ATUL N. CHOTAI

a Writer


સીઝનલ ફ્લુ રોગોથી બચવા થોડી સાવચેતી રાખવી જરૂરી છે..

ukalo

ukalo

સીઝનલ ફ્લુ રોગોથી સાવચેત રહેવા માટેનો સહેલો ઉપાય આપવાની સાથે ગુજરાત સરકારની જીલ્લા આરોગ્ય શાખા દ્રારા થોડી સાવચેતી રાખવાની ખાસ અપીલ કરવામાં આવી છે. જેમાં ગરમ પાણી પીવાનો આગ્રહ રાખવો, પાણીમાં નિમક નાખી પાણીના કોગળા કરવા, ગરમ પાણીની વરાળ લેવી, મસાલાવાળી ચા પીવી, હર્બલ અથવા કાળા મરીને ઉકાળી ઉકાળો પીવો જોઈએ. આ ઉકાળો નીચે મુજબ બનાવી શકાય છે.

ઉકાળો બનાવવાની સામગ્રીમાં ગળો-૧૦ ગ્રામ, મરી તીખા-૫ ગ્રામ, ત્રિફળા-૧૦ ગ્રામ, સુંઠ-૫ ગ્રામ, અરડુસીના પાન -૩ નંગ, તુલસી પાન-૧૦ નંગ અને અજમા પાઉડર ૫ ગ્રામ, ઉપરોક્ત સામગ્રીને ૨ લીટર પાણીમાં પલાળી ઉકાળવું અડધો લીટર પાણી જેટલું વધે ત્યાં સુધી ઉકાળવું ત્યારબાદ નીચે મુજબના માત્રામાં ગાળીને ઉકાળો પીવો. પ થી ૧૦ વર્ષના વ્યક્તિએ ૨૦ એમ.એલ, ૧૦ થી ૫૦ વર્ષના વ્યક્તિએ ૪૦ એમ.એલ તથા ૫૦ વર્ષની ઉપરના વ્યક્તિઓએ ૫૦ એમ.એલ. ઉકાળો પીવો જોઈએ.

સીઝનલ ફ્લુથી સાવચેત રહેવા માટે ખાંસી કે છીંક આવે તો મો પર રૂમાલ કે ટીસ્યુ પેપર રાખવું, નાક, મો અને આંખ પર હાથથી સ્પર્શ ન કરવો, વારંવાર સાબુથી હાથ ધોવા (૨૦ સેકન્ડ સુધી) અથવા આલ્કોહોલ યુક્ત હેન્ડવોશ થી હાથ ધોવા, નાક અને મો ને ઢાંકતો માસ્ક કે બુકાની પહેરવી, હસ્તધૂનન કે અન્ય શારીરિક સંપર્ક ટાળવો અને થાય તો હાથ ધોવા, જ્યાં ભીડ હોય ત્યાં જવાનું ટાળવું. દા.ત. શોપિંગ મોલ, થીયેટર વિગેરે… માંદા વ્યક્તિના સંપર્કમાં આવવાનું ટાળવું, બીમાર હોય તો ઘરમાં જ રહેવું, સાર્વજનિક જગ્યા જેવી કે નળ, ઘરનો દરવાજો, કોમ્યુટર માઉસ કે કિ બોર્ડ વગેરે વાપર્યા પછી સાબુથી હાથ ધોવા, તંદુરસ્ત જીવન જીવવું જેવું કે પુરતો આરામ, સાત્વિક આહાર, પાણી વધારે પીવું, કસરત કરવી, તણાવમુક્ત રહેવું, પાંચ વર્ષથી નાના બાળકો, સગર્ભા સ્ત્રી, ૬૦ વર્ષથી ઉપરના વ્યક્તિઓ, રોગ પ્રતિકારક શક્તિ ઓછી હોય, લાંબી બીમારીથી પીડાતા વ્યક્તિ, આ ઉપરાંત દમ, શ્વવસનતંત્રના રોગો, ડાયાબિટીસ, હદય રોગ, કીડની, રક્તવિકાર, મગજ અને મજ્જાતંતુના રોગીઓ તેમજ એચ.આઈ.વી ના દર્દીઓને આ રોગ જોખમી પુરવાર થઈ શકે છે. જેથી સીઝનલ ફ્લુ રોગોથી સાવચેત રહેવા અને તાત્કાલિક સારવાર લેવા જિલ્લા આરોગ્ય અધિકારીશ્રી ની યાદીમાં જણાવાયું છે.  people care by seasonal flu advice and ayurvedic treatment by district health officer gujarat

Advertisements


રાજકોટની હોસ્પિટલ દર મહિને હાથથી ૬ હજાર જેટલા સેનિટરી પેડ બનાવે છે

demo picture

demo picture

તાજેતરમાં અક્ષય ખન્ના અભિનિત પેડમેન ફિલ્મે સમાજમાં ખાસ્સી ચર્ચા જગાવી છે. સ્ત્રીઓને માસિક ધર્મ સાથેની પ્રમાણમાં ઓછી ઉજાગર થતા વિષયવસ્તુ પર બનેલી આ ફિલ્મથી સમાજમાં જાગૃતતા આવતી હોવાનો સૂર ઉઠી રહ્યો છે. પરંતુ રાજકોટની ઝનાના હોસ્પિટલમાં વર્ષોથી મહિલા દર્દીઓ માટે સેનિટરી પેડ નર્સિંગ સ્ટાફના કર્મચારીઓ દ્વારા જાતે બનાવવામાં આવે છે. તે પણ કોઈપણ જાતની પ્રસિધ્ધિની ખેવના વગર…

સંદેશ દૈનિકમાં આવેલા સમાચાર મુજબ જૂનાગઢના નવાબ રસુલખાન બાબી દ્વારા આજથી આશરે ૧૩૦ વર્ષ પહેલા રાજકોટમાં ઝનાના હોસ્પિટલનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું હતું. જેમાં તબીબો દ્વારા દરરોજ અંદાજે રપ જેટલી પ્રસૂતિ ગરીબ મહિલાઓને નિઃશુલ્ક કરાવી આપવામાં આવે છે. પ્રસૂતા તેમજ વોર્ડમાં જુદી જુદી ગાયનેકને લગતી બીમારીથી દાખલ દર્દીઓ માટે કુલ મળી દરરોજ ર૦૦ અને મહિને આશરે ૬ હજાર જેટલા સેનિટરી પેડની અહીંયા જરુર પડે છે. નોંધનીય છે કે વર્ષ ર૦૧૭ ની સાલમાં આ હોસ્પિટલમાં ૭ર૦૦ ડિલિવરી કરાવવામાં આવી હતી.

હેડ ઓફ ધી ડિપાર્ટમેન્ટ ડો. કમલ ગોસ્વામીએ જણાવ્યું હતું કે આ પેડ બહારથી ખરીદવામાં નથી આવતા કે કોઈ સંસ્થા પાસે માંગવામાં પણ નથી આવતા. પરંતુ કોટનના કપડામાંથી ર્નિંસગ તેમજ અન્ય મહિલા સ્ટાફ જરૃરિયાત પ્રમાણે જાતે જ દર્દીઓ માટે પેડ બનાવી આપે છે. આ પેડ સ્ટરીલાઈઝડ જંતુરહિત કર્યા બાદ વપરાશમાં લેવામાં આવે છે. માસિક ધર્મના દિવસોમાં પેડનો ઉપયોગ કરવાની જાણકારી શહેરની શિક્ષિત જ નહીં, આસપાસની ગ્રામીણ મહિલાઓમાં પણ છે. પરિણામે આજદિન સુધી પિરિયેડ્ઝ દરમિયાન ગંદા કપડાંથી કોઈ પ્રકારનું ઈન્ફેક્શન લાગ્યું હોવાના કેસ નોંધાયા નથી.. sanitary pad napkins man manufacturers india.low cost sanitary pad making manufacture sanitary pads by zanana civil hospital rajkot government of gujarat medical doctor treatment medicine health ladies women period time Low cost machines for making Low cost sanitary napkins sanitary pad distribution in government hospital


ઈમરજન્સીમાં ડોકટરી મદદ મળે તે પહેલાં ફર્સ્ટ રિસ્પોન્ડર નો રોલ અતિ મહત્વનો હોય છે..

first aid box

first aid box

:: સંકલન ::
રાજકુમાર સાપરા
પ્રાદેશીક માહિતી કચેરી,
જયુબેલી બાગની અંદર,
રાજકોટ – ૩૬૦ ૦૦૧

કોઈ વ્યક્તિને અચાનક હદયરોગનો હુમલો આવે તો તમે શું કરો..?? દવા આપશો..?? ડોક્ટરને બોલાવશો કે એમ્બ્યુલન્સ બોલાવશો..?? અને ત્યાં સુધી આપણે માત્ર સાંત્વના કે પ્રાર્થના જ કરી શકીએ..?? અને શ્વાસોશ્વાસ બંધ થઈ જાય તો દર્દી મૃત્યુ પામેલ છે તેમ માની લેવું..?? નાં… દર્દીના ધબકારા બંધ થઈ જાય કે શ્વાસ લેતો બંધ થઈ જાય તો પણ તેને સજીવન કરી શકાય છે. આ માટે સૌ પ્રથમ ૧૦૮ એમ્બુલન્સને કોલ કરો અને દર્દી ને સી. પી. આર આપવાનું શરુ કરો. હવે સી. પી. આર એટલે કે કાર્ડિયો પરમનરી રીસસીટેશન એવી પ્રક્રિયા છે જેના થકી હદય પર સ્ટ્રોક મારવાથી હદયની સામાન્ય કામગીરી બ્લડ સર્ક્યુલેશન કૃત્રિમ રીતે કરી શકાય છે. હા.. તેના માટે વ્યવસ્થિત ટ્રેનીંગ લેવી જરૂરી છે તેમ રાજકોટ ખાતે ફર્સ્ટ રિસ્પોન્ડર એટલે કે પ્રાથમિક મદદગારની ટ્રેનીગ આપવા માટે આવેલા ડો. જસવંત મકવાણા જણાવે છે.

