ATUL N. CHOTAI

a writer – since 2014


કોઈ પણ કામને દિલ દઈને કરવું જોઈએ…

-આશુ પટેલ

થોડા સમય અગાઉ એક પત્રકારમિત્રએ વોટ્સએપ પર એક મેસેજ મોકલ્યો. એ મેસેજ તો નાનકડો હતો, પણ એનું હાર્દ સરસ હતું એટલે એ મેસેજ પરથી આ કોલમ માટે લેખ લખવાનું સૂઝયું.

એક શ્રીમંત માણસ અનેક પ્રકારના વ્યવસાય કરતો હતો. એ પૈકી એક વ્યવસાય મકાનો બાંધવાનો પણ હતો. તે શ્રીમંતનો એક જૂનો અને વફાદાર કર્મચારી હતો. શ્રીમંત જે મકાનો બાંધતો હતો તેનું સુપરવિઝન તે કરતો હતો. શ્રીમંત તેના પર ખૂબ વિશ્વાસ મૂકતો હતો. તે શ્રીમંતના વફાદાર કર્મચારીની નિવૃત્તિની ઉંમર થઈ ત્યારે શ્રીમંતે તેને કહ્યું કે તારે નિવૃતિ લેવાની જરૂર નથી. તને ઈચ્છા થાય એટલા વર્ષ તું મારી સાથે કામ કરી શકે છે. જો કે નિવૃત્ત થઈ રહેલા કર્મચારીએ કહ્યું કે મેં ચાર દાયકા સુધી તમારી સાથે કામ કર્યું અને મને તમારી સાથે કામ કરવાની મજા પણ આવી, પરંતુ હવે મારા દીકરાઓ કમાતા થઈ ગયા છે અને હું નિવૃત્ત જીવન ગાળવા માગું છું.

શ્રીમંતે કહ્યું, તારી ઈચ્છા નિવૃત્તિ લેવાની જ હોય તો વાંધો નહીં, પણ તું મને એક છેલ્લું મકાન બાંધી આપ.. નિવૃત્ત થઈ રહેલા કર્મચારીને થયું કે નિવૃત્ત થઈ ગયા પછી પણ શેઠ કેમ કામ સોંપી રહ્યા છે..?? જોકે તેણે કહ્યું કે ઠીક છે. શ્રીમંત તેને એક જગ્યા બતાવવા લઈ ગયો. ત્યાં એક નાનો બંગલો બની શકે એટલી જગ્યા હતી. શ્રીમંતે તેને કહ્યું કે આ જગ્યામાં તને ઠીક લાગે એવું મકાન બાંધી આપ. પૈસાની ચિંતા ન કરતો.  નિવૃત્ત થયેલા કર્મચારીએ ત્યાં મકાનનું બાંધકામ શરૂ કર્યું. પણ તેને એ કામ કરવા માટે બહુ ઉત્સાહ નહોતો. એટલે તેણે વહેલી તકે કામ પતે એવી ડિઝાઈન પસંદ કરી અને કામ ચાલુ કરાવ્યું. થોડા મહિનાઓ પછી તેણે મકાનનું બાંધકામ પૂરું કર્યું અને શેઠને બોલાવીને મકાન બતાવ્યું.

શેઠને એ મકાન બહુ પસંદ ન પડ્યું હોય એવું તેમના ચહેરા પરથી લાગ્યું. જો કે તેમણે કશું કહ્યું નહીં. શેઠ મકાન જોઈને બહાર નીકળ્યા એ પછી નિવૃત્ત થયેલા કર્મચારીએ મકાનને તાળું મારીને તેમને ચાવી આપી. શેઠે એ ચાવી તેને પાછી આપતા કહ્યું કે મેં આ મકાન તારા માટે જ બંધાવ્યું છે. તેં આખી જિંદગી વફાદારીપૂર્વક મારા માટે કામ કર્યું એટલે મારે તને ભેટ આપવી હતી.. નિવૃત્ત થયેલો કર્મચારી થોડી વાર શેઠ સામે અને થોડી વાર મકાન સામે જોઈ રહ્યો. તેને અફસોસ થયો કે પોતે આ મકાન બનાવવાના કામમાં વેઠ ઉતારી હતી.. સાર એ છે કે માણસે કોઈ પણ કામ દિલ દઈને કરવું જોઈએ… (મુંબઈ સમાચાર માંથી સાભાર)


દિમાગને માલિક બનાવવાની ભૂલ ન કરાય…

-આશુ પટેલ

ઓશોના અનુયાયી મા યોગ કુંદને ઓશોની બોધકથાઓનું સંકલન કરીને બોધકથા-ચોટકથા નામનું પુસ્તક થોડા વર્ષો અગાઉ પ્રકાશિત કર્યું હતું. એમાંની એક બોધકથા વાચકો સાથે શેર કરવી છે…

