ATUL N. CHOTAI

a Writer


એક સમયે લક્ઝરી અને પછી જરૃરિયાત ગણાતી સાઈકલ આજે સ્વાસ્થ્યનું માધ્યમ બની રહી છે

cycling

cycling

સાઈકલ જે એક સમયે લક્ઝરી હતી જ્યારે પછીના સમયમાં વાહન તરીકે જરૃરિયાત બની હતી અને આજે સ્વાસ્થ્ય પ્રાપ્તિ માટેના ઉત્તમ માધ્યમ તરીકે ખ્યાતિ ધરાવે છે. પ્રતિ વર્ષ ૧૯ એપ્રિલના રોજ સાઈકલ દિવસ ઉજવાય છે. ઈ.સ. ૧૯૪૩ ની ૧૯મી એપ્રિલે હોફમેન નામના વૈજ્ઞાાનિકે પ્રયોગશાળામાં પોતાની જાત પર વાયુનો પ્રયોગ કરતા તેઓ ઘાયલ થયા હતા અને સાઈકલ પર દવાખાને લઈ જવાયા હતા. યુદ્ધના એ કાળખંડમાં અન્ય વાહનો પર પ્રતિબંધ હતો. તેથી હોફમેનની આ સાયકલ સવારીનો દિવસ ત્યારથી સાઈકલ દિવસ તરીકે ઉજવાય છે. ઈ.સ. ૧૯૫૦ પછીના જમાનામાં સાઈકલને વાહન ગણવામાં આવતું હતું. તેને માટે લાયસન્સ ફરજિયાત હતું. લાયસન્સમાં સાઈકલની જાત, ફ્રેમ નંબર, બનાવટ વગેરે દર્શાવવામાં આવતું. સૂર્યાસ્ત પછી સાઈકલ પર લાઈટ રાખવી ફરજિયાત હતી. સાઈકલમાં લાઈટ, બેલ અને બ્રેક અંગેની પોલીસ દ્વારા કડક ચકાસણી કરવામાં આવતી. બે થી વધુ વ્યક્તિ તેના પર સવારી કરી શકતી નહીં. રોડની ડાબી બાજુએ સાઈકલ ચલાવવાનો કાયદો હતો. પોતાની માલિકીની સાઈકલ હોવી એ સ્ટેટસ ગણાતું. એમાં પણ ભાવનગરે તો ભારતભરમાં સાઈકલની એક આગવી ઓળખ ઉભી કરી છે. ઈ.સ.૧૯૫૯માં વિરભદ્ર અખાડાના યુવા રમતવીરો અને નૌજવાન સંઘના કાર્યકરોએ માત્ર ૧૪ કલાકમાં ભાવનગરથી રાજકોટ સુધીની સાઈકલ રેલી યોજી ગુજરાતમાં રેકોર્ડ કાયમ કર્યો હતો તેવી માહિતી છે

ઈ. સ. ૧૯૫૦-૭૦ ના દાયકામાં સાઈકલ પર લાઈટના કાયદાનું કડક અમલીકરણ હતું. લાઈટ વગરની સાઈકલ હોય તો પોલીસ સવારનું નામ લખતી અને બીજા દિવસે કોર્ટમાં દંડ થતો. તેથી સાઈકલ પર ડાયનેમો કે કેરોસીનના ટમટમિયાં રાખવામાં આવતા. ઈ.સ. ૧૯૬૪ માં સાઈકલ પર લાઈટના મુદ્દે સમગ્ર ભારતનું ધ્યાન ખેંચનારી એક કાનૂની ઘટના બની હતી. ભાવનગર શહેરના ચુસ્ત ગાંધીવાદી વ્યાપારી પોતાની સાઈકલ પર ફાનસ લટકાવી ઘર તરફ જઈ રહ્યા હતા ત્યારે પોલીસે તેમને અટકાવી નામ લખ્યું હતું. જે સંદર્ભે બીજા દિવસે આ ગાંધીવાદી વ્યાપારીએ પોતે કોર્ટમાં દલીલ કરતા એવી રજૂઆત કરી હતી કે, નાના ટમટમિયા કરતા ફાનસની લાઈટ મોટી દેખાય છે. સાઈકલના હેન્ડલ પર રાત્રીના અંધારામાં ઝૂલતું ફાનસ જોઈ કોઈપણ જાણે કે સામેથી કોઈક આવી રહ્યું છે. મેં એટલા માટે ફાનસ લટકાવ્યું હતું. તેમની આ દલીલને ગ્રાહ્ય રાખી કોર્ટે ફાનસને સાઈકલ પરની લાઈટનું સ્ટેટસ આપી કોઈપણ પ્રકારના દંડ વસુલ્યા વગર મુક્ત કર્યા હતા. ત્યારબાદ ઘણા વર્ષો સુધી તેઓ સાઈકલના હેન્ડલ પર આ રીતે ફાનસ લટકાવી ફરતા રહ્યા હતા. સમગ્ર ભારતમાં આ કેસની નોંધ લેવાઈ હતી.

ગુજરાતના ભાવનગરમાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી સાઈકલ યુઝર્સ એસોસીએશન પણ ચાલે છે. આ સંગઠન દ્વારા આ દિવસની વિશિષ્ટ ઉજવણી કરવામાં આવે છે. આ સંગઠન દ્વારા સાઈકલનો કસરતના સાધન તરીકે પ્રચાર કરવામાં આવે છે. ભાવેણાના ૪૫ જેટલા યુવાનો દર રવિવારે સાઈકલ પર પ્રભાતફેરી કરે છે અને શરીર સ્વાસ્થ્ય માટે સાઈકલની ઉપયોગિતાનો પ્રચાર કરે છે. આપણે સહુએ પણ સાયકલ ના ઉપયોગ કરવા બાબતથી જરૂર વિચારવું જોઈએ..

Advertisements


ગુજરાતના ભાવનગર શહેરની મહિલાઓ ત્રણ પેઢીઓથી કુલી તરીકે કામ કરે છે

ladies coolie in bhavnagar

ladies coolie in bhavnagar

ગુજરાતનું એકમાત્ર ભાવનગર રેલ્વે સ્ટેશન જ એવું છે જ્યા ત્રણ પેઢીઓથી મહિલાઓ કુલી તરીકે કામ કરે છે. કહેવાય છે કે રાજા રજવાડા સમયે મહિલાઓને જીવન જરૂરીયાત ચીજવસ્તુઓ મળી રહે અને પોતાના દમ પર જીવન જીવી શકે તે માટે મહારાજા કુષ્ણકુમારસિંહજીએ મહિલા કુલીઓને બેઝની વ્યવસ્થા કરી આપી હતી. જેના કારણે આજદિન સુધી આ પરંપરા ચાલી આવી છે. સિટીના રેલ્વે સ્ટેશનને કુલી તરીકે કાર્યરત રાખનાર મહિલાઓ ભાવનગરની એક ઓળખ બની ગઇ છે. ભાવનગર રેલ્વે સ્ટેશન પર અંદાજીત તેર જેટલી મહિલાઓ કુલી તરીકે કામ કરી રહી છે. જેમા ઘણી મહિલાઓ એવી પણ છે જેમની પાસે કુલીનું બેઝ છે. આ મહિલાઓ ત્રણ પેઢીઓથી કુલી તરીકે કામ કરી રહી છે તે જોઇને ઘણા મુસાફરો નવાઇ પામે છે. હાલમાં પણ લાખો મુસાફરોના માલ સામાનને મહિલાઓ રેલ્વે પ્લેટફોર્મ પરથી લઇ ઓટો રીક્ષા સુધી પહોચાડે છે. આ ઉપરાંત રેલ્વે સ્ટેશન પર કામ કરતા મહિલા કુલી તરફથી માનવતાના દર્શન પણ જોવા મળે છે કોઈ પરિવાર પાસે કુલીને આપવાના પૈસા પૂરતા ના હોય તે જે પૈસા મજૂરી પેટે આપે તે લઇને ખુશ થાય છે. રેલ્વે સ્ટેશન મહિલા કુલી તરફથી કોઈ વિકલાંગ વ્યક્તિ હોય તો તેમને પણ મદદ કરવામાં આવે છે અને વ્હીલ ચેર મારફત તેમને તેમની જગ્યા સુધી પહોચાડવામાં આવે છે. આ મહિલાઓથી પ્રભાવિત થઇ આનંદીબેન પટેલે તેમની મુલાકાત લીધી હતી.