ગુજરાત સરકાર તેમજ ૧૦૮ ઈમરજન્સી સર્વિસ સાથે ટાઈઅપ દ્વારા વિવિધ વિભાગના કર્મચારીઓને સોસિયલ રીસ્પ્નોન્સીબીલીટીના ભાગરૂપે કોર્પોરેટ તેમજ સરકારી વિભાગોમાં ફર્સ્ટ રિસ્પોન્ડર અને સી.પી. આર. ની એક દિવસીય ટ્રેનીંગ આપવામાં આવી હતી. માત્ર સી. પી. આર જ નહી પરંતુ કોઈ અકસ્માત થાય ત્યારે પણ ૧૦૮ એમ્બ્યુલન્સ આવે તે પહેલા આપણે એવું તે શું કરી શકીએ કે વિકટીમને એટલેકે દર્દીને પ્રાથમિક સારવાર આપી શકીએ અથવા તેમની તકલીફમાં ઘટાડો કરી શકીએ..??  સમગ્ર વિશ્વમાં પ્રથમ મદદગાર એટલે કે ફર્સ્ટ રિસ્પોન્ડરની ખાસ તાલીમ આપવામાં આવે છે જેના થકી અનેક લોકોને નવજીવન મળ્યું છે. પ્રાથમિક સારવાર આપવાની ચોક્કસ પદ્ધતિ હોય છે જો યોગ્ય રીતે ના આપવામાં આવે તો તેમની તકલીફ અથવા આજીવન નુકશાન રહી જાય છે તેમજ પ્રાથમિક સારવાર આપનારને પણ નુકશાન થવાની સંભાવના રહેતી હોવાનું ડો. મકવાણા જણાવે છે.

ફર્સ્ટ રિસ્પોન્ડરની ટ્રેનીગ આપતા સહાધ્યાયી ડો. ઈરફાન વોરા જણાવે છે કે વિદેશમાં પ્રથમ મદદગાર તરીકેની ટ્રેનીંગ કોમન છે. લોકોની જિંદગી મહામૂલી છે ત્યારે કોઈ પણ ઈમરજન્સીમાં યોગ્ય મદદ મળી રહે તે અતિ મહત્વનું છે તેમજ પ્રાથમિક સારવાર દરમ્યાન શું કરવા કરતા શું ના કરવું તે અતિ મહત્વનું હોય છે અને આપણા દેશમાં સાંભળેલ જ્ઞાનના આધારે પ્રાથમિક સારવાર આપવામાં આવે છે. જે ક્યારેક ગંભીર રૂપ ધારણ કરે છે. અકસ્માત અને એમ્બ્યુલન્સ આવે કે ડોક્ટરની મદદ મળે તે પહેલાનો ૧૦ મિનીટનો સમય અતિ મહત્વનો પ્લેટીનમ સમય હોય છે. જો આ સમય દરમ્યાન હતભાગીને સાચવી લેવામાં આવે તો તેમને જીવતદાન મળી શકે છે. માત્ર હાર્ટ એટેક જ નહિ પરંતુ, પેરાલીસીસનો હુમલો, ગંભીર રોડ અકસ્માત, દાઝી જવું, શ્વાસ ચડવો, ચક્કર આવવા, ગળામાં ખોરાક ફસાઈ જવો જેવી ઈમરજન્સીમાં તાલીમ મેળવેલ પ્રથમ મદદગાર આસાનીથી દર્દીને રાહત આપી શકે છે અને કેટલાક કિસ્સામાં મૃત્યુમાંથીપણ બચાવી શકાય છે.

પ્રાથમિક સારવાર આપતા પહેલા જરૂરી સજ્જતા…

ઇન્ફેકશન ના લાગે તે માટે હેન્ડ ગ્લોવ્ઝ, માસ્ક જરૂરી, જો ના હોય તો પ્લાસ્ટિકની બેગ અને રૂમાલ અથવા દુપટ્ટાનો છેડો જગ્યા સલામત છે કે નહી તે ચેક કરી લેવું સભાન છે કે મૂર્છિત અવસ્થામાં તે જાણવું મૂર્છિત અવસ્થામાં હોય તો શ્વાસ ચાલી રહ્યા છે કે નહી તે જોવું તેને શું તકલીફ થઈ રહી છે તે ખાસ જાણવું.

ઈમરજન્સીમાં શું પ્રાથમિક સારવાર આપી શકાય..??

મૂર્છિત અવસ્થામાં હોય તો માથું ઉપર તરફ તેમજ હડપચી ઉંચી કરી શ્વાસ લેવાનો રસ્તો (એર-વે) ખુલ્લો કરવો શ્વાસ ચડ્યો હોય ત્યારે પંપ આપવો તેમજ જૂની દવા આપવી, કપડા ઢીલા કરી નાખવા તેમજ બારી બારણાં ખોલી નાખવા ગળામાં કઈ ફસાઈ જાય ત્યારે પાછળથી પકડી પેટના ભાગે બંને હાથે આલિંગન કરી મુઠી દ્વારા ઉપરના ભાગે ધક્કો મારવો. નાના બાળકની પીઠ થપથપાવી નાકમાંથી લોહી નીકળે તો મોઢેથી શ્વાસ લેવડાવી નાક પર કપડું દબાવી દેવું મધમાખી કરડે ત્યારે ઇન્ફેકશન દેખાય તો તુરંત હોસ્પિટલ ખસેડવા   છાતીમાં દુ:ખાવો ઉપડે ત્યારે દર્દીને હલન ચલન કરવા ના દેવું તેમજ પેઈન કિલર કે ઈનો ના પાવુ પરંતુ તુરંત જ દવાખાને મોકલી આપવાં ♦  ખેચ કે વાય આવે ત્યારે આજુબાજુ ની વસ્તુ દુર કરી માથા નીચે ટેકો મુકવો, દર્દીને રોકવા કે દબાવવું નહી ઇજા થાય ત્યારે લોહી નીકળતા ભાગ પર સીધું દબાણ આપી લુગડું દબાવી દેવું એકબાજુ ખસેડતા સ્પાઈન કંટ્રોલમાં રહે તે રીતે માથું પકડી સપાટ વસ્તુ અથવા સ્ટ્રેચર લઈ ખસેડવા સ્ટેબિંગ થાય તે સંજોગોમાં શરીરનો કોઈ ભાગ બહાર આવી જાય તો તે ભાગને તેમજ રહેવા દઈ ભીના કપડાથી ઢાંકી દેવો કોઈ ધારદાર વસ્તુ શરીરમાં ફસાઈ જાય તો બહાર કાઢવી નહી પરંતુ તે તેજ સ્થિતિમાં રહે અને હલન ચલન નો થાય તેમ કપડાથી બાંધી દેવી અકસ્માતમાં શરીરનો કોઈ ભાગ છૂટો પડી જાય ત્યારે તે ભાગને કપડાથી ઢાંકી પ્લાસ્ટીકની બેગમાં મૂકી દેવો તેમજ તે બેગને અન્ય બેગમાં બરફ વચ્ચે રાખી દેવી બોન, જોઈન્ટ કે મસલ ઇન્જરીમાં ફ્રેકચર છે તેમ માની ડોક્ટરનો સંપર્ક કરવો ઇન્જરીમાં હાથ કે પગ નોર્મલ મૂવમેન્ટ નો કરી શકતો હોય ત્યારે જાડા પુંઠાથી બાંધી દેવો દાઝી ગયેલ વ્યક્તિને જે તે જગ્યા પર પાણી રેડવું, મલાઈ કે માખણ ના લગાડવું

