ATUL N. CHOTAI

a writer – since 2014


ગુજરાતના એક માત્ર કોમ્યુનિટી રેડિયો દ્વારા કચ્છના ગામડાના બહેનોને શિક્ષણ અપાય છે..

kutchh radio

kutchh radio

રેડિયો શબ્દ આજની યુવા પેઢી માટે માત્ર એફએમ પુરતો જ સિમિત રહી ગયો છે. એક સૈકા પહેલા જ્યારે શોધ થઈ ત્યારે ભારે દબદબો ભોગવનાર રેડિયો હવે ભંગારની રેકડીઓમાં જોવા મળે છે. જો કે ક્યારેક કોઈક મોટી ઉંમરના વડિલોના હાથમાં રેડિયો દેખાઈ જાય છે. સમયની રફતારમાં ફેંકાઈ ગયેલા આ રેડિયોના માધ્યમાથી જ કચ્છના અતિ પછાત અને અશિક્ષિત વિસ્તારના બહેનોને ઉંચા લાવવા મહિલાઓનું સંગઠન માથામણ કરી રહ્યું છે. ગુજરાત સમાચારના અહેવાલ મુજબ કચ્છના ભીમસર પંથકમાં ચાલતો આખા ગુજરાતનો એક માત્ર કોમ્યુનિટી રેડિયો આસપાસના ર૬ ગામની ૬૦૦૦ થી વધુ બહેનોને શિક્ષિત અને દિક્ષિત કરી રહ્યો છે.

મુળભુત રીતે પશુપાલનના વ્યવસાય સાથે સંકળાયેલો રણ પ્રદેશ કચ્છ આખો જિલ્લો આમ તો શૈક્ષણિક રીતે પછાત ગણાય છે. પરંતુ કચ્છના ભીમસર પંથકના કેટલાક ગામડાની હાલત ખુબ જ પછાત છે. લખતા-વાંચતા જ ન આવડતું હોય ત્યાં શિક્ષણ આપવા માટેના માધ્યમો પણ સિમિત બની જાય છે. તેવી સિૃથતિ વચ્ચે અહી વર્ષ ર૦૧ર ની બીજી જૂનના રોજ સૌથી સસ્તુ અને સરળ માધ્યમ એવા ગુજરાતના સૌપ્રથમ કોમ્યુનિટી રેડિયોની શરૃઆત કરવામાં આવી. ખાસ કરીને ઘર-પરિવારના આાધાર સ્તંભ એવા બહેનોમાં શિક્ષણનું સ્તર ઉંચુ આવે અને તેને મુંજવતા અંગત જીવનના પ્રશ્નો ઉકેલાય તો સમગ્ર વિસ્તારનો એકંદર ઉત્કર્ષ ઝડપાથી થાય છે માટે અહી બહેનોને શિક્ષિત અને દિક્ષિત કરવા માટે શરૃ કરાયેલા કોમ્યુનિટી રેડિયોનું નામ સહિયર જો રેડિયો એવું આપવામાં આવ્યું તથા તેના સંચાલનમાં પણ મહિલા સંસ્થાની રચના કરવામાં આવી. આજે આ સંસ્થા સહિયર જો સંગઠનમાં છ હજારથી વધુ બહેનો જોડાયેલી છે. સંચાલન કમિટીમાં ૧૧ સભ્યો છે.

સંગઠન અને રેડિયોના સંચાલક કહે છે કે ૯૦.૪ ચેનલ ઉપરથી રેડિયો સ્ટેશનની આસપાસની પ૦ કિ.મી.ની ત્રિજ્યામાં આવતા આશરે ર૬ જેટલા ગામડામાં નિયમીત પ્રસારણ કરવામાં આવે છે. મહિલાઓના ઉત્કર્ષ માટેના તથા રોજીંદા પ્રશ્નોનું નિરાકરણ આપતા કાર્યક્રમોનું કચ્છની પરંપરાગત લોકબોલીમાં પ્રસારણ થાય છે. હાલ જેડલેનું જતન નામનો એક કાર્યક્રમ ચાલી રહ્યો છે. જેનો મતલબ, બહેનપણીનું ધ્યાન રાખવું તેવો થાય છે. આ કાર્યક્રમ થકી મહિલાઓના આરોગ્યને લગતા પ્રશ્નો હલ કરવામાં આવે છે.

મહિલાઓ રેડિયો સ્ટેશનના ફોન નંબર ઉપર ફોન કરીને પોતાની સમસ્યાઓ વર્ણવે છે. કેટલીક મહિલાઓ રૃબરૃ રેડિયો સ્ટેશન સુધી પહોંચે છે. ઘણી વખત રેડિયોની ટીમ ગામડાઓમાં જઈને સમજણ આપે છે. દરરોજ સવાર-સાંજ સાત વાગ્યે અને બપોરે બાર વાગ્યે એમ ત્રણ વખત કાર્યક્રમનું પ્રસારણ થાય છે. તેઓ કહે છે કે અમે ફક્ત માહિતી અને મનોરંજન જ નથી આપતા પરંતુ સહિયર બનીને બહેનોની સમસ્યા હલ કરીએ છીએ. માટે આ વિસ્તારમાં આ કોમ્યુનિટી રેડિયોની ખુબ લોકપ્રિયતા છે. અત્યારે રેડિયો દ્વારા કુંજલ પાંજે કચ્છજી, બાંધણીનીજી ગાલ, તુ જીયરો આઈ, કચ્છ લોકજી વાણી, ધરીયા ઘેર, લીકબુચાણી, સજીવનો સાદ, જેવા કાર્યક્રમો અપાય છે. ઈન્દુબા જાડેજા, હકીમાબેન ઠેબા, કેસરબેન બદરૃ, અમીનાબેન ઈસ્માઈલ વગેરે કમિટીના બહેનો હાલ સ્ટેશનનું સંચાલન કરે છે.

હાલ આકાશવાણી શબ્દ ઓલ ઈન્ડિયા રેડિયોનો પર્યાય બની ગયો છે પરંતુ આકાશમાંથી સંભળાતી અદ્રશ્ય વાણીના રૃપમાં આ રેડિયો સ્ટેશન દરરોજ છ હજારથી વધુ બહેનોના જીવનમાં પરિવર્તન લાવવાનું કાર્ય કરી રહી છે. ગુજરાતના એક માત્ર આ કોમ્યુનિટી રેડિયો થકી મળેલા હકારાત્મક પરિણામો અંગે સંચાલક ટીમ જણાવે છે કે, એક સમયે આ વિસ્તારમાં દારૃના નશાનું વ્યાપક દુષણ હતું. આજે અનેક પરિવારોને દારૃની બદીથી બચાવવામાં આવ્યા છે. દીકરીઓ તો ઠીક દિકરાઓને પણ શાળાએ મોકલવાનું ચલણ નહોતું. આજે દીકરીઓ પણ શાળાએ જતી થઈ છે. બહેનોને આરોગ્યને લગતી રોજીંદી અનેક સમસ્યાઓ દૂર થઈ છે. kutchh all india radio program for teaching and education for rural people and women in gujarat kutch india

Advertisements


ભારતમાં ત્‍યાગ અને સેવાથી જ નવજીવન પ્રગટ થશે – સ્‍વામી વિવેકાનંદ

Swami Vivekananda

Swami Vivekananda

:: સંકલન ::

જે. ડી. ત્રિવેદી
સહાયક માહિતી નિયામક,
પ્રાદેશીક માહિતી કચેરી,
જયુબેલી બાગની અંદર,