વિદ્યાર્થીઓને પર્યાવરણ અને વિજ્ઞાન સાથે પ્રેમ કરાવતા ભાવનગરના એક અનોખા શિક્ષક

dipakbhai pandya

dipakbhai pandya

-નિધિ ભટ્ટ

શિક્ષક એ સમાજની સૌથી જવાબદાર અને અગત્યની વ્યક્તિ ગણાય છે, કારણકે તેમની વિદ્ધતા ફક્ત સમાજની જ નહીં પણ સંપૂર્ણ પૃથ્વીનું ભાવિ બદલી શકવા સક્ષમ ગણાય છે : હેલન ક્લેડિકોટ

હેલન ક્લેડિકોટનું જીવન શિક્ષકે સૂચવેલાં પુસ્તકે બદલી નાખ્યું બાળરોગના નિષ્ણાત ડૉક્ટર બન્યા બાદ પણ તેમણે ધીકતી પ્રેક્ટીસ છોડીને પૃથ્વીને ન્યુક્લિઅર ફ્રી બનાવવા માટેની ઝુંબેશ શરૂ કરી. રેડિયો ઉપર દર સપ્તાહે એક કાર્યક્રમ યોજવાનું નક્કી ર્ક્યું. જેનો મુખ્ય હેતુ હતો તમે પૃથ્વીને ચાહતા હો તો..?? ધરતી અને સમુદ્રમાં સમાયેલી અદભૂત જીવસૃષ્ટિનું રક્ષણ તે જ તેમનું જીવન બની ગયું હતું. ૨૦૦૯માં તેમને નેશનલ વુમન્સ હિસ્ટ્રી પ્રોજેક્ટ તરફથી ખાસ એવૉર્ડ એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો. પ્રકૃતિ અને પર્યાવરણનું જતન જ તેમના જીવનનું ધ્યેય બની ગયું હતું. આધુનિક યુગમાં દરેક ક્ષેત્રમાં વ્યાપારીકરણ ફેલાઈ ગયું છે. આ જુવાળ વચ્ચે પણ ભારતમાં એવા અનેક શિક્ષકો છે જે વિદ્યાર્થીઓને પર્યાવરણને પ્રેમ કરતા શીખવે છે.

ભાવનગર કામાણી ઘરશાળાના શિક્ષકની વાત આપણે કરી રહયા છીએ  ઘરશાળામાં ભૌતિક વિજ્ઞાનના શિક્ષક દિપકભાઈ જે. પંડ્યા તેમની ફરજ પ્રત્યે સતત જાગૃત રહે છે. દીપકભાઈનું કહેવું છે ભારતમાં સામાન્ય રીતે વિદ્યાર્થીઓ વિજ્ઞાન અને ગણિત શીખવાનું નામ પડે એટલે અચાનક બીમારીનો શિકાર બની જતા હોય છે. દીપકભાઈ આ વિદ્યાર્થીઓને પર્યાવરણને પ્રેમ કરવા દરિયાઈ જીવોનો અને દરિયાઈ વનસ્પતિઓનો અભ્યાસ કરાવવા સમુદ્રની સફર પણ કરાવે છે. સમુદ્રના પેટાળમાં છુપાયેલી વિવિધ વનસ્પતિઓને જોઈને બાળકો પણ આશ્ચર્યચકિત બની જાય છે. દીપકભાઈને આ અગાઉ કાઉન્સિલ ઓફ સાયન્ટિફિક ઍન્ડ ઈન્ડસ્ટ્રિયલ રિસર્ચ તથા ઈસરો દ્વારા આયોજિત રાષ્ટ્રીય વિકાસ માટે વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજીની પરિષદમાં હાજર રહેવાનું આમંત્રણ મળ્યું હતું. થોડા સમય પહેલા વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની ઉપસ્થિતિમાં આંધ્ર પ્રદેશના તિરુપતિ ખાતેની શ્રી વ્યંકટેશ્ર્વર યુનિમાં યોજાયેલી ૧૦૪મી ભારતીય વિજ્ઞાન પરિષદમાં તેમનો પ્રોજેક્ટ સૌરાષ્ટ્રના સમુદ્ર તટે પ્રાપ્ય શેવાળની વિવિધ પ્રજાતિની જૈવ વિવિધતા સંદર્ભે સમુદ્રીય પર્યાવરણ પરની સકારાત્મક અસર પસંદ થયો હતો. ગુજરાતમાંથી પસંદ થયેલા ૫ અને રાષ્ટ્રીય સ્તરે ૧૦૦ સંશોધનોમાં તેમનો સંશોધન પ્રોજેક્ટ પસંદ કરવામાં આવ્યો હતો. જે સૌરાષ્ટ્ર તેમજ ગુજરાતીઓ માટે એક ગર્વની વાત છે. તેમના સંશોધનમાં સિનિયર વૈજ્ઞાનિકો ડૉ. એચ.વી. જોશી, ડૉ. સી.આર.કે રેડ્ડી, ડૉ. એમ.આર. ગાંધીના માર્ગદર્શન હેઠળ કરવામાં આવ્યું છે.