કોઇપણ સંજોગોમાં આટલું ન કરવું જોઈએ…

બેભાન (મૂર્છિત) થયેલ વ્યક્તિને ક્યારેય મો ખોલી પાણી નો પીવડાવવું નાકમાં કોઈ વસ્તુ ફસાઈ જાય ત્યારે આંગળી કે ચીપિયાથી વસ્તુ બહાર કાઢવા પ્રયત્ન નો કરવો છાતીમાં દુ:ખાવો થાય ત્યારે પેઈન કિલર, સોડા કે ઈનો નો પીવડાવવો ખેચ કે વાય આવે ત્યારે ડુંગળી કે ચપ્પલ નો સુંઘાડવું ઘાયલ વ્યક્તિને હાથ પગ પકડી ટીંગાટોળી કરી ઉપાડવા નહી તીક્ષ્ણ વસ્તુ શરીરમાં ઘુસી જાય ત્યારે બહાર કાઢવી નહી દાઝી ગયેલ ભાગ પર ફોડલા થાય તેને જાતે ફોડવા નહી ♦  બળી ગયેલ ભાગ પર મલાઈ માખણ જેવા પદાર્થ નો લગાડવા સાપ કરડે ત્યારે તે ભાગમાં ચેકો મારવો નહી તેમજ ભીસીને બાંધી દેવો નહી મધમાખી કરડે ત્યારે સોય જેવો ભાગ જાતે કાઢવો નહી.

સી. પી. આર કેમ આપવું…??

હદય રોગનો હુમલો થાય તે સંજોગોમાં જો હદય બંધ પડી જાય તેમજ શ્વાસોશ્વાસ બંધ થઈ જાય તે સંજોગોમાં સી.પી.આર. દ્વારા કૃત્રિમ રીતે હદયને પુનઃ ધબકતું કરી શકાય છે. દર્દીને સપાટ જગ્યા પર સુવડાવી છાતી પર બે નીપલ વચ્ચેના ભાગ પર બંને હાથ અંકોડા ભેરવી હથેળી દબાવી સાયકલ મુજબ પ્રેસ કરવાનું. ૩૦-૩૦ ના સ્ટ્રોક પાંચ સાયકલમાં કરવા. પાંચ સાયકલના અંતે ગળા પાસે ધમની ચેક કરવી. જ્યાં સુધી ધબકાર શરુ નો થાય અને ફેફસા ધબકતા નો થાય ત્યાં સુધી આ પ્રક્રિયા ચાલુ રાખવી. જો આસપાસમાં એ.ડી.આર. મશીન હોય તો તેનો ઉપયોગ કરી શકાય.

ગંભીર અકસ્માત સમયે કેટલીક તકેદારી રાખવામાં આવે તો દર્દીની સ્થિતિ ગંભીર થતી અટકાવી શકાય છે કે વ્યક્તિની જાન બચાવી શકાય છે. ગુજરાત સરકાર દ્વારા વધુને વધુ લોકો પ્રથમ મદદગારની ટ્રેનીગ લે તેવો અભિગમ ચલાવવામાં આવી રહ્યો છે ત્યારે ફર્સ્ટ રિસ્પોન્ડરની ટ્રેનીંગ દરેક પ્રબુદ્ધ નાગરિક લે અને સંકટ સમયે અન્યની જાન બચાવવા મદદ રૂપ બને તે જરૂરી છે. ઈમરજન્સી સર્વિસ આપતી ૧૦૮ એમ્બ્યુલન્સ દ્વારા દર્દીને સારવાર મળે તે પહેલા પ્રથમ મદદગારનો રોલ અતી મહત્વનો છે તેમ ટ્રેનીગ આપતા ડોક્ટર્સનું માનવું છે.


contact sirajbhai for making the software as per customer choice..

Siraj Vadsaria - Keshod

Siraj Vadsaria – Keshod

Sirajbhai Vadsariya is from small village situated near keshod of Jungadh district. He is engaged in computer related work and having his own computer traning centre in keshod since 2003.

He provides computer training as per the rules and regulations of gujarat government. He also provides very useful, regular and personal training to the students and employers which is very useful for them in there studies and as well as in there carrier making decision. He got honour and award from collector in 2003 for his computer training center.

sirajbhai is also having knowledge of ayurvedic medicines and he shares his knowledge with us. According to shri sirajbhai ayurvedic medicines can cure the disease like Diabetes, Cancer and many other incurable disease. sirajbhai also knows about medicines for good cultivation and agriculture.

sirajbhai has made very useful softwares related to Driving License, Online examinations, Accounting School, Colleges, Petrol pumps, Doctors and Hospitals. sirajbhai is well known as Raj Sir and for any queries related to software and Ayurvedic medicines or Agriculture you can contact him between morning 10 : 00 am to evening 06:00 pm at the address Sirajbhai Vadsariya, Raj Computer, J. D. Complex, Near Raj Cinema, Keshod – 362 220, (District -Junagadh) Mobile Number : 99240 23504 and email : sirajkeshod@gmail.com


સ્વસ્થ અને નિરોગી જીવન જીવવા માટે આપણે આરોગ્યના સિદ્ધાંતોને અનુસરવા જોઈએ

– પી.એમ.પરમાર

નિરોગી રહેવા આપણા વડીલોએ, અનુભવીઓએ બહુ સુંદર સુંદર જોડકણાં આપણને આપ્યાં છે એ વાંચી અમલ કરી નિરોગી બની સૌ સુખી થઈએ એવી અભ્યર્થના પેહલું સુખ તે જાતે નર્યા આ કહેવતની બધાને ખબર તો છે પણ શરીર સાચવવા બધા બેખબર રહે છે. શરીરમ્ આદ્યમ ખલુ ધર્મ સાધનમ્ આપણું શરીર જ ધર્મ સાધનાનું શ્રેષ્ઠ સાધન છે એવું શાસ્ત્રોમાં પણ કહ્યું છે પણ માને કોણ..?? ધર્મ હવે ધંધો થઈ ગયો છે ને ધંધામાં ધર્મ રહ્યો નથી. કોઈ ગોળાના ઢેફા ઉપર કીડીઓ આક્રમણ કરે એ રીતે જાહેર માર્ગો ઉપર પૂરી પકોડીની લારી ઉપર સ્વાદના રસિયા તૂટી પડે છે અને કમળાના રોગને જાહેર આમંત્રણ આપી દે છે. ધ્રુમપાન જીવલેણ છે એવું જાણવા છતાં એય ટેસથી કસ મારતા આજના યુવાનો કેન્સરને નોતરી આખાય પરિવારનું સુખ કેન્સલ કરી દે છે અને માવતરનું જીવન જીવલેણ કરી નાખે છે. મા બાપ ભલે મરે. આપણે જલસો કરો ને.. જાહેર સ્થળોએ પ્લાસ્ટિકમાં મસાલો ચોળતા માણસોને ક્યાં થૂંકવું એનું પણ ભાન નથી. મસાલા ખાઈ ખાઈ બેભાન થઈ જતા વ્યસનીઓને જોયા પછી પણ આવાઓને ભાન નથી આવતું. વિશ્વમાં ૫૦ % મૃત્યુનું કારણ તમાકુ છે. હવે તો જાગો..!!

પાણીપુરી, પિત્ઝા, બર્ગર, ચવાણું, ભજિયાં, ભાજીપાઉ, વડાપાઉ, દાબેલી એવા અસંખ્ય બહારના ગંદકીથી ભરપુર નાસ્તા કરી કરી બધા દવાખાનાના રસ્તે નાસતા થઈ ગયા છે. શું ખાવું શું ન ખાવું એ માટે શું ટયૂશન વર્ગો ખોલવા પડશે કે..?? તીવ્ર હરિફાઈના યુગમાં માણસ જીવવાનું જ ભૂલી ગયો છે. એ કસરત કરતો નથી, ચોખ્ખાં ઘી દૂધ પચાવી શક્તો નથી, હાથમાંથી પલભર પણ મોબાઈલ નીચે મૂક્તો નથી, રાત્રે ટીવી છોડતો નથી, પૂરતું ઉંઘતો નથી, શાંતિથી જમતો નથી, સારાં પુસ્તકો વાંચતો નથી. પડોશીને ઓળખતો નથી, ભગવાનમાં માનતો નથી અને પછી બૂમો પાડયા કરે છે. આ મારી સાથે જ આવું કેમ થાય છે..?? એ ભૂલી જાય છે કે કરેલાં તો અહીંને અહીં જ ભોગવવાં પડે છે…

