો.??

દરેકે દરેક ક્ષેત્રમાં ઉપયોગી અને નિરૂપયોગી પ્રવૃત્તિઓ થતી રહેવાની. અહીં ઉપયોગીનો મતલબ એ નથી કે સમાજના દરેકે દરેક વર્ગ માટે ઉપયોગી હોવી જોઈએ. સાહિત્યના કાર્યક્રમમાં અને ચાર્ટર્ડ અકાઉન્ટન્ટો માટે થતાં કાર્યક્રમોમાં જુદી જુદી ભીડ હોવાની અને બેઉ પ્રકારના કાર્યક્રમો સમાજના હિત માટે હોઈ શકે છે. સવાલ એ છે કે જે નિરૂપયોગી છે, જે બિનઉત્પાદક છે અને જેમાં સમયનો, સાધનોનો, પૈસાનો સંપૂર્ણ વેડફાટ છે એવી કેટલીય પ્રવૃત્તિઓ, એવાં કેટલાંય ઉત્પાદનો થતાં રહે છે. આ સંસાધનોનો ચોખ્ખો બગાડ છે. એટલું જ નહીં આ બગાડને કારણે જે સારી પ્રવૃત્તિઓ છે, જે સારાં ઉત્પાદનો છે એની પાછળ જે સમય-સાધન-પૈસા ઈન્વેસ્ટ થવાં જોઈએ તે થતાં નથી. પેલી બાજુ સંસાધનોનો જે બગાડ થાય છે તે બગાડ જો અટકાવીને આ બાજુએ વાળીએ તો આપણી પાસે વધુ સારી ખોરાકની ચીજો બનાવવા, વધુ સારાં પુસ્તકો છાપવાં, વધુ સારી ટીવી ચેનલો ચલાવવા, વધુ સારા જાહેર કાર્યક્રમો કરવા કે વધુ સારું કંઈ પણ કરવા માટે પૂરતાં સંસાધનો પ્રાપ્ત થાય.

પણ એવું થવાનું નથી.. તમે ઈચ્છા રાખો કે અંડરવર્લ્ડની પ્રવૃત્તિઓ ન થવી જોઈએ તો કંઈ એ અટકી જવાની નથી. તમારી પાસે જેમ અંડરવર્લ્ડની પ્રવૃત્તિઓમાં ન જોડાવાની વિવેકબુદ્ધિ છે એવી વિવેકબુદ્ધિ આ બધી બિનઉપયોગી પ્રવૃત્તિઓથી અને નિરૂપયોગી ઉત્પાદનોથી દૂર રહેવા માટે પણ હોવી જોઈએ. કારણ કે આપણી પાસે સમય સીમિત છે, એનર્જી અમર્યાદ નથી અને પૈસો પણ ખોટો વેડફવા માટેનો નથી. તમારો રોજનો કેટલો સમય, તમારી કેટલી શક્તિ અને તમારા કેટલા પૈસા આવી બિનજરૂરી-નિરૂપયોગી પ્રવૃત્તિઓ આવાં નકામાં ઉત્પાદનો પાછળ ખર્ચાય છે એનો હિસાબ લગાવજો આજે જ… તમને ખ્યાલ આવશે કે તમે જરાક જ સભાન થઈ જશો તો તમારાં સંસાધનો કેટલાં બચી જશે. સમય નથીની તમારી ફરિયાદ દૂર થઈ જશે. તમે હંમેશાં તાજામાજા રહેશો, નીચોવાઈ ગયેલાં ઓજસહીન નહીં રહો અને પૈસો તો તમે જોઈ શકો એ રીતે બચતો થઈ જશે.

લોકો તો નીકળી પડવાના જ છે તમારા ખિસ્સામાં હાથ નાખવા-તમને જે ચીજની જરૂર નથી એવી ચીજો તમારા ગળે પહેરાવવા. તમારે એમનાથી બચવાનું છે. એ ફરજ તમારી છે. નકામી ચીજો પાછળ તમારો પૈસો ખર્ચાય છે ત્યારે તમને કામની ચીજો ખરીદવા માટેના પૈસા ઓછા પડે છે. આવું જ સમય-શક્તિનું છે. લોકોને તો શું છે, તમને આમંત્રણ આપવાના જ છે. આ કાર્યક્રમમાં આવો અને પેલાને ત્યાં જઈએ. તમારાં સમયશક્તિ તમારે સાચવવાનાં છે. આ રીતે એને વેડફતાં રહીશું તો સમય ઓછો જ પડવાનો છે અને જિંદગી ક્યાં પૂરી થઈ જશે એની ખબર પણ નહીં પડે.

આ દુનિયામાં બેઉ છે.. કેટલુંક ઉપયોગી છે, કેટલુંક બિનઉપયોગી છે. જેમ સમાજ માટે એમ વ્યક્તિ માટે પણ સમાજ એનું ફોડી લેશે. એને જે બિનઉપયોગી લાગશે એને ક્રમશ: હટાવી દેશે. આપણે આપણું ફોડી લેવાનું છે. આપણા માટે જે જે કંઈ બિનઉપયોગી છે એને આજથી જ ધીમે ધીમે દૂર કરતાં જઈએ જેથી જે કંઈ ઉપયોગી છે તેમાં વધુ સારી રીતે તન-મન-ધન પરોવી શકીએ. આ વિચાર મને આજે જ આવ્યો અને અચાનક લાગવા માંડ્યું કે મારી પાસે હવે ખૂબ સમય છે, ખૂબ શક્તિ છે અને પૈસો..?? વેલ, પાવલીને બદલે આઠ આના છે.. (સૌજન્ય : મુંબઈ સમાચાર)

Advertisements


આને કહેવાય સાચી ભાઇબંધી..

