ATUL N. CHOTAI

a writer – since 2014


સસ્તા અને ગૌરવવંતા ગુજરાતી સાહિત્ય‍ના પ્રેરણાદાતા ભિક્ષુ અખંડાનંદને ક્યારેય ભૂલી શકાશે નહિ

Swami Akhandanadji

Swami Akhandanadji

ગુજરાતી સામયિક અખંડ આનંદ અને સસ્તું સાહિત્ય વર્ધકના સ્થાપક ભિક્ષુ અખંડાનંદનો જન્મ તારીખ ૦૩/૦૧/૧૮૭૪ ના રોજ ગુજરાતના ચરોતરના બોરસદ ગામમાં બોરસદમાં લોહાણા પરિવારમાં થયો હતો. તેમનું મૂળ નામ લલ્લુભાઈ હતું. પિતાનું નામ જગજીવનરામ ઠાકર અને માતાનું નામ હરિબા હતું. ભિક્ષુ અખંડાનંદ માત્ર પાંચ ધોરણ ભણીને તેમણે અભ્યાસ છોડી દીધો. આ લલ્લુભાઇ વાંચનના એટલા બધા શોખીન કે દુકાનમાં બેસાડો તો વેપાર કરવાને બદલે કોઇ ખૂણામાં જઇ ચોપડી લઇ બેસી જાય તથા લલ્લુભાઇને નાનપણથી જ સાધુનો સંગ પ્રિય હતો. ક્યાંય કથાકીર્તનનો ચાલતાં હોય તો એ ભાઇ વેપાર ધંધો એકબાજુ મૂકી ત્યાં જ જોવા મળે. લલ્લુભાઇએ જુદા જુદા વ્યવસાય કર્યા પરંતુ પાછળથી મન વૈરાગ્ય તફ વળતાં અમદાવાદ આવીને ઈ.સ ૧૯૦૪ માં મહા વદ તેરસને શિવરાત્રીના દિવસે સાબરમતીને કિનારે વૃદ્ધ સંન્યાસી શિવાનંદજી પાસે દીક્ષા ગ્રહણ કરી અને ત્યાર પછી તેમનું નામ અખંડાનંદ પડ્યું.

સંન્યાસ લઈને તેમણે સમગ્ર દેશમાં પરિભ્રમણ કર્યું. તેમને વાંચવાનો ખૂબ જ શોખ હોવાથી અનેક ધર્મગ્રંથો વાંચ્યા હતા. સ્વામી અખંડાનંદજી એક વખત નડીયાદ ગયા હતા ત્યાં એમના હાથમાં ભાગવત આવ્યું. એમાં લખેલા એકાદશ સ્કંધથી તેઓ તાજ્જુબ થઇ ગયા. ગીતા કરતાં પણ એ ગ્રંથ વધુ ગમ્યો પછી મનમાં વિચાર આવ્યો કે આ પુસ્તક જો ગુજરાતીમાં શ્લોક સાથે મળે તો કેટલા બધા લોકો લઇ શકે..?? એકવાર હિમાલયથી પાછા ફરેલા સંન્યાસી ભિક્ષુ અખંડાનંદ મુંબઈ આવ્યા. એક પુસ્તકની દુકાને ભજનસંગ્રહ ખરીદવા ગયા તેની કિંમત જોઈ તો ચાર પાંચ ગણી વધારેલ હતી.. જેથી એમને થયું કે સામાન્ય વ્યક્તિ પુસ્તકો કંઈ રીતે ખરીદી શકે..?? આવા સુંદર પુસ્તકનો આટલો બધો ભાવ..?? તેમણે પ્રકાશકને પૂછ્યું ભાઇ, આ પુસ્તક તો ખરેખર સુંદર છે પણ એનો ભાવ ખૂબ જ વધુ રાખેલો છે. છતાંય એકેય પુસ્તક સિલકમાં નથી રહેતું અને આ તેની ચોથી આવૃત્તિ છે. તો તમે સસ્તું ન આપી શકો..?? શા માટે..?? સસ્તું આપો, કિંમત વ્યાજબી રાખો તો સામાન્ય લોકો પણ લાભ લઇ શકે.. સ્વામીજીએ કહ્યું પ્રકાશકે વળતો જવાબ આપ્યો અમે કમાવા બેઠા છીએ, સેવા કરવા નહીં..