ચોમાસામાં જ શરીરને વધુ સાચવવું પડે છે એટલે જ આ ઋતુમાં ઉપવાસનું મહત્ત્વ ચાર ગણુ વધી જાય છે. ફળાહાર જરૃરી બની જાય છે પણ એક ગુટખાના પાંચ રૃપિયા ખર્ચી કાઢનારને સફરજન બહુ મોંઘાં પડે છે. સ્વચ્છતા, ખાનપાન, શુદ્ધતા, પવિત્રતા, ધ્યાન, આહારવિહાર વિવેક જ બચાવી શકે છે. નિયમ કરો આજથી જ બધા જંક ફૂડ બંધ. શાબાશ. સદા નિરોગી રહો. નિરોગી રહેવા આપણા વડીલોએ, અનુભવીઓએ બહુ સુંદર સુંદર જોડકણાં આપણને આપ્યાં છે એ વાંચી અમલ કરી નિરોગી બની સૌ સુખી થઈએ એવી અભ્યર્થના. સર્વે અહીં સુખી થાઓ સૌ નિરોગી બની રહો, સર્વે કલ્યાણને પામો, કોઇ દુઃખના પામશો. આરોગ્યને લગતાં પ્રસિદ્ધ જોડકાં વાંચો અને અમલ પણ કરો

(૧) રાતે વહેલા જે સૂઈ, વહેલા ઊઠે વીર, બળ બુદ્ધિને ધન વધે,સુખમાં રહે શરીર.
(૨) પાંચે ઉઠો, નવે શિરાવો, પાંચે વાળુ, નવે સૂવો, બસ આટલું રોજ કરો, ને પછી સો વર્ષ જીવો.
(૩) બાજરીના રોટલા, મૂળા, ડુંગળી લસણ જે ખાય, ઘરડા ઘરડા ય જોને, જવાન જવાન થઈ જાય.
(૪) ભોય પથારી જે કરે. લોઢી ઢેબર ખાય, તુંબે પાણી જે પીએ, તે ઘર વૈદ્ય ન જાય.
(૫) મગ કહે હું લીલો દાણો, મારા માથે ચાંદુ, જો બે મહિના ખાય, તો માણસ ઊઠાઠું માંદુ.
(૬) ગળો, ગોખરૃને આમળાં, સાકર ઘી થી ખાય. વૃદ્ધપણું વ્યાપે નહિ, રોગ સમૂળા જાય.
(૭) ખાંડ, મીઠું ને સોડા, સફેદ ઝેર કહેવાય, વિવેકથી ખાજે, નહીંતર ના કહેવાય ના સહેવાય.
(૮) ઓકી દાતણ જે કરે, નરણા હરડે ખાય, દૂધે વાળું જે કરે, તે ઘેર વૈદ્ય ન જાય.
(૯) સવારે પાણી, બપોરે છાશ, રાત્રે પીઓ દૂધ, વહેલા સૂઈ, વહેલા જાગો, ના રહે કોઈ દુઃખ.
(૧૦) ચા, કોફી, કોકો, પડાવે બહુ પોકો, સમજીને રોકો ને જરૃર પડે તો ટોકો.
(૧૧) પૈર ગરમ, પેટ નરમ ઔર સરકો રાખો ઠંડા, અગર દાકતર બાબુ આએ, તો ઉસકો મારા ડંડા.
(૧૨) યાદ રાખજો એક નાની અમથી વાત, ચાવીને ખૂબ ખાજો, હોતા નથી પેટમાં દાંત.
(૧૩) કૂણી કૂણી કાકડીને ભાદરવાની છાશ, તાવ સંદેશો મોકલે, આજ આવું કે કાલ..??
(૧૪) મૂળા, મોગરી, ગાજર, ડુંગળીને ખાધું દહીં, રાત રાત ઉજાગરો કરો પછી ઉંઘવાનું નહીં.
(૧૫) હરદિન પા શેર ડુંગરી, પાશેર ઘીની સાથ, સૈવન કરો જો સવારમાં, પુષ્ટિ પામે ઘાત.
(૧૬) સર્વ રોગોના કષ્ટોમાં ઉત્તમ ઔષધ ઉપવાસ, જેનું પેટ નથી સાફ, પછી આપે બહુ ત્રાસ.
(૧૭) જમણા સ્વરમાં ભોજન- ને ડાબા સ્વરમાં પાણી, ડાબો જમણો બંને સાથે, બંધ ભોજનને પાણી.
(૧૮) હજાર કામ મૂકીને જમવું ને લાખ કામ મૂકી સૂવું, કરોડ કામને પડતાં મૂકી હાજતને જઈને રહેવું.,,
(ગુજરાત સમાચાર માંથી સાભાર)


યોગ ક્રાંતિ આવી રહી છે…

– ડૉ. એચ. આર. નગેન્દ્ર

યોગે હંમેશા લોકોનું ધ્યાન આકર્ષિત કર્યું છે અને તેમાંય છેલ્લા ત્રણ વર્ષથી યોગ અંગેની લોક જાગૃતિમાં અસામાન્ય પરિવર્તન આવ્યું છે. પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ કરેલી અપીલ બાદ સંયુક્ત રાષ્ટ્રએ ૨૧ મી જૂનના દિવસને આંતરરાષ્ટ્રીય યોગ દિવસ જાહેર કરતા તેને સાર્વત્રિક આવકાર સાંપડ્યો હતો અને યોગને પ્રમોટ કરવા માટે ૧૮૭ દેશોએ તેને પ્રાયોજિત કરતા વિશ્વભરમાં કરોડો લોકોના જીવનનો બદલાવ આવ્યો છે. આ સાથે ભારતે આ અર્વાચીન પદ્ધતિમાં સમગ્ર વિશ્વને સહભાગી બનાવ્યું છે અને વિશ્વના મોટા ભાગના દેશો સંસ્કૃતિ, ધર્મ, રાષ્ટ્રીયતા કે ભાષાના બંધનને એક તરફ રાખીને ભારતના મૂળ સંદેશ તરફ આકર્ષાયા છે જે છે વિવિધતામાં એકતા..

આંતરરાષ્ટ્રીય યોગ દિવસે વિશ્વના કરોડો લોકોને અભૂતપૂર્વ રીતે એકત્રિત કર્યા છે જેનાથી વિશ્વમાં પ્રેમ, શાંતિ અને સદભાવનો પ્રારંભ થયો છે. પશ્ચિમમાં યોગને શારીરિક ક્ષમતા અને દૃઢતા વધારવા માટેની જરૂરી બાબત માનવામાં આવે છે પરંતુ યોગનો મૂળ અર્થ છે જોડાવું જેનાથી મગજ, શરીર અને આત્મામાં એકતાનો અને ચેતનાનો ભાવ પેદા થાય છે. વિજ્ઞાનમાં ભગવાનના સુક્ષ્મ અંશ સહિત ભૌતિક વિજ્ઞાનના આધુનિક સંશોધનમાં તેની મર્યાદા અનુભવાવા લાગી છે અને પરંપરાગત માળખાની ઉપર વિચારણાનો પ્રારંભ થઈ ગયો છે.

યોગએ વિજ્ઞાનથી આગળ વધીને માનવીય કદના પાંચ પડ અંગે સંશોધન કરવાની દિશા ચીંધી છે. વૈજ્ઞાનિક ઢબે વિચારવું તે ભારતની જૂની પ્રણાલિ રહી છે. વેદો જ્ઞાનના આદિકાળના સ્ત્રોત છે અને યોગા પણ તેમાંથી અપવાદ નથી જેનું મૂળ વેદોમાં રહેલું છે. યોગ જનાના, ભક્તિ, રાજા અને કર્મ યોગ એમ આ ચાર પ્રવાહો બૌદ્ધિક, ભાવના, સંકલ્પશક્તિ અને કાર્યના ક્ષેત્રે સક્રિય બનીને વ્યક્તિત્વનો વિકાસ કરે છે તથા તમામ માટે એક સંદેશ છે તેમ સ્વામી કુવાલયાનંદાએ દાયકાઓ અગાઉ કહ્યું હતું અને તેઓ યોગમાં છેક ૧૯૪૦ માં વૈજ્ઞાનિક સંશોધનના પ્રણેતા હતા. ૧૯૭૩ માં યોગી સત્યમૂર્તિ પર પ્રકાશિત એક અભ્યાસમાં નોંધવામાં આવ્યું છે કે હૃદયની વીજળિક કાર્યવાહીને તેઓ નવ કલાક સુધી રોકી રાખવા માટે સ્વયં શક્તિમાન હતા અને તેઓ તેને તરત જ ફરીથી સામાન્ય રાહે સક્રિય પણ કરી દેતા હતા.