dog relation

dog relation

– મિતેષ આહીર

અહીં રજુ કરેલ તસ્વીર જોઇને જ બોલી ઉઠાય કે આને કહેવાય ભરોસો.. એક જ પથારીમાં એક માણસ અને એક કુતરૂ આરામથી નીંદર માણી રહ્યા છે. આ શ્વાનને કેટલો બધો ભરોસો આ વ્યકિત ઉપર હશે કે એ મને પાટુ નહીં મારે કે હડસેલી નહીં કાઢે..?? સામે એ માણસનેય કેટલો ભરોસો હશે કે આ કુતરૂ મને કાંઇ નહીં ભલેને ભેગું સુતુ હોય…

આને કહેવાય ભરોસો, આને કહેવાય ભાઇબંધી.. આ કોઇ એકાદ દિવસનું કે ખાલી ફોટો લઇને સંતોષ માની લેવા જેવુ દ્રશ્ય નથી.. હા, ભરોસાની ભાષા વ્યકત કરતુ આ દ્રશ્ય રાજકોટ રેસકોર્સ પાસે આવેલી રાજકોટ રૂરલ પોલીસ કમિશ્નર કચેરીની ફુટપાથ ઉપર દરરોજ સવારે જોવા મળે છે…


ગુજરાત શબ્દ મૂળ પ્રાકૃત શબ્દ ગુર્જરત્ર પરથી આવ્યો છે

Gujarat State

Gujarat State

– હિમાંશુ ઉપાધ્યાય,
સહાયક માહિતી નિયામક
સંયુક્ત માહિતી નિયામકશ્રી ની કચેરી, આંબાવાડી – અમદાવાદ

ભારતના નકશામાં ગુજરાતે ૧ લી મે, ૧૯૬૦ ના દિવસે અલગ રાજ્ય તરીકે સ્થાન પ્રાપ્ત કર્યું, પરંતુ આ ભૂમિને ગુજરાત નામ તો ૯૦૦ વર્ષ પહેલાં મળી ચૂકયું હતું. ગુજરાત શબ્દ સોલંકી રાજાઓના સમયથી એટલે કે દસમી સદીથી પ્રચલિત થયો હતો. ગુજરાત શબ્દ મૂળ પ્રાકૃત શબ્દ ગુર્જરત્ર પરથી આવ્યો છે. ગુજરાત એટલે ગુર્જર જાતિ. ભારતના ઉત્તર વિસ્તારમાંથી નીચે ઊતરી આવી પંજાબ, રાજસ્થાન થઈ પશ્ચિમ ભારતના કેટલાક વિસ્તારોમાં ઠરીઠામ થઈ. કાળક્રમે ગુર્જરો જ્યાં વસ્યા તે વિસ્તાર ગુજરાત તરીકે ઓળખાયો.

આ ગુર્જર ધરા ઘણી પ્રાચીન સંસ્કૃતિ ધરાવે છે. ગુજરાતમાંથી લોકજીવનના જે પ્રાચીન અવશેષો મળ્યા છે તે હડપ્પા અને મોંહેજો ડેરોની સંસ્કૃતિના સમકાલીન છે. આ અવશેષો ૪૫૦૦ વર્ષ પહેલાંના છે. આ ઇતિહાસ પર નજર કરીએ તો છેલ્લાં ૨ હજાર વર્ષના સમય દરમિયાન જુદા જુદા રાજ્યકર્તાઓએ શાસન કર્યું છે. સૌ પ્રથમ રાજપૂતો, મુસ્લિમો, જૈન રાજ્યકર્તાઓ, મરાઠા તથા છેલ્લે અંગ્રેજો આવ્યા. ગુજરાત રાજ્યની રચનાની પશ્ચાદ ભૂમિકા જોઈએ તો સ્વરાજ્યની સ્થાપના સાથે સૌ પ્રથમ ગુજરાતનાં રાજ્યો, ગુજરાતના પાંચ જિલ્લાઓ સાથે મુંબઈ રાજ્યમાં ભળ્યા હતા. પરિણામે સૌરાષ્ટ્રના વિસ્તારનો એક રાજકીય એકમ બન્યો અને કચ્છને કેન્દ્રના વહીવટ નીચે કમિશનરને હસ્તક મૂકવામાં આવ્યું. ૧૯૪૭માં સ્વરાજ્ય પ્રાપ્તિના પગલે ભાષાવાર પ્રાંત રચવાની માગણી પ્રબળ બની હતી. ત્યારબાદ ૧૯૫૩માં કેન્દ્ર સરકારે જસ્ટિસ ફઝલ અલીના અધ્યક્ષપદે રાજ્ય પુન:રચનાના અર્થે ફરી પંચ નીમ્યું હતું.

આ પંચની ભલામણોના આધારે નવેમ્બર-૧૯૫૬ માં મહારાષ્ટ્ર અને ગુજરાતના ૪૩ જિલ્લાના બનેલા દ્વિભાષી મુંબઈ રાજ્યની રચના થઈ પરંતુ ગુજરાતી ભાષા બોલનારી પ્રજાની બહુમતી ધરાવતા ગુજરાતને અલગ રાજ્યનો દરજ્જો ન મળતાં એક બાજુ અમદાવાદમાં ઈન્દુલાલ યાજ્ઞિકની આગેવાની હેઠળ મહાગુજરાતની માગણી સાથે આંદોલનો શરૂ થયાં તો બીજી તરફ મહારાષ્ટ્રમાં પણ દ્વિભાષી રાજ્યમાંથી અલગ થવાની માગ ચાલુ જ હતી. અંતે તે વખતના દ્વિભાષી મુંબઈ રાજ્યના મુખ્યપ્રધાન યશવંતરાવ ચવ્હાણના આગ્રહથી મુંબઈ રાજ્યનું  વિભાજન કરવાનો કેન્દ્ર  સરકારે  નિર્ણય  કર્યો અને  ૧ લી મે, ૧૯૬૦ ના રોજ ગુજરાત અને મહારાષ્ટ્ર અલગ રાજયો બન્યાં. અલગ રાજ્ય બનતાં તે સમયે જિલ્લાઓની રચના, તેનું પુનર્ગઠન સતત ચાલતું આવ્યું. તે સમયે ૧૯ જિલ્લાઓમાં રાજ્ય વહેંચાયેલું હતું. પરંતુ દિન પ્રતિદિન વધતી જતી વસતિ અને લોકોની આકાંક્ષા અને અપેક્ષાઓને અનુરૂપ વહીવટમાં વધુ સરળતા લાવવા, વિકેન્દ્રીકરણની ક્રિયા વધુ વેગવાન બનાવવા ૧૯૯૭માં બીજી ઓકટોબરે જિલ્લાઓનું પુન:ગઠન થતાં બીજા નવા ૬ જિલ્લાઓની રચના થઈ અને ત્યારબાદ તેમાં વધારો થતો ગયો અને એમ હાલ ગુજરાતમાં ૩૩ જિલ્લાઓ અસ્તિત્વમાં છે.