રાજકોટ – ૩૬૦ ૦૦૧

યુવાશકિત એ દેશની અમોધ સંપદા છે. નિરંતર શકિતનો સ્ત્રોત એટલે યુવાન. કોઇપણ સમયે પડકારોને ઝીલી લે એ જ સાચો યુવાન છે એટલે જ કહેવાયુ છે કે જો તુફાનો સે ટકરાતે હૈ ઉસે યુવાન કહતે હૈ. આ જ યુવાનમાં અદભુત ધૈર્ય શકિત અને સ્‍થિત પ્રજ્ઞતા હોવી જોઇએ. ખંત અને અદમ્‍ય ઉત્‍સાહનો સમન્‍વય એટલે યુવાન. આવા યુવાનો પાસે રાષ્‍ટ્ર ઘણી અપેક્ષાઓ રાખે છે. સ્‍વામિ વિવેકાનંદે કહયું હતું કે આજે જરૂર છે તાકાત અને આત્‍મ વિશ્વાસની… આપણામાં હોવી જોઇએ પોલાદની તાકાત અને મનોબળ એમની એ સિંહ ગર્જનાએ કાશ્‍મીરથી કન્‍યાકુમારી સુધીના યુવકોમાં નવો જોશ અને ઉત્‍સાહ ભરી દીધો હતો. યુગદૃષ્‍ટા સ્‍વામી વિવેકાનંદે આપણા રાષ્‍ટ્ર જીવનના પ્રત્‍યેક પાસાંઓનો સૂક્ષ્મ વિચાર કર્યો હતો. એ ઉમદા વિચારોને જીવનમાં ઉતારીને દરેક માનવ ભારતવાસી સ્‍વ કલ્‍યાણ, સમાજ કલ્‍યાણ, રાષ્‍ટ્ર કલ્‍યાણ અને વિશ્વ કલ્‍યાણ કરીને પોતાને અને દેશને ઉજ્જવળ કીર્તિ અપાવી શકે છે.

સ્‍વામી વિવેકાનંદનો જન્‍મ ઇ.સ. ૧૮૬૩ના જાન્‍યુઆરીની ૧૨મી તારીખે સંવત ૧૯૧૯માં પોષ મહિનાની સાતમને સોમવારે મકરસંક્રાંતિના શુભ દિવસે થયો હતો. મહાદેવની કૃપાથી પ્રાપ્ત થયેલાં પુત્રનું નામ માતાએ વીરેશ્વર રાખ્‍યું હતું. અને ત્‍યાર બાદ એનુ નામ નરેન્‍દ્રનાથ રાખવામાં આવ્‍યું હતું. તેમના પિતા વિશ્વનાથજી વકીલ હતા અને માતાનું નામ ભુવનેશ્વરી હતું. શ્રી નરેદ્રના દાદા પણ નાની વયે સંન્‍યાસી બન્‍યા હતા. નરેન્‍દ્રને સાધુ સંતો પ્રત્‍યે નાનપણથી જ ખૂબ આદરભાવ હતો. માતા એ ઉત્તમ શિક્ષિકા છે. નરેદ્રને બાળપણમાં માતા પાસેથી જીવનની ઉપયોગી તાલીમ મળી હતી. માતાના ખોળામાં બેસીને તેણે રામાયણ, મહાભારત અને બીજી અનેક પૌરાણિક કથાઓ સાંભળી હતી. એ રીતે પ્રથમ ધાર્મિક શિક્ષણના બીજ માતાએ જ રોપેલા. બંગાળના સુપ્રસિધ્‍ધ પંડિત ઇશ્વરચંદ્ર વિદ્યાસાગરની મેટ્રોપોલિટન ઇન્‍સ્‍ટીટયુશન નામની શાળામાં નરેન્‍દ્રએ શિક્ષણ લીધું હતું. અને ત્‍યારબાદ પ્રેસિડન્‍સી કોલેજમાં જોડાયા હતા. તેમની અસાધારણ બુધ્‍ધિ પ્રતિભાથી શિક્ષકો અને સહાધ્‍યાથીયો આકર્ષાયા હતા તેમજ તેમનું ભરાવદાર, સ્‍નાયુબધ્‍ધ સુડોળ શરીર પ્રભાવશાળી ચહેરો અને વિશાળ આંખો જોઇને સૌ કોઇ એમના ઉપર મુગ્‍ધ બનતા. નરેન્‍દ્ર દૃઢ પણે માનતા કે ચારિત્ર્ય એ જ માનવ જીવનનો પાયો છે. બ્રહ્મચર્ય વિના આધ્‍યાત્‍મિક અનુભવ અશક્‍ય છે તેમ તેમને લાગતું. થોડો સમય તેઓ બ્રહ્મોસમાજના વાતાવરણમાં રહ્યા હતા.

સને ૧૮૮૧ માં નરેન્‍દ્રનાથ શ્રી રામકૃષ્‍ણ પરમહંસને પ્રથમવાર તેમના પાડોશમાં સુરેન્‍દ્રનાથ મિત્રને ત્‍યા મળ્‍યા હતા અને દક્ષિણેશ્વર આવવા કહ્યું હતું. આ પ્રસંગ પછી તેમણે ઘરમાં લગ્ન કરવાની અસંમતિ દર્શાવી હતી. એક દિવસ તેઓ દક્ષિણેશ્વર ગયા અને ત્‍યાં તેમના ગાયેલા ભજનો શ્રી રામકૃષ્‍ણ એ પ્રશંસા કરી હતી. એક મહિના બાદ ફરી તેઓ રામકૃષ્‍ણને ત્‍યાં પહોંચી ગયા હતા ત્‍યારે રામકૃષ્‍ણ તેમને નજીકના મદુમલ્લિકના બાગમાં લઇ ગયા થોડું ફરી ઘરે આવ્‍યા અને નરેન્‍દ્રને ધ્‍યાનમાં બેસાડયાં. નરેન્‍દ્રને સારું ધ્‍યાન લાગી ગયું. આ પ્રસંગ પછી શ્રી રામકૃષ્‍ણ અને નરેન્‍દ્રનાથ વચ્‍ચે પ્રેમનું આકર્ષણ વધવા લાગ્‍યું. શ્રી રામકૃષ્‍ણના ત્‍યાગ, પવિત્રતા, સતત ઇશ્વર ભક્‍તિથી નરેન્‍દ્રનાથ એમના પ્રત્‍યે આકર્ષાયા હતા.જ્‍યારે શ્રી રામકૃષ્‍ણ નરેન્‍દ્રનાથના નિડરતા, સ્‍વાશ્રયવૃત્તિ, સત્‍યનિષ્‍ઠા વગેરે ગુણોથી આકર્ષાયા હતા. હવે બંને ગુરુ શિષ્‍ય બની ગયા હતા. શ્રી રામકૃષ્‍ણ સ્‍વધામ પધાર્યા પછી બધાં શિષ્‍યોમાં વિવેકથી જુદા પડી આવતા નરેન્‍દ્ર વિવેકાનંદજી કહેવાયા. ગુરુભાઇઓ સાથે સન્‍યાસનો સંકલ્‍પ લઇને વરાહનગરમાં મઠ સ્‍થાપ્‍યો. કેટલાંક ગુરુભાઇઓ પરિવ્રાજક બન્‍યા. વિવેકાનંદજીએ વિચાયું હવે હું સંસારમાં મહાન કાર્યો કરીશ ગુરુજીના વિચારો વિશ્વમાં ફેલાવીશ. સ્‍વામી વિવેકાનંદે ઉત્તર ભારત, રાજસ્‍થાન, ગુજરાત, મહારાષ્‍ટ્ર, કર્ણાટક, કન્‍યાકુમારી વગેરે સ્‍થળે પર્યટન કર્યું. ગુજરાતમાં તેઓ વડોદરા, ખેડા, અમદાવાદ, લીંબડી, ભાવનગર, શિહોર, જૂનાગઢ, સોમનાથ, દ્વારકા, ભૂજ, પાલીતાણા, પોરબંદર સહિતના સ્‍થળે ફર્યા હતા.