ચાલો જાણી લઈએ સમુદ્રીય પર્યાવરણની એક મહત્ત્વની પોષણકડી તેવી શેવાળની અવનવી વાતો. ગુજરાતી ભાષામાં શેવાળની પ્રીત વિશે એક સુંદર લોકગીત જોવા મળે છે. કહેવાય છે કે સાચી પ્રીત શેવાળની જળ ખૂટે જીવ જાય જેમ શેવાળ જ્યાં પાણી હોય ત્યાં રહેવાનું પસંદ કરતી હોય છે તે જ પ્રમાણે શિક્ષક દીપકભાઈ શેવાળની પર્યાવરણમાં ઉપયોગીતા કે સમુદ્રીય જીવસૃષ્ટિ વિશે માહિતી મેળવવા ઉત્સુક વ્યક્તિઓ પાસે તેમના જ્ઞાનનો ભંડાર ખોલી દે છે. દીપકભાઈનું કહેવું છે કે સૌરાષ્ટ્રનો દરિયાકિનારો શેવાળનું પિયર ગણવામાં આવે છે. શેવાળને સમુદ્રીય પર્યાવરણ વ્યવસ્થાપનની એક મહત્ત્વપૂર્ણ કડી ગણવામાં આવે છે. ટૂંકમાં કહેવું હોય તો સમુદ્રનું કલ્પવૃક્ષ એટલે જ શેવાળ. સૌરાષ્ટ્રનો દરિયાકિનારો પ્રકાશ ઉષ્ણતાઊર્જા યુક્ત છીછરો, અગ્નિકૃત ખડકો ધરાવતો, રેતાળ, સુયોગ્ય તાપમાન સેલીનીટી (ક્ષાર સંકેન્દ્રણ) ના મૂલ્યો ધરાવે છે. શેવાળને વૈજ્ઞાનિક પરિભાષામાં આલ્ગી કહેવામાં આવે છે. સમુદ્રમાં ત્રણ પ્રકારની શેવાળ જોવા મળે છે. ગ્રીન શેવાળ (ક્લોરો ફાયસી), ફીયો ફાયસી (ભૂખરી શેવાળ) તથા રોડો ફાયસી (લાલ શેવાળ). શેવાળ સમુદ્રીય જીવો જેવા કે માછલીઓ, ઝીંગા, કરચલાં માટે શ્રેષ્ઠ ખોરાક ગણાય છે. વળી પરોક્ષ રીતે તે માનવીને પણ પોષણયુક્ત ખોરાક પૂરો પાડે છે. શેવાળમાં મિનરલ્સ, કાર્બોહાઈડ્રેટ, પ્રોટીન, એમિનો ઍસીડ, નાઈટ્રેટ, ફોસ્ફેટ, કૅલ્શિયમ અને મેગ્નેશિયમ જેવાં પોષકતત્ત્વો જોવા મળે છે.

શેવાળનો ઉપયોગ વિવિધ પ્રકારના ઉત્પાદનોમાં કરવામાં આવે છે. અગર, કેરેઝીનન, આલ્જીનિક, એસીડ, ડાયેટમ્સ વગેરે ખોરાક તરીકે, ઉદ્યોગોમાં જેલી પદાર્થો બનાવવામાં, ટુથપેસ્ટ, પેઈન્ટસ, ડેરી ઉદ્યોગોમાં, દવાઓમાં, કાપડ ઉદ્યોગમાં ડાઈ બનાવવામાં, જૈવિક ખાતર તરીકે, પશુ ખોરાક તરીકે, જૈવિક બળતણ ઉર્જા માટે, સૌંદર્ય પ્રસાધનોમાં, વેસ્ટ વોટર ટ્રીટમેન્ટ, કૅન્સર, ડાયાબિટીસ, ગોઈટર જેવા ગંભીર રોગોમાં પણ શેવાળ ઉપયોગી ગણાય છે. સમુદ્રીય જીવો કોચલાઓ (કૉરલ્સ)ના રક્ષણ અને પોષણ માટે, જમીનમાં નાઈટ્રોજન સ્થાપક તરીકે, ફેવિકોલ, વિસ્ફોટકો વગેરે બનાવવામાં પણ શેવાળ અત્યંત ઉપયોગી ગણાય છે. સમુદ્રમાં ઓગળેલા સીઓટુએસઓટુ પ્રદૂષકોને શોષી લઈ ફિલ્ટરેશન તરીકે શેવાળ સમુદ્રીય પર્યાવરણને શુદ્ધ રાખે છે. કેટલાક રસાયણો, ક્ષારો, વિટામિન્સ અને એન્ટિ બાયોટિક્સ ગ્રહણ કરીને સમુદ્રીય પર્યાવરણને પ્રદૂષણમુક્ત બનાવે છે. તેવી અનેક શેવાળના ઉપયોગની માહિતી તેમણે સંશોધન દ્વારા જાણી છે.

દીપકભાઈનું સંશોધન મુખ્યત્વે ભાવનગર જિલ્લામાં ગોપનાથ, મહુવા, ઘોઘા સહિત દ્વારકા, ઓખા, બેટદ્વારકા, દીવ, જાફરાબાદ, પોરબંદર, વેરાવળ, મીઠાપુર, સિક્કા જેવી વિવિધ જગ્યાઓમાં અનેક દિવસો વિતાવીને કરવામાં આવ્યું છે. શેવાળની ૨૦૦થી વધુ પ્રજાતિ મળી આવે છે તેમનું કહેવું છે કે દ્વારકા, ઓખા, બેટદ્વારકા અને દીવને શેવાળનું પિયર ગણવામાં આવે છે. શેવાળને સમુદ્રીય પર્યાવરણને ધબકતું રાખનાર એક મહત્ત્વપૂર્ણ પોષણકડી ગણવામાં આવે છે. સમુદ્રમંથન દ્વારા પ્રાપ્ય ઉત્તમ કલ્પવૃક્ષ છે, તેવું તેમને સંશોધન દ્વારા જાણવા મળ્યું છે. વિદ્યાર્થીઓને દરિયામાં ઊગતી પર્યાવરણની પોષણ કડી સમાન શેવાળની અગત્યતા વિશે બાળપણથી જાણકારી આપીને સમુદ્રીય જીવસૃષ્ટિનું જતન કરવું તે જ તેમના જીવનની પ્રાથમિક્તા બની ગઈ છે. આજકાલ વિવિધ એમ્યુઝમેન્ટ પાર્કમાં કે રિસોર્ટમાં સહેલગાહ માટે લઈ જવામાં આવતા વિદ્યાર્થીઓને ક્યારેક સમુદ્રીય જીવસૃષ્ટિની સહેલગાહે લઈ જઈને જાણકારી આપવામાં આવે તો આપણે ચોક્કસપણે કહી શકીએ કે ભાવિપેઢી પર્યાવરણની રક્ષા માટે જરૂર સજાગ રહેશે.. (મુંબઈ સમાચાર માંથી સાંભાર)


દેશનું એકમાત્ર ભારત માતાનું મંદિર ગુજરાતમાં આવેલું છે

Bharat Mata Temple in Gujarat

Bharat Mata Temple in Gujarat

ભાવનગર જિલ્લાનાં છોટે કાશી ગણાતા સિહોરથી માત્ર 15 કિલોમીટર દૂર મઢડા ગામ આવેલું છે. જ્યાં 100 કરતાંયે વધુ વર્ષો પુરાણું ભારત માતાનું મંદિર આવેલું છે. ગામ લોકોનાં જણાવ્યા પ્રમાણે સમગ્ર ભારત દેશમાં એકમાત્ર મઢડા ગામમાંજ ભારત માતાનું મંદિર આવેલું છે. કચ્છી જૈન શિવજીભાઈ દેવશીભાઈએ આ અલૌકિક અને અલભ્ય મંદિરની સ્થાપના કરી હતી. આજે ત્રીજી – ચોથી પેઢી આ મંદિરની જાળવણી અને દેખભાળ કરી રહ્યા છે. અંગ્રેજોનાં કાર્યક્રમ દરમિયાનની રાષ્ટ્રીય ભાવનાને ઉજાગર કરતું અને દશ દશકાથી વધુ જુનું ભારત માતાનું મંદિર ભાવનગર જ નહિં ગુજરાત રાજ્ય અને ભારત દેશ માટે ગૌરવ સમાન છે. એ સમયગાળામાં વણાટશાળા ચાલતી હતી. અને તેમાં ખાસ કરીને વિધવાઓને વિશેષ સ્થાન અપાતું હતું. વિધવા મહિલાઓ માટે અત્રે 18 જેટલા રૂમની પણ વ્યવસ્થા કરવામાં આવી હતી. જેથી તેઓ ત્યાંજ રહી શકે. મંદિરની બીજી દિશામાં તે જમાનામાં હજારો પુસ્તકો ધરાવતી લાયબ્રેરી પણ ધમધમતી હતી. ભારતમાતા મંદિરનાં પરિસરમાં ધ્યાનમંદિર પણ બનાવાયું છે. જેનાં ભોંયરાની અંદર સાધકો સાધના કરતાં હતા.