એક રાજા પોતાના એક નોકરથી ખૂબ રાજી હતો. રાજા પ્રત્યે તે એ હદે સમર્પિત હતો કે રાજા કાજે પોતાનું જીવન સમર્પી દેવા તે સદાય તૈયાર રહેતો. રાજા તેનાથી અત્યંત રાજી રહેતો. તે નોકરે ઘણી વાર પોતાનો જાન જોખમમાં મૂકીને રાજાને બચાવ્યો હતો. રાજાનો તે અંગરક્ષક હતો. તેનાથી રાજા અત્યંત પ્રસન્ન હતો એવા એક દિવસે રાજાએ કહ્યુંતારી કોઈ પણ ઇચ્છા હોય તો મને કહે હું તે પૂરી કરીશ. તેં મારા માટે એટલું બધું કર્યું છે કે હું ક્યારેય કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરી ન શકું, તેને ભરપાઈ ન કરી શકું. પણ આજે તારી કોઈ પણ ઇચ્છા હું પૂરી કરવા માગું છું. ભલે ને તે ગમે તે હોય. નોકરે કહ્યુંઆપે મને ઘણું આપ્યું છે. આપની સાથે રહીને જ હું તો ધન્યતા અનુભવું છું મારે કશાની જરૂર નથી. આમ છતાં રાજાએ આગ્રહ ચાલુ રાખ્યો. નોકર ના પાડતો ગયો તેમ રાજા વધુ ને વધુ આગ્રહ કરતો ગયો.

આખરે નોકરે નમતું જોખ્યું અને કહ્યું ઠીક છે, નામદાર.. આપની એમ જ ઇચ્છા હોય તો મને ચોવીસ કલાક પૂરતો રાજા બનાવો અને આપ મારા રક્ષક બનો. આવી માગણી સાંભળીને રાજા સહેજ અચકાયો. તેને ડર લાગ્યો પણ પોતાના વચનનો પાક્કો હોવાથી તેણે નોકરની ઇચ્છા પૂરી કરવી જ રહી. ચોવીસ કલાક માટે રાજા પોતે રક્ષક બન્યો અને નોકર બન્યો રાજા. આ નોકરે શું કર્યું ખબર છે..?? તેણે સૌથી પહેલો હુકમ છોડ્યો કે રાજાને મૃત્યુદંડ ફરમાવવામાં આવે. રાજાએ પૂછ્યું અરે, શું કરે છે તું..?? નોકરે કહ્યું ચૂપ.. તું ફક્ત ચોકીયાત છે તેથી વિશેષ કંઈ નહીં. હવે તો હું રાજા છું.. રાજાને મૃત્યુદંડ થયો અને પેલો નોકર સદાય માટે રાજા બની રહ્યો..

નોકરો પાસે માલિક બનવાના આગવા બેઇમાનીભર્યા તરીકા હોય છે. દિમાગ સૌથી સુંદર, સૌથી જટિલ અને સૌથી વિકસિત તંત્ર છે. તે તમારી સેવા સારી રીતે બજાવતું આવ્યું છે અને બજાવી રહ્યું છે. તેની બજાવેલી સેવાઓને કારણે તમારા જીવનમાં રાજા અને નોકરવાળી કહાણીનું પુનરાવર્તન થતું આવ્યું છે.. દરેક જણ માટે આ કહાણી પુનરાવર્તિત થઈ છે. દિમાગને તમે માલિક બનાવી દીધું છે અને એ તમારી સાથે નોકર જેવો વર્તાવ કરે છે. ઘણા માણસો કહેતા હોય છે કે અમારા દિમાગ પર અમારો કાબૂ નથી. એવા માણસોએ નિત્ય પ્રાત:કાળે આ બોધકથા વાંચવી જોઈએ.. (મુંબઈ સમાચાર માંથી સાભાર)


બીજાઓ માટે જીવન જીવતા માણસોનું જીવન સાર્થક ગણાય..

– આશુ પટેલ

સાડા સાતસો વર્ષ અગાઉની વાત છે. એ વખતે ભદ્રેશ્વર (કચ્છ) ના જગડુ શાહ ગુજરાતના સૌથી મોટા વેપારી હતા અને ભારતમાં પણ તેમના જેવા વેપારીઓ બહુ ઓછા હતા. તેઓ જગડુશા તરીકે પણ જાણીતા હતા. જગડુશાનો વેપાર દેશ દેશાવરમાં ફેલાયેલો હતો. તેમની માલિકીનાં કેટલાય વહાણો હતાં. કહેવાય છે કે તેમને સમુદ્રની દેવીએ વરદાન આપ્યું હતું કે તારું કોઈ પણ વહાણ ક્યારેય નહીં ડૂબે.. તેઓ પર્શિયા, અરેબિયા અને આફ્રિકા સાથે અનાજ, રૂ અને ગરમ મસાલાનો વેપાર કરતા હતા અને તેઓ ઘણીવાર એ દેશોમાં જતા પણ હતા. વિક્રમ સંવત ૧૩૧૩ માં કારમો દુકાળ પડ્યો. લોકો ભૂખે મરવા લાગ્યા. એ વખતે જગડુશાએ ગુજરાતમાં અનેક જગ્યાએ સદાવ્રતો ખોલી નાખ્યા અને રોજ સંખ્યાબંધ લોકોને જમાડવાનું શરૂ કરી દીધું. જો કે પરિસ્થિતિ વણસતી ચાલી. દુકાળ ત્રણ વર્ષ સુધી લંબાયો.