પ્રકાશકની વાત સાંભળીને સ્વામીજીને ખૂબ જ દુ:ખ થયું. તેઓ પુસ્તક લીધા વિના જ પાછા ફર્યા પણ તેમણે મનમાં ગાંઠ વાળી કે ભલે ગમે તે થાય મારે આવું જ પુસ્તક છાપવું.. સસ્તી કિંમત રાખવી અને લોકભોગ્ય બનાવવું તથા સમાજમાં સામાન્ય માણસ પણ લાભ લઇ શકે, વાંચી શકે, ખરીદી શકે એટલી ઓછી કિંમત જ રાખવી.. એક સારું કામ કરવાની મનમાં ધગશ લાગી. પોતાને હિમાલય તરફ જવું હતું પણ તે કાર્ય મુલત્વી રાખી એકાદશ સ્કંધનું પ્રકાશન હાથમાં લીધું. શ્રીમંતો મદદ કરવા ઘણાય આગળ આવતા હતા પણ દરેકની કંઇક ને કંઇક શરત હતી. કોઇને પોતાનું નામ છપાવવું હતું, કોઇકને પોતાનો ફોટો મુકાવવો હતો, કોઇકને પોતાને અર્પણ થાય એવી ઇચ્છા હતી. સ્વામીજીએ સોને સવિનય ના પાડી દીધી અને મહેનત કરીને પોતે એકલે હાથે એ ગ્રંથ પ્રસિદ્ધ કર્યો. જોતજોતામાં તો એની નકલો ચપોચપ ઊપડી ગઇ. સ્વામી અખંડાનંદને હવે એક ધૂન લાગી. તેમણે સારાં અને જીવનોપયોગી પુસ્તકો લોકોને સસ્તી કિંમતે આપવાનો એમણે નિર્ણય કર્યો અને તેના માટે સસ્તું સાહિત્યવર્ધકની તેઓએ સ્થાપના કરી.

ભિક્ષુ અખંડાનંદે ગુજરાતના સંસ્કારનું ઘડતર કર્યુ છે. ગીતા સહિત ધર્મ સંસ્કારના પુસ્તકોની ૫૪૦૦૦ જેટલી નકલો માત્ર સાડાત્રણ વર્ષમાં જ વેચીને વિક્રમ સજર્યો હતો તથા એમ. જે. પુસ્તકાલયને તેમણે વિવિધ ભાષાના દસ હજાર પુસ્તકો ભેટમાં આપીને ઉદાત ભાવનાનું દ્દષ્ટાંત પણ પૂરું પાડયું છે. અખંડાનંદ આર્યુવેદિક કોલેજની સ્થાપના પણ કરી. આજે તેમણે સ્થાપેલું સર્વ વિષયોને આવરી લેતું લોકભોગ્ય અખંડાનંદ સામયિક છેલ્લા પચાસ વર્ષથી અવિરતપણે પ્રગટ થાય છે. સસ્તું સાહિત્યની વિસ્તૃત લોકઉપયોગી પ્રવૃત્તિ એક વ્યક્તિના અભિયાન દ્વારા સધાયેલ મોટી ને ગરવી પ્રવૃતિનો પુરાવો છે. જ્ઞાનની પરબ માંડનાર ભિક્ષુ અખંડાનંદનું અવસાન ચોથી જાન્યુંઆરી ૧૯૪૨ના રોજ થયું હતું.  આજે પણ અમદાવાદના ભદ્ર વિસ્તારમાં સ્વામી અખંડ આનંદ માર્ગ ઉપર અખંડ આનંદ નામનો હોલ છે ત્યાં સસ્તું સાહિત્ય વર્ધકની ઓફિસ આવેલી છે..

