ATUL N. CHOTAI

a Writer


વિરપુર (જલારામ) માં વડિલો નિવૃત્તીના સમયનો સદ્ઉપયોગ કરી સમાજ ઉપયોગી પ્રવૃત્તિ કરે છે

senior citizen

senior citizen

પરમ પૂજયશ્રી જલારામ બાપાની જન્મભૂમિ વીરપુર (જલારામ) એક સુપ્રસિધ્ધ યાત્રાધામ છે. આ વિરપુર ગામના પાદરમાં એક ગાયોનો ગોંદરો આવેલ છે. આ ગોંદરામાં વિરપુર ગામના વડિલો કે જેઓ નિવૃત્ત છે તેઓએ આ ગોંદરામાં ૨૦ જેટલા વૃક્ષોનો ઉછેર કરેલ છે તથા વૃક્ષોને ફરતી બાજુ સીમેન્ટના પાકા ઓટા બનાવેલ છે. જેથી વૃક્ષોને પશુઓ નુકસાન ન કરી શકે. ઉપરાંત આ વડીલો કાયમી માટે વૃક્ષોને ગ્રામ પંચાયતના કુવામાંથી પાઇપલાઇન પાણી પણ આપે છે અને વૃક્ષોનું જતન કરે છે. હાલમાં વૃક્ષો નીચે ઘણા લોકો છાયડામાં બેસે છે અને ગાયો – ભેંસો પણ વૃક્ષોના છાયામાં બેસી ઘાસ ખાય છે આવનારી પેઢી માટે પણ આ વૃક્ષો ઉપયોગી બનશે. તેવા શુભ હેતુથી આ નિવૃત્ત વડિલો તેમની નિવૃત્તીના સમયનો સદ્ઉપયોગ કરી સમાજ ઉપયોગી પ્રવૃત્તિ કરે છે. આ ઉપરાંત વિરપુર ગામમાં શ્રી જલારામ ગૌ સેવા કિર્તન મંડળીના ૫૦ થી વધુ સભ્યો વિરપુર તેમજ આજુબાજુના ગામડામાં જઇ સારા માઠા પ્રસંગે રાત્રીના કિર્તન કરે છે અને ફંડ એકઠુ કરે છે. આ ફંડમાંથી આખુ વર્ષ ગાયોને ઘાસ નાખે છે તેમજ ગોંદરામાં આવેલ ચબુતરામાં પક્ષીઓને ચણ નાખે છે. વિરપુર (જલારામ) ના વડીલોની આ સમાજ ઉપયોગી પ્રવૃત્તિ આપણને સહુને એક નવો વિચાર આપે છે


બેનર ગમે તેનું હોય અમને તો બસ છાંયડો મળવો જોઇએ

banner in house

banner in house

નીચે ધરતી અને ઉપર આકાશની સ્થિતિમાં રહેનારા પરિવારની સંખ્યા પણ ગુજરાતમાં ઓછી નથી. જો કે તેમને છાપરા બાંધવામાં કે આડશ ઉભી કરવા માટે મિણીયા ખરીદવાની વાતે મોટો ખર્ચ કરવો પડતો નથી. છાશવારે યોજાતા વિવિધ સરકારી કાર્યક્રમો પૂર્ણ થયા પછી તેની જાહેરાત માટે છાપવામાં આવેલા ફ્લેક્સ બેનર સાવ નકામા બની જાય છે અને કચરામાં જાય છે. પછી તે ભલે તેમાં મુખ્યમંત્રીના ફોટો કેમ ના હોય આ બેનરના પ્લાસ્ટિક ઝુંપડાવાસી માટે તો દિવાલ કે પડદાની ગરજ સારે છે. આ પરિવારને પણ બેનર ગમે તેનું હોય તેનાથી કોઈપણ ફેર પડતો નથી, બસ તેમને છાંયડાથી મતલબ છે. ગુજરાતના પાટનગર ગાંધીનગરના એક વિસ્તારમાં આ પ્રકારની વાસ્તવિકતા નજરે ચડી હતી જેને કેમેરામાં કેદ કરવામાં આવી હતી. (તસવીર : કલ્પેશ ભટ્ટ – ગાંધીનગર)

 