એ વખતે ગુજરાતની રાજધાની પાટણ શહેર હતું. ગુજરાતના તત્કાલીન રાજાએ જગડુશાને મળવા બોલાવ્યા. તેમણે તેમણે વિનંતી કરી કે રાજ્યના કોઠારોમાં અનાજ ખૂટી પડ્યું છે. તમારી પાસે અન્નના સેંકડો કોઠારો છે. તમે તમારા અન્નના કોઠારો ખોલીને મદદ કરો. જગડુશાએ કહ્યું એ અન્નના કોઠારો મારી માલિકીના નથી હું તમને ખાતરી કરાવી શકું છું. રાજાએ કહ્યું, તો એ કોની માલિકીના છે..?? જગડુશાએ કહ્યું, હું આપને વિનંતી કરું છું કે આપ માણસો દોડાવીને થોડા કોઠારો ખોલાવીને તપાસ કરાવી લો કે એ કોઠારો કોની માલિકીના છે. રાજાએ માણસો દોડાવ્યા.

રાજાના માણસો પાટણ શહેરમાં જગડુશાના અન્નના કેટલાક કોઠારો ખોલાવીને તપાસ કરીને પાછા આવ્યા. તેમણે જે અન્ન કોઠારો ખોલાવ્યા હતા એમાંથી મળેલા તામ્રપત્રો રાજાને આપ્યાં. એ તમામ તામ્રપત્રો પર લખ્યું હતું કે આ અનાજ ગરીબોની માલિકીનું છે.. રાજા ગળગળો થઈને જગડુશાને ભેટી પડ્યો. તેણે કહ્યું કે તમે દાનવીર કર્ણના અવતાર છો એ સાંભળ્યું હતું પણ આજે એનો સાક્ષાત્કાર થઈ ગયો. ઘણા અબજોપતિઓ ગરીબોનું લોહી ચૂસીને કે કોઠા કબાડા કરીને શ્રીમંત બન્યા હોય છે અને બીજા લોકો માટે તેઓ કશું કરતા નથી હોતા. એવા ધનાઢ્યોનું જીવન વ્યર્થ ગણાય. જગડુશા જેવા બીજાઓ માટે જીવન જીવતા માણસોનું જીવન સાર્થક ગણાય. (મુંબઈ સમાચાર માંથી સાભાર)


સંતાન પરીક્ષામાં ફેઈલ થાય ત્યારે શું કરી શકાય..??

– આશુ પટેલ

એસ.એસ.સી. કે એચ.એસ.સી.ની પરીક્ષાના પરિણામો આવવાના હોય ત્યારે વિદ્યાર્થીઓની સાથે તેમના વડીલો પણ ચિંતાતુર હોય છે. આમ તો એસ.એસ.સી. નું કે એચ.એસ.સી.નું આખું વર્ષ વિદ્યાર્થી અને તેના વડીલો ભારે તનાવ હેઠળ રહે છે. એમાંય પરીક્ષા હોય ત્યારે અને પરિણામ ન આવે ત્યાં સુધી આખા ઘરમાં ભાર વર્તાતો હોય છે અને પરિણામ આવે ત્યારે જો ઓછા માર્ક્સ આવ્યા હોય તો વિદ્યાર્થીઓ અને તેમના વડીલોના ચહેરા એવા થઈ જતા હોય છે કે જાણે માથે આભ ફાટી પડ્યું હોય. એમાંય કોઈનું સંતાન પરીક્ષામાં ફેઈલ થાય તો એ ઘરમાં એવો માહોલ જોવા મળે કે જાણે ઘરના કોઈ સભ્યનું મોત થઈ ગયું હોય.. આવી રીતે પરીક્ષાના હાઉ સાથે જીવનારાઓએ મધ્ય પ્રદેશના સાગર શહેરના એક સિવિલ કોન્ટ્રેક્ટર સુરેન્દ્રકુમાર વ્યાસની વાત જાણવા જેવી છે..