બલુંદ આધ્યાત્મિક વ્યક્તિત્વ ધરાવતાં કચ્છી જૈન શિવજી દેવશીનાં પૌત્ર જીતુભાઈ કચ્છી જૈને જણાવ્યું હતું કે મારા દાદાએ એ સમયે રાષ્ટ્રીય ભાવનાથી પ્રેરાઈને ભારત માતાનાં મંદિરની સ્થાપના કરી હતી. તેઓ એક લેખક, કલાકાર, રાષ્ટ્રભક્ત હોવા ઉપરાંત આધ્યાત્મિક અંતરને સ્પષ્ટવક્તા પણ હતા. મઢડા ગામે ગાંધીજીની મુલાકાતો અને સામાજિક-આધ્યાત્મિક પ્રવૃત્તિઓથી ગ્રામજનોને એક તબક્કે એવું લાગતું હતું કે ગાંધીજી અહીં જ સાબરમતી આશ્રમ જેવો બીજો આશ્રમ બનાવશે. કચ્છી જૈન પરિવાર સાથે પણ ગાંધીજીને ઘનિષ્ઠ નાતો હતો. ભાવનગર સ્ટેટ દ્વારા અમુક વીઘા જમીન 99 વર્ષનાં લીઝ પર આપવામાં આવી હતી. જોકે ત્યારબાદ અહીં બોબીન ફેક્ટરી શરૂ કરવામાં આવેલ. અમારા વડીલો કહેતા હતા કે 100 વર્ષ પૂર્વે ભારત મંદિરની જાહોજલાલી અદ્દભૂત હતી શિવજી દેવશી એક સંત પુરૂષ હતા અને તેમનાં અનુયાયીયો દેશભરમાં હતા. તેઓ મંગળબાબા તરીકે ઓળખાતા હતા.


સૌરાષ્ટ્ર કચ્છની સમૃધ્ધ તથા વૈવિધ્ય સભર વન્ય પ્રાણી સૃષ્ટિ આપણા સહુની અમૂલ્ય ધરોહર છે

:: સંકલન ::
નિરાલા જોશી
પ્રાદેશિક માહિતી કચેરી,
જયુબેલી બાગની અંદર,
રાજકોટ – ૩૬૦ ૦૦૧

 વેકેશનમાં ગુજરાત બહાર ફરવા જવાનો શોખ ગુજરાતીઓમાં બહુ જ પ્રચલિત થતો જાય છે. પૈસાદાર ગુજરાતીઓ તો વળી એક  ડગલું આગળ વધીને વિદેશ પ્રવાસ કરતા પણ થયા છે. દેશ અને દુનિયા જોવાનો તથા જાણવાનો આ શોખ ખૂબ જ પ્રશંસાપાત્ર છે. પરંતુ, જયાં સુધી આપણા વતનને આપણે પૂરે-પૂરૂં જોઇ ન લઇએ ત્યાં સુધી રાજય બહાર ફરવા જવાનો આ શોખ સમયની બરબાદીથી વધુ કૈં જ નથી. કુદરતપ્રેમી નાગરિકો રણથંભોર, જીમ કોર્બેટ, ભરતવન, કાન્હા પાર્ક, નંદન કાનન વગેરે જગ્યાઓએ જતા હોય છે, તેમને માટે ગુજરાતમાં પણ નેચર ડેસ્ટીનેશન્સ ઓછા નથી. રાજયના ૪ રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો અને ૨૨ અભયારણ્યો પ્રકૃતિપ્રેમીઓ માટે નવલું નજરાણું સમા છે. સૌરાષ્ટ્ર-કચ્છનો પ્રદેશ વૈવિધ્ય સભર વન્ય પ્રાણી સૃષ્ટિથી ખુબ જ સમૃધ્ધ છે અને આ સંપદાના સંરક્ષણ માટે કેન્દ્ર અને રાજય સરકાર દ્વારા અભયારણ્ય અને રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનોની રચના કરવામાં આવી છે. ગુજરાતમાં ચાર રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો અને ૨૨ (બાવીસ) અભયારણ્યો આવેલા છે, જે પૈકીના ત્રણ રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો અને ૧૪ જેટલા અભયારણ્ય તો માત્ર સૌરાષ્ટ્ર-કચ્છમાં જ આવેલા છે. આ રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો અને અભયારણ્યની વન્ય સૃષ્ટિ સંબંધી જાણકારી અત્રે પ્રસ્તુત છે.

એશીયામાં સિંહોનું એક માત્ર રહેઠાણ ગીરનું જંગલ છે, જે સૌરાષ્ટ્રના જુનાગઢ જિલ્લામાં આવેલું છે. એવી જ રીતે કચ્છના નાના રણમાં જંગલી ગધેડા અને મોટા રણમાં સુરખાબ પક્ષીઓના નિવાસસ્થાનો છે. તદઉપરાંત, અતિ અલ્પ સંખ્યામાં અને ભાગ્યે જ જોવા મળતું ‘‘ઘોરાડ’’ (ગ્રેડ ઇન્ડીયન બસ્ટર્ડ) ગુજરાતના કચ્છમાં જોવા મળે છે. જયારે વન્ય પ્રાણી અને પક્ષીઓની જાળવણી તથા સંવર્ધન માટે રાજય સરકારે સૌરાષ્ટ્રમાં ત્રણ રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો તથા ૧૪ (ચૌદ) અભયારણ્યો સ્થાપ્યા છે. સૌરાષ્ટ્રમાં ઘણાં પાંખા અને નાના વન વિસ્તારોમાં ૪૦ પ્રકારના પ્રાણીઓ અને અંદાજે ૪૨૫ પ્રકારના પક્ષીઓ મળી આવે છે. આમાં એશીયાઇ સિંહ અને જંગલી ગધેડા એટલે કે ઘુડખર વિશિષ્ટ છે, અને ભારતના અન્ય કોઇ સ્થળે તેની વસતી નથી. કચ્છના મોટા રણમાં સુરખાબ પક્ષીઓ હજારોની સંખ્યામાં માળા બાંધી બચ્ચાઓને ઉછેરે છે, તેવી જ રીતે પોરબંદરમાં પણ ફલેમીંગો મોટી સંખ્યામાં જોવા મળે છે. રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો અને અભયારણ્યોના સંચાલન અને કાર્યપધ્ધતિમાં થોડો તફાવત છે. રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનોમાં કોઇપણ વ્યકિતને પરવાના સિવાય દાખલ થવાનો કે ઢોર ચરાવવાનો અધિકાર મળતો નથી. જયારે અભયારણ્યોમાં સ્થાનિક લોકોને આવવા જવાનો તથા પશુઓને ચારવાનો હક્ક અપાય છે, સૌરાષ્ટ્રના મુખ્ય રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો નીચે મુજબ છે.