એક અન્ય અભ્યાસ મુજબ બુદ્ધિષ્ટ મેડિટેશન પદ્ધતિ કરનારા (બેન્સન, એટ અલ, ૧૯૮૨) તેમના શરીરનું તાપમાન ૧૫ ડિગ્રી સુધી વધારી શકતા હતા. શરીરને બળવાન બનાવી દેવાના પરિમાણ અંગેના મહર્ષિ મહેશ યોગીના યોગદાનને ટ્રાન્સેન્ડેટલ મેડિટેશન એ સમગ્ર વિશ્વ સમક્ષ રજૂ કર્યું હતું. ડાયાબીટીશ, કેન્સર, હૃદયરોગ વગેરે જેવી સમસ્યાઓ સામેની આધુનિક મેડીસીન સાથે યોગે પૂરક ઉપચાર છે કેમ કે શરીરના જિનેટિક, મજ્જાતંતુ, માનસિક અવયવોને સમજવામાં યોગએ પ્રભાવશાળી પરિણામ આપ્યા છે.

આ પ્રકારના સંશોધન બેંગલોરની એસ વ્યાસા યોગ યુનિવર્સિટીએ હાથ ધર્યા છે જે માત્ર યોગ અંગેના સંશોધન માટેની વિશ્વની એક માત્ર યુનિવર્સિટી છે. આપણા પ્રધાનમંત્રીનો આભાર માનવો જોઇએ કે તેમણે યોગને માત્ર એક દિવસની ઉજવણી પૂરતું મર્યાદિત નહીં રાખીને એન.સી.ટી.ઈ., એન.સી.ઇ.આર.ટી દ્વારા તેને પ્રાથમિક, માધ્યમિક અને ઉચ્ચ માધ્યમિક સ્તરે શૈક્ષણિક સિસ્ટમમાં પણ તેનો સમાવેશ કર્યો છે. યુજીસી પણ તેમાં પાછળ નથી અને તેણે યોગને ઉચ્ચ શૈક્ષણિક સિસ્ટમમાં દાખલ કરીને આ માટે સંશોધન કરી શકે તેવા શિક્ષકો તૈયાર કર્યા છે જેનો તમામને લાભ મળી રહે. (લેખક બેંગલોરની એસ વ્યાસા ડીમ્ડ યુનિવર્સિટીના ચાન્સેલર છે. તેઓ માસિક મેગેઝિન યોગ સુધાના એડિટર છે. લેખમાં રજૂ કરાયેલા અભિપ્રાય લેખકના અંગત અભિપ્રાય છે. આ લેખ પ્રેસ ઈન્ફોર્મેશન બ્યુરો – બેંગલોરનું યોગદાન છે)


ચાલો ભીનો કચરો ઓછો કરીને આપણા સરકારી તંત્રને મદદરૂપ થઇએ

– મુકેશ પંડ્યા

આપણી સરકારે હાલમાં સ્વચ્છતા અભિયાન હેઠળ સૂકો કચરો અને ભીનો કચરો અલગ જમા કરવા માટેની ઝુંબેશને વેગ આપ્યો છે. હોર્ડિંગ્સ, વર્તમાનપત્રો અને ટી.વી.માં આ બાબતે જોરશોરથી જાહેરાતો થઇ રહી છે. એવું નથી કે આવો પ્રયાસ પહેલી વાર થયો છે. થોડાં વર્ષો પૂર્વે બે અલગ જાતના કચરા માટે અલગ ડબ્બા મુક્યા હતા જેમાંથી અમુક તો ચોરાઇ પણ ગયા હશે. અત્યારે એક કચરા માટે વાદળી રંગ અને બીજી જાતના કચરા માટે લીલો રંગ એવા ડબ્બાની જાહેરાત થઇ રહી છે. ખુલ્લામાં મુકાતા આ ડબ્બા પર વરસાદ આવે એટલે સૂકો કચરો પણ ભીનો થઇ જાય એવી સ્થિતિ સર્જાય છે. આવા સંજોગોમાં સ્વચ્છતા જાળવવા એક નાગરિક તરીકે આપણે શું કરી શકીએ…?? હકીકતમાં ઘરની અંદર સૂકો કચરો ઓછો અને ભીનો કચરો વધુ થતો હોય છે કારણ કે ઘરમાં રસોઇ થતી હોય છે. આ રોજેરોજ થતી રસોઇ અને ભોજનના નિયમો જો સહેજ બદલવામાં આવે તો ભીના કચરાનું વિસર્જન આપણે ખુદ જ કરી શકીએ એમ છીએ.

(૧) સૌ પ્રથમ તો સવારના પહોરમાં આપણે ચા બનાવીએ છીએ. ચાના વધેલા કૂચાથી જ ભીના કચરાની શરૂઆત થાય છે. સવારે બનાવેલી ચાના કૂચાને સલામત જગ્યાએ ઢાંકીને રાખી શકીએ તો બપોરની ચામાં થોડીક જ નવી ભૂકી નાખવી પડે અને ચા તૈયાર થઇ જાય. આમ કરવાથી ચાની પણ બચત થશે અને ભીનો કચરો એટલો ઓછો જમા થશે. હવે આ વધેલી ચા ને બરાબર સૂકવી નાખીને તમારી બાલ્કનીમાં ઉગાડેલા છોડના કૂંડાઓમાં નાખીને તમે છોડ માટે ઉત્તમ ખાતર તૈયાર કરી શકો અથવા સોસાયટીમાં ઉગાડેલા છોડમાં પણ સોસાયટી સાથે નક્કી કરીને પધરાવી શકો. વધેલી ચાની ભૂકીને પાણીથી ધોઇને સૂકવી નાખવાથી ગળપણનું તત્ત્વ ધોવાઇ જાય છે અને કીડીઓ થતી નથી.

(૨) જમતી વખતે દાળ શાકમાં અમુક મસાલા એવા હોય છે જે ભોજનનો સ્વાદ તો વધારે છે પણ આપણે ખાતા નથી અથવા ખાઇ શકતા નથી જેમકે મરચાંના ટુકડા, લીમડો, કોથમીરનાં પત્તાં, કોકમ વગેરે વગેરે. આ જ એઠવાડ ભીના કચરામાં વધારો કરે છે. જો મરચાં અને આદુંને વાટીને પેસ્ટ બનાવી દીધી હોય અને ફ્રીજમાં મૂકી રાખી હોય તો રોજે રોજ આદું મરચાં કાપવા કે વાટવાની મહેનત અને સમય બચી જાય છે. વળી આ પેસ્ટના વપરાશથી મરચાંના ટુકડા વાપરવાનું બંધ થાય છે એટલે ઓછાં મરચાંમાં વધુ સ્વાદ આવે છે. તમને ભાવે તો લીમડા અને કોથમીરનાં પાંદડાં ચાવી જવા જોઇએ. આ બે પાંદડાંઓ માત્ર સ્વાદ માટે નથી તેમનો અનુક્રમે સહેજ કડવો અને તૂરો સ્વાદ શરીરના સ્વાસ્થ્ય માટે પણ લાભકારી છે. બાળકોમાં પણ આ આદત પાડી હોય તો દરેકનું સ્વાસ્થ્ય જળવાઇ રહે છે સાથે સાથે ભીના કચરાનું પ્રમાણ ઘટે છે. જો આ પાંદડાં ચાવી ન શકો તો આદું મરચાં સાથે તેમને વાટીને પેસ્ટ કરી શકાય.

(૩) આ જ રીતે આજકાલ સફરજન, ચીકુ કે જમરૂખ જેવાં ફળોની છાલ કાઢીને સમારવાની કે મહેમાનોને પીરસવાની ફેશન થઇ ગઇ છે. એ પણ દૂર થવી જોઇએ. એક તો આ છાલમાં રહેલાં અનેક પોષક તત્ત્વો અને વિટામિન્સથી આપણે અને આપણું કુટુંબ વંચિત રહે છે અને બીજું વળી પાછો ભીનો કચરો વધી જાય છે. આ જ રીતે કેળા, સંતરા, પપૈયાની કે કલિંગરની છાલ તો ફરજિયાત કાઢવી પડે પરંતુ તેને સૂકવીને તેના વિવિધ ઉપયોગ કરી શકાય છે. જેમ કે કોઇ પણ શાકમાં કેળાની છાલ ભેળવી સરસ શાક બની શકે. કેળાની છાલના શરીર માટે ઘણા ફાયદા છે. સંતરાની છાલને સૂકવી પાઉડર બનાવીને રાખી શકાય, ક્યારેક સંતરાનો જ્યુસ કાઢો તેમાં ઉમેરી શકાય અથવા પાણી ભેળવીને લેપ બનાવી ચહેરા પર લગાડવાથી મફતમાં ફેશિયલ થઇ શકે છે. સંતરાની છાલમાં પણ એટલાં બધાં તત્ત્વો છે જેનો લાભ પાઉડરના રૂપમાં લઇ શકાય છે. કલિંગરની છાલનું કે તેના સફેદ ભાગનું તો અનુક્રમે પરવળ કે દૂધી જેવું શાક બનાવી શકાય. આ મોંઘવારીમાં બે પૈસા બચશે અને ભીનો કચરો ઓછો થશે એ નફામાં.. આ જ રીતે ઉનાળામાં કેરીનો રસ કાઢી છોતરાં કે ગોટલા ફેંકી દઇએ છે. એનાં છોતરાં તો ક્યારેક ક્યારેક ખાવાં જોઇએ જે ખરેખર ગુણકારી છે. ગામડામાં તો છોતરાં ગોટલા ગાયો ખાઇ જતી અને મીઠું દૂધ આપતી. અહીં શક્ય બને તો અવશ્ય કરવું જોઇએ. દીકરીઓને કૂકિંગ ક્લાસમાં મોકલો તો ભલે પણ ગોટલા સૂકવીને ગોટલી કાઢી શેકીને મુખવાસ તૈયાર કરતાં જરૂર શીખવજો. થોડી કસરત થશે, થોડુંક પાચ્યવર્ધક તત્ત્વ શરીરની અંદર જશે અને ભીનો કચરો પણ ઓછો થશે.