૧,૯૬,૦૨૪ ચો.કિ.મી.નો ભૂમિ વિસ્તાર અને ૨૧,૬૬૫ ચો.કિ.મી.નો વન વિસ્તાર ધરાવતું ગુજરાત ૧૬૦૦ કિ.મી. જેટલો લાંબો દરિયાકાંઠો પણ ધરાવે છે. ૩૩ જિલ્લા, ૨૪૯ તાલુકાઓ, ૧૮૨૫૬ ગામોમાં પથરાયેલું ગુજરાત તેની આગવી વિકાસકૂચ સાથે આગળ વધી રહ્યું છે. છ કરોડથી વધુ વસતિ ધરાવતા ગુજરાતમાં ૮૭.૨૩ ટકા પુરુષ સાક્ષરતા અને ૭૦.૭૩ ટકા સ્ત્રી સાક્ષરતાનું પ્રમાણ એ રાજ્યમાં ઉઘડેલી શિક્ષણભૂખ અને તેના પગલે રાજ્ય દ્વારા તે દિશામાં લેવાતાં પગલાંની ગવાહી પૂરે છે. ભારત સરકારના આયોજન પંચ દ્વારા દસમી પંચ વર્ષીય યોજનામાં રાજ્ય માટે વિકાસ દર નકકી કરવામાં આવે છે. આ દર છેલ્લાં પાંચથી સાત વર્ષોમાં વિભન્ન રાજ્યોએ હાંસલ કરેલ વિકાસ દર અને પ્રગતિનો ઊંડાણપૂર્વક અભ્યાસ અને સમીક્ષા કર્યા બાદ નિયત કરવામાં આવે છે. છેલ્લાં વર્ષોમાં ગુજરાતની આર્થિક પ્રગતિ ખૂબ જ ઝડપથી થઈ છે. આર્થિક નિષ્ણાતો દ્વારા નકકી કરાયેલ તમામ પાસાંઓમાં રાષ્ટ્રીય એવરેજ કરતાં ગુજરાત આગળ રહ્યું છે..


સામેવાળાનો ઈરાદો પારખતા આવડવું જોઈએ..

– આશુ પટેલ

હું નાનો હતો ત્યારે મારા દાદા અને પિતાજી પાસેથી ઘણી બોધકથાઓ સાંભળવા મળતી. આવી જ એક કથા વાચકો સાથે શૅર કરવી છે.. એકવાર એક વૃદ્ધા શહેરમાંથી ખરીદી કરીને આવતી હતી. તેણે તેની દીકરીના લગ્ન માટે કિંમતી સામાન ખરીદ્યો હતો, એનું પોટલું બાંધીને માથા પર ચડાવ્યું હતું. પોટલું વજનદાર હતું અને રસ્તો લાંબો હતો. માથે સૂરજ તપતો હતો. અને વૃદ્ધા સવારથી ઘરેથી નીકળી હતી એટલે તેને થાક લાગ્યો હતો. તે વૃદ્ધાનો નિયમ હતો કે તે ઘરની બહાર કશું પણ ખાતી નહોતી. તે જ્યાં દીકરીના લગ્ન માટે ખરીદી કરવા ગઈ હતી તે શહેર તેના ગામથી સારું એવું દૂર હતું. એટલે ત્યાંથી પાછા વળતા જ મોડી બપોર થઈ ગઈ હતી. તે વૃદ્ધા બપોરના તડકામાં માથે વજન ઊંચકીને ચાલી રહી હતી ત્યાં એક ઘોડેસવાર તેની બાજુમાંથી નીકળ્યો. વૃદ્ધાએ તેને જોઈને બૂમ પાડી ભાઈ આ પોટલું જરા આગળના ગામ સુધી પહોંચાડતો જઈશ..?? પેલા માણસે કહ્યું શું કામ..?? હું કંઈ નવરો છું..?? એમ કહીને તેણે ઘોડાને ભગાવી મૂક્યો.

તે માણસ થોડે આગળ ગયો પછી તેના મનમાં વિચાર આવ્યો કે ડોશીના પોટલા પરથી લાગે છે કે તેણે લગ્ન માટે ખરીદી કરી છે. લાવ પોટલું લેતો જાઉં અને રવાના થઈ જાઉં. હું તો અજાણ્યા વિસ્તારનો છું. ડોશી મને ક્યાં શોધવા આવવાની છે..?? તે પાછો વળ્યો. તેણે વૃદ્ધા પાસે જઈને કહ્યું લાવો માજી તમારું પોટલું હું લઈ જાઉં મારી ભૂલ થઈ ગઈ કે મેં તમને ના પાડી પણ પછી મને ઉપરવાળાએ કહ્યું કે તારે પોટલું લઈ જવાની ના ન પાડવી જોઈએ વૃદ્ધાએ તેને કહ્યું તું તારે જા ભાઈ.. તને જેણે કહ્યું એ મને પણ આવીને કહી ગયો કે તારે પોટલું આપવાનું નથી ઘોડેસવાર ખસિયાણો પડીને ચાલતો થયો.. સાર એ છે કે માણસનો ઈરાદો પારખતા આવડવું જોઈએ… (મુંબઈ સમાચાર માંથી સાભાર)