ગીર – રાષ્ટ્રીય ઉધાન અને અભયારણ્ય

એશીયાઇ પ્રકારના સિંહોનું એક માત્ર નિવાસ સ્થાન ગીરનું જંગલ સૌરાષ્ટ્રમાં આવેલું છે. આ ભવ્ય, રૂઆબદાર અને અત્યંત ઉમદા પ્રાણી અહીં વસે છે. ૧૯મી સદી પહેલાના કાળમાં ભારતનાં ઘણાં ભાગોમાં એશીયાઇ સિંહોની વસતી હતી, પરંતુ આંધળા શિકાર શોખોને કારણે સિંહોની નિર્દય રીતે કતલ થતી રહી અને ધીરે ધીરે એ પ્રાણી માંડ અલ્પ સંખ્યામાં ગીરના જંગલમાં બચવા પામ્યા છે. એક જમાનો એવો હતો કે ગીર, બરડો અને આલેક અને ગીરનાર એ બધા પ્રદેશો ગીચ જંગલોથી છવાયેલા હતા, અને વનનો રાજા સિંહ સેંકડો ચોરસ માઇલના વિસ્તારમાં મોજથી ટહેલતો હતો. જુનાગઢના નવાબે એ વખતે આ પ્રાણીની રક્ષા માટે કાયદો ઘડયો હતો. વિશેષમાં, ગીરમાં વસતા માલધારીઓ શાકાહારી હોવાથી, તેઓ સિંહના ભોજન સમા પ્રાણીઓ જેવા કે સાબર, હરણ, નીલગાય વગેરેનો શિકાર કરતા નહી. એટલે સિંહની વસતી અહીં ટકી શકી. અહીંયા ર૬૦ ચોરસ કિ.મી.માં રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન અને આશરે ૧૧૫૫ ચો.કિ.મી.માં અભયારણ્ય રચવામાં આવ્યું છે. ૧૯૭૪ની સાલમાં સિંહની વસતી ગણતરી થઇ, ત્યારે પ૩ નર, ૭૧ માદા અને પ૦ બચ્ચા નોંધાયા હતા. ૧૯૯૦ની વસતી ગણતરી વખતે આ સંખ્યા ૯૯ નર, ૧૨૨ માદા અને ૬૩ બચ્ચા જેટલે પહોંચી હતી. જયારે ર૦૧૦માં થયેલી વસતી ગણતરી મુજબ નર, માદા અને બચ્ચા મળી કુલ ૪૧૧ની સંખ્યા નોંધાઇ હતી, જે વધીને ગત વર્ષે ર૦૧૫માં થયેલી ગણતરી મુજબ પર૩ થવા પામી છે. ગીરના જંગલના પ્રવાસે આવતા પ્રવાસીઓ માટે સાસણમાં વન વિભાગ સંચાલિત રહેવા-જમવા માટેની વ્યવસ્થા છે. જેમાં અગાઉથી આરક્ષણ કરાવવું જરૂરી છે. સિંહ સદન (૦૨૮૭૭) ૨૮૫૫૪૦ – ૪૧ પર સંપર્ક કરવાની વધુ માહિતી મળી શકે છે. આ ઉપરાંત ખાનગી-હોટેલ અને રેસ્ટોરન્ટ આવેલા છે ચોમાસાની ઋતુના ચાર માસના સમયગાળામાં અભયારણ્ય અને ઉદ્યાન બંધ રહે છે. અહીં સિંહ ઉપરાંત, સાબર, નીલગાય, હરણ, કાળિયાર, દીપડો,ઝરખ, ચિત્તલ, ચૌસીંગા, ચિંકારા, જંગલી ભૂંડ, ઘોરખોદિયું, શાહુડી, વગેરે જેવા અલભ્ય પ્રજાતિના પ્રાણીઓ પણ જોવા મળે છે.

રાષ્ટ્રીય સમુદ્રિ ઉદ્યાન

જામનગર નજીક મરીન નેશનલ પાર્ક આવેલું છે, જેમાં પીરોટન ટાપુ, નરારા રીફ, પોશીત્રા વગેરે  ૧૬ર ચોરસ કીલોમીટર જેટલા વિસ્તારમાં રાષ્ટ્રીય સમુદ્રિ ઉદ્યાન અને ર૯પ ચો. કિ.મી. રાષ્ટ્રીય  સમુદ્રિ અભયારણ્ય આવેલા છે. નાના મોટા ૪૨ જેટલા ટાપુઓમાં પથરાયેલા આ જળચર સૃષ્ટિનાં સંગ્રહસ્થાનની મુલાકાત પણ રસપ્રદ બને છે. એક પ્રકારની જીવાત પોતાના શરીરની આસપાસ રક્ષણ માટે એક જાતનો પદાર્થ બહાર કાઢે છે. જે જામી જતાં પરવાળા બને છે. એવા ઘણાં પરવાળા ભેગા થઇને ટાપુના વિસ્તારને વધુ મોટા બનાવે છે. અહીંયા સાચા મોતી પણ પાકે છે. અને જુદી જુદી ઓકટોપસ, જેલી ફીશ, સ્ટાર ફીશ, ડુગોગ, ડોલ્ફીન જેવી ૧૫૦૦ જેટલી જાતો મળી આવે છે. આ ઉપરાંત, જાતજાતની વનસ્પતિ, લીલ, વાદળી (સ્પોન્જ) વગેરે પણ અહીં થાય છે. અહીંની અલભ્ય દરિયાઇ જીવસૃષ્ટિની મુલાકાત એક યાદગાર સંભારણું બની જાય છે. અહીંનો દરિયાકાંઠો પણ વનરાજીથી ઢંકાયેલો છે, અને દરિયાની અંદર ઉગતી ચેર નામની વનસ્પતિ અહીં મોટા પ્રમાણમાં મળી આવે છે. જે દરિયાકાંઠાની જમીનનું ધોવાણ અટકાવે છે. અને આ વિસ્તારમાં રહેતા લોકોને બળતણ, ઢોરને ખોરાક વગેરે પુરો પાડે છે. આ રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનની નવેમ્બરથી જાન્યુઆરી સુધીમાં વન વિભાગની પૂર્વ મંજુરી મેળવીને મુલાકાત યોજી શકાય છે. વધુ વિગતો માટે વન વિભાગની કચેરીના ફોન નં (૦૨૮૮) ૨૬૭૯૩૫૭ પરથી મળી રહેશે.