સુરેન્દ્રકુમારના દીકરા આશુએ એસ.એસ.સી.ની પરીક્ષા આપી હતી એમાં તે ફેઈલ થયો. દીકરાનું પરિણામ આવ્યું ત્યારે સુરેન્દ્રકુમારે તેને ઠપકો ન આપ્યો કે એક પણ કડવો શબ્દ ન કહ્યો એને બદલે તેણે જે કર્યું એની નોંધ અખબારોએ લેવી પડી. સુરેન્દ્રકુમારે એક મોટી પાર્ટીનું આયોજન કર્યું. તેણે સગાવહાલા, મિત્રો અને પાડોશીઓને પાર્ટીમાં આમંત્રણ આપ્યું. બધા આમંત્રિતો આવી ગયા ત્યારે તેણે જાહેર કર્યું કે મારો દીકરો એસ. એસ.સી માં ફેઈલ થયો છે એના માટે મેં આ પાર્ટીનું આયોજન કર્યું છે. સુરેન્દ્રકુમારની વાત સાંભળીને બધા આમંત્રિતોના ચહેરા જોવા જેવા થઈ ગયા. તેમના માટે એ કલ્પના પણ કરવાનું મુશ્કેલ હતું કે સંતાન પરીક્ષામાં ફેઈલ થાય ત્યારે કોઈ આવી રીતે પાર્ટી આપી શકે પરંતુ સુરેન્દ્રકુમારના ચહેરા પર આનંદ વર્તાતો હતો. મ્યુઝિકની ધમાલ વચ્ચે પાર્ટી દરમિયાન તેણે જાતભાતના ફટાકડા ફોડીને આતશબાજી પણ કરી. તેણે ઉત્સાહભેર બધાને જમાડયા અને પાર્ટી પૂરી થઈ ત્યારે વિદાય લેતા આમંત્રિતોને મીઠાઈના પેકેટ પણ આપ્યાં.

આ વાત પત્રકારો સુધી પહોંચી ત્યારે કેટલાક પત્રકારો સુરેન્દ્રકુમારને મળવા પહોંચી ગયા. સુરેન્દ્રકુમારે પત્રકારોને કહ્યું કે હું મારા દીકરાને એ પ્રેરણા આપવા માગતો હતો કે બોર્ડની પરીક્ષા એ જીવનની આખરી પરીક્ષા નથી હોતી. તું ફેઈલ થયો છે તો મૂંઝાતો નહીં. તું આવતા વર્ષે ફરી પરીક્ષા આપી શકીશ. તેમણે કહ્યું કે ઘણા વિદ્યાર્થીઓ પરીક્ષામાં ફેઈલ થાય કે તેમને ઓછા માર્ક્સ આવે ત્યારે તેઓ ડિપ્રેશનમાં સરી પડતા હોય છે અને કેટલાક વિદ્યાર્થીઓ આત્મહત્યાનું પગલું પણ ભરી બેસતા હોય છે. આવા વિદ્યાર્થીઓને હું સંદેશો આપવા માગું છું કે જીવનમાં બોર્ડની પરીક્ષા જ સૌથી મોટી પરીક્ષા નથી. એના ઉપરાંત પણ જીવનમાં ઘણું બધું હોય છે. સુરેન્દ્રકુમારની જેમ ભલે કોઈ દીકરો ફેઈલ થાય ત્યારે પાર્ટી ન આપે પણ વિદ્યાર્થીઓના વડીલો એટલું માનતા થાય કે બોર્ડની પરીક્ષાઓ જીવનનો એક હિસ્સો છે એમાં ફેઈલ થવાથી જીવન અટકી નથી પડવાનું તો ઘણા વિદ્યાર્થીઓ ડિપ્રેશનમાં જતા બચે અને કેટલાય વિદ્યાર્થીઓ આત્મહત્યા કરતા અટકી જાય.. (સૌજન્ય : મુંબઈ સમાચાર)


ગ્વાલિયરના એક શિક્ષકની લોકોને ખુશી આપીને સુખ મેળવવાની અનોખી પ્રવૃત્તિ

– આશુ પટેલ

ગ્વાલિયરના એક વૃદ્ધના ઘરનો દરવાજો એક વહેલી સવારે ખખડે છે. વૃદ્ધ ઊભો થઈને દરવાજો ખોલે છે. બહાર એક વૃદ્ધ ઊભા છે તે યજમાન વૃદ્ધના ગળામાં ફૂલોની માળા પહેરાવી દે છે પછી તેને મીઠાઈનું પેકેટ આપે છે અને કહે છે કે જન્મદિવસની ખૂબ ખૂબ શુભેચ્છાઓ. જેનો જન્મ દિવસ છે એ વૃદ્ધની આંખો ભીની થઈ જાય છે. તે અજનબી આગંતુકને ઓળખતો નથી પણ ઉમળકાભેર ભેટી પડે છે. તે એકાકી વૃદ્ધનો જન્મદિવસ યાદ કરવાવાળું કોઈ નથી, પણ એક અજનબી તેને જન્મદિવસની શુભેચ્છાઓ આપવા પહોંચી ગયો છે એટલે તે વૃદ્ધ ગદગદ થઈ ગયો છે.