ગાડીમેં નિકલી અપની સવારી…

children in enjoy

children in enjoy

નિર્દોષ બાળપણ અને મસ્તીથી છલોછલ છલકાતી આ તસવીર જોઈને ફિલ્મ બ્રહ્મચારીનું ચક્કે પે ચક્કા ગીત યાદ ન આવે તો જ નવાઈ… બાળપણ એ જીવનની એક એવી અવસ્થા હોય છે જેમાં નાની નાની ક્ષણોમાં મોટી મોટી ખુશીઓ સંતાઈને તમારી રાહ જોતી ઊભી જ હોય છે. નવી મુંબઈમાં એક જ સાઈકલ ટ્રિપલ સીટ પર સવારી કરવા નીકળી પડેલાં આ બાળ ગોઠિયાઓ માટે આ સાઈકલ સવારી ખુશીઓના જેકપોટથી ઓછી તો નહીં જ હોય… (તસવીર : અભય ખરાડે)


રાજકીય દખલગીરીથી પણ આપણને આઝાદી મળવાની જરૂર છે

આપણો ભારત દેશ એ બિનસાંપ્રદાયિક અને કૃષિપ્રધાન દેશ છે. આપણાં દેશના વીર સપૂતોએ આપેલા મોંઘેરા બલીદાનો ને લીધે આપણે સહુ આજે સુખેથી – શાંતીથી રહી શકીએ છીએ. આઝાદી મળ્યા પછી આપણે ઘણું આગળ વધ્યા છીએ પણ આપણી વહીવટી બાબતોમાં થતી રાજકીય દખલગીરીથી આપણો ધાર્યો વિકાસ થઈ શકતો નથી. બંધારણના નિયમ મુજબ આજે આપણા દેશ તથા રાજ્યોની ઘણી મહત્વની જગ્યાઓ ઉપર લોકોના પ્રતિનિધિ વતી રાજકીય લોકોને સ્થાન આપવામાં આવતું હોય છે અને આ રીતે સ્થાન મેળવેલા મોટાભાગના આગેવાનો લોકોનું કામ ઓછું અને પોતાનું કામ વધારે કરતા હોય છે અને આ લોકોને સરકારી કામગીરીમાં પણ કાઈ ખબર પડતી હોતી નથી અને પોતાની ઓફિસ ઉપર લોકોને આ સાહેબો મળતા પણ નથી હોતા લોકોના જરૂરી કામો કરવામાં નાટક કરતા આ આગેવાનો પોતે પણ કામ કરતા નથી અને બીજાને પણ કરવા દેતા નથી હોતા વહીવટી કાર્યોમાં પોતાનું હિત સચવાય, તેનો સ્વાર્થ પૂરો થાય, તેનો અહંમ સંતોષાય તો જ લોકોના કામો થાય નહીંતર ગમે તેવા સાચા અને સારા કામોને કોઈપણ બહાના હેઠળ ટલ્લે ચડાવી દેવામાં આવતા હોય છે.

આજે આપણા દેશના સંચાલનમાં રાજકીય લોકોની ઘણી મહત્વની ભૂમિકા હોય છે. રાજકારણમાં આજે સ્વચ્છ લોકો ઘણા ઓછા જોવા મળે છે. રાજકારણમાં આગળ વધવા ખોટા સાચા કામો થતા હોય છે અને આપણે જોઈએ પણ છીએ કે રાજકીય લોકોને કોઈ નીતિ નિયમો નડતા નથી. આજ વિચારધારાથી પ્રેરાઈને અસામાજીક તત્વો રાજકારણમાં જોડાય છે.  જેને લીધે આપણા દેશનો ધાર્યો વિકાસ થઇ શકતો નથી..

આપણા દેશ – રાજ્ય કે સંસ્થાના સંચાલનોમાં રાજકીય આગેવાનોની હકીકતમાં કોઈ ભૂમિકા હોતી નથી અને તેની કોઈ જરૂર પણ નથી હોતી આ બધી વ્યવસ્થાનું સુંદર સંચાલન આપણી વહીવટી પાંખ દ્વારા થતું હોય છે જો કે ઘણીવાર વહીવટી વડાઓ પણ પોતાની સલામતી અને લાભને ખાતર પોતાની આખો બંધ કરી લેતા હોય છે અને વહિવટી પાંખની પોસ્ટીંગ રાજકીય આગેવાનોની અનુકૂળતા મુજબ થતી હોય છે અને આ આગેવાનો પાછલા બારણેથી પોતાની ઈચ્છા મુજબનું શાસન ચલાવતા હોય છે. આ ઉપરાંત રાજકીય કામકાજો – વી. આઈ. પી. સરભરા જેવા કામકાજો પાછળ આપણા વહિવટી અને કુશળ લોકો રોકાયેલા જોવા મળે છે. જેને લીધે પણ લોકોના ઘણા મહત્વના કામો થતા નથી હોતા જો આપણે અને આપણા અધિકારીઓએ આવા રાજકીય આગેવાનોને કાયમી અનુકૂળ થઇ ને રહેવાનું હોય તો તે આપણી કમનસીબી પણ ગણાય છે અને આ પ્રકારની શાસન પદ્ધતિ આપણી લોકશાહીની ગરિમાને ઝાંખપ પણ લગાડે છે.

