ATUL N. CHOTAI

a writer – since 2014


દશેરામાં દસ નકારાત્મકતાનો અંત જરૂરી..

ravan

ravan

– કાજલ રામપરિયા

મર્યાદા પુરુષોત્તમ ભગવાન શ્રીરામ પત્ની સીતાને દશાવતાર રાવણની ચુંગાલમાંથી બચાવીને લાવ્યા તો ખરાં.. પણ તમને ખબર છે..?? રાવણમાં જેટલી નકારાત્મકતા હતી તેટલી સકારાત્મકતાનો પણ વાસ હતો પણ કહેવાય છે કે ૧૦૦ સારા કામ ભલે કરો પણ એક ખરાબ કામ તમારી છબીને ફેરવવાની તાકાત ધરાવે છે. હવે તમે વિચારતા હશો કે વિજયા દશમી ઉર્ફે દશેરાના પાવન પર્વના દિવસે તો ભગવાન શ્રીરામે રાવણ પર વિજય પ્રાપ્ત કર્યો હતો અને પત્ની સીતાને તેમની સાથે ફરીથી અયોધ્યા નગરી લઇ ગયા હતા તેથી આ પર્વ મનાવવામાં આવે છે અને દર વર્ષે આ પૂતળાને બાળીને રામના વિજયનો જશ્ન ઉજવાય છે, તો તમે ખોટું વિચારી રહ્યા છો. રાવણની અંદર રહેલી નકારાત્મકતાઓને કારણે તે રામનો દુશ્મન બન્યો હતો.

રાવણના જીવન વિશે અમુક વાતો ગણ્યા ગાંઠ્યાં લોકો જ જાણે છે. વાસ્તવિકરૂપે રાવણ ભગવાન બ્રહ્માના દસ પુત્રો પૈકી પ્રજાપતિ પુલસ્ત્યના પુત્ર હતા. તેમ જ રાવણ શંકર ભગવાનનો પરમ ભક્તમાંનો એક વિદ્વાન ભક્ત ગણાતો હતો. હજુ એક ખાસ વાત એ છે કે સીતા તેના ભરથાર રામને જીવંત અને સુરક્ષિત મળી હતી તે રામનો સીતા પ્રત્યેનો પ્રેમ હતો અને સીતા રામને પવિત્ર મળી તે રાવણની મર્યાદા હતી. રાવણ ભગવાન શિવનો પરમ ભક્ત હતો એ તેની સકારાત્મકતા હતી, પણ તેનામાં અહંકાર, ક્રોધ, લાલચ અને લોભ હતાં તેથી તે રામના હાથે મોક્ષ પામ્યો હતો. દશમીનો અર્થ એ નથી કે તમે રાવણના પૂતળાનું દહન કરો. રાવણ દહન કરવા કરતાં પોતાની અંદર રહેલા રાવણને ખતમ કરવાની જરૂર છે. ચાલો જોઈએ આપણી અંદર રહેલાં દશાનન રાવણને…

અહંકાર : દુનિયાની કોઇપણ વ્યક્તિ ગમે તેટલી સારી હોય, છતાંય ક્યાંક ને ક્યાંક અહંકાર સેવતી હોય છે. જીવનમાં એવો તબક્કો પણ આવે છે જ્યાં અમુક કારણોસર ઇગો એટલે કે હુંપદપણું આવી જાય છે. વ્યક્તિ ગમે તેટલી સારી કેમ ન હોય તેની અંદર અમુક નકારાત્મકપણું આવી જ જાય છે. જીવનમાં ક્યાંક આપણે પણ ખરાબ હોઇએ છીએ. એ આપણને ખબર નથી પડતી પણ હા મોટા ભાગે જ્યારે આપણે પોતાની મનગમતી ચીજ હાંસલ કરીએ છીએ ત્યારે આપણી અંદર આપમેળે અહમ પ્રવેશે છે. અમુક નકારાત્મક વસ્તુને તો આપણે ક્યારેય કાઢી શકતાં નથી પણ ક્રોધ, લોભ, અહંકાર, અસહિષ્ણુતા, ઇર્ષ્યા, નિંદા, અસત્ય, ભય, અસુરક્ષા અને આળસ જેવી અમુક નકારાત્મક વાતોને નિયંત્રણમાં લાવવાની કોશિશ તો કરી જ શકીએ છીએ. આજના કળયુગમાં પોતાની જાતને આ નકારાત્મકભરી દુનિયાથી કેવી રીતે બચાવવી જોઇએ એ અંગે થોડી વાતો કરીશું.