ગુજરાતની એકમાત્ર સૈનિક ગર્લ્સ સ્કૂલ મહેસાણા જિલ્લામાં આવેલી છે

Ladies Army School

Ladies Army School

મહેસાણા જિલ્લામાં છેલ્લા ૧૦ વર્ષથી એક સૈનિક કન્યાશાળા ચાલે છે. આ સ્કુલમાં છોકરીઓને અભ્યાસની સાથે સાથે સેનામાં અપાતી ટ્રેનિંગ પણ અપાય છે. જેનાથી આગળ જઇને આમાં કેરિયર બનાવી શકાય છે. ખેરવામાં આવેલી ગણપત યુનિવર્સીટી કેમ્પસમાં શ્રીમતી એમ. જી. પટેલ સૈનિક સ્કુલ ફોર ગર્લ્સમાં ધો ૬ થી પ્રવેશ લઇ શકાય છે. આમતો આ સ્કુલ સામાન્ય શાળાઓ જેવી છે જ્યાં રૂટિન સ્ટડીની સાથે સાથે ક્રિકેટ, બેડમિંટન, ટેનિસ જેવી રમતોમાં પણ છોકરીઓ ભાગ લે છે પણ જે અભ્યાસ આ શાળાને બીજી સ્કુલોથી જુદી પાડે છે. ટ્રેકિંગ, રોક ક્લાયમ્બિંગ અને પર્વતારોહણ જેવી ગતિવિધિઓ જે આર્મીમાં જવા માટે જરૂરી છે તેની તાલીમ અપાય છે. ગણપત યુનિવર્સીટી ટ્રસ્ટ દ્વારા ૧૯૯૯માં આ સ્કુલ શરૂ કરવા આવી છે. સરકાર તરફથી આ સ્કુલ માટે ફુડ બિલ અને આર્મી ટ્રેનિંગ માટે સહાય આપવામાં આવે છે. અત્યારે ધોરણ ૬ થી ૧૦ સુધીમાં ૨૪૮ જેટલી વિદ્યાર્થીનીઓ અહિંયા શિક્ષણ લઇ રહી છે. વેરાવળ, મહેસાણા, સુરત, નવસારી, જુનાગઢથી પણ અહિંયા છોકરીઓ ભણી રહી છે. સ્કૂલનાં પ્રિન્સિપાલના જણાવ્યા અનુસાર સરકારના નિયમ પ્રમાણે અત્યારે યુવતીઓ ગ્રેજ્યુએશન પછીજ સેનામાં જોડાઇ શકે છે એટલે અહિંયા આર્મીની ટ્રેનિંગ પ્રમાણેજ તમામ ટ્રેનિંગ અપાય છે.


પાણીના ઘૂટ માત્રથી તુર્પ્તી અર્પતા દેશી માટલાઓનો વૈભવ વિસરાતો જાય છે

natural water jug

natural water jug

સૌરાષ્ટ્ર – કચ્છમાં કાળઝાળ ગરમીના દિવસોમાં પાણીની તરસ સતત લાગ્યા જ કરતી હોય છે ત્યારે તરસ્યાની તૃષા છીપાવતા પરંપરાગત રીતે કુદરતી ટાઢક આપતા દેશી માટલાઓ આજના આધુનિક યુગમાં માત્ર ઘરની શોભા બની રહ્યાનું જણાય છે પાણીના પ્યાલાને બદલે પ્લાસ્ટિકના શીશા, બોટલ કે પાઉચમાં મળતા પાણીથી તરસ જરૂર છીપાવાઈ રહી છે જો કે દેશી માટલાઓ વાસ્તવમાં ઘર ઘરની શોભા બની રહે છે બદલાતી જીવનશૈલી વચ્ચે ઉનાળાના દિવસોમાં કાળઝાળ ગરમીમાં પાણીના માત્ર એક ઘૂટથી તૃપ્તિ આપતા દેશી માટલાઓનું ચલણ હજુ પણ અકબંધ રહ્યું છે પરંતુ એ માત્ર ઘર પૂરતું જ સીમિત રહયું છે. ઘરની શોભામાં પાણીયારામાં પડેલા માટલું અનેરો વધારો કરતુ હોય છે પરંતુ ઘર સિવાયના દુકાન ઓફિસ કે કારખાનાઓમાં માટલાનું અસ્તિત્વ રહયું નથી માટલાના સ્થાને વોટરકુલર પાણીના મિનરલ વોટર જાર અને શીશા લેવા લાગ્યા છે આજના આધુનિક યુગમાં ફ્રીજ, આર.ઓ. અને કુલરના જમાનામાં પારંપરિક માટલાઓનું અસ્તિત્વ વિલુપ્ત થઈ ગયું છે. ખાસ કરીને શહેરોમાંથી માટલા ગાયબ થઈ ચૂકયાં છે. જમીનની કાળી માટી સહિત ચીકણી માટીને ખુંદીને કુંભાર દ્વારા પરસેવો પાડી ચાકડા ઉપર બનાવવામાં આવેલ દેશી માટલાઓના પાણીના ઘુંટથી જે તૃપ્તિ મળે એ તૃપ્તિ આજના ફ્રીજ, આર. ઓ. સિસ્ટમથી મળી શકે નહી તેમ જાણકારો માને છે આજના બદલાતા સમયમાં દેશી માટલાઓનું સ્થાન પાણીના શીશા અને પાઊઁચે ખૂંચવી લીધાનું જણાય છે. ઉનાળાના દિવસોમાં પાણીના માટલામાં વરિયાળીની પોટલી રાખીને શીતળતા સાથે ગળામાં પડતા શોષનું શમન કરતુ હતું પરંતુ હવે ફ્રિજ કોલ્ડ વેરાઈટીની બોલબાલા વધી છે ઠંડા પીણાંની બોટલથી તરસ છીપાવવા જોવા મળે છે ઘરની શોભામાં પાણીયારામાં પડેલા માટલું અનેરો વધારો કરતુ હોય છે.