આજે આપણા દેશમાં દરેક ઠેકાણે રાજકીય દખલગીરી હવે સામાન્ય બની ગઈ છે અને હવે આ દખલગીરી જાહેર સંસ્થાઓમાં અને ખાનગી બાબતો પણ થવા લાગી છે. આપણે તનતોડ મહેનતથી ઉભી કરેલ સંસ્થાઓમાં પણ થોડાક સ્વાર્થ અને અદેખાઈ ખાતર આપણે રાજકીય આગેવાનો ને સ્થાન આપી દઈએ છીએ અને જે મોટાભાગે આપણા માટે નુકસાનકારક સાબીત થતું જોવા મળે છે. થોડા સમય પહેલા સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા વહીવટી વડાઓને રાજકીય લોકો સાથે કામ કરવા માટેની ઘણી જરૂરી સૂચનાઓ આપી હતી જે આપણા દેશના હિત માટે એક આવકારદાયક બાબત ગણી શકાય..

આજે જયારે આપણે આઝાદીની ઉજવણી કરીએ છીએ ત્યારે આપણા દેશ – સંસ્થા કે સમાજની પ્રગતી માટે રાજકીય દખલગીરીથી પણ આપણને આઝાદી મળવાની જરૂર જણાય છે. સરકાર હસ્તકની વહીવટી બાબતો માંથી રાજકીય દૂષણ કાઢવા માટે તો કદાચ બીજો આઝાદી સંગ્રામ લડવાની જરુર પડે તેમ છે પણ આપણે જાગ્યા ત્યારથી સવાર સમજી આપણા લેવલે રાજકીય લોકોને બને ત્યાં સુધી આપણા કામકાજો થી દૂર રાખવા તે જ અત્યારના સંજોગોમાં આપણું – સમાજનું અને દેશનું હિત ગણાય માટે બહુજન હિતાય, બહુજન સુખાય ની ભાવનાને ધ્યાને લઈને એક સુંદર અને સ્વચ્છ વ્યવસ્થા ઉભી કરવામાં ચાલો આપણે સહુ સાચા અર્થમાં સહભાગી બનીએ….. જયહિંદ

સહુ વાચક મિત્રો ૬૯ માં પ્રજાસતાક પર્વ ની  ખુબ – ખુબ શુભેછાઓ…

 

– અતુલ એન. ચોટાઈ
પત્રકાર અને લેખક
રાજકોટ – ગુજરાત


પ્રભાસપાટણની શાકમાર્કેટમાં કપીરાજ મહેમાનગતી માણવા આવે છે

Monkey in Market

Monkey in Market

સૌરાષ્ટ્રના સુપ્રસિધ્ધ જ્યોર્તિલીંગ પ્રભાસપાટણમાં (સોમનાથ) ની મુખ્ય બજારમાં શાકભાજીની માર્કેટમાં એક કપીરાજ વારંવાર મહેમાનગતી માણવા આવે છે અને શાકભાજી વેચનાર મહિલાઓની બાજુમાં બેસી જાય છે અને ખાવાની ચીજ વસ્તુ ઉપાડી જાય છે અને એક જગ્યાએ બેસીને ખાઇ લે છે. આ કપીરાજ આમ કોઇને હેરાન કરતા નથી પરંતુ અચાનક આવી જતા શાકભાજી વેચનાર મહિલાઓમાં ઘણીવાર ભય પેદા થાય છે. જો કે અમુક લોકો તેને સામેથી ખાવાનું પણ આપે છે. આમ લોકો તેને પ્રેમ પણ કરે છે જેથી આ કપીરાજ વારંવાર આ પ્રભાસપાટણની માર્કેટમાં મહેમાનગતી માણવા આવે છે. (તસ્વીર – દેવાભાઇ રાઠોડ : પ્રભાસપાટણ)


બેનર ગમે તેનું હોય અમને તો બસ છાંયડો મળવો જોઇએ

banner in house

banner in house

નીચે ધરતી અને ઉપર આકાશની સ્થિતિમાં રહેનારા પરિવારની સંખ્યા પણ ગુજરાતમાં ઓછી નથી. જો કે તેમને છાપરા બાંધવામાં કે આડશ ઉભી કરવા માટે મિણીયા ખરીદવાની વાતે મોટો ખર્ચ કરવો પડતો નથી. છાશવારે યોજાતા વિવિધ સરકારી કાર્યક્રમો પૂર્ણ થયા પછી તેની જાહેરાત માટે છાપવામાં આવેલા ફ્લેક્સ બેનર સાવ નકામા બની જાય છે અને કચરામાં જાય છે. પછી તે ભલે તેમાં મુખ્યમંત્રીના ફોટો કેમ ના હોય આ બેનરના પ્લાસ્ટિક ઝુંપડાવાસી માટે તો દિવાલ કે પડદાની ગરજ સારે છે. આ પરિવારને પણ બેનર ગમે તેનું હોય તેનાથી કોઈપણ ફેર પડતો નથી, બસ તેમને છાંયડાથી મતલબ છે. ગુજરાતના પાટનગર ગાંધીનગરના એક વિસ્તારમાં આ પ્રકારની વાસ્તવિકતા નજરે ચડી હતી જેને કેમેરામાં કેદ કરવામાં આવી હતી. (તસવીર : કલ્પેશ ભટ્ટ – ગાંધીનગર)

 