દશેરાના પર્વ નિમિત્તે દસ નકારાત્મક શક્તિનું દહન કરવું જોઇએ. અહંકાર એ માનવીય પ્રવૃત્તિ છે. પોતાનું અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવા માટે માણસને ઘણો સંઘર્ષ કરવો પડે છે. ઘણા લોકો એવું માને છે કે જીવનમાં આગળ વધવા માટે પ્રતિસ્પર્ધા હોવી જરૂરી બની જાય છે. હંમેશાં બીજી વ્યક્તિ કરતાં સારો દેખાવાની ઇચ્છા રાખે છે એને જ અહંકાર અથવા અહમ કહેવાય છે. બીજા કરતાં સારો દેખાવ કરવાની કોશિશમાં મોટા ભાગના લોકો પોતાનું જીવન નષ્ટ કરી નાખે છે. કોઇ સ્પર્ધામાં તે જીતે ત્યારે તેની ખુશી ક્ષણિક હોય છે, કારણ કે બીજી જ પળમાં તેને ખ્યાલ આવે છે કે બીજા કોઇ તેની આગળ ન નીકળી જાય.. વ્યક્તિના જીવનનો મોટા ભાગનો અનુભવ ફક્ત તેની ભૌતિક સુવિધાઓ સુધી જ સીમિત રહે છે, પણ એવી વસ્તુઓ ફળના છોતરાં સમાન હોય છે, જે ખાલી તેને સુરક્ષિત રાખે છે. તેવી જ રીતે આપણું શરીર પણ મહત્ત્વપૂર્ણ હોય છે, કારણ કે તે શરીરની ભીતર આપણા આત્માનો વાસ હોય છે અને આત્મા તો અમર હોય છે. શરીર જૂનું થયાં બાદ તે બીજું શરીર ધારણ કરે છે.

ઇર્ષ્યા : મીઠા ઝઘડા ક્યારે ઇર્ષ્યામાં પરિવર્તિત થઇ જાય છે તેની લોકોને ત્યારે ખબર પડે છે જ્યારે સંબંધો લાગણીહીન થઇ ચૂક્યા હોય છે. ઇર્ષ્યા તો કોઇથી પણ થઇ શકે.. તે પછી ભાઇ હોય, સગા સ્નેહી હોય, મિત્રો હોય કે પછી સહ કર્મચારી હોય.. મીઠી નોંક ઝોંકને લીધે ઇર્ષ્યાનો વિકાસ થાય છે, જે શરીર અને સંબંધોને બીમાર પાડી દે છે. આવું ન થાય તેનું ખૂબ જ ધ્યાન રાખવું જોઇએ. જે વસ્તુને હાંસલ કરવાની તમારી ઇચ્છા હોય અને એ વસ્તુ જ્યારે અન્ય વ્યક્તિ હાંસલ કરી લે ત્યારે ઇર્ષ્યાનું પ્રમાણ ક્રોધનું રૂપ લઇ લે છે અને તેના કરતાં વધુ વસ્તુઓ હાંસલ કરવાની ઇચ્છા રાખવાના ચક્કરમાં બધુ ગુમાવી બેસે છે.

ક્રોધ : ક્રોધને નિયંત્રણમાં રાખવો એ સૌથી મોટો પડકાર હોય છે દરેક વ્યક્તિ માટે.. ગુસ્સો ફક્ત આપણા સ્વાસ્થ્યને જ નહીં પણ આપણા સ્નેહીજનોના જીવન પર પણ ગંભીર અસર કરે છે. તેને કારણે મોટા ભાગના લોકો માનસિક તણાવનો અનુભવ કરે છે. ક્રોધ પર કાબૂ મેળવવા માટે સમજદારી દાખવવી ખૂબ જરૂરી બની જાય છે નહીં તો આવા સ્વભાવને કારણે વ્યાવસાયિક જીવનની સાથે અંગત જીવનનો પણ નાશ થઇ જાય છે. દશેરાના દિવસે રાવણના પૂતળાની સાથે ગુસ્સો પણ સ્વાહા કરી નાખવો જોઇએ. જેથી મન શાંત રહે અને જીવનના તમામ નિર્ણય શાંત મનથી લઇ શકો.