અત્રે ઉલ્લેખનીય છે કે સ્‍વામી વિવેકાનંદના તિર્થાટન દરમિયાન જૂનાગઢમાં દિવાનજી હરિદાસ વિહારીદાસે સ્‍વામીજીને પોતાના મહેમાન બનાવ્‍યા હતા. અહીં તેમણે ગિરનારની ગુફાઓ અને પવહારી બાબાએ જ્‍યાં તપશ્ચર્યાં કરી હતી તે સ્‍થાન જોયું હતું. સ્‍વામીજી પોરબંદરમાં સૌથી વધુ અગીયાર માસ રોકાયા હતા. અહીં તેમણે પતંજલીના યોગશાષાનો અભ્‍યાસ અને ફ્રેન્‍ચ ભાષા પણ શીખ્‍યા. સ્‍વામી વિવેકાનંદજીએ તિર્થાટન દરમિયાન રાષ્‍ટ્ર જીવનને નજીકથી નિહાળ્‍યું હતું. દેશમાં વ્‍યાપેલા અજ્ઞાન, ગરીબાઇ અને હૃદય દુર્બળતાને દૂર કરવા સ્‍વામીજીનો આત્‍મા પોકારતા હતા અને ઇલાજ શોધી કાઢયો હતો. ત્‍યાગ અને સેવાના આદર્શથી જ ભારતવર્ષ જગદગુરુ તરીકે વિરાજતો હતો. એ ત્‍યાગ અને સેવાથી જ ભારતમાં નવજીવન પ્રગટ થશે. દુઃખી દેશ બાંધવોના દુઃખ નિવારણ કાજે તેમણે દેશભક્‍તિમાં સંન્‍યાસ જોયો અને સન્‍યાસમાં દેશભક્‍તિનું દર્શન કર્યું.

તારીખ ૩૧ મે ૧૮૯૩ના રોજ મુંબઇ ખાતેથી અમેરીકાના શિકાગો શહેરમાં વિશ્વ ધર્મ પરિષદમાં ભારતના પ્રતિનિધિ તરીકે હાજરી આપવા સ્‍ટીમર માર્ગે સ્‍વામીજી ગયા હતા. ધર્મ પરિષદમાં સ્‍વામી વિવેકાનંદજીએ બહેનો અને ભાઇઓ એવું સંબોધન કરીને વ્‍યાખ્‍યાન આપ્‍યું. તેમનુ વ્‍યાખ્‍યાન સર્વોત્તમ હતું અને સર્વસ્‍પશી સચ્‍ચાઇ અને તૃષ્‍ટિબિંદુની વિશાળતા તરી આવી હતી. તેથી સભા મુગ્‍ધ થઇ ગઇ હતી. અમેરીકાના ઘણાં શહેરોમાં સ્‍વામીજીના અનેક વ્‍યાખ્‍યાનો ગોઠવાતા અને લોકો એમના અદ્‌ભૂત વાકછટા, તેજસ્‍વી વ્‍યક્‍તિત્ત્વ અને વિરલ જ્ઞાન વૈભવથી અંજાઇ જતા. સ્‍વામીજીએ શ્રીલંકા, ઇંગ્‍લેન્‍ડ અને યુરોપનો પણ પ્રવાસ કર્યો હતો. સને ૧૮૯૭ માં સ્‍વામી વિવેકાનંદજીએ તેમના શિષ્‍યો સાથે શ્રી રામકૃષ્‍ણ મિશનની સ્‍થાપના કોલકત્તામાં કરી ૧૮૯૮ ની તારીખ ૯ મી ડિસેમ્‍બરે શ્રી રામકૃષ્‍ણ મઠની અને ૧૮૯૯ બેલૂર મઠની સ્‍થાપના કરી. સને ૧૯૦૨ની તારીખ ૪ જુલાઇ એ સ્‍વામી વિવેકાનંદજીએ એક સાચા યોગીને શોભે એ રીતે તેમણે મહાપ્રયાણ કર્યું. તેઓશ્રીએ ૩૯ વર્ષ, પ માસ અને ૨૪ દિવસનું આયુષ્‍ય ભોગવ્‍યું હતું. શ્રી રામકૃષ્‍ણ પરમહંસ અને સ્‍વામી વિવેકાનંદે પ્રબોધેલ સત્‍યો અને આદર્શો મુજબ તેમની સ્‍થાપેલ સંસ્‍થાઓ ભારતના તેમજ સમગ્ર વિશ્વના કલ્‍યાણ માટે વિવિધ રીતે કાર્યો કરી રહી છે. વિવિધ કાર્યો માનવમાં રહેલા ઇશ્વરની પૂજા કરવાના ભાવથી કરે છે. માત્ર ૩૯ વર્ષની વયે દુનિયાને અલવિદા કહેનાર સ્વામી વિવેકાનંદ યુવાઓ માટે હંમેશા પ્રેરણા બની રહ્યા છે. તેમના માનમાં ૧૨ જાન્યુઆરીને રાષ્ટ્રીય યુવા દિવસ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. ચાલો આવા મહાપુરુષને આપણે શત શત વંદન કરીએ…

સ્‍વામી વિવેકાનંદના પ્રેરણાદાયી ઉદ્‌ગારો

જે મનુષ્‍યને પોતાની જાતમાં શ્રધ્‍ધા નથી તે નાસ્‍તિક છે.
ભારતમાં ત્‍યાગ અને સેવાથી જ નવજીવન પ્રગટ થશે.
ઉઠો.. જાગો અને ધ્‍યેય પ્રાપ્તી થાય ત્‍યાં સુધી કાર્યરત રહો.
નિઃસ્‍વાર્થતા વધુ લાભદાયક છે પરંતુ તેનું આચરણ કરવા જેટલું ધૈર્ય લોકોમાં હોતું નથી.
 જેઓ બીજા માટે જીવે છે તેઓ જ ખરેખર જીવે છે.
ઇશ્વરની શોધ બીજે ક્‍યાં કરવા જશો..?? શું બધાં દિન દુઃખી અને દુર્બળ લોકો ઇશ્વરરૂપ નથી..?? તો એમની પુજા પ્રથમ શા માટે ન કરવી..??


એક અનોખો વિચાર અનેક સારાં પરિણામો લાવી શકતો હોય છે..

shiksha kutter school

shiksha kutter school

– આશુ પટેલ

છત્તીસગઢના અંબિકારપુર વિસ્તારના બરગાઈ ગામની આ વાત છે. બરગાઈ ગામના મોટા ભાગના રહેવાસીઓ ગરીબ વર્ગના છે. ગરીબીને કારણે તેમનાં સંતાનોને તેઓ સારું શિક્ષણ નહોતા અપાવી શકતા પણ હવે થોડાં વર્ષોથી આ ગામના ગરીબ લોકોનાં સંતાનો સરસ મજાની ઈંગ્લિશ મીડિયમ સ્કૂલમાં ભણી શકે છે અને એ પણ મફત.. પહેલી નજરે વાત માન્યામાં આવે એવી ન લાગે પણ આ હકીકત છે. બરગાઈ ગામના ગરીબ લોકો કોઈ પણ ફી ચૂકવ્યા વિના તેમનાં બાળકોને ઈંગ્લિશ મીડિયમ સ્કૂલમાં ભણાવી શકે છે.

વાત માંડીને કરીએ.. બરગાઈના વેપારીઓએ અને પ્રોફેશનલ્સે શિક્ષા કુટિર સ્કૂલ શરૂ કરી છે. આ ઈંગ્લિશ મીડિયમ સ્કૂલમાં ગરીબ લોકોનાં સંતાનો પણ ભણી શકે એ માટે તેમની પાસેથી ફી ન લેવાનો સંચાલકોએ નિર્ણય કર્યો. પણ ફી ને બદલે તેમની પાસેથી બીજું કશુંક મેળવવું એવો તેમણે વિચાર કર્યો. જો કે જે ગરીબો તેમનાં બાળકોને આ સ્કૂલમાં ભણાવવા ઈચ્છતા હોય તેમની પાસેથી સંચાલકો સ્કૂલ માટે કે પોતાના માટે કશું નહોતા મેળવવા માગતા હતા પણ સમાજ માટે પર્યાવરણ માટે તેમની પાસેથી કશું કરાવવા માગતા હતા. સ્કૂલના સંચાલકોએ એવી યોજના બનાવી કે જે ગરીબો તેમનાં બાળકોને આ સ્કૂલમાં ભણાવવા માગતા હોય તેમણે સ્કૂલને ફી આપવાને બદલે ફી તરીકે બાળક દીઠ એક વૃક્ષ વાવવું. અને પછી એ વૃક્ષના ઉછેરની જવાબદારી પણ સંભાળવી અને જો એ વૃક્ષ ઊગે નહીં અથવા મૃત્યુ પામે તો એને બદલે બીજું વૃક્ષ વાવવું.