(૪) રોજે રોજ વપરાતા લીંબુની છાલના પણ વિવિધ ઉપયોગ કરી શકાય. તેનો પાઉડર સંતરાની જેમ ફેશિયલ તરીકે ઉપયોગી છે તો તેના ટુકડા કરીને કીડી કે અન્ય જીવાત જ્યાંથી આવતી હોય ત્યાં રાખી મૂકવાથી ભાગી જાય છે. લીંબુની છાલથી વાસણો ઘસવાથી ચકચકિત થાય છે અને સાબુનો ખર્ચ ઘટે છે. લીંબુની છાલ ચહેરા પર કે હાથની કોણી પર ઘસવાથી કાળાશ અને સખતાઇ ઘટીને ત્વચા ગોરી, મુલાયમ અને લીસી બને છે. એકાદ બે લીંબુની છાલના ટુકડા ફ્રીજમાં રાખી મુકવાથી તેમાંથી આવતી ગંદી વાસ ને દૂર કરી શકાય છે. ઘરની બહાર લીંબુ મરચાં લટકાવવાથી ભૂતપિશાચ કે નકારાત્મક શક્તિ ઘરે પ્રવેશ કરશે કે નહીં એ તો ખબર નથી,પરંતુ લીંબુના ટુકડા સૂકવીને અમુક અમુક જગ્યાએ રાખી મુકવાથી ઘરનું વાતાવરણ જીવજંતુરહિત, સુગંધી અને તરોતાજા રહેશે એમાં સંશય નથી.

(૫) સવારની વધેલી રસોઇ ફેંકી ન દેતાં બપોરે કે સાંજે બેધડક ઉપયોગ કરવો જોઇએ. વધેલી રોટલીના ખાખરા કે એમાં ઘી ગોળ નાખીને ચૂરમું બનાવી ખાવાથી પૌષ્ટિક આહાર મળી રહે છે. વધેલાં દાળ ભાતમાંથી ભજિયાં, રસિયા મૂઠિયાં જેવી વાનગીઓ સાંજે બની શકે. આમ સવારની ચા થી લઇને રાતના ભોજન સુધી ઉપરોક્ત બાબતોનું ધ્યાન રાખવામાં આવે તો તમારું સ્વાસ્થ્ય અને સૌંદર્ય તો વધશે જ સાથે સાથે આપણા શહેરની સુંદરતા અને સ્વચ્છતામાં પણ વધારો થશે… તો ચાલો આપણે સહુ શક્ય હોય તેટલો ભીનો કચરો ઓછો કરીને આપણા શહેરની સુંદરતા વધારીને સરકારી તંત્રને મદદરૂપ થઇએ.. (મુંબઈ સમાચાર માંથી સાભાર)


એક સમયે લક્ઝરી અને પછી જરૃરિયાત ગણાતી સાઈકલ આજે સ્વાસ્થ્યનું માધ્યમ બની રહી છે

cycling

cycling

સાઈકલ જે એક સમયે લક્ઝરી હતી જ્યારે પછીના સમયમાં વાહન તરીકે જરૃરિયાત બની હતી અને આજે સ્વાસ્થ્ય પ્રાપ્તિ માટેના ઉત્તમ માધ્યમ તરીકે ખ્યાતિ ધરાવે છે. પ્રતિ વર્ષ ૧૯ એપ્રિલના રોજ સાઈકલ દિવસ ઉજવાય છે. ઈ.સ. ૧૯૪૩ ની ૧૯મી એપ્રિલે હોફમેન નામના વૈજ્ઞાાનિકે પ્રયોગશાળામાં પોતાની જાત પર વાયુનો પ્રયોગ કરતા તેઓ ઘાયલ થયા હતા અને સાઈકલ પર દવાખાને લઈ જવાયા હતા. યુદ્ધના એ કાળખંડમાં અન્ય વાહનો પર પ્રતિબંધ હતો. તેથી હોફમેનની આ સાયકલ સવારીનો દિવસ ત્યારથી સાઈકલ દિવસ તરીકે ઉજવાય છે. ઈ.સ. ૧૯૫૦ પછીના જમાનામાં સાઈકલને વાહન ગણવામાં આવતું હતું. તેને માટે લાયસન્સ ફરજિયાત હતું. લાયસન્સમાં સાઈકલની જાત, ફ્રેમ નંબર, બનાવટ વગેરે દર્શાવવામાં આવતું. સૂર્યાસ્ત પછી સાઈકલ પર લાઈટ રાખવી ફરજિયાત હતી. સાઈકલમાં લાઈટ, બેલ અને બ્રેક અંગેની પોલીસ દ્વારા કડક ચકાસણી કરવામાં આવતી. બે થી વધુ વ્યક્તિ તેના પર સવારી કરી શકતી નહીં. રોડની ડાબી બાજુએ સાઈકલ ચલાવવાનો કાયદો હતો. પોતાની માલિકીની સાઈકલ હોવી એ સ્ટેટસ ગણાતું. એમાં પણ ભાવનગરે તો ભારતભરમાં સાઈકલની એક આગવી ઓળખ ઉભી કરી છે. ઈ.સ.૧૯૫૯માં વિરભદ્ર અખાડાના યુવા રમતવીરો અને નૌજવાન સંઘના કાર્યકરોએ માત્ર ૧૪ કલાકમાં ભાવનગરથી રાજકોટ સુધીની સાઈકલ રેલી યોજી ગુજરાતમાં રેકોર્ડ કાયમ કર્યો હતો તેવી માહિતી છે

ઈ. સ. ૧૯૫૦-૭૦ ના દાયકામાં સાઈકલ પર લાઈટના કાયદાનું કડક અમલીકરણ હતું. લાઈટ વગરની સાઈકલ હોય તો પોલીસ સવારનું નામ લખતી અને બીજા દિવસે કોર્ટમાં દંડ થતો. તેથી સાઈકલ પર ડાયનેમો કે કેરોસીનના ટમટમિયાં રાખવામાં આવતા. ઈ.સ. ૧૯૬૪ માં સાઈકલ પર લાઈટના મુદ્દે સમગ્ર ભારતનું ધ્યાન ખેંચનારી એક કાનૂની ઘટના બની હતી. ભાવનગર શહેરના ચુસ્ત ગાંધીવાદી વ્યાપારી પોતાની સાઈકલ પર ફાનસ લટકાવી ઘર તરફ જઈ રહ્યા હતા ત્યારે પોલીસે તેમને અટકાવી નામ લખ્યું હતું. જે સંદર્ભે બીજા દિવસે આ ગાંધીવાદી વ્યાપારીએ પોતે કોર્ટમાં દલીલ કરતા એવી રજૂઆત કરી હતી કે, નાના ટમટમિયા કરતા ફાનસની લાઈટ મોટી દેખાય છે. સાઈકલના હેન્ડલ પર રાત્રીના અંધારામાં ઝૂલતું ફાનસ જોઈ કોઈપણ જાણે કે સામેથી કોઈક આવી રહ્યું છે. મેં એટલા માટે ફાનસ લટકાવ્યું હતું. તેમની આ દલીલને ગ્રાહ્ય રાખી કોર્ટે ફાનસને સાઈકલ પરની લાઈટનું સ્ટેટસ આપી કોઈપણ પ્રકારના દંડ વસુલ્યા વગર મુક્ત કર્યા હતા. ત્યારબાદ ઘણા વર્ષો સુધી તેઓ સાઈકલના હેન્ડલ પર આ રીતે ફાનસ લટકાવી ફરતા રહ્યા હતા. સમગ્ર ભારતમાં આ કેસની નોંધ લેવાઈ હતી.