કાળીયાર રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન

ભાવનગર જિલ્લાના વેળાવદર પાસે આવેલ કાળીયાર રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન અંદાજે ૩૪ થી વધુ ચોરસ કીલોમીટર વિસ્તારમાં પથરાયેલું છે. હરણના કુળનું આ કાળીયાર તેના કાળા ભૂખરા અને સફેદ રંગના કારણે તરત ઓળખાઇ જાય છે. તે આશરે ૧ર૦ સે.મી.ની લંબાઇ અને ૮૦ સે.મી. જેટલી ઉંચાઇ ધરાવે છે. કાળીયાર નરને બે શીંગડા હોય છે, જયારે માદાને શિંગડા હોતા નથી. ઘાંસીયા વિસ્તાર, પડતર જમીનો અને ખેતરો તેમને વધારે અનુકુળ આવે છે. ર૦૧૫ના વર્ષમાં થયેલી વસતી ગણતરી અનુસાર અંદાજે પ૩૦૦ થી વધુ કાળીયારની સંખ્યા રાજયમાં નોંધાઇ છે. આ ઉદ્યાનની મુલાકાતે આવનાર પ્રવાસીઓ માટે વન વિભાગ દ્વારા આવાસની સુવિધા પણ ઉપલબ્ધ બનાવવામાં આવી છે. અગાઉથી આરક્ષણ માટે ભાવનગર ખાતેની કચેરીનો ફોન નંબર (૦૨૭૮) ૨૪૨૬૪૨૫ ઘુમાવવાથી વધુ વિગતો અને આરક્ષણ અંગની જાણકારી મળી રહેશે. આ તો થઇ રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનની વાતો… આ ઉપરાંત સૌરાષ્ટ્રમાં ૧૪ જેટલા અન્ય અભયારણ્યો પણ આવેલા છે.

ઘુડખર અભયારણ્ય

સૌરાષ્ટ્રના સુરેન્દ્રનગર જિલ્લાની ઉત્તરે અને કચ્છના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા મોટા રણમાં મળી આવતું ઘુડખર પ્રાણી તેની તેજ ગતિ અને હિંસક સ્વભાવ માટે જાણીતું છે. જંગલી ગધેડા તરીકે આ પ્રાણીને જોવુ તે એક લ્હાવો છે. ઘોડા અને ગધેડા બન્નેને મળતું આવતું ભુખરા રંગનું આ જાનવર કલાકના ૬૦ કી.મી.થી વધુ ગતિએ દોડી શકે છે. તેમજ પ૦ ડીગ્રી જેવા ઉગ્ર તાપમાનમાં તે ઘાસની શોધમાં ભટકતું રહે છે. આ પ્રાણીની રક્ષા અને વંશવૃધ્ધિ માટે સરકારે રણ કાંઠાના આશરે પાંચ હજાર ચોરસ માઇલ વિસ્તારને અભયારણ્ય તરીકે જાહેર કર્યો છે. જેમાં સુરેન્દ્રનગર, કચ્છ, મહેસાણા, બનાસકાંઠા અને મોરબી જિલ્લાના કેટલાક પ્રદેશોનો સમાવેશ થાય છે. ગત વર્ષે  ર૦૧૫માં થયેલી વસતી ગણતરીમાં આશરે ૪૫૦૦ જેટલા ઘુડખર નોંધાયા છે. આ અભયારણ્યની મુલાકાતની મંજૂરી અને જાણકારી (૦૨૭૫૪) ૨૬૦૭૧૬ નંબર પર સંપર્ક કરીને મેળવી શકાય છે. આ સિવાય કચ્છમાં ઘોરાડ અભયારણ્ય, નારાયણ સરોવર ચિંકારા અભયારણ્ય, રણ અભયારણ્ય, જામનગર જિલ્લામાં ગાગા અભયારણ્ય, ખીજડીયા અભયારણ્ય, દરિયાઇ અભયારણ્ય, પોરબંદર જિલ્લામાં પોરબંદર અભયારણ્ય, બરડા અભયારણ્ય, રાજકોટ જિલ્લામાં હિંગોળગઢ અને રામપરા અભયારણ્ય, અમરેલી જિલ્લામાં ગીર અભયારણ્ય, પાણીયા અને મીતીયાળા અને સુરેન્દ્રનગરમાં નળસરોવર અભયારણ્યનો સમાવેશ થાય છે. નાના બાળકો તેમજ વિદ્યાર્થીઓ અને પર્યાવરણ વિશે રૂચિ દાખવનારાઓ આ બાબતોનો વિશેષ અભ્યાસ કરી શકે તે માટે પ્રાકૃતિક શિક્ષણ શિબિરનું પણ આયોજન કરવામાં આવે છે,  સબંધિત જિલ્લાના વનખાતાની કચેરીનો સંપર્ક કરવાથી આ અંગેની માહિતી અને માર્ગદર્શન મળી શકશે.


ભાવનગરની સ્વામી નિર્દોષાનંદ હોસ્પીટલમાં તમામ રોગની સારવાર અને દવા મફતમાં આપવામાં આવે છે

Nirdosand Hospital Bhavnagar

Nirdosand Hospital Bhavnagar

ભાવનગર જિલ્લાના ઉમરાળા તાલુકાના ટીંબી ગામે આવેલી સ્વામી નિર્દોષાનંદજી હોસ્પીટલમાં તમામ સારવાર નિઃશુલ્ક આપવામાં  આવે છે. એટલું જ નહિ દવા અને દર્દીના સગા સંબંધીઓને નિવાસ ભોજનની વિનામુલ્યે વ્યવસ્થા ટ્રસ્ટ દ્વારા કરવામાં આવી છે. છેલ્લા ચાર વર્ષથી કાર્યરત આ હોસ્પીટલમાં અત્યાર સુધીમાં ચાર લાખથી વધુ દર્દીઓની તપાસ કરવામાં આવી હતી. બધા મળીને કુલ ૯૫૦૦ સફળ ઓપરેશન કરવામાં આવ્યા હતા. તેમજ ૨૭૦૦ થી વધુ પ્રસુતીઓ કરવામાં આવી હતી.

હોસ્પીટલમાં વિવિધ રોગના ૧૮ દાકતરો સેવા આપે છે. ઉપરાંત ૧૫ તજજ્ઞા દાકતરો વિઝીટર ડોકટર તરીકે સેવા આપે છે. ટીંબી સ્વામી નિર્દોષાનંદજી હોસ્પીટલ ખાતે રોજ ૬૦૦ જેટલા દર્દીઓ તેમના સગા સંબંધીઓ ઉત્તમ પ્રકારનું નિઃશુલ્ક ભોજન આપવામાં આવે છે. ઉનાળાના સમયમાં આસપાસના લોકો માટે ટ્રસ્ટ દ્વારા મફત છાશ કેન્દ્ર શરૃ કરવામાં આવે છે. એટલું જ નહિં અમેરિકા સ્થિત અને ભારતના ૩૦ હજાર ડોકટરનું પ્રતિનિધીત્વ કરતી સોસાયટી અમેરિકન એસોસીએશન ઓફ ફિઝીશનય ઓફ ઈન્ડિયા યુ.એસ.એ. ના પ્રમુખ ડો. જહાંગીરે આ હોસ્પીટલની મુલાકાત લઈને ચાલતા સેવાયજ્ઞથી પ્રભાવિત થયા હતા.

પરોપકાર જીવન જીવવાના પ્રખર હિમાયતી અને જીવમાત્રના હિતચિંતક પૂ. સ્વામી નિર્દોષાનંદની પ્રેરણા અને આશીર્વાદથી તેમજ દાતાઓના સહયોગથી છેલ્લા ચાર વરસથી આ હોસ્પીટલ એક આરોગ્ય મંદિર બની ગઈ છે. આ હોસ્પીટલમાં કુલ ૭૫ કર્મચારીઓ ફરજ બજાવે છે. આ હોસ્પીટલ નું સરનામું નીચે મુજબ છે.