આગંતુક તેના ખબર અંતર પૂછે છે થોડી વાર વાતો કરે છે અને પછી તેની રજા લઈને તેમના ઘર બહાર મૂકેલી પોતાની સાઈકલ લઈને ચાલતો થાય છે. અડધા એક કલાક પછી તે વૃદ્ધ સાઈકલસવાર બીજા એક ઘરે જઈને ડૉરબેલ વગાડે છે ત્યાં એક વૃદ્ધ દંપતીના લગ્નની વર્ષગાંઠ છે તેમને ફૂલોની માળા પહેરાવીને શુભેચ્છા આપે છે અને મીઠાઈ ખવડાવે છે અને તેમની સાથે થોડો સમય પસાર કરે છે અને પછી સાઈકલ લઈને રવાના થઈ જાય છે. આવી રીતે અજાણ્યા માણસોના જન્મદિવસ કે લગ્નની વર્ષગાંઠની ઉજવણી કરવામાં આનંદ અનુભવતા તે માણસનું નામ છે મોહનસિંહ કુશવાહ..

ગ્વાલિયરના મોહનસિંહ કુશવાહની અનોખી પ્રવૃત્તિ વિશે ઈન્ટરનેટ પર વાંચીને તેમના વિશે વાચકોને કહેવાનું મન થયું. મોહનસિંહ સરકારી શિક્ષક હતા તેમણે નિવૃત્તિ પછી બેસી રહેવાને બદલે કંઈક અનોખી પ્રવૃત્તિ કરવાનું વિચાર્યું. તેમણે પોતાના કેટલાક મિત્રો સાથે અજાણ્યા લોકોને ખુશી આપવાની પ્રવૃત્તિ શરૂ કરવાનું વિચાર્યું તેમને થયું કે જે લોકોને કોઈ જન્મદિવસ કે લગ્નની વર્ષગાંઠની શુભેચ્છાઓ ન આપતા હોય તેમને આપણે શુભેચ્છાઓ આપવી જોઈએ. મિત્રોને મોહનસિંહની વાત ગાંડપણભરી લાગી  પણ મોહનસિંહે એ વાત અમલમાં મૂકી. તેમણે દોઢ હજારથી વધુ લોકોના એડ્રેસ અને ફોન નંબર મેળવ્યા અને શક્ય હોય ત્યાં રૂબરૂ જવાને અને બાકીના લોકોને ફોન પર જન્મદિવસની કે લગ્નની વર્ષગાંઠની શુભેચ્છા આપવાનું શરૂ કરી દીધું. છેલ્લા ૧૬ વર્ષથી તેઓ આ પ્રવૃત્તિ કરી રહ્યા છે. લોકોને ખુશી આપીને મોહનસિંહ પોતે પણ ખુશ થઈ રહ્યા છે. આવા માણસોને સુખનો પાસવર્ડ મળી જતો હોય છે. (મુંબઈ સમાચાર માંથી સાભાર)

 


સામેવાળાનો ઈરાદો પારખતા આવડવું જોઈએ..

– આશુ પટેલ

હું નાનો હતો ત્યારે મારા દાદા અને પિતાજી પાસેથી ઘણી બોધકથાઓ સાંભળવા મળતી. આવી જ એક કથા વાચકો સાથે શૅર કરવી છે.. એકવાર એક વૃદ્ધા શહેરમાંથી ખરીદી કરીને આવતી હતી. તેણે તેની દીકરીના લગ્ન માટે કિંમતી સામાન ખરીદ્યો હતો, એનું પોટલું બાંધીને માથા પર ચડાવ્યું હતું. પોટલું વજનદાર હતું અને રસ્તો લાંબો હતો. માથે સૂરજ તપતો હતો. અને વૃદ્ધા સવારથી ઘરેથી નીકળી હતી એટલે તેને થાક લાગ્યો હતો. તે વૃદ્ધાનો નિયમ હતો કે તે ઘરની બહાર કશું પણ ખાતી નહોતી. તે જ્યાં દીકરીના લગ્ન માટે ખરીદી કરવા ગઈ હતી તે શહેર તેના ગામથી સારું એવું દૂર હતું. એટલે ત્યાંથી પાછા વળતા જ મોડી બપોર થઈ ગઈ હતી. તે વૃદ્ધા બપોરના તડકામાં માથે વજન ઊંચકીને ચાલી રહી હતી ત્યાં એક ઘોડેસવાર તેની બાજુમાંથી નીકળ્યો. વૃદ્ધાએ તેને જોઈને બૂમ પાડી ભાઈ આ પોટલું જરા આગળના ગામ સુધી પહોંચાડતો જઈશ..?? પેલા માણસે કહ્યું શું કામ..?? હું કંઈ નવરો છું..?? એમ કહીને તેણે ઘોડાને ભગાવી મૂક્યો.