આટલી સરળતાથી પોતાનાં બાળકોને ઈંગ્લિશ મીડિયમ સ્કૂલમાં ભણાવી શકાય એ માટે સ્વાભાવિક રીતે ગરીબ વાલીઓ તૈયાર થઈ ગયા. બરગાઈના ગરીબ લોકો ફીને બદલે વૃક્ષ વાવીને પોતાનાં બાળકોને ઈંગ્લિશ મીડિયમ સ્કૂલમાં ઉચ્ચ સ્તરનું શિક્ષણ અપાવવા લાગ્યા. આજે બરગાઈમાં નવાં ૭૦૦ વૃક્ષો ઊભાં થઈ ગયાં છે.. એક અનોખો વિચાર એક સાથે અનેક સારાં પરિણામો લાવી શકતો હોય છે એનો પુરાવો બરગાઈ ગામની શિક્ષા કુટિર સ્કૂલ છે. (સૌજન્ય : મુંબઈ સમાચાર)


ભરૃચના પીએચડી અધ્યાપક સવારે ભણાવે છે અને સાંજે લારી પર પકોડા તળે છે

darshran thakkar

darshran thakkar

વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ તાજેતરમાં એક ઈન્ટરવ્યૂમાં પકોડા વેચવાના કામને પણ રોજગારી ગણાવી હતી એ પછી દેશભરમાં પકોડા ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે ત્યારે ભણીને પીએચડી થયા પછી પણ આજીવિકા માટે પકોડા વેચવા પડે તો કાંઇ ખોટું નથી એમ ભરૃચના દર્શન ઠક્કર સ્વાઅનુભવે જણાવી રહ્યા છે. તેઓ વર્ષોથી પિતાની ઉપર પિતાની સાથે ખભે ખભો મિલાવી ઉભા રહ્યા છે. મહત્વની વાત એ છે કે દર્શન ઠક્કર પોતે પીએચડી થયેલા છે અને તેઓ કોલેજમાં લેક્ચરર પણ છે. તેઓ સવારે કોલેજમાં વિદ્યાર્થીઓને ભણાવે છે અને સાંજે પિતાને મદદ કરવા માટે લારી પર પકોડા વેચે છે.

ગુજરાત સમાચારમાં આવેલા સમાચાર મુજબ ભરૃચના શક્તિનાથ વિસ્તારમાં રહેતા પી.એચ.ડી.ની ડીગ્રી ધારક ડો. દર્શન ઠક્કર વર્ષોથી દાળવડા, સમોસા અને ભજીયાની પિતાની લારીના વ્યવસાયને ચલાવી રહ્યા છે. ભરૃચના નારાયણ નગરમાં રહેતા અને ૧૯૯૫થી પિતા નટવરલાલ ઠક્કર સાથે તેઓની સમોસાની લારી પર પિતાને સમોસા, ભજીયા, દાળવડા, કચોરી, વડાપાઉના ધંધામાં મદદ કરતા રહી પ્રાથમિક, માધ્યમિક અને ઉચ્ચતર માધ્યમિક શિક્ષણ મેળવી લીધા પછી પણ બી.એ.એમ.એ કર્યા બાદ સાયકોલોજીમાં એમ.ફીલ અને પીએચડીની ડીગ્રી પણ મેળવી લીધી હતી. હાલ આમોદ તાલુકાના સરભાણ ગામની કોલેજમાં લેકચરર તરીકે ફરજ બજાવે છે. ડોકટરેટની ઉચ્ચ ડીગ્રી મેળવ્યા બાદ પણ દર્શન તેમના પિતાને પહેલાની જેમ જ મદદરૃપ થઇ રહ્યા છે. bharuch narmda gujarat india raghuvanshi lohana teacher lecturer college education teaching school student food business darshan thakkar phd degree holder doctor


હિન્દીનો અધિકૃત ભાષા કરતા વિશેષ દરજ્જો..

– પ્રિયદર્શી દત્તા

14 મી સપ્ટેમ્બરને હિન્દી ડે તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. વર્ષ 1949 માં બંધારણ સભાએ આ દિવસે લાંબી જોશીલી ચર્ચા પછી હિંદીની દેવનાગરી લીપીને ભારતીય સંઘની અધિકૃત ભાષા તરીકે અપનાવી હતી. બંધારણના 17 મા ભાગના અનુચ્છેદ 343 થી 351 માં આ વિષયે વાત કરવામાં આવેલી છે. અનુચ્છેદ 341 (1) માં ઘોષણા કરવામાં આવી છે કે હવે પછી ભારતીય સંઘની અધિકૃત ભાષા દેવનાગરી લીપીમાં લખાતી ભાષા હિન્દી રહેશે પરંતુ અનુચ્છેદ (2) ને આગળ વાંચતા જણાય છે કે ભારત જેવા દેશમાં કે જ્યાં વિવિધ ભાષા બોલતા લોકો વસે છે અને તેના કાયદા, નિયમો અને નિયંત્રણો અંગ્રેજી ભાષામાં આલેખાયા છે ત્યાં અધિકૃત ભાષા નક્કી કરવાનો મુદ્દો કેટલો મુશ્કેલ અને ગૂંચવાડા ધરાવતો બની રહ્યો હશે. આ બાબતને એક સમાધાન તરીકે વર્ણવીશું તો તે ઘણું ઉત્તમ ગણાશે. સર્વોચ્ચ અદાલત, હાઈકોર્ટોની તમામ કાર્યવાહી, તમામ વિધેયકોની અધિકૃત ભાષા તથા સંસદમાં અને રાજ્યોની વિધાનસભાઓમાં રજૂ કરવામાં આવતા અને પસાર કરાતા કાયદાઓ (એક સંસ્થાનવાદી ભારત તરીકે) અંગ્રેજીમાં હોવા જોઈએ તેવુ બંધારણ (58મા) ના સુધારા ધારાનો માર્ગ મોકળો થયો ત્યાં સુધી એટલે કે તા.17 ફેબ્રુઆરી, 1987 સુધી બંધારણનું (સુધારાઓને આવરી લેતું) સુધારેલું સ્વરૂપ હિંદી ભાષામાં સુધારાઓ સહિત પ્રસિધ્ધ થઈ શક્યું ન હતું. ઘણા બધા કારણોથી હિંદી ભાષાનો અધિકૃત ભાષા તરીકેનો દેખાવ ખૂબ જ ઓછો સંતોષજનક રહ્યો છે અને આથી જ 70 વર્ષ પૂરા થયા પછી સરકારમાં અંગ્રેજી ભાષાને બદલે પણ હિંદી ભાષાને કોઈપણ રીતે, ઉપયોગમાં લઈ શકાતી નથી. આપણા બંધારણના ઘડવૈયાઓએ આ કામગીરી પૂર્ણ કરવા માટે માત્ર 15 વર્ષ આપ્યા હતા. અધિકૃત ભાષા (રાજભાષા)ને કાયદા, અધિકારીઓ, ન્યાયતંત્ર અને શસ્ત્ર દળો વગેરે જેવા સરકારના વિવિધ અંગો તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આમ છતાં, સરકારી સંસ્થાઓ કરતા રાષ્ટ્ર ઘણું મોટું હોય છે. મહાત્મા ગાંધીજીએ ભારતમાં જે લોક જુવાળ ઊભો કર્યો તે આ સંસ્થાઓની બહાર રહીને ઊભો કર્યો હતો. તેમની અસહકારની ચળવળ અથવા તો ગવર્નમેન્ટ ઓફ ઈન્ડિયા એક્ટ 1919 હેઠળ કોંગ્રેસ ચૂંટણીઓમાં સામેલ થાય તે સામેનો વિરોધ એ બાબત સ્પષ્ટ કરે છે કે ગાંધીજી રાષ્ટ્ર આવી સંસ્થાઓ ઉપર આધારિત હોય તેના વિરોધમાં હતા. ગાંધીજી એ બાબતે સારી રીતે જાણકાર હતા કે સંસ્થાનવાદી ભારતમાં રાજ્યના સાધનો અને કરોડો લોકોના સમુદાયની વચ્ચે કેટલી મોટી ખાઈ છે. ગાંધીજી ઈન્ડિયાને બદલે ભારતીય રાષ્ટ્રને સંબોધવાનું વધુ પસંદ કરતા હતા. આ કારણે જ ગાંધીજીએ અંગ્રેજીના બદલે લોકોની ભાષાનો ઉપયોગ કરવાનો માર્ગ અપનાવ્યો હતો.