લાલચ : અતિ લોભ એ પાપનું મૂળ તમે આ કહેવતને ખરાં અર્થમાં સમજશો તો કોઇપણ વસ્તુ જ્યારે અતિ થઇ જાય ત્યારે તે તમને ખતમ કરી નાખે છે. બાળકનો ઉછેર કરતી વખતે તેમના માતા-પિતાને એક વાતનું ખાસ ધ્યાન રાખવું જોઇએ કે જ્યારે તેમનું સંતાન બોલવાનું શીખે ત્યારે તેમની ખોટી અને બિનજરૂરી ચીજોની માંગને પૂરી ન કરવી જોઇએ. આવી ખોટી જીદ ન કરવી જોઇએ એ બાબતે પ્રેમથી તેને સમજાવવું જોઇએ. બાળકો તેમના માતા-પિતાના વર્તનનું નિરીક્ષણ ખૂબ સારી રીતે કરે છે. તેથી બાળકો સમક્ષ તેમની વાણી અને જરૂરતો પર મર્યાદા અને જે છે તેમાં સંતુષ્ટિ રાખવી જોઇએ.

આળસ : આળસ પણ એક જાતનો નકારાત્મક અવગુણ છે. જે વ્યક્તિને દરેક રીતે નુકસાનકારક છે. આજના લોકોમાં દુનિયાભરની આળસ ભરેલી હોય છે અને કહેવાય છે કે આળસ માનવનો શત્રુ છે પણ વેપારીઓ માટે માણસોની આળસ ફાયદો કરાવી રહી છે. હવે ઘરના કામ માટે વૉશીંગ મશીન, મિક્સર, ડિશ વૉશર, રોટી મેકર જેવા મશીનથી તેમની જરૂરિયાતો પૂરી થતી હોવાથી શારીરિક રીતે વધુ કામ લોકો નથી કરી શકતાં પરિણામે દરેક કામ કરતાં પહેલા આળસ આવે છે. આળસના પણ ઘણા પ્રકાર હોય છે. વ્યાવસાયિક જીવનમાં તેમ જ ભણતરમાં કામને ટાળવાની આદત થઇ જાય છે. મોટા ભાગના મધ્યમવર્ગીય લોકોના ઘરે ઇલેક્ટ્રોનિક ગેજેટ આવી ગયાં હોવાથી આળસનું પ્રમાણ વધી ગયું છે અને વધુ પડતાં લોકો સુસ્તી આવવાને લીધે બીજા પર નિર્ભર રહેતા હોય છે. તેવામાં આળસનું વધવું પણ સ્વાભાવિક હોય છે. તેને ટાળવા માટે કોઇપણ કામમાં બિઝી રહેવું વધુ જરૂરી છે. જેથી આપણી અંદરની આળસ ઘટી જાય છે અને આપણે દરેક કામમાં સ્ફૂર્તિલા અને સક્રિય રહીએ છીએ.

અસુરક્ષા : અસુરક્ષા એ વ્યક્તિના આત્મ વિશ્વાસને ડગમગાવી નાખે છે. અસુરક્ષાથી જોડાયેલી દરેક સમસ્યા નકારાત્મક જ હોય છે. કોઇ ભવિષ્ય માટે અસુરક્ષિતતાનો અનુભવ કરતા હોય છે, તો કોઇ તેમના અંગત જીવનમાં લેવાઇ રહેલા નિર્ણયોથી અસુરક્ષિત રહે છે. આવા વિચાર ધરાવતી વ્યક્તિ ક્યારેય પોતાના અને તેના પરિવારના હિતમાં નિર્ણય લઇ શકતી નથી.

નિંદા : ખાસ કરીને વ્યાવસાયિક જીવનમાં નિંદાની આદત પોતાના અને બીજાના વિકાસમાં બાધારૂપ થઇ પડે છે. જો તમને કોઇની પ્રશંસા ન કરવી હોય તો નિંદા પણ ન કરવી જોઇએ. ભગવાને આપેલી વાણી ખૂબ જ કિંમતી હોવાથી તેનો સદુપયોગ કરવો જોઇએ. શક્ય હોય તેમ ઓછું પણ સારું અને સકારાત્મક શબ્દોનો વપરાશ કરીને બોલવું જોઇએ.

ભય : આપણી અંદર અમુક વસ્તુને લઇને ભય હોય છે જે આપણને આગળ વધવા માટે બાધારૂપ બને છે. તે ભય કોઇપણ પ્રકારનો હોઇ શકે છે. ભણતર બાદ નોકરી મળવાનો ડર, કંઇક નવી પહેલ કરતાં પહેલા નકારાત્મક વિચારીને ત્યાં જ અટકી રહેવાનો ડર, કોઇ વાતને વ્યક્ત કરતાં પહેલાનો ડર વગેરે. જીવનમાં કંઇક કરવા માટે ડરનો સામનો કરવો જ પડે છે. ડરને પછાડીને અને હિંમત દાખવીને જો તમે તમારા મનની વાત માનશો તો જીવનમાં કંઇક તોફાની કરી શકશો.