તે માણસ થોડે આગળ ગયો પછી તેના મનમાં વિચાર આવ્યો કે ડોશીના પોટલા પરથી લાગે છે કે તેણે લગ્ન માટે ખરીદી કરી છે. લાવ પોટલું લેતો જાઉં અને રવાના થઈ જાઉં. હું તો અજાણ્યા વિસ્તારનો છું. ડોશી મને ક્યાં શોધવા આવવાની છે..?? તે પાછો વળ્યો. તેણે વૃદ્ધા પાસે જઈને કહ્યું લાવો માજી તમારું પોટલું હું લઈ જાઉં મારી ભૂલ થઈ ગઈ કે મેં તમને ના પાડી પણ પછી મને ઉપરવાળાએ કહ્યું કે તારે પોટલું લઈ જવાની ના ન પાડવી જોઈએ વૃદ્ધાએ તેને કહ્યું તું તારે જા ભાઈ.. તને જેણે કહ્યું એ મને પણ આવીને કહી ગયો કે તારે પોટલું આપવાનું નથી ઘોડેસવાર ખસિયાણો પડીને ચાલતો થયો.. સાર એ છે કે માણસનો ઈરાદો પારખતા આવડવું જોઈએ… (મુંબઈ સમાચાર માંથી સાભાર)


ડોંગરેજી મહારાજને કથા દરમિયાન તેમના પત્નીના મૃત્યુના સમાચાર મળ્યા ત્યારે…

Dongreji Maharaj

Dongreji Maharaj

– આશુ પટેલ

ડોંગરેજી મહારાજના જીવનનો એક કિસ્સો જાણવા જેવો છે.. એક કેન્સર હૉસ્પિટલ માટે ફંડ ઊભું કરવા ડોંગરેજી મહારાજની કથા મુંબઈમાં યોજાઈ હતી. દાયકાઓ અગાઉ યોજાયેલી એ કથા થકી આશરે દોઢ કરોડ રૂપિયા જેટલી રકમ કૅન્સર હૉસ્પિટલ માટે એકઠી થઈ ગઈ હતી. એ કથાના છેલ્લા દિવસે ડોંગરેજી મહારાજ કથા સંભળાવી રહ્યા હતા ત્યારે તેમના કોઈ સ્નેહી ગંભીર ચહેરે તેમની પાસે ગયા. તેમણે ડોંગરેજી મહારાજને કાનમાં કહ્યું કે તમારા પત્ની મૃત્યુ પામ્યા છે. એ આઘાતજનક સમાચાર સાંભળ્યા પછી બીજી જ ક્ષણે ડોંગરેજીએ સ્વસ્થતા મેળવી લીધી અને દુ:ખદ સમાચાર લઈને આવેલા સ્નેહીને જવાબ આપીને ફરી કથા શરૂ કરી દીધી.. તેમણે એ દિવસે કથા પૂરી કરી. કથાના આયોજકોને ખબર પડી કે ડોંગરેજીના પત્ની મૃત્યુ પામ્યાં છે ત્યારે તેઓ ચિંતામાં મુકાઈ ગયા પણ ડોંગરેજીએ કથા યથાવત્ ચાલુ રાખી એને કારણે તેઓ ગદગદ થઈ ગયા.

એ પછી ડોંગરેજી મહારાજે પત્નીના દેહાંત પછીની વિધિઓ હાથ ધરી. તેઓ થોડા દિવસ પછી પત્નીના અસ્થિ લઈને ગોદાવરી નદીમાં અસ્થિ વિસર્જન માટે નાશિક ગયા. એ વખતે અસ્થિ વિસર્જનની વિધિ કરનારા બ્રાહ્મણોને દક્ષિણા આપવા માટે તેમની પાસે પૈસા નહોતા જે સ્નેહીએ તેમને તેમના પત્નીના મૃત્યુના સમાચાર આપ્યા હતા એ તેમની સાથે હતા. ડોંગરેજી મહારાજે તેમને પોતાના પત્નીનું મંગળસૂત્ર આપીને કહ્યું કે આ વેચીની પૈસા લઈ આવો. બ્રાહ્મણોને દક્ષિણા આપવા માટે મારી પાસે કંઈ નથી. પેલા સ્નેહી સ્તબ્ધ થઈ ગયા. તેમની આંખો છલકાઈ ગઈ. જે માણસે થોડા દિવસો અગાઉ કૅન્સર હૉસ્પિટલ માટે પોતાની કથા થકી દોઢ કરોડનું ફંડ એકઠું કરી આપ્યું હતું. તેની પાસે મામૂલી રકમ પણ નહોતી સાદગીના પર્યાય સમા ડોંગરેજી મહારાજના જીવનના આવા તો અનેક કિસ્સાઓ છે. એ વાતો ફરી ક્યારે કરીશું.. ઘણા ફાઈવસ્ટાર બાબાઓ, બાપુઓ, સ્વામીઓ અને મહારાજો કરોડો અબજો રૂપિયામાં આળોટતા હોય છે તેમની બોચી ઝાલીને નિત્ય પ્રાત:કાળે આવા કિસ્સાઓનું પઠન કરવાની તેમને ફરજ પાડવી જોઈએ.. (મુંબઈ સમાચાર માંથી સાભાર)


ક્યારેક આકરા શબ્દો પણ કોઇની જિંદગીમાં સુખદ વળાંક લાવી દેતા હોય છે..