સ્વામી નિર્દોષાનંદજી માનવ સેવા હોસ્પીટલ,
મુ – પોસ્ટ : ટીંબી, પીનકોડ – ૩૬૪ ૩૨૦
( તાલુકો – ઉમરાળા, જીલ્લો – ભાવનગર)
ફોન : ૦૨૮૪૩ – ૨૪૨૪૪૪ – ૨૪૨૦૪૪,
ઇ-મેઈલ : nirdoshhealth@yahoo.com
વેબસાઈટ : www.nirdoshhealth.org 


અશક્ત વડીલોના ચહેરા ઉપર મુસ્કાન લાવવાનો એક અનોખો પ્રયાસ

Vijay Kandoliya - Bhavnagar

Vijay Kandoliya – Bhavnagar

પેરાલિસિસ, અપંગતા, માનસિક બિમારી જેવી તકલીફોથી પીડાતા નિ:સહાય વૃદ્ધોને જ્યારે ઘરમાંથી ધક્કો લાગે છે ત્યારે તેઓની આંગળી પકડવાનું કામ ભાવનગરનું સેવાધામ કરી રહ્યું છે. ભાવનગર શહેરના સરદારનગર વિસ્તારમાં આવેલું આ સેવાધામ નિ:સહાય વૃદ્ધ દર્દીઓનું નિ:શુલ્ક આશ્રયસ્થાન બન્યું છે.

મોંઘવારીના સમયમાં વૃદ્ધાશ્રમમાં રહેવા માટે પણ ડિપોઝીટ ભરવાની થાય છે અને ત્યારે મૂળ વ્યવસાયે ડોકટર એવા વિજય કંડોલિયાને વિચાર આવ્યો કે આવી કપરી પરિસ્થિતિમાં નિરાધાર વડીલોનું કોણ..?? અને તેમણે ગુરૂકુળ પાછળની સોસાયટીમાં એક મકાન ભાડે લઈને આ પ્રકારના પીડિત લોકો માટે ઓમ સેવા ધામ આશ્રયસ્થાન બનાવ્યું. તેમણે જણાવ્યું હતું કે સંપૂર્ણ સેવાના ઈરાદાથી બિલકુલ નિ:શુલ્કપણે તેમની સેવા કરવાથી મંદિરે જવાની પણ જરૂરિયાત રહેતી નથી. દાતાઓ દ્વારા દાન મળી રહેતું હોવાથી આ વડીલોનો રહેવા જમવા ઉપરાંત દવા સારવારનો પણ ખર્ચ ઉઠાવી શકાય છે. જો કે હાલમાં મર્યાદિત ધોરણે ભાડાના મકાનમાં ૮  થી ૧૦ વ્યક્તિઓનો નિવાસ શક્ય બન્યો છે. ભવિષ્યે વધુ સેવાનો લાભ મળે તેવા હેતુથી મોટું આશ્રયસ્થાન બનાવવાનું આયોજન છે.


વડાપ્રધાન કાર્યાલયમાં પીઆરઓ તરીકે જગદીશભાઈ ઠક્કર કાર્યભાર સંભાળે છે

Jagdish Thakkar

Jagdish Thakkar

નવી દિલ્હીમાં વડાપ્રધાનશ્રી નરેન્દ્ર મોદીના કાર્યાલયમાં પ્રથમ વખત જનસંપર્ક અધિકારીની જગ્યા ઉભી કરી શ્રી જગદીશભાઈ ઠક્કરની નિમણુક કરવામાં આવી  છે. ભારતમાં ગુજરાતી વડાપ્રધાન અને ગુજરાતી પીઆરઓ  હોય તેવુ પ્રથમ વખત બન્યુ છે.

વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ ગુજરાતમાં પોતાના મુખ્યમંત્રી કાળમાં મીડિયા અને સરકાર વચ્ચેના સંપર્ક સેતુ તરીકે સંપૂર્ણ વિશ્વસનિય જવાબદારી નિભાવનાર જગદીશચંદ્ર ઠક્કરને વડાપ્રધાનના જનસંપર્ક અધિકારી તરીકે નિયુકત કર્યા છે. જગદીશભાઈ  ઠક્કર હાલ ૭૭ વર્ષના છે. મુખ્યમંત્રી કાર્યાલયમાં જનસંપર્ક અધિકારી તરીકે ફરજ બજાવતાજગદીશભાઈ  ઠક્કર ર૦૦૪માં માહિતી વિભાગમાં અધિક નિયામક પદ સુધી પ્રમોશન મેળવીને નિવૃત થયા બાદ પણ મોદીએ એમની સેવા યથાવત રાખી હતી. ૨૮ વર્ષથી જગદીશ ઠક્કર ગુજરાતના મુખ્યમંત્રીઓના પીઆરઓ તરીકે રહી ચુક્યા છે અને મોદીની કાર્યપધ્ધતિથી જગદીશ ઠક્કર બખૂબી વાકેફ છે.

ભાવનગરના મુળ વતની અને ૧૯૬૬-૬૭ પછી માહિતી ખાતામાં સામેલ થનાર જગદીશભાઇ મુળ પત્રકાર હોવાના નાતે તેઓ સતત ન્યુઝની પાછળ રહેતા અને તેની ઝીણામાં ઝીણી વિગતો મેળવતાં. ફરજને વફાદાર નિષ્ઠાવાન અને પ્રતિષ્ઠાવાન અધિકારી તરીકે જાણીતા છે. મોદીના દરેક જાહેર કાર્યક્રમોની સ્પીચ તૈયાર કરવામાં તથા તેનો પ્રસાર કરવામાં જગદીશ ઠક્કર મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવતા રહ્યા છે. આમ તો વડાપ્રધાન કાર્યાલયમાં પીએમના એડવાઈઝર જગદીશભાઈ ઠક્કર સાથે મોદીને મીડિયા સાથે સંબંધો બાંધવામાં ફાવટ આવી ગઈ હોવાથી આ કામ જગદીશ ઠક્કર જેવા માહિતી ખાતાના પૂર્વ અધિકારી સંભાળી રહયા છે. જે આપણા ગુજરાતીઓ માટે ઘણા ગૌરવની વાત ગણાય છે.. શ્રી જગદીશભાઈ ઠક્કરનું ડિસેમ્બર – ૨૦૧૮માં અવસાન થયેલ છે. તેમની સેવાઓને લોકો હંમેશા યાદ રાખશે…


સ્મશાનમાં ૫૦ વર્ષથી વધુ સેવા આપનાર કડવીમા આજે દરેક લોકોના હ્રદયમાં જીવંત છે

Kadviba Bareiya

Kadviba Bareiya

સામાન્ય રીતે સ્મશાન એ ડરામણુ સ્થળ છે પરંતુ ભાવનગરના ૮૫ વર્ષીય વૃદ્ધા કડવીમા માટે તે નિવાસસ્થળ છે. છેલ્લા ૫૦ કરતા વધુ વર્ષોથી તેઓ પોતાનુ જીવન અહીંજ વીતાવી રહ્યા છે. અત્યાર સુધીમાં શહેરના કેટલાય મૃતદેહોને અગ્નિદાહ આપીને પોતાનો સેવા ધર્મ બજાવી ચૂકયા છે.