સંત અને સુરાની ભૂમી કહેવાતા ગુજરાતના કાઠીયાવાડમાં અને ખાસ કરીને રાજકોટમાં અનેક સેવાભાવી સંસ્થાઓ કાર્યકરો દ્વારા અનેક પ્રકારની સમાજોપયોગી સેવા આજે પણ થઇ રહી છે. અનેક સેવાભાવી સંસ્થાઓ દર ઉનાળે પોતાની આસપાસના મુખ્ય રોડ અથવા મોટા ચોકમાં પાણીના પરબ ચલાવતી હતી આ પરબ પર અનેક લોકો નાંદનું ઠંડુ પાણી પીને કાળઝાળ ગરમીમાં રાહત અનુભવી મુક આશીર્વાદ આપતા હતા. અગાઉ આવા પાણીના પરબો શહેરના મુખ્ય બજાર વિસ્તારોમાં વેપારીઓ દ્વારા દુકાનના પાટીયા પર પાણીની નાંદ મુકતા હતા. બજાર વિસ્તારમાં આવા પાણીના પરબેથી અનેક લોકો પાણી પીતા હતા સમય જતા હવે કયાંય આવા પરબો જોવા મળતા નથી. હવે આવી કાળઝાળ ગરમીમાં બહારગામ જતા અથવા બહારગામથી આવતા લોકોને ફરજીયાત પાણીના પાઉચ અથવા પાણીની બોટલો લેવાની ફરજ પડે છે. પાઉચ વેચતા વેપારીઓ ખાસ કરીને બસ સ્ટેન્ડ પર ડબલ કિંમતનું એક પાઉચ આપીને લોકોને લુટી રહ્યા છે જયારે પાણીની બોટલ પણ હવે મોંઘી મળે છે. અગાઉના જમાનામાં વડવાઓએ ભવિષ્યવાણી ભાખી હતી કે પરીયે પાણી વહેચાશે એ લોકવાયકા મુજબ હવે પાણી વેચાતું મળવા લાગતા હવે ધીરે ધીરે રાજકોટ સહિતના ગામોગામ આવી પાણીની પરબની સેવા વિસરાઇ જવા પામી છે. મતલબ કે હવે પાણીના પરબો કયાંય જોવા મળતા નથી. અગાઉના વર્ષોમાં જોવા મળતા પાણીના પરબોની સંખ્યામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો જોવા મળે છે જો કે કયાંક આ જલસેવા હજુ જોવા મળે છે…