દરેક દિવસ ને વેલેન્ટાઇન બનાવતી આણંદના આ શ્રમિકની પ્રેમકહાની ઉપરથી આપણે પણ કંઈક શીખવું જોઈએ

rameshbhai - real valentine

rameshbhai – real valentine

આધુનિકતાની આંધીમાં ભારતીય સંસ્કૃતિના રિત રિવાજો તહેજીબ તેમજ સંસ્કારો સહિત બધું જ ઝડપથી વિલુપ્ત થઈ રહ્યું છે. પરસ્પરના સંબંધો, માયા પ્રેમ, વિશ્વાસ બધુ જ હવે ગ્રંથો અને સાહિત્યના શબ્દો બની ચુક્યા છે. વિવિધ જાતના પાશ્વાત્ય સંસ્કૃતિના ડે પાછળ આજની યુવા પેઢી ઘેલી બની રહી છે. આધુનિકતાના આવરણ પાછળ પ્રેમ, બલિદાન, સમર્પણ જેવા વાક્યો નવલકથાઓ પુરતા જ સિમિત થઈ જવા પામ્યા છે. લૈલા મજનુ, હિર રાંઝા, સોહની મહિવાલ, શાહજહા મુમતાઝ જેવા પ્રેમી અને પ્રેમિકાઓ પણ હવે ફિલ્મો અને કથાઓ પુરતા જ અમર થઈ ચુક્યા છે. હાલના કોમ્પ્યુટર યુગમાં છુટાછેડાઓ હવે સાવ સામાન્ય બાબતો બની ચુકી છે. ફિલ્મ જોવા કે શોપીંગ કરવા ન લઈ જવા જેવી સામાન્ય બાબત સીધી છુટાછેડા સુધી પહોંચી જતી હોય છે. તું નહી તો ઓર સહી ની વિચારધારા આધુનિક કોમ્પ્યુટરો અને મોબાઈલની એપ્સની જેમ અપડેટ થાય છે તેવામાં કાળી મજુરી કરી બંન્ને ટાઈમ પોતાના હાથે રસોઈ બનાવી પોતાની પ્રેમિકા (પત્ની) ને પોતાના હાથે પ્રેમપૂર્વક જમાડતા આણંદના શ્રમિક રમેશભાઈની એક અનોખી પ્રેમ કહાની સમાજને ઘણું બધુ શીખવી જાય છે.

છેલ્લા ૩૫ વર્ષથી આણંદમાં રહીને મજુરી કામ કરતા શ્રમિક રમેશભાઈએ તેમના વતન દાહોદ બાજુના જ્યોત્સનાબેન જેઓ અનાથ અને સાવ સામાન્ય દેખાવના હતા છતા પણ તેમની સાથે દિલનો નાતો જોડી જીવનભર સાથ નિભાવવાનો કોલ આપી રમેશભાઈએ લગ્ન કર્યા રમેશભાઈનું ભણતર ના હોવાથી કામ મળવામાં મુશ્કેલી થતા તેમને શાકમાર્કેટમાં મજુરી કરવાનું શરૂ કર્યુ સવાર સાંજ મજુરી કરી પરસેવો પાડી કરેલી રોકડ કમાણીમાંથી રમેશભાઈ અને જ્યોત્સનાબેન શહેરના રસ્તાઓની ફુટપાથ ઉપર ગુજારો કરવા લાગ્યા. વખત જતા આ દંપત્તિના પ્રેમની નિશાની રૂપ કન્યાનું અવતરણ થતા બંન્ને હરખાઈ ગયા અને ખુબ લાડ અને પ્રેમ સાથે તેમના પ્રેમના પ્રતિક સમી લાડકી દિકરીનો ઉછેર કર્યો. સમયના વહેણ સાથે દિકરી યુવાન થઈ રમેશભાઈની મહેનત અને જ્યોત્સનાબેનની બચતથી બંન્ને પતિ પત્નીએ દિકરીને સાસરીએ વળાવી માં બાપ પ્રત્યેની ફરજ પૂર્ણ કરી ત્યારબાદ રમેશભાઈના જીવનમાં અચાનક એક આફત આવી પડી જ્યોત્સનાબેન એક દિવસ તેમની દિકરીને મળી ટ્રેનમાં આણંદ પરત આવી રહ્યા હતા ત્યારે અચાનક ટ્રેનની હડફેટે આવી જતા તેમનો અકસ્માત થયો સદનસીબે તેમની જીંદગી તો બચી ગઈ પરંતુ જ્યોત્સનાબેનના બંન્ને હાથ નકામા થઈ ગયા હતા.

આવા સંજોગોમાં સતત છ મહિના સુધી રમેશભાઈએ પોતાની પત્ની જ્યોત્સનાબેનની ખડે પગે સેવા ચાકરી કરી અને પતિ ધર્મ નિભાવ્યો પરંતુ મુશ્કેલીઓ ત્યારે વધી જ્યારે જ્યોત્સનાબેનના બંન્ને હાથ કામ વિનાના થઈ ગયા એક તરફ પેટનો ખાડો પુરવા કાળી મજુરી કરવી બીજી તરફ વિકલાંગ બની ચુકેલી પત્નીની સારસંભાળ લેવી બંન્ને મુશ્કેલીઓનો સામનો એક સાથે કરવો પરંતુ રમેશભાઈનો સાચો પ્રેમ અને વફાદારીએ જ્યોત્સનાબેનનો સાથ ન છોડયો રમેશભાઈ આણંદની મોટી શાક માર્કેટમાં સવારે મજુરી કરવા જાય માર્કેટ સામેની જ ફુટપાથ ઉપર કામચલાઉ છાપરૂ બનાવી તેમાં બિમાર તથા વિકલાંગ પત્નીને સુવાડી રાખી સવારની મજુરીમાંથી મળેલ પૈસાથી શાકભાજી લઈ રમેશભાઈ બપોરનું જમવાનું પોતાના હાથે બનાવી પોતાની પત્ની જ્યોત્સનાબેનને ઉઠાડી તેના હાથ પગ તેમજ મોંઢુ ધોવરાવી પોતાના હાથેથી ગરમ ગરમ જમવાનું જમાડે અને પોતે પણ જમે ખુલ્લા રસ્તાની બાજુમાં કાચા છાપરા પાસે ફુટપાથ ઉપર આ રીતે પોતાના હાથે વિકલાંગ પત્નીને જમાડતા જોઈ રસ્તે જનાર લોકોને પણ વિચાર કરી મુકે તેવું દ્રશ્ય સર્જાય છે.