સ્ત્રી પરંપરાઓની બેડી તોડીને તેઓએ અહીં આશ્રય લીધો છે. લાંબા અરસાથી વિધવા તરીકે જીવન ગુજારતા કડવીમા માટે અહીં કુંભારવાડા સ્મશાન જ જીવનનું અંતિમ ધ્યેય બની ગયુ છે. રેલવે ફાટક પાસે આવેલા સ્મશાનમાં કોઇની અંતિમ યાત્રા આવે છે કે સૌથી પ્રથમ લાકડા ઉંચકીને ગોઠવવાવાળા કડવીમાં હોય છે. તેમના અનેક સન્માનો થયા છે, મહિલા દિને ચંદ્રકોથી નવાજવામાં આવ્યા છે. કારણ કે તેમણે તેમના સ્ત્રીતત્વને ગૌરવમય બનાવ્યુ છે.

કડવીમા માટે આ કામ પસંદ કરવાનું મુખ્ય કારણ આર્થિક પરિસ્થિતિ છે. વર્ષો પૂર્વે તેઓએ આવકના સાધન તરીકે સ્મશાનમાં લાકડા હેરફેરનું કામ સ્વિકાર્યું હતું. જો કે  હાલમાં તો તેઓને માત્ર જીવન નિર્વાહ પૂરતી આવક મરણજનાર વ્યક્તિના સ્વજનો પાસેથી મળી રહે છે. વળી, તેના એકના એક પુત્ર પાસેથી પણ આર્થિક સંકડામણના લીધે કોઇ સહાય ન મળતા છેલ્લાં શ્વાસ સુધી આ જ સેવા સ્વિકારી લીધી છે. લોકોની સેવામાં કડવીમાએ આખી જિંદગી વીતાવી દીધી છે. પરંતુ હાલ વૃદ્ધાવસ્થામાં તેમની સ્થિતિ ડામાડોળ થઇ ગઇ છે.

મૂળ નામ કડવીબેન બારૈયા શહેરમાં કડવીમા તરીકે જ ઓળખાય છે. પતિનુ અવસાન થઇ ચૂકયુ છે અને સંતાનોમાં ૨ પુત્રો તેમજ એક પુત્રી પૈકી પણ એક દિકરાનુ અવસાન થઇ ગયુ હોવાથી અનેક સન્માનો, એવોર્ડઝ મેળવ્યા છતાં પણ આર્થિક સંકડાશમાં જિંદગી ગુજારી રહ્યા છે. અને અમને મળેલા એક સમાચાર મુજબ થોડા સમય પહેલા તેમનું અવસાન થયું છે. તેમણે સમાજ માટે કરેલી સેવા ખરેખર ધન્યવાદને પાત્ર છે.


ગુજરાતનું એક અક્ષર ધરાવતું એક માત્ર ગામ પા

Pa Village

Pa Village

પા નામ સાંભળો એટલે તરત જ અમિતાભની વિશિષ્ટ બિમારીથી પીડાતા માણસ પર આધારિત ફિલ્મ યાદ આવે છે. પરંતુ શું કોઇ ગામનું નામ માત્ર એક જ અક્ષરનું પા હોઇ શકે.. ?? હા ગુજરાતમાં ભાવનગર જિલ્લાના ગારીયાધાર તાલુંકાના જેસર પાસે આવેલા ગામનું નામ પા છે.

એક માહિતી મુજબ ગુજરાતમાં એક જ અક્ષરનું એક માત્ર ગામ છે. પા ગામ ૧૦૦૦ લોકોની વસ્તી ધરાવે છે. ગામના વડિલ અખુભાઇ સરવૈયાના જણાવ્યા ગામનું સરકારી ચોપડે પણ પા તરીકે જ ઉલ્લેખ થાય છે. એક ઐતિહાસિક માહિતી મુજબ મહંમદ બેગડાએ જુનાગઢ જીતી લીધા પછી અમરેલી તરફ પ્રસ્થાન કર્યું ત્યારે અમરેલીના ગરાશિયા જેસાજી અને વેજાજીએ મહંમદ બેગડાના માણસ સુઝાતખાનને બહાદુરીપુર્વક ભગાડી મુકયો હતો. આ જેસાજીએ જેસર અને વેજાજીએ વેજલકોટ ગામ વસાવ્યા હતા. પછીથી બંનેએ ગામોની વહેંચણી કરતા વેજાજીના ભાગે જેસર અને જેસાજીના ભાગે હાથસણી ગામ આવ્યા હતા.

વેજાજીના ચાર સંતાનો હતા.આ ચાર પૈકીના મલકજી ના ભાગમાં જેસરના ચાર ભાગ થતા પા ભાગ આવ્યો. આથી લોક બોલીમાં આ ગામનું પા પડી ગયું. જે આજે પણ પા તરીકે જ ઓળખાય છે. ગામના સરપંચ શાંતુભા કહે છે પા નામ  છપ્પનિયા દુકાળ પહેલાનું જુનું નામ છે. પા ગામના એક વડિલ ૧૨૫ વર્ષ જીવીને અવસાન પામ્યા તેમને છપ્પનયો દુકાળ જોયો હતો. બીજુ કે અમારા ગલઢીયાઓ પા નામ પાડીને ગયા તેનું અમને ગૌરવ છે. આથી ગામનું નામ બદલવાની કોઇ જ ઇચ્છા નથી. તેઓ વધુમાં કહે છે કે ગામ સંપ અને એકતા વાળું હોવાથી સમરસ પંચાયત જ બને છે.

ગામમાંથી થોડાક નોકરીયાત  ભાવનગરમાં રહે છે. બે યુવાનો આર્મીમાં પણ જોડાયા છે. પા ગામના લોકો સંપીને રહે છે. ગ્રામ પંચાયતની એક વખત જ ચુંટણી થઇ હતી. બાકી મોટે ભાગે સમરસ ગ્રામ પંચાયતની રચના થાય છે. ગામમાં ચોરી,લુંટફાટ કે ઝગડાઓ થતા નથી. કોઇ સમસ્યા ઉભી થાય ત્યારે ગામના ચોરે જ તેનો ઉકેલ લાવવામાં આવે છે. પા ગામ આમ તો ગીર વિસ્તારથી ઘણું દુર છે પરંતુ તેમ છતાં તેના ઘાસિયા મેદાનો તથા ઘટાટોપ આંબાના વૃક્ષો સિંહોને મહેમાન બનવા મજબુર કરે છે.

પા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી છે. ગામની બાજુમાં જ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી નવી વસાહત ઉભી થઇ છે જે નવું પા તરીકે ઓળખાય છે.તેમા કોળી અને પટેલ જ્ઞાાતિના લોકો રહે છે. ગામમાં ૧ થી ૮ સુધીના અભ્યાસની સુવિધા છે. વધુ અભ્યાસ  માટે બાળકો બાજુના જેસર ગામમાં તથા ઉચ્ચ શિક્ષણ માટે ભાવનગર તથા પાલીતાણા જાય છે.

ગામના એક નાગરીકના જણાવ્યા અનુસાર શિક્ષણ પ્રત્યેની જાગૃતિમાં વધારો થઇ રહયો છે. પરંતુ પા ગામમાં બસ આવતી ન હોવાથી બે કિમી ચાલીને સાવરકુંડલા જેસર હાઇવે પર જવું પડે છે.અહીં રોજ ૨૦ થી ૨૫ દિકરીઓ અપડાઉન કરતી હોવાથી બસની સુવિધા થાય તે જરુરી છે. ગામમાં સરકારી યોજનાઓનો અમલ કરીને વિકસાવવામાં આવે તો ગુજરાતનું એક અક્ષર ધરાવતું ગામ વિકસી શકે તેવું છે.