વેકેશનમાં ખરા બપોરે રમવાના બદલે જૂનાગઢના બાળકોએ પાણીની પરબ શરૂ કરી

junagadh child

junagadh child

ધોમધખતો તાપ પડી રહયો છે સૂર્ય નારાયણ કોપાયમાન છે ત્યારે લોકોને તડકામાં પાણીની તરસ લાગે તે સ્વાભાવિક છે. લોકોની તરસ છીપાવવા માટે જૂનાગઢના ત્રણ બાળકોએ સેવાયજ્ઞ શરૂ કર્યો છે. સામાન્ય રીતે વેકેશન પડે ત્યારે બાળકો રમવામાં કે ફરવામાં પોતાનો સમય કાઢતા હોય છે ત્યારે જૂનાગઢના આ ત્રણ બાળકોનું આ કામ ખરેખર અભિનંદનને પાત્ર છે. મળતી માહિતી પ્રમાણે જુનાગઢના બસ સ્ટેન્ડ પાછળ આવેલી સોસાયટીમાં બળબળતા તાપમાં નીકળતા લોકો માટે દીપ દયાની, વંશ લવાની અને હર્ષ નામના ત્રણ બાળકોએ સેવાયજ્ઞ શરૂ કર્યો છે. આ બાળકોએ બપોરે ૩ થી ૫ સુધી પાણીની પરબ શરૂ કરી છે. આ વિસ્તારમાંથી પસાર થતા લોકોને અંકલ પાણી પીતા જાવ, આંટી પાણી પીતા જાવ, કહીને બોલાવી બોલાવી આ બાળકો લોકોને પાણી પીવડાવે છે. ત્રણ નાના બાળકોએ શરુ કરેલા પાણીની પરબ ઉપર લોકો પાણી પી ગરમીમાંથી રાહત મેળવે છે. આ જ વિસ્તારમાં રહેતા અને અભ્યાસ આ બાળકોની સેવા જોઈ લોકો ચોંકી ઉઠ્યા છે. બાળકોની પરીક્ષા પૂર્ણ થઇ અને વેકેશનનો સદુપયોગ કરવાનો વિચાર આવતા તેમને પાણીના પરબની શરૂઆત કરી હતી. પોતાના ઘરેથી જ પાણી ભરીને લાવી અને આ બાળકો લોકોને પાણી પીવડાવે છે. આ કામમાં તેમના પરિવારજનો પણ તેમને મદદ કરે છે..


દરેક દિવસ ને વેલેન્ટાઇન બનાવતી આણંદના આ શ્રમિકની પ્રેમકહાની ઉપરથી આપણે પણ કંઈક શીખવું જોઈએ

rameshbhai - real valentine

rameshbhai – real valentine

આધુનિકતાની આંધીમાં ભારતીય સંસ્કૃતિના રિત રિવાજો તહેજીબ તેમજ સંસ્કારો સહિત બધું જ ઝડપથી વિલુપ્ત થઈ રહ્યું છે. પરસ્પરના સંબંધો, માયા પ્રેમ, વિશ્વાસ બધુ જ હવે ગ્રંથો અને સાહિત્યના શબ્દો બની ચુક્યા છે. વિવિધ જાતના પાશ્વાત્ય સંસ્કૃતિના ડે પાછળ આજની યુવા પેઢી ઘેલી બની રહી છે. આધુનિકતાના આવરણ પાછળ પ્રેમ, બલિદાન, સમર્પણ જેવા વાક્યો નવલકથાઓ પુરતા જ સિમિત થઈ જવા પામ્યા છે. લૈલા મજનુ, હિર રાંઝા, સોહની મહિવાલ, શાહજહા મુમતાઝ જેવા પ્રેમી અને પ્રેમિકાઓ પણ હવે ફિલ્મો અને કથાઓ પુરતા જ અમર થઈ ચુક્યા છે. હાલના કોમ્પ્યુટર યુગમાં છુટાછેડાઓ હવે સાવ સામાન્ય બાબતો બની ચુકી છે. ફિલ્મ જોવા કે શોપીંગ કરવા ન લઈ જવા જેવી સામાન્ય બાબત સીધી છુટાછેડા સુધી પહોંચી જતી હોય છે. તું નહી તો ઓર સહી ની વિચારધારા આધુનિક કોમ્પ્યુટરો અને મોબાઈલની એપ્સની જેમ અપડેટ થાય છે તેવામાં કાળી મજુરી કરી બંન્ને ટાઈમ પોતાના હાથે રસોઈ બનાવી પોતાની પ્રેમિકા (પત્ની) ને પોતાના હાથે પ્રેમપૂર્વક જમાડતા આણંદના શ્રમિક રમેશભાઈની એક અનોખી પ્રેમ કહાની સમાજને ઘણું બધુ શીખવી જાય છે.