ગાંધીજીની સ્વરાજ માટેની ઝૂંબેશમાં ભાષાનો સવાલ તેના આંતરિક હિસ્સા જેવો હતો. તે સમજતા હતા કે લોકોને સ્વરાજના મિશનમાં માત્ર તેમની પોતાની ભાષા દ્વારા જ સામેલ કરી શકાય તેમ છે. આથી ગાંધીજી 1915 માં દક્ષિણ આફ્રિકાથી પાછા આવ્યા તે પછી તેમણે હિંદી ભાષાના વધુ ઉપયોગ (અન્ય કોઈ પ્રાદેશિક ભાષાની તુલનામાં) પર ભાર મૂક્યો હતો. પ્રતાપમાં તા.28 મે, 1917ના રોજ પ્રસિધ્ધ થયેલા તેમના લેખમાં તેમણે હિંદીને રાષ્ટ્રીય ભાષા તરીકે ઓળખવાની હિમાયત કરી હતી. આ લેખમાં તેમણે જણાવ્યું હતું કે ભારતના મોટા ભાગના લોકો કે જે હિંદી કે અંગ્રેજી જાણતા નથી તેમને અંગ્રેજીની તુલનામાં હિંદી શિખવાનું વધુ આસાન બની રહેશે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે ભારતના લોકો તેમના નેશનલ બિઝનેસનું કામકાજ હિંદીમાં હાથ ધરતા નથી તે તેમની કાયરતા છે. જો ભારતવાસીઓ આ કાયરતા ત્યજી દે અને હિંદી ભાષામાં શ્રધ્ધા રાખે તો રાષ્ટ્રીય અને પ્રાદેશિક કાઉન્સિલોની કામગીરીનું પણ તે ભાષામાં સંચાલન થઈ શકે તેમ છે. આ લેખમાં ગાંધીજીએ સૌ પ્રથમવાર દક્ષિણ ભારતમાં હિંદી ભાષાના દૂતો મોકલવા માટેનો વિચાર વહેતો મૂક્યો હતો. તેમનો આ વિચાર વર્ષ 1923માં સ્થપાયેલી દક્ષિણ ભારત હિંદી પ્રચાર સભાના સ્વરૂપે આકાર પામ્યો. તા.20 ઓક્ટોબર, 1917ના દિવસે ભરૂચમાં યોજાયેલી બીજી ગુજરાત શિક્ષણ કોન્ફરન્સમાં ગાંધીજીએ જે પ્રવચન આપ્યું હતું તે ઉત્તમ પ્રકારનું હતું. આ પ્રવચનમાં તેમણે હિંદીને લોકપ્રિય બનાવવા માટેના સ્વામી દયાનંદ સરસ્વતીના પ્રયાસોને બિરદાવ્યા હતા.

સ્વામી દયાનંદ (1824 થી 1883) પણ ગાંધીજીની જેમ ગુજરાતમાંથી આવતા હતા. તે ધાર્મિક ચર્ચાઓ અને બોધ આપવામાં સંસ્કૃતને માધ્યમ તરીકે વાપરતા હતા. તેમણે હિમાલયમાં અને દક્ષિણ ભારતમાં દાયકાઓ સુધી જીવન પસાર કર્યું હોવા છતાં, તે દરમિયાન તેમણે હિંદી શિખવાની દરકાર રાખી ન હતી, પરંતુ વર્ષ 1873માં તેમણે જ્યારે કોલકતાની મુલાકાત લીધી ત્યારે તે બ્રહ્મોસમાજના કેશબચંદ્ર સેનના સંપર્કમાં આવ્યા હતા. સેને તેમને સંસ્કૃતના બદલે હિંદીનો ઉપયોગ કરવા અનુરોધ કર્યો હતો, જેથી મોટા લોક સમુદાય સુધી પહોંચી શકાય. રસપ્રદ બાબત એ છે કે સ્વામી દયાનંદ કે પછી કેશબ ચંદ્ર સેન બંનેમાંથી કોઈ એકની મૂળ ભાષા પણ હિંદી નહોતી. દયાનંદે આ મૈત્રીપૂર્ણ સલાહ સ્વીકારી લીધી અને ખૂબ જ ટૂંકા ગાળામાં હિંદીમાં અત્યંત પ્રભુત્વ પ્રાપ્ત કર્યું. તેમણે સત્યાર્થ પ્રકાશ (1875) નામનો મહાન ગ્રંથ હિંદીમાં લખ્યો. તેમના દ્વારા આર્ય સમાજની સ્થાપના કરવામાં આવી અને આ સંસ્થા હિંદીને લોકપ્રિય અને શક્તિશાળી ભાષા બનાવવાની કામગીરીમાં લાગી ગઈ. આ રીતે ગાંધીજીએ સ્વામી દયાનંદ સરસ્વતીએ જ્યાંથી હિંદી ભાષાની મશાલ છોડી હતી ત્યાંથી આગળ ધપાવી હતી. જો કે, દયાનંદનો ધ્યેય ધાર્મિક પ્રકારનો હતો અને ગાંધીજીનો ધ્યેય રાષ્ટ્રીય હતો. ગાંધીજીએ હિંદી ભાષા દ્વારા ભારતીય માનસને બ્રિટીશ ભાષાની નાગચૂડમાંથી છૂટવાના સાધન તરીકે જોઈ. ગાંધીજીના આ મિશનને દક્ષિણ ભારતમાંથી પણ ઘણા લોકોએ સ્વિકાર્યું.