ગુજરાતના ભાવનગરમાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી સાઈકલ યુઝર્સ એસોસીએશન પણ ચાલે છે. આ સંગઠન દ્વારા આ દિવસની વિશિષ્ટ ઉજવણી કરવામાં આવે છે. આ સંગઠન દ્વારા સાઈકલનો કસરતના સાધન તરીકે પ્રચાર કરવામાં આવે છે. ભાવેણાના ૪૫ જેટલા યુવાનો દર રવિવારે સાઈકલ પર પ્રભાતફેરી કરે છે અને શરીર સ્વાસ્થ્ય માટે સાઈકલની ઉપયોગિતાનો પ્રચાર કરે છે. આપણે સહુએ પણ સાયકલ ના ઉપયોગ કરવા બાબતથી જરૂર વિચારવું જોઈએ..


સાવરકુંડલાના એક એવા યોગી જેમણે મનોદિવ્યાંગોને પોતાનો પરિવાર બનાવ્યો

સાવરકુંડલા ના માનવ મંદિરમાં ૩૦ થી વધુ નિરાધાર અને સામાજિક રીતે તિરસ્કૃત મનોરોગીઓની અનોખી સેવા થાય છે

Manav Mandir - Savarkundlass

Manav Mandir – Savarkundlass

:: આલેખન ::
દર્શન ત્રિવેદી

પ્રાદેશિક માહિતી કચેરી,
જયુબેલી બાગની અંદર,

રાજકોટ – ૩૬૦ ૦૦૧

એક વાર એવું બન્યું કે કાત્રોડી ગામમાં રામ પારાયણ ચાલતી હતી. કથાકાર ભગવાન શ્રીરામના ચરિત્રનું ગાન કરતા હતા. એવામાં એક પાગલ વ્યક્તિ ત્યાં આવી ચઢી અન્ય ભાવિકોએ એ પાગલ તરફ ધુત્કાર અને તિરસ્કારની લાગણી વરસાવી એ જોઇ કથાકારનો અંતરાત્મા હચમચી ગયો અને એમનો માંહ્યલો જાગી ગયો. એ જ ક્ષણે એમણે નિશ્ચય કર્યો કે સમાજ જેને પાગલ ગણે છે એવા વ્યક્તિઓની સેવા કરવી છે. પાંચેક વર્ષ પૂર્વેની આ રામકથામાં મનોદિવ્યાંગોની સેવાનું એક બીજ રોપાયું અને આજે એ વટવૃક્ષ બનીને અમરેલી જિલ્લાના સાવરકુંડલામાં હાથસણી રોડ ઉપર માનવ મંદિર રૂપે ઝૂમી રહ્યું છે. એ કથાકાર એટલે ભક્તિરામ બાપુ.

નાની ટેકરી પર બનેલા માનવ મંદિરમાં પ્રવેશો એટલે તુરંત એક સૂચના વાંચવા મળે કે અહીંના અંતેવાસીને પાગલ કે ગાંડા કહીને બોલાવવા નહીં. પ્રવેશ દ્વાર પાસે જ ભક્તિરામ બાપુની બેઠક અહીં ભગવાનની પ્રતિમાઓ રાખવામાં આવી છે પણ માનવ મંદિરની મુલાકાત પછી તમને ચોક્કસ પ્રતીતિ થશે કે માનવ મંદિરમાં પૂજા તો અહીંના અંતેવાસી એવા મનોદિવ્યાંગોની જ થાય છે. હાલમાં અહીં ૩૦ જેટલા મનોદિવ્યાંગો છે આ પાંચ વર્ષમાં એકસો કરતા પણ વધુ મનોદિવ્યાંગો સાજાનરવા રૂડી રાણ્ય જેવા થઇ ઘરે ગયા છે માનવ મંદિરમાં સેવાર્થે લાવવામાં આવતા મનોદિવ્યાંગો માટે ચોક્કસ માનકો છે. કોઇ પરિવાર એમના બુદ્ધિક્ષત ભાઇ ભાંડુની સેવા કરવાને બદલે અહીં દાખલ કરવા ઇચ્છતા હોય તો એવા પરિવારને અહીંથી સાફ શબ્દોમાં જાકારો મળી જાય નિરાધારોને અગ્રતા એમાંય રખડતા ભટકતા મનોદિવ્યાંગોનો એક પરિવાર બની ગયો છે. આ પરિવારના મોભી ભક્તિરામ બાપુ કહે છે અહીં આવતા મનોદિવ્યાંગોની રજિસ્ટરમાં નોંધ કરવામાં આવે છે. જો નામ ન હોય તો નામકરણ થાય જેમકે એક યુવતીને નામ મળ્યું અનામિકા આ રજીસ્ટરમાં વજન સહિતની બાબતોની નોંધ કરવામાં આવે છે. કોઇ પણ મનોવિકલાંગ અહીં આવે એટલે એમની પ્રથમ સારવાર છે ભોજન.. ભક્તિરામ બાપુ કહે છે કે આવી વ્યક્તિને ભરપેટ જમાડો એટલે એમનું અડધુ પાગલપન ચાલ્યું જાય છે. રઝળપાટ દરમિયાન જેવું તેવું જેટલું મળે એટલું ખાતા હોવાથી તેમના શરીરને પડતા કષ્ટની કોઇ સીમા હોતી નથી. એથી જઠરાગ્નિ શાંત થઇ જાય એટલે ગમે તેવા ઉત્પાત મચાવતા અંતેવાસી શાંત થઇ જાય છે.

માનવ મંદિરમાં સારવાર માટે આવતા દરેક અંતેવાસી માટે દૈનિક ક્રમ પણ નિયત કરવામાં આવ્યો છે. સવારે નિત્યક્રિયા બાદ ચા પાણી, નાસ્તો, સ્નાનાદિ ક્રિયા કરાવવામાં આવે છે. પ્રાર્થના- યોગ કરવામાં આવે છે. શબ્દો થકી સરળ લાગતી આ દૈનિક ક્રિયા વાસ્તવમાં બહુ જ અઘરી છે. એક એક અંતેવાસી સાથે બહુ જ પ્રેમપૂર્વક વર્તવું પડે છે. માનવ મંદિરમાં વિશાળ ભોજનાલય બનાવવામાં આવ્યું છે. એમાં અંતેવાસીઓ અને મહેમાનોને એક પંગતે ભોજન પીરસવામાં આવે. વળી અંતેવાસીને પણ ભોજન પ્રત્યેના પોતાના ગમા અણગમાનો પણ ખ્યાલ રાખવામાં આવે છે. ભક્તિરામ બાપુ પ્રત્યેકની મા બની જમાડે છે બપોર બાદ વિવિધ પ્રકારની રમતો પણ રમાડવામાં આવે. અહીં મનોદિવ્યાંગોની સેવા જોઇ તમને સત દેવીદાસ અને અમર માનું સ્મરણ થઇ આવે. પ્રત્યેક અઠવાડિયે તમામ અંતેવાસીઓનું તજજ્ઞ તબીબો દ્વારા પરીક્ષણ કરવામાં આવે તેમની સલાહ મુજબ સારવાર કરવામાં આવે અહીં આવતા તબીબો પણ એક પણ રૂપિયો લીધા વિના નિઃસ્વાર્થભાવે સેવા કરે છે એક રીતે જોઇએ તો અહીં આવતા તમામ અંતેવાસીઓના જીવન પરથી એક આખી નવલકથા લખી શકાય. અહીં રહેતા એક બહેન સરકારી વીમા કંપનીમાં કર્મચારી હતા. તે રોજ અંગ્રેજીમાં એક ચીઠ્ઠી લખે એમાં કરોડો રૂપિયા કોઇ એકાઉન્ટમાં જમા કરી દેવાનું કહે આવી ચીઠ્ઠીનો એક મોટો બંચ ભક્તિરામ બાપુ પાસે છે. એક યુવતી તો એટલા સરસ ગીતો ગાય કે તમને સાંભળતા જ રહેવાનું મન થાય કોઇ મુલાકાતી એમને મળે એટલે કોઇને કોઇ બહાને તમારી સાથે આવવાની વાત કરે એમનો દયનીય ચહેરો જોઇ તમને પણ લાગણી થઇ આવે..