છેલ્લા ૩૫ વર્ષથી આણંદમાં રહીને મજુરી કામ કરતા શ્રમિક રમેશભાઈએ તેમના વતન દાહોદ બાજુના જ્યોત્સનાબેન જેઓ અનાથ અને સાવ સામાન્ય દેખાવના હતા છતા પણ તેમની સાથે દિલનો નાતો જોડી જીવનભર સાથ નિભાવવાનો કોલ આપી રમેશભાઈએ લગ્ન કર્યા રમેશભાઈનું ભણતર ના હોવાથી કામ મળવામાં મુશ્કેલી થતા તેમને શાકમાર્કેટમાં મજુરી કરવાનું શરૂ કર્યુ સવાર સાંજ મજુરી કરી પરસેવો પાડી કરેલી રોકડ કમાણીમાંથી રમેશભાઈ અને જ્યોત્સનાબેન શહેરના રસ્તાઓની ફુટપાથ ઉપર ગુજારો કરવા લાગ્યા. વખત જતા આ દંપત્તિના પ્રેમની નિશાની રૂપ કન્યાનું અવતરણ થતા બંન્ને હરખાઈ ગયા અને ખુબ લાડ અને પ્રેમ સાથે તેમના પ્રેમના પ્રતિક સમી લાડકી દિકરીનો ઉછેર કર્યો. સમયના વહેણ સાથે દિકરી યુવાન થઈ રમેશભાઈની મહેનત અને જ્યોત્સનાબેનની બચતથી બંન્ને પતિ પત્નીએ દિકરીને સાસરીએ વળાવી માં બાપ પ્રત્યેની ફરજ પૂર્ણ કરી ત્યારબાદ રમેશભાઈના જીવનમાં અચાનક એક આફત આવી પડી જ્યોત્સનાબેન એક દિવસ તેમની દિકરીને મળી ટ્રેનમાં આણંદ પરત આવી રહ્યા હતા ત્યારે અચાનક ટ્રેનની હડફેટે આવી જતા તેમનો અકસ્માત થયો સદનસીબે તેમની જીંદગી તો બચી ગઈ પરંતુ જ્યોત્સનાબેનના બંન્ને હાથ નકામા થઈ ગયા હતા.

આવા સંજોગોમાં સતત છ મહિના સુધી રમેશભાઈએ પોતાની પત્ની જ્યોત્સનાબેનની ખડે પગે સેવા ચાકરી કરી અને પતિ ધર્મ નિભાવ્યો પરંતુ મુશ્કેલીઓ ત્યારે વધી જ્યારે જ્યોત્સનાબેનના બંન્ને હાથ કામ વિનાના થઈ ગયા એક તરફ પેટનો ખાડો પુરવા કાળી મજુરી કરવી બીજી તરફ વિકલાંગ બની ચુકેલી પત્નીની સારસંભાળ લેવી બંન્ને મુશ્કેલીઓનો સામનો એક સાથે કરવો પરંતુ રમેશભાઈનો સાચો પ્રેમ અને વફાદારીએ જ્યોત્સનાબેનનો સાથ ન છોડયો રમેશભાઈ આણંદની મોટી શાક માર્કેટમાં સવારે મજુરી કરવા જાય માર્કેટ સામેની જ ફુટપાથ ઉપર કામચલાઉ છાપરૂ બનાવી તેમાં બિમાર તથા વિકલાંગ પત્નીને સુવાડી રાખી સવારની મજુરીમાંથી મળેલ પૈસાથી શાકભાજી લઈ રમેશભાઈ બપોરનું જમવાનું પોતાના હાથે બનાવી પોતાની પત્ની જ્યોત્સનાબેનને ઉઠાડી તેના હાથ પગ તેમજ મોંઢુ ધોવરાવી પોતાના હાથેથી ગરમ ગરમ જમવાનું જમાડે અને પોતે પણ જમે ખુલ્લા રસ્તાની બાજુમાં કાચા છાપરા પાસે ફુટપાથ ઉપર આ રીતે પોતાના હાથે વિકલાંગ પત્નીને જમાડતા જોઈ રસ્તે જનાર લોકોને પણ વિચાર કરી મુકે તેવું દ્રશ્ય સર્જાય છે.