– આશુ પટેલ

એક છોકરાનું શરીર માયકાંગલું હતું. તેના સુકલકડી દેહની બીજા છોકરાઓ મજાક ઉડાવતા. તે સ્કૂલમાં જતો તો ત્યાં તેના સહાધ્યાયી છોકરાઓ પણ તેની મશ્કરી કરતા અને ઘણા તોફાની છોકરાઓ તેને મારતા કે ધક્કો મારીને પાડી દેતા. તે છોકરો ચૂપચાપ બધાનો માર ખાઇ લેતો. માર સહન ન થાય ત્યારે તે રડી પડતો. તેને રડતો જોઇને તોફાની છોકરાઓ તેની ઓર મજાક ઉડાવતા. તે છોકરો હંમેશાં ડરેલો જ રહેતો. તેને મારનારા છોકરાઓ વિરુદ્ધ ફરિયાદ કરતા પણ તેને ડર લાગતો. તેને એવું લાગતું હતું કે તે ફરિયાદ કરશે તો તોફાની છોકરાઓ તેને વધુ મારશે. એવું માનવા માટે તેની પાસે કારણ હતું. એક વાર તેના સહાધ્યાયીઓએ તેને ફટકાર્યો ત્યારે તેણે કહ્યું હતું કે હું આપણા શિક્ષકને તમારા વિશે ફરિયાદ કરીશ. એ વખતે તેના સહાધ્યાયીઓએ તેને વધુ માર્યો હતો અને કહ્યું હતું કે શિક્ષક પાસે ફરિયાદ કરવા ગયો તો તારી ખેર નથી.

એક દિવસ તો તેને એટલો માર પડ્યો કે તેની સહનશક્તિની હદ આવી ગઇ. તે રડતો રડતો તેના પિતા પાસે ગયો. તેણે ફરિયાદ કરી કે બધા છોકરાઓ મને રોજ મારે છે. એ વખતે તે કિશોરાવસ્થામાં હતો. તેની ફરિયાદ સાંભળીને તેના પિતાએ તેને લાફો ઝીંકી દીધો. છોકરો તો હેબતાઇ ગયો પરંતુ લાફો ઝીંકી દીધા પછી તેના પિતાએ કહ્યું બીજા છોકરાઓ તને મારે છે તો તારી પાસે હાથ નથી આજ પછી કોઇએ તને માર્યો છે એવી ખબર પડશે તો હું તારી ધુલાઇ કરી નાખીશ

પિતાના એ શબ્દોએ ચમત્કાર કર્યો. તે છોકરો નિયમિત કસરત કરવા લાગ્યો. તેણે પોતાનું શરીર મજબૂત બનાવ્યું. તેને કોઇ મારવા આવે તો પહેલો ઘા તે કરી લેવા માંડ્યો. હવે બધા છોકરાઓ તેનાથી ડરવા લાગ્યા. તે છોકરાએ તેનું શરીર એવું બનાવી દીધું કે તે કુસ્તી લડવા લાગ્યો. તે કુસ્તીની સ્પર્ધાઓ જીતવા માંડ્યો અને ૨૯ વર્ષની ઉંમરે તે કુસ્તીમાં વર્લ્ડ ચેમ્પિયન બની ગયો આ વાત વિશ્વ વિજેતા કુસ્તી ચેમ્પિયન એમિલ ચાયાની છે, જે કિંગકોંગ નામથી જગમશહૂર બન્યો હતો. ક્યારેક કોઇના આકરા શબ્દો પણ માણસનું જીવન સુખદ રીતે બદલાવી નાખતા હોય છે. (મુંબઈ સમાચાર માંથી સાભાર)