Advertisements


ગુજરાતના આ ગામમાં મગર અને માણસોની અનેરી મિત્રતા જોવા મળે છે

crocodile village

crocodile village

મગર નામ પડતા જ ભલભલા ખેરખાઓને ધણધણાટી છુટી જાતી હોય છે. માણસ મગરના ઝડબામાં આવતા જ તેને પાણીમાં ખેંચી ગયા બાદ ભાગ્યે જ કોઈ બચી શકે છે એટલે જ મગરને પાણીનો રાજા કહેવામાં આવે છે. પાણીમાં મગરની તાકાત વધી જતી હોવાનું પણ માનવામાં આવે છે પણ ગુજરાતમાં એવું પણ એક ગામ છે, જ્યાં મગર અને માણસ વચ્ચે દુશ્મનીનો નાતો નહીં પણ દોસ્તીનો નાતો છે. આ ગામને મગર મિત્ર ગામ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે ગામમાં મગર અને લોકો સાથે મળીને રહેતા હોય તેવો માહોલ જોવા મળે છે.

આણંદ જિલ્લાના ચરોતરનાં સોજિત્રા તાલુકાનાં મલાતજ ગામનાં નામથી ભાગ્યેજ કોઈ અજાણ હશે કેમ કે અહીં મોટાભાગના લોકો વિદેશમાં વસવાટ કરે છે. વિદેશમાં વસવાટ કરતા લોકોએ ગામમાં સુવિધાઓ વધારવા કરોડો રૂપિયાના દાન થકી ગામની સિકલ બદલી નાંખી છે. મલાતજ ગામને મગર મિત્ર ગામ તરીકે પણ ખ્યાતી મળી છે. ‘મગરથી સાચવીએ, મગરને સાચવીએ’  આણંદ જિલ્લાના મલાતજ ગામનું આ સૂત્ર ખરા અર્થમાં સાર્થક કર્યું છે.  મલાતજ ગામનાં આ તળાવમાં આશરે ૭૦ થી વધારે મગરો રહે છે. અહીયા રહેતા લોકો તેમજ તળાવમાં કપડાં ધોતી ગામની મહિલાઓ પર પણ મગર ક્યારેય હુમલો કર્યો નથી ઘણી વાર મગર કાંઠે કપડાં ધોતી મહિલાઓ પાસે આવી ચડે છે ત્યારે મહિલાઓ પાણીનો હલેચો મારતા જ મગર સડસડાટ પાણીમાં જતો રહે છે તેમજ તળાવમાં પાણી પીવા જતા પશુઓ પર પણ મગર ક્યારેય હુમલો કરતો નથી અન્ય એક ખાસ વાત એ પણ છે કે મગરી જ્યારે ઈંડા મુકે અને બચ્ચા જન્મે ત્યારે ગામનાં બાળકો તેને રમાડવા ઘણીવાર ઘરે લઈ જાય છે થોડીવાર રમાડ્યા બાદ મગરનાં બચ્ચાને બાળકો જાતે જ તળાવમાં છોડી આવે છે. સરકારી તંત્ર દ્વારા પણ સમયાંતરે તળાવની ચકાસણી કરવામાં આવે છે.

મગરને માણસનો દુશ્મન માનવામાં આવે છે પણ આ ગામમાં મગર માણસ પર કેમ હુમલો નથી કરતો તે અંગે કોઈ ચોક્કસ કારણ તો જાણવા નથી મળતું પણ ગામલોકોનાં મતે વર્ષો પહેલા ગામમાં આવેલા એક મંદિરમાં અંધ મહંત રહેતા હતા ત્યારે તળાવનાં મગરે હુમલો કરતા મહંતે મગરને શ્રાપ આપ્યો હતો કે તળાવનાં મગર કોઈને ઈજા પહોંચાડશે નહીં. હકીકત તો જે હોય તે પણ આ ગામમાં મગર અને માણસોની મિત્રતા અનેરી છે. ગામલોકોને પણ દ્રઢ વિશ્વાસ છે કે અત્યાર સુધી મગરે કોઈને ઈજા પહોંચાડી નથી અને ભવિષ્યમાં પણ  કોઈને ઈજા પહોંચાડશે નહીં આ જ કારણે ગામને મગર મિત્ર ગામ તરીકે પણ ખ્યાતિ મળી છે…