હાલના આધુનિક યુગમાં પતિને પત્ની માટે તેમજ પત્નીને પતિ માટે પુરતો સમય ફાળવવો મુશ્કેલ બને છે તેવામાં રમેશભાઈનો સાચો પ્રેમ અને તકલીફ ના સમયમાં તેમની પત્નીની સેવા ચાકરી ઘણું બધુ સુચવી જાય છે. પોતાના દરેક દિવસ ને વેલેન્ટાઇન બનાવતા આણંદના આ શ્રમિકની એક અનોખી પ્રેમ કહાની ઉપરથી આપણે પણ ખરેખર કંઈક શીખવું જોઈએ તેવું નથી લાગતું.??


સાવરકુંડલાના એક એવા યોગી જેમણે મનોદિવ્યાંગોને પોતાનો પરિવાર બનાવ્યો

સાવરકુંડલા ના માનવ મંદિરમાં ૩૦ થી વધુ નિરાધાર અને સામાજિક રીતે તિરસ્કૃત મનોરોગીઓની અનોખી સેવા થાય છે

Manav Mandir - Savarkundlass

Manav Mandir – Savarkundlass

:: આલેખન ::
દર્શન ત્રિવેદી

પ્રાદેશિક માહિતી કચેરી,
જયુબેલી બાગની અંદર,

રાજકોટ – ૩૬૦ ૦૦૧

એક વાર એવું બન્યું કે કાત્રોડી ગામમાં રામ પારાયણ ચાલતી હતી. કથાકાર ભગવાન શ્રીરામના ચરિત્રનું ગાન કરતા હતા. એવામાં એક પાગલ વ્યક્તિ ત્યાં આવી ચઢી અન્ય ભાવિકોએ એ પાગલ તરફ ધુત્કાર અને તિરસ્કારની લાગણી વરસાવી એ જોઇ કથાકારનો અંતરાત્મા હચમચી ગયો અને એમનો માંહ્યલો જાગી ગયો. એ જ ક્ષણે એમણે નિશ્ચય કર્યો કે સમાજ જેને પાગલ ગણે છે એવા વ્યક્તિઓની સેવા કરવી છે. પાંચેક વર્ષ પૂર્વેની આ રામકથામાં મનોદિવ્યાંગોની સેવાનું એક બીજ રોપાયું અને આજે એ વટવૃક્ષ બનીને અમરેલી જિલ્લાના સાવરકુંડલામાં હાથસણી રોડ ઉપર માનવ મંદિર રૂપે ઝૂમી રહ્યું છે. એ કથાકાર એટલે ભક્તિરામ બાપુ.

નાની ટેકરી પર બનેલા માનવ મંદિરમાં પ્રવેશો એટલે તુરંત એક સૂચના વાંચવા મળે કે અહીંના અંતેવાસીને પાગલ કે ગાંડા કહીને બોલાવવા નહીં. પ્રવેશ દ્વાર પાસે જ ભક્તિરામ બાપુની બેઠક અહીં ભગવાનની પ્રતિમાઓ રાખવામાં આવી છે પણ માનવ મંદિરની મુલાકાત પછી તમને ચોક્કસ પ્રતીતિ થશે કે માનવ મંદિરમાં પૂજા તો અહીંના અંતેવાસી એવા મનોદિવ્યાંગોની જ થાય છે. હાલમાં અહીં ૩૦ જેટલા મનોદિવ્યાંગો છે આ પાંચ વર્ષમાં એકસો કરતા પણ વધુ મનોદિવ્યાંગો સાજાનરવા રૂડી રાણ્ય જેવા થઇ ઘરે ગયા છે માનવ મંદિરમાં સેવાર્થે લાવવામાં આવતા મનોદિવ્યાંગો માટે ચોક્કસ માનકો છે. કોઇ પરિવાર એમના બુદ્ધિક્ષત ભાઇ ભાંડુની સેવા કરવાને બદલે અહીં દાખલ કરવા ઇચ્છતા હોય તો એવા પરિવારને અહીંથી સાફ શબ્દોમાં જાકારો મળી જાય નિરાધારોને અગ્રતા એમાંય રખડતા ભટકતા મનોદિવ્યાંગોનો એક પરિવાર બની ગયો છે. આ પરિવારના મોભી ભક્તિરામ બાપુ કહે છે અહીં આવતા મનોદિવ્યાંગોની રજિસ્ટરમાં નોંધ કરવામાં આવે છે. જો નામ ન હોય તો નામકરણ થાય જેમકે એક યુવતીને નામ મળ્યું અનામિકા આ રજીસ્ટરમાં વજન સહિતની બાબતોની નોંધ કરવામાં આવે છે. કોઇ પણ મનોવિકલાંગ અહીં આવે એટલે એમની પ્રથમ સારવાર છે ભોજન.. ભક્તિરામ બાપુ કહે છે કે આવી વ્યક્તિને ભરપેટ જમાડો એટલે એમનું અડધુ પાગલપન ચાલ્યું જાય છે. રઝળપાટ દરમિયાન જેવું તેવું જેટલું મળે એટલું ખાતા હોવાથી તેમના શરીરને પડતા કષ્ટની કોઇ સીમા હોતી નથી. એથી જઠરાગ્નિ શાંત થઇ જાય એટલે ગમે તેવા ઉત્પાત મચાવતા અંતેવાસી શાંત થઇ જાય છે.