નિર્દોષ પશુઓને જીવતદાન આપવું એ જ મહાન ધર્મ છે…

– આશુ પટેલ

રતુભાઈ શેઠ સંપાદિત પુસ્તક સંસ્કાર કથાઓમાં એક કથા વાંચી એ વાચકો સામે મૂકું છું…

લોકોના રોષનો કોઇ પાર નહોતો…. ચોરેને ચૌટે એક જ વાત સંભળાતી હતી મહારાજ કુમારપાળ ભલે જૈન ધર્મ પાળે, ભલે હેમચન્દ્રાચાર્યને તેમના ગુરુ બનાવે એમાં કોઇને કોઇ વાંધો નથી પરંતુ કુળદેવી કંટકેશ્ર્વરી પાસે કોઇ જીવનું બલિદાન આપવામાં નહીં આવે એવી રાજ આજ્ઞા બહાર પાડવાનો એમને શો અધિકાર છે..?? આજે કેટલાંય વર્ષોથી એ પરંપરા ચાલી આવે છે એ કુળદેવીને રીઝવવા દર વર્ષે બલિદાન આપવામાં આવે છે. લોકોની અનુમતિ લીધા વિના રાજાએ બહાર પાડેલી આજ્ઞાનો શો અર્થ છે..?? પૂજારીઓ ક્રોધથી ધૂંવાપૂંવા થતા હતા. પરંપરામાં માનનારાઓનો ક્રોધાગ્નિ પ્રજ્વલિત થઇ ઊઠ્યો હતો. મહારાજ કુમારપાળને આવી મતિ કેમ સૂઝી..?? કુળદેવીને ક્રોધિત કરીને એ જૈન થયેલ મહારાજા શું ફાયદો કરવાના..?? એનું ધનોતપનોત નહીં થઇ જાય..?? સૌ કોઇ પોતપોતાની રીતે વાતો કરતા હતા. રાજા ઉપર ખફા થઇને અવનવી રીતે તેમને ગાળો આપતા હતા.

મુખ્ય પૂજારી અને કેટલાક આગેવાન મહાજને મહારાજા પાસે જઇ વિનંતી કરવાનો વિચાર ર્ક્યો. દરબારમાં મહારાજાને વંદન કરીને દબાતે સાદે આગેવાનોએ કહ્યું મહારાજ, આપે જે આજ્ઞા બહાર પાડી છે તેનાથી નગરજનોને ખૂબ જ દુ:ખ થયું છે. મોટા ભાગના નગરવાસીઓ એનાથી નારાજ છે..!! મહારાજાએ સૌને શાંતિથી સાંભળ્યા કહ્યું મહાજન તો ગામનું નાક કહેવાય. આપ સૌ મારે મન પૂરા માનના અધિકારી છો પણ આપ સૌ એમ માનો છો કે માતા આગળ નિર્દોષ પશુઓનાં બલિદાન આપવાથી જ માતા રાજી થાય છે..?? જેવો આપણા સૌનો જીવ છે એવો એ પશુઓનો પણ જીવ છે

પરંતુ… મહાજને કહ્યું જુઓ, હું તમને કોઇને નારાજ કરવા નથી માગતો.મહારાજે કહ્યું મહારાજની વાત સાંભળીને પૂજારી અને મહાજનો ખુશ થઈ ગયા બોલ્યા, મહારાજની વાત બરાબર છે કોઇના ધર્મની વચ્ચે આવી સૌને નારાજ કરવાનું આપને ન જ ગમે સાચી વાત છે મહારાજે કહ્યું હું કોઇને પણ નારાજ કરવા નથી માગતો. આપણે એક કામ કરીએ… શું..??પૂજારી બોલી ઊઠ્યો. ‘જુઓ, જેટલા પશુઓનો ભોગ દર વર્ષે અપાય છે એટલાં પશુઓનો જ ભોગ આ વખતે પણ આપવાનો. આપણે હોમ – હવન કરીશું અને એ પશુઓ માને ચરણે ધરી દઇશું. મંદિરમાં બારણાં બંધ કરી દઇશું, પછી માને જેટલો ભોગ જોઈએ એટલો એ જાતે લઈ લેશે મહાજનના આગેવાન અને પૂજારીઓ એક બીજા સામે જોઇ રહ્યા. કુમારપાળની વાત તો વાજબી હતી એ સામે કોઇ દલીલ થઇ શકે તેમ નહોતી. બધાએ એ વાત કબૂલ કરી હજારો જીવતાં પશુઓને મંદિરના વિશાળ ચોકમાં પૂરી દીધા અને બહારથી બારણું બંધ કરી દીધું. આજુબાજુ સખત જાપ્તો મૂકી દીધો જેથી અંદર કોઇ જઇ ન શકે

બીજા દિવસે પ્રભાત થયું માતાજીના મંદિરની આજુબાજુ લોકોનું મોટું ટોળું જમા થઇ ગયું. બધાને કુતૂહલ હતું કે માતાજી કેટલાં પશુઓનો ભોગ લે છે..?? પૂજારીએ મંદિરનું મુખ્ય મોટું દ્વાર ખોલ્યું ત્યાં તો નિર્દોષ પશુઓ બહાર દોડી ગયાં. અંધશ્રદ્ધા ઉપર મદાર બાંધીને બેઠેલા પૂજારીઓના હાથ હેઠા પડ્યા. માતાજીની મૂર્તિને સંબોધતા તેમણે કહ્યું મારા પ્રિય નગરજનો, દયા અને તે પણ મૂંગા પ્રાણીઓ પ્રત્યે દયા એના જેવો બીજો કોઇ ધર્મ જ નથી. આપણામાં જે જીવ છે એ જ આત્મા આ પશુઓમાં પણ છે અને મા તો દયાની દેવી કહેવાય..!! એ કંઇ પોતાના બાળકોને મારે કે રમાડે..?? નિર્દોષ પશુઓને જીવતદાન આપવું એ જ મહાન ધર્મ છે… (courtesy : mumbai samachar)