હાલના આધુનિક યુગમાં પતિને પત્ની માટે તેમજ પત્નીને પતિ માટે પુરતો સમય ફાળવવો મુશ્કેલ બને છે તેવામાં રમેશભાઈનો સાચો પ્રેમ અને તકલીફ ના સમયમાં તેમની પત્નીની સેવા ચાકરી ઘણું બધુ સુચવી જાય છે. પોતાના દરેક દિવસ ને વેલેન્ટાઇન બનાવતા આણંદના આ શ્રમિકની એક અનોખી પ્રેમ કહાની ઉપરથી આપણે પણ ખરેખર કંઈક શીખવું જોઈએ તેવું નથી લાગતું.??


હું છું તો બધું છે…

I Am Something

I Am Something

– મિલન ત્રિવેદી

હું કરું હું કરું એ જ અજ્ઞાનતા સકટનો ભાર જેમ શ્ર્વાન તાણે.. આ તમે વર્ષોથી સાંભળતા આવ્યા છો. આ ઉદાહરણ શોધવા દૂર જવાનું નથી તમે કોઈ પણ એક કુટુંબ જુઓ એટલે એક માણસ તો મળી જ રહેશે કે જેને લાગતું હશે કે આખું કુટુંબ માત્ર તેના પર જ ચાલે છે અને આ વાત એ આખા ગામને કહેતો ફરતો હશે પણ હકીકતમાં જો તપાસ કરો તો ખબર પડશે કે આખું કુટુંબ આવું કહેવાવાળાને નિભાવતું હોય છે કારણ કે એ ગામ આખાને કહેવામાંથી ફ્રી થાય તો ઘરમાં ઉપયોગી થાય ને..? આ વ્યક્તિનું કામ માત્ર સલાહ આપવાનું હોય છે અને જો તેની સલાહ ન માનવામાં આવે તો ઘર આખું માથે લે પણ કુટુંબ એટલે બુદ્ધિશાળી માણસોનો સમૂહ. સમજીને તેને હા પાડી તેનાથી વિરુધ્ધ રીતે કામ પૂરું કરે એટલે ૧૦૦ % કામ પાર પડી જ જાય છતાં પરિણામ પોતાના લીધે જ આવ્યું છે એમ કહેતા હોય આમ જુઓ તો તેની વાત સાચી પણ કહેવાય કે તેની વાત ન માની એટલે જ કામ સમયસર પૂરું કરી શકાયું હોય.

હું શબ્દ મિથ્યાભિમાન છે પણ આ મિથ્યાભિમાન એટલી હદે ઘર કરી ગયું હોય છે કે અનુસંધિત વ્યક્તિઓ માટે પણ અભિમાન તો હું જ લેતો હોય છે. જેમ કે ‘મારા ફુવા પી.આઇ. છે’, સગપણ કોઈકે કરાવ્યું હોય, બહેન સાથેના ખરાબ સંબંધને કારણે ઘેર આવતા જતા ન હોય પણ ‘મારા ફુવા’ કહીને હું તત્ત્વ પોષવામાં આવતું હોય છે. ‘મારા દૂરના કાકાનો અમેરિકામાં ૩૦૦૦ વારનો બંગલો છે, સ્વિમિંગ પુલ, ગેઇમઝોન, જીમ, કાર્ડરૂમ બધુ છે. ચાર ચાર તો ગાડી છે ભાઈ ક્યારેય અમેરિકા જઈ શકવાના નથી અને પોતે ૧૨ x ૧૨ ના રૂમમાંથી બહાર નીકળ્યો ન હોય પણ દૂરના કાકાના બંગલાના વખાણ કરીને પોતાના હું તત્ત્વને સંતોષતો હોય છે. અમેરિકા વાળા કાકાએ પોતાની મહેનતથી આ બધુ ઊભું કર્યું હોય. આ માણસ જેટલી મહેનત કાકાનો પ્રચાર કરીને હું તત્ત્વને પોષવામાં કરે એટલી જ મહેનત જો પોતાના માટે કરે તો એટલીસ્ટ બાર બાય બારની ઓરડીમાંથી એકાદ ફ્લેટ ખરીદી લીધો હોય..