એક પરિવારની કરુણતાની વાત સાંભળી ગમે તેવા પાષાણહદયીની પણ આંખ ભીની થઇ જાય. આ પરિવારની મા અને દીકરી બન્ને બુદ્ધિક્ષત થઇ ગયા. બન્નેની હાલત દયનીય બન્યા બાદ અહીં લાવવામાં આવ્યા. એક દિવસ દીકરીએ મા ને કોઇ વસ્તુ ફટકારી દીધી પોતાની દીકરીએ મારતા કોઇ તેમને કંઇ ન કહે એ માટે માએ પોતાનો ઘાવ છૂપાવી રાખ્યો આમ છતાં એ ઘા ધ્યાને આવતા સારવાર કરવામાં આવી દુનિયાદારીની કોઇ તમા ન હોવા છતાં એક માં ના દીકરી પ્રત્યેનો પ્રેમ તમને અવાચક કરી મૂકે. આ અંતેવાસીઓ સાથે એમના રઝળપાટ દરમિયાન એવી કેટલીય ઘટનાઓ બની છે કે જે સારૂ છે બહાર નથી આવી નહીં તો માનવતા શર્મસાર થઇ જાય.. આ માનવ મંદિર રામભરોસે ચાલે છે લોકોના દાનના કારણે આર્થિક સંકડામણ આવી નથી. અંતેવાસીની સારવાર માટે કોઇ ખામી રાખવામાં આવતી નથી. લોકો સેવા કરવા માટે પણ અહીં આવે છે. ભક્તિરામ બાપુ રામાયણની એક ચોપાઇ કહે છે પરહિત સરીસ ધરમ નાહી ભાઇ, પરપીડા સમ નહીં અધમાહિ આ માનવ મંદિરમાં માનવતાનું સંરક્ષણ અને સંવર્ધન થાય છે. એ ગર્વ લેવા જેવી બાબત છે દુનિયા જેને મનોરોગી સમજી ધુત્કારે છે તેવી વ્યક્તિ પ્રત્યે સંવેદનશીલ અને માનવતા સભર દ્રષ્ટીકોણથી જોવાની જરૂર છે તેવુ માનવ મંદિરની મુલાકાત ૫છી ચોક્કસ લાગે છે…


ઈન્દોરનાં પ્રથમ મહિલા ડૉકટર ભક્તિ યાદવ હાલ ૯૧ વરસની વયે ગરીબ સ્ત્રી દર્દીઓની સેવા કરવાનો નિયમ ચૂકતા નથી

Doctor Bhakti Yadav - Indore

Doctor Bhakti Yadav – Indore

-ઈશાની ભટ્ટ

 

લાકડીના ટેકે અથવા કોઈ વ્યક્તિના સહારા સિવાય ભક્તિ યાદવ આજે ચાલી નથી શકતાં. કરચલીઓવાળા ચહેરા પર આછું હાસ્ય સદાય રમતું રહે છે. તેમની આંખોમાં સદા કરુણા દેખાય છે તો તેમની વાણીમાંથી મમતા છલકાતી રહે છે. તેમના ઘરમાં જ આવેલા દવાખાનામાં દૂર દૂરથી સ્ત્રીઓ તેમની સલાહ લેવા આવે છે, કારણ કે ૯૧ વરસની ઉંમરે તેઓ હવે ખાસ કશું કામ કરી શકે એમ નથી, પરંતુ તેમનો બહોળો અનુભવ લોકોને ઉપયોગી જરૂર થઈ શકે છે એવી લોકોને શ્રદ્ધા છે. આજે તબીબ વ્યવસાય કમાણીનું સાધન બની ગયો હોવાનું કહેવાતું હોય ત્યાં વગર ફી લીધે વરસોથી ઈન્દોરનાં ભક્તિ યાદવ ગરીબ સ્ત્રી દર્દીઓની સેવા કરવાનો નિયમ ચૂકતા નથી. હાલ ૯૧ વરસની વયે ભક્તિ યાદવની પોતાની તબિયત પણ નાજૂક જ રહે છે. દૂબળા, પાતળાં ભક્તિ યાદવનું પોતાનું વજન પણ ફક્ત ૨૮ કિલો જ છે. તેમનાથી વધુ શ્રમ થઈ શકતો નથી તે છતાં શક્ય તેટલી સ્ત્રી દર્દીઓને તેઓ તપાસીને સલાહ આપે છે. તેમની સલાહ મોટાભાગના દર્દીઓને ઉપયોગી થાય છે. તેમનામાં લોકોને શ્રદ્ધા હોવાથી મધ્ય પ્રદેશ અને ઉત્તર પ્રદેશનાં ગામડાંમાંથી છેક ઈન્દોર તેમની પાસે તપાસ કરાવવા આવે છે.

ઈન્દોર શહેરના તે પહેલાં ગાયનેકોલોજિસ્ટ જ નહીં પણ પ્રથમ મહિલા ડૉકટર છે. તેમનો જન્મ ઉજૈન નજીક આવેલા ગામ મહિદપુરમાં ૧૯૨૬ની સાલમાં પ્રતિષ્ઠિત કુટુંબમાં થયો. તેમનું કુટુંબ આધુનિક વિચારધારા ધરાવતું હોવાથી દીકરીને એ જમાનામાં ભણવા મૂકી હતી. અહિલ્યા આશ્રમ સ્કૂલ ઈન્દોરમાં તેમનું પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શાળાનું શિક્ષણ થયા બાદ તેમણે વિજ્ઞાનશાખામાં સ્નાતક કરવાનું વિચારી હોલકર કૉલેજમાં પ્રવેશ મેળવ્યો હતો. તે દરમિયાન તેમણે એમબીબીએસ માટે ઈન્દોરમાં નવી જ ખૂલેલી મેડિકલ કૉલેજ મહાત્મા ગાંધી મેમોરિયલ મેડિકલ કૉલેજમાં પણ પ્રવેશ મેળવવા અરજી કરી હતી. આ ૧૯૪૮ના સમયની વાત છે. તેમાં એમને પ્રવેશ મળ્યો ત્યારે ક્લાસમાં ૪૦ છોકરાઓમાં તેઓ એકમાત્ર છોકરી હતાં. આખીય કૉલેજમાં અને શહેરમાં લોકો તેમની તરફ નવાઈથી જોઈ રહેતા. કેટલાક કહેતાંય ખરા કે છોકરીઓ ડૉકટર થઈને શું કરશે..? તેમણે તો લગ્ન કરીને ચૂલો જ ફૂંકવાનો છે. પણ તેમણે ક્યારેય લોકોનું સાંભળીને હિંમત ન હારી. ૧૯૫૨ની સાલમાં તેઓ ડૉકટર બન્યા તેમની સાથે જ ક્લાસમાં ભણીને ડૉકટર બનેલા ચન્દ્રસિંઘ યાદવ સાથે પ્રેમલગ્ન કરીને ઈન્દોરમાં જ સ્થાયી થયા. તેમના પતિની ઈચ્છા હતી કે તબીબી બન્યા છીએ તો લોકોની સેવા કરવી. એટલે તેમણે કોઈ મોટી હોસ્પિટલ કે સરકારી હોસ્પિટલ સાથે નહીં જોડાવાનું નક્કી કર્યું. ખૂબ જ મામૂલી ફી લઈને ગરીબોની સેવા કરવાનું શરૂ કર્યું. ડૉકટર ભક્તિએ પણ પતિના પગલે ચાલીને કપડાં મિલ વર્કરની હોસ્પિટલમાં ગરીબ સ્ત્રીઓને સેવા આપવાનું શરૂ કર્યું. મિલ બંધ થતાં હોસ્પિટલ પણ બંધ થઈ ગઈ એટલે તેમણે પોતાના ઘરે જ વાત્સલ્ય હોસ્પિટલ શરૂ કરી. તેમના ક્લિનિકમાં સારા ઘરના લોકો પાસેથી મામૂલી ફી લેવાતી તો ગરીબ લોકોને તદ્દન મફતમાં સારવાર આપવામાં આવતી હતી. તે સિલસિલો આજે ૬૮ વરસ બાદ પણ ચાલુ જ રહ્યો છે. ભક્તિ યાદવના પતિનું ત્રણ વરસ પહેલાં નિધન થયું અને તેમની ઉંમર વધતી હોવા છતાં દર્દીઓને જોવાનું બંધ નથી કર્યું. તેઓ દર્દીઓ સાથે પોતાના ઘરની વ્યક્તિ હોય એ રીતે જ વર્તે છે. તેમનું કહેવું છે કે મરતાં દમ સુધી તેઓ લોકોની સેવા કરશે. ગરીબ સ્ત્રીઓને જ્યારે ગર્ભ રહે છે ત્યારે નબળી પ્રકૃતિ અને પોષક આહારના અભાવે અનેક સમસ્યાઓ ઊભી થતી હોય છે. વળી પ્રસૂતિ દરમિયાન સ્ત્રીઓને સદભાવથી સમજનાર ડૉકટરની જરૂર હોય છે. તેમની પાસે સારા ડૉકટર પાસે જવાના પૂરતાં પૈસા ન હોવાને કારણે જ તેઓ ઘણી આશા લઈને ડૉકટર ભક્તિ યાદવ પાસે આવે છે તે વાત ડૉકટર ભક્તિ જાણે છે એટલે જ હજી પણ તેઓ કેટલાક દર્દીઓને રોજ તપાસીને સલાહ આપે છે. આપણાં સમાજમાં ડૉકટર ભક્તિ યાદવ જેવા અનેક તબીબોની જરૂર છે… (મુંબઈ સમાચાર માંથી સાભાર)