જી. દુર્ગાબાઈ (1909 – 1981) કે જે છેલ્લા વર્ષોમાં બંધારણ સભાના સભ્ય બન્યા હતા. તે કાકીનાડા (આંધ્ર પ્રદેશ)માં બાલિકા હિંદી પાઠશાળા નામે લોકપ્રિય થયેલી સંસ્થા તરૂણ વયની કન્યાઓને શિક્ષણ આપવા માટે ચલાવતા હતા. બાલિકા હિંદી પાઠશાળાની મુલાકાત સી. આર. દાસ, કસ્તુરબા ગાંધી, મૌલાના શૌકતઅલી, જમનાલાલ બજાજ અને સી.એફ. એન્ડ્રુઝ જેવા મહાનુભવો પણ લઈ ચૂક્યા હતા. આ મહાનુભવો એ બાબત માની શકતા ન હતા કે હિંદી ભાષામાં સેંકડો લોકોને જ્ઞાન આપતી આ સંસ્થા એક તરૂણ કન્યા દ્વારા ચલાવવામાં આવતી હતી. પરંતુ આ દુર્ગાબાઈ બંધારણ સભા સુધી પહોંચ્યા તે સમય સુધીમાં તો દક્ષિણ ભારતમાં હિંદી ભાષા અંગેની પરિસ્થિતિ બદલાઈ ચૂકી હતી. તેમને એવું લાગ્યું કે હિંદીની તરફેણમાં જે ઈર્ષાયુક્ત પ્રચાર કરવામાં આવી રહ્યો છે તેને કારણે અન્ય લોકો હિંદી ભાષાથી વિમુખ થઈ રહ્યા છે. ખોટા માર્ગદર્શનને કારણે દેશ સેવકોએ જે હાંસલ કર્યું હતું તેની ઉપર ઈર્ષાળુ લોકોએ પાણી ફેરવી દીધું અને જોખમી પરિસ્થિતિ સર્જી. આ રીતે તેમણે તેમના તા.14 સપ્ટેમ્બર, 1949ના પ્રવચનમાં જણાવ્યું હતું કે “આ સદીના શરૂઆતના વર્ષોમાં આપણે જે રીતે હિંદી ભાષાને ઉત્સાહપૂર્વક અપનાવી તેની સામે જે આંદોલન થઈ રહ્યું છે તેનાથી મને આઘાત લાગ્યો છે…. તો શ્રીમાન, સામે પક્ષે આવા વધુ પડતા અને ખોટા પ્રકારના પ્રચારને કારણે જે લોકો હિંદી જાણતા હતા તેમનો અને જે લોકો હિંદીના ટેકેદાર હતા તેમનો સાથ ગૂમાવવો પડ્યો તે માટે આવો પ્રચાર જવાબદાર છે.” દુર્ગાબાઈના મનમાં જે દ્વિધા પ્રવર્તતી હતી અને તેમના પ્રવચનમાં વ્યક્ત થતી હતી તેવી જ દ્વિધા 70 વર્ષ પછી પણ દૂર થઈ નથી. કાયદેસરની ભાષાનો દરજ્જો માથાપર ઠોકવાના બદલે બિન હિંદી ભાષી વક્તાઓને સ્વૈચ્છિક પ્રયાસો દ્વારા હિંદી ભાષાની તરફેણમાં વાળી શકાય તેમ છે. હિંદી અને અન્ય ભાષાઓની વચ્ચે સાહિત્યીક અને સાંસ્કૃતિક પરામર્શ થતા રહેશે તો હિંદી ભાષાનો ઉદ્દેશ હલ થશે. પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના કરિશ્માને કારણે નિર્વિરોધ હિંદી ભાષા આગળ ધપી રહી છે. ઉદ્દેશ લોકો સમજે તેવી ભાષામાં મહત્તમ સમુદાય સુધી પહોંચવાનો છે. (લેખક નવી દિલ્હી સ્થિત સ્વતંત્ર સંશોધક અને કટાર લેખક છે. આ લેખમાં વ્યક્ત કરાયેલા અભિપ્રાયો તેમના અંગત છે. : પ્રેસ ઈન્ફોર્મેશન બ્યુરો – ભારત સરકાર – અમદાવાદ)


વિશ્વની તમામ પ્રજાતિઓમાં માત્ર ગુજરાતના રીંછ જ માંસાહારી નથી

dr. nisith dhareiya

dr. nisith dhareiya

આખી દુનિયામાં માત્ર ગુજરાતના જ રીંછ એવા છે જે માંસાહારી નથી. રીંછ માનવ વસ્તીમાં અવાર નવાર દેખા દે છે તેની પાછળનુ કારણ ઉનાળામાં જંગલોમાં સર્જાતી પાણીની અછત હોય છે. તેમ રીંછ પર વર્ષોથી સંશોધન કરતા અધ્યાપક નિશિથ ધારૈયાએ મીડિયા સાથેની એક વાતચીતમાં કહ્યું હતું. પાટણની એચ.એન.જી યુનિવર્સિટીના અધ્યાપક નિશિથ ધારૈયા ઈન્ટરનેશલ યુનિયન ફોર કન્ઝર્વેશન ઓફ નેચરની સ્લોથ બેર એક્સપર્ટ ટીમના ચેરમેન પણ છે. તેઓ થોડા સમય પહેલા એમ.એસ. યુનિવર્સિટીની સાયન્સ ફેકલ્ટીના ઉપક્રમે બાયોડાયવર્સિટી પર બદલાતા વાતાવરણની અસર અંગેના સેમિનારમાં ભાગ લેવા માટે આવ્યા હતા. ત્યારે તેમણે કહ્યું હતું કે ભારતમાં અને દુનિયામાં એકમાત્ર ગુજરાતમાં થતા રીંછ માંસાહારી નથી તેઓ પ્રાણી કે માણસનુ માંસ ખાતા નથી. ઉધઈ, કીડા મંકોડા જેવા સાવ નાના જંતુઓ, મધ અને દરેક પ્રકારના ફ્રુટ ગુજરાતના રીંછનો મુખ્ય ખોરાક છે.

ગુજરાતના જંગલો સુકા હોય છે.ઉનાળામાં જંગલમાં પાણીની તંગી વરતાતી હોય છે. પાણીની શોધમાં અથવા તો ઘરોમાં બનતી રસોઈની સુગંધના કારણે રીંછ માનવ વસતીમાં જઈ ચઢતુ હોય છે અને ગભરાઈને માણસો પર હુમલો કરતુ હોય છે. ગુજરાતના રીંછની અન્ય એક વિશેષતા એ છે કે માદા રીંછ બચ્ચાને જન્મ આપ્યા બાદ દોઢ વર્ષ સુધી પોતાની પીઠ પર જ રાખીને ફરે છે. દુનિયાના અન્ય કોઈ રીંછ આ રીતે પોતાના બચ્ચાનો ઉછેર કરતા નથી.

ગુજરાતના જંગલોમાં ૩૪૦ જેટલા રીંછનો વસવાટ રીંછ અને માનવ વસતિ વચ્ચે ટકરાવ ટાળવા નિશિથ ધારૈયા અને ઈસરોના સંશોધકોએ રીંછ અને માણસો વચ્ચે ટકરાવ ના થાય તે માટે સેટેલાઈટની મદદથી લેવાયેલી તસવીરોના આધારે ગુજરાતમાં રીંંછ માટે ઈકોલાજિકલ કોરિડોર બનાવવાનુ સૂચન જંગલ વિભાગને કર્યુ છે. તેમનુ કહેવુ છે કે ગુજરાતમાં લગભગ ૩૪૦ રીંછ વસવાટ કરે છે. કમનસીબે રીંછ જે જંગલોમાં રહે છે તે ટુકડાઓમાં વહેંચાઈ ગયા છે. જેના કારણે રીંછ માનવ વસતીમાં દેખા દે તેવી ઘટનાઓ વધી રહી છે. રતનમહાલ, જાંબુઘોડા, છોટાઉદેપુર, સૂરપાણેશ્વર, જેસપોર, બાલારામ જેવા હિસ્સામાં રીંછના વસવાટવાળા જંગલો વહેંચાઈ ચુક્યા છે. આ વિસ્તારોને જોડી શકાય તેમ છે. જો કે વચ્ચે રેલવે લાઈન કે રસ્તા આવે છે પણ ઓવરબ્રીજ કે અન્ડરપાસ બનાવીને તેનો ઉકેલ લાવી શકાય છે. પણ આ અંગેનો નિર્ણય તો જંગલ ખાતાએ લેવાનો છે. જો આ ઈકોલોજિકલ કોરિડોર બને તો કદાચ માનવ વસતી અને રીંછ વચ્ચેની ટકરામણ ટાળી શકાય છે.