માનવ મંદિરમાં સારવાર માટે આવતા દરેક અંતેવાસી માટે દૈનિક ક્રમ પણ નિયત કરવામાં આવ્યો છે. સવારે નિત્યક્રિયા બાદ ચા પાણી, નાસ્તો, સ્નાનાદિ ક્રિયા કરાવવામાં આવે છે. પ્રાર્થના- યોગ કરવામાં આવે છે. શબ્દો થકી સરળ લાગતી આ દૈનિક ક્રિયા વાસ્તવમાં બહુ જ અઘરી છે. એક એક અંતેવાસી સાથે બહુ જ પ્રેમપૂર્વક વર્તવું પડે છે. માનવ મંદિરમાં વિશાળ ભોજનાલય બનાવવામાં આવ્યું છે. એમાં અંતેવાસીઓ અને મહેમાનોને એક પંગતે ભોજન પીરસવામાં આવે. વળી અંતેવાસીને પણ ભોજન પ્રત્યેના પોતાના ગમા અણગમાનો પણ ખ્યાલ રાખવામાં આવે છે. ભક્તિરામ બાપુ પ્રત્યેકની મા બની જમાડે છે બપોર બાદ વિવિધ પ્રકારની રમતો પણ રમાડવામાં આવે. અહીં મનોદિવ્યાંગોની સેવા જોઇ તમને સત દેવીદાસ અને અમર માનું સ્મરણ થઇ આવે. પ્રત્યેક અઠવાડિયે તમામ અંતેવાસીઓનું તજજ્ઞ તબીબો દ્વારા પરીક્ષણ કરવામાં આવે તેમની સલાહ મુજબ સારવાર કરવામાં આવે અહીં આવતા તબીબો પણ એક પણ રૂપિયો લીધા વિના નિઃસ્વાર્થભાવે સેવા કરે છે એક રીતે જોઇએ તો અહીં આવતા તમામ અંતેવાસીઓના જીવન પરથી એક આખી નવલકથા લખી શકાય. અહીં રહેતા એક બહેન સરકારી વીમા કંપનીમાં કર્મચારી હતા. તે રોજ અંગ્રેજીમાં એક ચીઠ્ઠી લખે એમાં કરોડો રૂપિયા કોઇ એકાઉન્ટમાં જમા કરી દેવાનું કહે આવી ચીઠ્ઠીનો એક મોટો બંચ ભક્તિરામ બાપુ પાસે છે. એક યુવતી તો એટલા સરસ ગીતો ગાય કે તમને સાંભળતા જ રહેવાનું મન થાય કોઇ મુલાકાતી એમને મળે એટલે કોઇને કોઇ બહાને તમારી સાથે આવવાની વાત કરે એમનો દયનીય ચહેરો જોઇ તમને પણ લાગણી થઇ આવે..