આ હું માત્ર વ્યક્તિ પૂરતો મર્યાદિત નથી કોઈ કંપની પેઢી કે સમૂહને પણ લાગુ પડતું હોય છે. તમે શહેરનાં અખબારોમાં કે જાહેરાતોમાં અમુક શબ્દો વાંચશો જ સૌથી વધારે વંચાતું અખબાર કોઈ પોળ કે ચાલમાં લાયબ્રેરી હોય અને એક જ છાપું આવતું હોય અને ત્યાંના લોકો એક પછી એક આવીને વાંચી જતા હોય અથવા શહેરમાં ગાઠિયાં – ભજીયાં પેક કરવામાં આ જ અખબારનો ઉપયોગ થતો હોય તો અનાયાસે વંચાય જતું હોય ત્યારે માલિક લખે કે સૌથી વધુ વંચાતું અખબાર અમારું છે.. શહેરનું સર્વપ્રથમ અખબાર તમે જરા પણ નહીં માનતા સર્વપ્રથમ એટલે નંબર ૧. અહીં સર્વપ્રથમનો અર્થ એવો ગણવો કે માત્ર બે જ પેઇજમાં અખબાર બહાર પડતું હોય એટલે હજુ ચા પીવો ત્યાં તો મશીનમાંથી બહાર આવી જાય અને ફેરિયાઓને સોંપાય જાય. બીજા અખબાર આવે એ પહેલા જ બહાર પડી ગયું હોય ત્યારે અભિમાન લેવામાં આવે કે શહેરનું સર્વપ્રથમ અખબાર! સૌથી વધારે ફેલાવો ધરાવતું અખબાર અમુક અખબાર વાંચવા તો શું જોવા પણ ન ગમે તેવા હોય ત્યારે હાથમાં આવતાની સાથે જ બાજુવાળાને આપી દેવામાં આવતું હોય છે અને બાજુવાળો એ સુગ સાથે જ આગળ વધારે આમ થોડી જ વારમાં ઘણા હાથોમાં ફેલાય જતું હોય. પિકનીક પર જતી વખતે કપડા ન બગડે એટલે પહેલા એ અખબાર ફેલાવવામાં આવતું હોય ત્યારે સૌથી વધારે ફેલાવો ન ગણાય તો શું ગણાય..? સૌથી વધારે વેચાતું અખબાર આવા અખબારવાળાની વાત પણ ખોટી નથી. કોઈ ક્રિમીનલ કે પોલિટીશિયનના હાથે વેચાય જ જતું હોય છે. જે રૂપિયા આપે તેની વાહ વાહ કરવાની તો આવા અખબારને હક્ક હોય કે લખે સૌથી વધુ વેચાતું અખબાર.. એક માત્ર સત્ય હકીકતો રજૂ કરતું અખબાર આવાં અખબારો ન્યૂઝ નહીં વ્યૂઝ છાપતા હોય છે. અમારું માનવું આમ છે અને તેને જ સત્ય ગણી લેતા હોય છે. જો કે કૌંસમાં રહેલો (અ)સત્ય આવા અખબારને વધારે લાગુ પડતો હોય છે. સૌથી વધારે જગ્યાએથી પ્રસિદ્ધ થતું અખબાર આ વાત જરા પણ ખોટી નથી. ભાઈ પાસે મશીન જૂનું હોય એટલે માત્ર ૫૦૦ કોપી જ છાપી શકતું હોય ત્યારે દરેક એરિયામાં રહેલા પ્રેસ પાસે જઈને ૫૦૦ – ૫૦૦ કોપી છપાવવી પડતી હોય ત્યારે સત્ય જ લખે છે કે સૌથી વધારે જગ્યાએથી પ્રસિદ્ધ થતું અખબાર. નિડર અને નિષ્પક્ષ અખબાર આવું અખબાર એટલું નીડર અને નિષ્પક્ષ હોય છે કે નિષ્પક્ષ રીતે દરેક પક્ષને પૂછે કે આ સમાચાર છાપીએ..? અને હા પાડે તો જ છાપે એટલું નીડર હોય છે. આટલી હદે હું શબ્દનો દુરઉપયોગ થતો હોય છે.

ઘરની બહાર ભાઈ નીકળ્યા હોય અને પાડોશી કહે કે આમને હૉસ્પિટલ લઈ જશો..?? હૉસ્પિટલે લઈ ગયા હોય અને પછી વાતો કરતા હોય કે તે દિવસે હું ન હોત તો આજે ચંદુભાઈ જીવતા ન હોત’ એ ભાઈને પછી એ ખબર ન હોય કે એ તો છોડીને જતા રહ્યા હોય અને ચંદુભાઈને ખાલી ગેસ હોય અને ગેસમાં કોઈના મરી જવાના દાખલા નથી બેઠાં પણ હું ન હોત તો નો ખયાલ આ ભાઈના મગજમાંથી ક્યારેય ન નીકળે. આખી મિનીસ્ટ્રી દેશને ડામાડોળ થતો બચાવવા સતત પ્રયત્નશીલ હોય, લશ્કર અને પોલીસ પ્રશાસન પોતાના જીવના જોખમે દેશને સુરક્ષિત રાખવા ખડે પગે હોય પણ પક્ષના એક નાનામાં નાના કાર્યકરને એમ જ હોય કે મારા વિસ્તારના મત જો મેં ન અપાવ્યા હોત તો સરકાર રચી જ ન શકાણી હોત. હું આ પક્ષનો કાર્યકર છું એવી માન્યતા તેને પક્ષના તારણહારની કક્ષામાં મૂકી દે અને તેનું હું તત્ત્વ પરાકાષ્ઠાએ પહોંચાડી દે. આ હું શબ્દમાંથી બહુ ઓછા બાકાત રહે છે. મને ઘણા લોકો વાતો કરીને વિષયવસ્તુ આપતા હોય છે અને હું બધાને કહેતો ફરુ છું કે વાંચ્યો મારો લેખ..? કેમ બાકી..?

સવારથી સાંજ સુધી માણસ હું તત્ત્વમાંથી બહાર નીકળી શકતો નથી. હુંમાંથી અમે અને અમે માંથી આપણે બનવા હજુ તો ઘણા પ્રયત્નો કરવા પડશે. એક જ વાર જો અલગ અલગ વ્યક્તિત્વ બનવાને બદલે એક ટીમ બનશે તો કદાચ ફરી એવો પ્રશ્ર્ન નહીં આવે કે હું કરુ છું. જ્યારે જ્યારે અમે કરીએ છીએ એવું બોલવામાં આવે છે ત્યારે સ્ટ્રેન્થ વધે છે, તાકાત વધે છે અને જીત હંમેશાં સમૂહની થાય છે જ્યાં ઇગો જતો રહે છે અને ખરા અર્થમાં કુટુંબ બને છે. આ વાત જ્યારે સમજાણી ત્યારે મેં સભાન પણે હું તત્ત્વનો નાશ કરવાનો નક્કી કર્યું અને મારી જાતને સતત મનાવી અને પ્રયોગમાં મૂકી પણ જ્યારે હું આ બધી પરિસ્થિતિઓ પાર કરીને હું તત્ત્વમાંથી બહાર નીકળ્યો અને બેઠો એવો પહેલો વિચાર આવ્યો કે આ તો હું હતો કે હું માંથી બહાર નીકળ્યો બાકી બીજા કોઈનું કામ નથી હવે તમે એમ ન કહેતા કે આ તો હું હતો કે આખો લેખ વાંચ્યો બાકી બીજા કોઈનું કામ નથી.. (courtesy : mumbai samachar)