ગુજરાતની એકમાત્ર સૈનિક ગર્લ્સ સ્કૂલ મહેસાણા જિલ્લામાં આવેલી છે

Ladies Army School

Ladies Army School

મહેસાણા જિલ્લામાં છેલ્લા ૧૦ વર્ષથી એક સૈનિક કન્યાશાળા ચાલે છે. આ સ્કુલમાં છોકરીઓને અભ્યાસની સાથે સાથે સેનામાં અપાતી ટ્રેનિંગ પણ અપાય છે. જેનાથી આગળ જઇને આમાં કેરિયર બનાવી શકાય છે. ખેરવામાં આવેલી ગણપત યુનિવર્સીટી કેમ્પસમાં શ્રીમતી એમ. જી. પટેલ સૈનિક સ્કુલ ફોર ગર્લ્સમાં ધો ૬ થી પ્રવેશ લઇ શકાય છે. આમતો આ સ્કુલ સામાન્ય શાળાઓ જેવી છે જ્યાં રૂટિન સ્ટડીની સાથે સાથે ક્રિકેટ, બેડમિંટન, ટેનિસ જેવી રમતોમાં પણ છોકરીઓ ભાગ લે છે પણ જે અભ્યાસ આ શાળાને બીજી સ્કુલોથી જુદી પાડે છે. ટ્રેકિંગ, રોક ક્લાયમ્બિંગ અને પર્વતારોહણ જેવી ગતિવિધિઓ જે આર્મીમાં જવા માટે જરૂરી છે તેની તાલીમ અપાય છે. ગણપત યુનિવર્સીટી ટ્રસ્ટ દ્વારા ૧૯૯૯માં આ સ્કુલ શરૂ કરવા આવી છે. સરકાર તરફથી આ સ્કુલ માટે ફુડ બિલ અને આર્મી ટ્રેનિંગ માટે સહાય આપવામાં આવે છે. અત્યારે ધોરણ ૬ થી ૧૦ સુધીમાં ૨૪૮ જેટલી વિદ્યાર્થીનીઓ અહિંયા શિક્ષણ લઇ રહી છે. વેરાવળ, મહેસાણા, સુરત, નવસારી, જુનાગઢથી પણ અહિંયા છોકરીઓ ભણી રહી છે. સ્કૂલનાં પ્રિન્સિપાલના જણાવ્યા અનુસાર સરકારના નિયમ પ્રમાણે અત્યારે યુવતીઓ ગ્રેજ્યુએશન પછીજ સેનામાં જોડાઇ શકે છે એટલે અહિંયા આર્મીની ટ્રેનિંગ પ્રમાણેજ તમામ ટ્રેનિંગ અપાય છે.


ઝારખંડના પોટકા ગામમાં રસ્તાઓ ને સૌથી વધુ ભણેલી દીકરીઓનાં નામ અપાય છે

potka village jharkhand

potka village jharkhand

સુમિતા ભટ્ટાચાર્ય, બૈસાખી ગોપે, મણિ માલા સિકદાર, સુનીતા ગોપે જેવી છોકરીઓનાં નામ આપણે ભલે કયારેય સાંભળ્‍યાં ન હોય પરંતુ ઝારખંડના સિંઘભુમ જિલ્લાના પોટકા ગામે જાઓ તો તમને આ છોકરીઓનાં નામના રસ્તાઓ દેખાશે. ના તે કોઇ ત્યાંની મહિલા રાજકારણીઓ કે સેલિબ્રિટી નથી બલકે ત્યાંની ભણવામાં એકદમ હોશિયાર દીકરીઓ માત્ર છે. દર અસલ રાંચીથી ૧પ૦ કિલોમીટર દૂર આવેલા આ ગામમાં દીકરીઓને ભણાવવાનો જબરો મહિમા છે. ૬૦૦ પરિવાર ધરાવતા આ ગામમાં એક પણ હાઇસ્કુલ નથી અને વિદ્યાર્થીઓએ ભણવા માટે હાઇસ્કુલ માટે દરરોજ ૩ કિલોમીટર અને કોલેજ જવા માટે રોજ ૩૦ કિલોમીટર દુર જવું પડે છે. આવું થાય ત્યારે પહેલો ભોગ ગામની દીકરીઓના શિક્ષણનો લેવાઇ જાય આવું ન થાય એટલા માટે ગામના મહિલા મોરચાએ મસ્ત ઉપાય કાઢયો કે જે દીકરીઓ સૌથી વધુ ભણશે તેના નામે ગામના રસ્તાઓ ઓળખાશે. અત્યારે ર૩ વર્ષની થયેલી સુમિતા ભટ્ટાચાર્ય ગામની સૌથી વધુ ભણેલી દીકરી છે ત્યાર પછીની છોકરીઓનાં નામે હવે ગામના રસ્તાઓ ઓળખાય છે. ઇવન સિંઘભુમના ડેપ્યુટી  કમિશનરે પણ આ પગલાને આવકારીને સતાવાર રીતે નામનાં પાટિયાં બનાવવાની મંજુરી આપી દીધી છે.


મારે ફરી એકવાર શાળાએ જવું છે…

Student

Student

મારે ફરી એકવાર શાળાએ જવું છે.
દોડતાં જઈને મારી રોજની બાંકડીએ બેસવું છે ,
રોજ સવારે ઊંચા અવાજે રાષ્ટ્રગીત ગાવું છે.
નવી નોટની સુગંધ લેતાં પહેલા પાને ,
સુંદર અક્ષરે મારું નામ લખવું છે.
મારે ફરી એકવાર શાળાએ જવું છે.

રીસેસ પડતાં જ વોટરબેગ ફેંકી ,
નળ નીચે …હાથ ધરી પાણી પીવું છે.
જેમ તેમ લંચબોક્સ પૂરું કરી… મરચુ મીઠું ભભરાવેલ
આમલી-બોર-જમરુખ-કાકડી બધું ખાવું છે.
સાઈકલના પૈડાની સ્ટમ્પ બનાવી ક્રિકેટ રમવું છે ,
કાલે વરસાદ પડે તો નીશાળે રજા પડી જાય ,
એવાં વિચારો કરતાં રાતે સુઈ જવું છે ,
અનપેક્ષીત રજાના આનંદ માટે…
મારે ફરી એકવાર શાળાએ જવું છે.

છૂટવાનો ઘંટ વાગવાની રાહ જોતાં ,
મિત્રો સાથે ગપ્પાં મારતાં વર્ગમાં બેસવું છે.
ઘંટ વાગતાં જ મિત્રોનું કુંડાળુ કરીને ,
સાઈકલની રેસ લગાવતાં ઘેર જવું છે.
રમત-ગમતના પીરીયડમાં તારની વાડમાંના
બે તાર વચ્ચેથી સરકી બહાર ભાગી જવું છે.
તો ભાગી જવાની મોજ અનુભવવા…
મારે ફરી એકવાર શાળાએ જવું છે.

દીવાળીના વેકેશનની રાહ જોતાં ,
છ માસીક પરીક્ષાનો અભ્યાસ કરવો છે.
દીવસભર કિલ્લો બાંધીને માટીને પગથી તોડી ,
હાથ ધોયા વિના ફરાળની થાળી પર બેસવું છે.
રાતે ઝાઝા બધા ફટાકડા ફોડ્યા પછી ,
તેમાંથી ન ફૂટેલા ફટાકડા શોધતાં ફરવું છે.
વેકેશન પત્યા પછી બધી ગમ્મતો દોસ્તોને કહેવા…
મારે ફરી એકવાર શાળાએ જવું છે.

કેટલીયે ભારે જવાબદારીઓના બોજ કરતાં ,
પીઠ પર દફતરનો બોજ વગાડવો છે.
ગમે તેવી ગરમીમા એરકંડીશન્ડ ઓફીસ કરતાં ,
પંખા વીનાના વર્ગમાં બારી ખોલીને બેસવું છે.
કેટલીયે તૂટ્ફૂટ વચ્ચે ઓફીસની આરામદાયક ખુરશી કરતાં ,
બે ની બાંકડી પર ત્રણ દોસ્તોએ બેસવું છે.
બચપણ પ્રભુની દેણ છે તુકારામના એ અભંગનો
અર્થ હવે થોડો સમજમાં આવવા માંડ્યો છે.
એ બરાબર છે કે નહી તે સાહેબને પુછવા માટે…
મારે ફરી એકવાર શાળાએ જવું છે.