એક પરિવારની કરુણતાની વાત સાંભળી ગમે તેવા પાષાણહદયીની પણ આંખ ભીની થઇ જાય. આ પરિવારની મા અને દીકરી બન્ને બુદ્ધિક્ષત થઇ ગયા. બન્નેની હાલત દયનીય બન્યા બાદ અહીં લાવવામાં આવ્યા. એક દિવસ દીકરીએ મા ને કોઇ વસ્તુ ફટકારી દીધી પોતાની દીકરીએ મારતા કોઇ તેમને કંઇ ન કહે એ માટે માએ પોતાનો ઘાવ છૂપાવી રાખ્યો આમ છતાં એ ઘા ધ્યાને આવતા સારવાર કરવામાં આવી દુનિયાદારીની કોઇ તમા ન હોવા છતાં એક માં ના દીકરી પ્રત્યેનો પ્રેમ તમને અવાચક કરી મૂકે. આ અંતેવાસીઓ સાથે એમના રઝળપાટ દરમિયાન એવી કેટલીય ઘટનાઓ બની છે કે જે સારૂ છે બહાર નથી આવી નહીં તો માનવતા શર્મસાર થઇ જાય.. આ માનવ મંદિર રામભરોસે ચાલે છે લોકોના દાનના કારણે આર્થિક સંકડામણ આવી નથી. અંતેવાસીની સારવાર માટે કોઇ ખામી રાખવામાં આવતી નથી. લોકો સેવા કરવા માટે પણ અહીં આવે છે. ભક્તિરામ બાપુ રામાયણની એક ચોપાઇ કહે છે પરહિત સરીસ ધરમ નાહી ભાઇ, પરપીડા સમ નહીં અધમાહિ આ માનવ મંદિરમાં માનવતાનું સંરક્ષણ અને સંવર્ધન થાય છે. એ ગર્વ લેવા જેવી બાબત છે દુનિયા જેને મનોરોગી સમજી ધુત્કારે છે તેવી વ્યક્તિ પ્રત્યે સંવેદનશીલ અને માનવતા સભર દ્રષ્ટીકોણથી જોવાની જરૂર છે તેવુ માનવ મંદિરની મુલાકાત ૫છી ચોક્કસ લાગે છે…


ગુજરાતના ભાવનગર શહેરની મહિલાઓ ત્રણ પેઢીઓથી કુલી તરીકે કામ કરે છે

ladies coolie in bhavnagar

ladies coolie in bhavnagar

ગુજરાતનું એકમાત્ર ભાવનગર રેલ્વે સ્ટેશન જ એવું છે જ્યા ત્રણ પેઢીઓથી મહિલાઓ કુલી તરીકે કામ કરે છે. કહેવાય છે કે રાજા રજવાડા સમયે મહિલાઓને જીવન જરૂરીયાત ચીજવસ્તુઓ મળી રહે અને પોતાના દમ પર જીવન જીવી શકે તે માટે મહારાજા કુષ્ણકુમારસિંહજીએ મહિલા કુલીઓને બેઝની વ્યવસ્થા કરી આપી હતી. જેના કારણે આજદિન સુધી આ પરંપરા ચાલી આવી છે. સિટીના રેલ્વે સ્ટેશનને કુલી તરીકે કાર્યરત રાખનાર મહિલાઓ ભાવનગરની એક ઓળખ બની ગઇ છે. ભાવનગર રેલ્વે સ્ટેશન પર અંદાજીત તેર જેટલી મહિલાઓ કુલી તરીકે કામ કરી રહી છે. જેમા ઘણી મહિલાઓ એવી પણ છે જેમની પાસે કુલીનું બેઝ છે. આ મહિલાઓ ત્રણ પેઢીઓથી કુલી તરીકે કામ કરી રહી છે તે જોઇને ઘણા મુસાફરો નવાઇ પામે છે. હાલમાં પણ લાખો મુસાફરોના માલ સામાનને મહિલાઓ રેલ્વે પ્લેટફોર્મ પરથી લઇ ઓટો રીક્ષા સુધી પહોચાડે છે. આ ઉપરાંત રેલ્વે સ્ટેશન પર કામ કરતા મહિલા કુલી તરફથી માનવતાના દર્શન પણ જોવા મળે છે કોઈ પરિવાર પાસે કુલીને આપવાના પૈસા પૂરતા ના હોય તે જે પૈસા મજૂરી પેટે આપે તે લઇને ખુશ થાય છે. રેલ્વે સ્ટેશન મહિલા કુલી તરફથી કોઈ વિકલાંગ વ્યક્તિ હોય તો તેમને પણ મદદ કરવામાં આવે છે અને વ્હીલ ચેર મારફત તેમને તેમની જગ્યા સુધી પહોચાડવામાં આવે છે. આ મહિલાઓથી પ્રભાવિત થઇ આનંદીબેન પટેલે તેમની મુલાકાત લીધી હતી.