નાનો હતો ત્યારે જલ્દી મોટા થવું હતું…
આજે જયારે મોટો થયો છે કે “તૂટેલા સ્વપ્નો”
અને “અધુરી લાગણીઓ” કરતા “તૂટેલા રમકડા”
અને “અધૂરા હોમવર્ક” સારા હતા..
આજે સમજાય છે કે જયારે “બોસ” ખીજાય એના
કરતા શાળા માં શિક્ષક “અંગુઠા” પકડાવતા હતા એ સારું હતું…
આજે ખબર પડી કે ૧૦-૧૦ રૂપિયા ભેગા કરી ને
જે નાસ્તાનો જે આનંદ આવતો હતો એ
આજે “પીઝા” મા નથી આવતો…

ફક્ત મારેજ નહી આપણે બધાને ફરી સ્કુલે જવુ છે

(ઇન્ટરનેટ ઉપરથી  મળેલ કવિતા)


ગુજરાતી શોર્ટહેન્ડ લિપીની રચના સુરતના એક પારસીએ કરી હતી

નૌશીરવાન બાપુજી કરંજીયાએ ઇંગ્લીશ શોર્ટહેન્ડમાં લંડનની ઇન્સીટીટયુટમાંથી મેડલ મેળવ્યા બાદ માતૃભાષાનું શોર્ટહેન્ડ બનાવ્યું

Nausirvan Bapuji Karanjiya

Nausirvan Bapuji Karanjiya

સુરત:  હાલમાં નવી જનરેશન ખાસ કરીને ઇંગ્લીશ ભાષા શબ્દો શોર્ટમાં લખતી થઇ ગઇ છે. સોશિયલ મીડિયા તેમજ પર્સનલ મેસેજ ચેટમાં આ ટુંકા શબ્દોવાળી ભાષાનો ઉપયોગ થાય છે આ ભાષા અનઓફિશીયલી ‘નેટ લેંગ્વેજ’ તરીકે જાણીતી છે પણ સીધી સરળ ભાષાનું શોર્ટહેન્ડ નજર સામે હોય તો કરોળીયાનું જાળું વિખેરાઇ ગયેલું પડયું હોય તેમ લાગે છે  જ્યારે ઇન્ટરનેટ નહોતું, ટેકનોલોજીનો વિકાસ થયો નહોતો ત્યારે શોર્ટહેન્ડની ડિમાન્ડ હતી અને ગુજરાતી શોર્ટહેન્ડની રચના તો સુરતના એક પારસીએ કરી હતી. નરેન્દ્ર મોદી, અરવિંદ કેજરીવાલ, સોનિયા ગાંધી કે અન્ય રાજનેતા અથવા ધર્મગુરુઓના વ્યાખ્યાનોના શબ્દ – શબ્દ વાક્ય રચનાની ભૂલ વિના વર્તમાન પત્રો કે સામાયિકોમાં આપણે વાંચી શકીએ છીએ. જેનું કારણ ટેકનોલોજી છે. પ્રવચનના રેકોર્ડિંગ બાદ આખું પ્રવચન સાંભળી કે વાંચી શકાય છે. પરંતુ આજથી ત્રણ ચાર દાયકા અગાઉ જ્યારે રેકોર્ડીંગની સુવિધા ન હતી ત્યારે પણ રાજનેતાઓના પ્રવચનોનો સમગ્ર ચિતાર વર્તમાનપત્રોમાં અહેવાલરૃપે જોવા મળતો. જે માટે ખાસ બનાવાયેલી લિપીનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો હતો. તે લિપી એટલે  શોર્ટહેન્ડ લિપી તેમાંયે ગુજરાતી શોર્ટહેન્ડનો ઇતિહાસ ઘણો રસપ્રદ છે. આ લિપીની રચના કરનાર સુરતના રહીશ હતા. વર્ણાક્ષરોને રેખા ચિહ્નો દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલી લિપીને શોર્ટહેન્ડ એટલે કે લઘુલિપી કહેવામાં આવે છે. સૌપ્રથમ ગુજરાતી શોર્ટહેેન્ડની રચના નૌશીરવાન બાપુજી કરંજીયાએ કરી હતી. તેમનો જન્મ ૧૮ – ૯ – ૧૯૧૨ના રોજ વલસાડમાં એક ગરીબ પરંતુ ઉમદા અને ખાનદાન દસ્તૂરજીને ત્યાં થયો હતો. તેમના પિતા બાપુજી કરંજીયા ખંભાતની અગિયારીના વડા ધર્મગુરુ હતા. તેઓ પાંચ ભાઇઓ હતા. ખંભાતમાં ધોરણ ૪ પછીનું શિક્ષણ ઉપલબ્ધ ન હોવાથી ઉચ્ચ શિક્ષણ માટે નૌશીરભાઇ સુરત આવીને વસ્યા અને ઇ.સ. ૧૯૨૧માં ઓર્ફનેજ (અનાથાલય)માં દાખલ થયા. નૌશીરભાઇએ તેમના ગુરુ સાવકશા બહેરામજી અમરોલીયા પાસેથી શોર્ટહેન્ડની શ્રેષ્ઠ તાલીમ મેળવી હતી. શોર્ટહેન્ડ શિખવાની તેમની ધગશ એટલી બધી હતી કે, મોડીરાત સુધી કેરોસીનના દિવાના અજવાળામાં ભોજનાલયના ટેબલ પર બેસીને તેઓ અંગ્રેજી શોર્ટહેન્ડ લખતા હતા. ઇ.સ. ૧૯૩૧માં તેમણે અંગ્રેજી શોર્ટહેન્ડ પર સંપૂર્ણ પ્રભુત્વ મેળવ્યું હતું અને લંડનની પીટ્સમેન ઇન્સ્ટીટયુટ તરફથી શોર્ટહેન્ડના વિષય માટે તેમને તામ્રચંદ્રકો (બ્રોન્ઝ મેડલ) પ્રાપ્ત એનાયત થયા હતા. આઠ વર્ષ ઓર્ફનેજમાં રહીને શોર્ટહેન્ડ ટાઇપ રાઇટીંગ અને ટીચર્સ ડિપ્લોમાનો અભ્યાસ કરીને ૧૮ વર્ષની વયે તેમાં ખંભાત ગયા અને ત્યારબાદ ફરી ૧૯૪૦માં સુરત આવ્યા અને સુરત આવ્યા બાદ તેમણે ગુજરાતી શોર્ટહેન્ડના મુળાક્ષરો લખવાની શરૃઆત કરી હતી. સદ્ગત નૌશીરવાન કરરંજીયાના પુત્ર રોહિતભાઇ કહે છે કે, ”મારા પિતાજીએ સુરત આવ્યા પછી ગુજરાતી શોર્ટહેન્ડના સર્જન માટે ગુજરાતી ભાષાના વ્યાકરણના નિયમોનો ઉંડાણપૂર્વક અભ્યાસ કરી તેના પર પ્રભુત્વ મેળવ્યું હતું. ૨૦મી જુને ૧૯૬૧ના દિવસે તેમણે ગુજરાતી શોર્ટહેન્ડ લખવાની શરૃઆત કરી હતી. જેમાં અમારા પરિવારના તમામ સભ્યોએ સહકાર આપ્યો હતો. મે તેમના બ્લોક માટેની ડિઝાઇન તૈયાર કરી અને ત્યારબાદ પુસ્તક તૈયાર થયું અને સરકારે ગુજરાતી લઘુલીપીને માન્યતા આપી હતી. જાતે આ લિપીની કરી હોવા છતાં આ લિપીને ”નૌશિરવાન લઘુલિપી” અથવા ”કરંજીયા લઘુલિપી” એવું નામ આપી શકાયું હોત. પણ પ્રભુની મહેરબાનીથી આ ભગીરથ કાર્ય પાર પડયું હોવાથી તેને ”મહેર લઘુલિપી” નામ આપવામાં આવ્યું અને આ રીતે ગુજરાતી શોર્ટહેન્ડની શરૃઆત થઇ હતી.