અસહિષ્ણુતા : સમાજમાં ખૂબ જ ઝડપથી અસહિષ્ણુતા વધી રહી છે. મોટા ભાગના લોકો કોઇ વાત પર અસહેમતી દાખવે છે તો અન્ય લોકો તેનાથી નારાજ થઇ જાય છે. આજની પેઢીમાં ના સાંભળવાની જરાય સહનશક્તિ નથી. તેમ જ લોકો પોતાને રાજા માનીને પરિવાર સંબંધી નિર્ણય પણ લેતા હોય છે તેમાંથી અમુક નિર્ણય તેમના હિતમાં નથી હોતા, જ્યારે પરિવારજનો આ વાત સમજાવે છે ત્યારે તેમને ના સાંભળવી બિલકુલ પસંદ નથી હોતી. તેથી સંવેદનશીલતા રાખવી જરૂરી થઇ જાય છે. બાળકનો ઉછેર કરતી વખતે જ આ બધી બાબતોનું ખાસ ધ્યાન રાખવું જોઇએ.

ખોટું બોલવું : નાનપણથી જ આપણને શીખવવામાં આવે છે કે જુઠ્ઠું બોલવું જોઇએ નહીં, પણ હંમેશાં એવું નથી થતું. જો કોઇની ભલાઇ માટે ખોટું બોલવામાં આવે તો તેને સ્વીકારવામાં માણસ અચકાતો નથી, પણ મોટાભાગના લોકો પોતાની જાતને ખોટાં કામોથી બચાવવા માટે ખોટું બોલવાનો સહારો લેતા હોય છે. જે તદન ખોટું છે.

જો દશેરાના પાવન પર્વ નિમિત્તે રાવણના પૂતળાની સાથે આપણી અંદર રહેલી આ દસ નકારાત્મકતાઓ પણ બાળી દઇએ તો દુનિયામાં ઘણો બદલાવ આવી જશે અને સર્વસ્વ રામરાજ્ય ફેલાઇ જશે. કોઇપણ જાતના રાજકારણ નહીં, હિંસક પ્રવૃત્તિઓ બંધ થઇ જશે અને ઘણી નાની મોટી વસ્તુ છે. આ દુનિયામાં જેનો અંત લાવવો અતિ આવશ્યક થઇ ચૂક્યું છે. દુનિયાને સુધારવા કરતાં સૌથી પહેલા આપણી જાતને સુધારીશું તો દુનિયા પણ આપોઆપ સુધરી જશે.. (મુંબઈ સમાચાર માંથી સાભાર)

Advertisements


ઓછા અક્ષરના પાસવર્ડ માત્ર ગણતરીની સેકંડમાં હેક થઇ શકે છે..

રાજકોટ શહેર પોલીસ દ્વારા સાયબર ક્રાઇમ અને મહિલા સલામતી વિષય ઉપર થોડા સમય પહેલા યોજવામાં આવેલા સેમિનારમાં મેંગલોરના તજજ્ઞ ડો. અનંત પ્રભુએ જણાવ્યું કે, ઇન્ટરનેટ અને સોશ્યલ મીડિયાના આજના જમાનામાં મહિલાઓની હેરાન કરવાના રસ્તા બદલાય છે. પણ જો થોડી સાવચેતી તથા સલામતી રાખવામાં આવે તો ડિઝીટલ જમાનો સારો અને સવલતભર્યો છે. ઇન્ટરનેટ વર્લ્ડમાં એવા પણ હેકર કાર્યરત છે, ત્રણ મિટર દૂરથી લેવામાં આવેલી તમારી તસવીરના આધારે તમારા ફિંગર પ્રિન્ટ લઇ શકે છે. આવો કિસ્સો જર્મનીમાં બન્યો હતો. એટલે આપણે આપણી તસવીરો લેવામાં કે તેને સોશ્યલ મીડિયા પર અપલોડ કરવામાં તકેદારી રાખવી જોઇએ.

કેટલીક એપ્લિકેશન એવી છે કે જે કેમેરા એક્સેસ માંગી લે છે અને તેના થકી તમારા મોબાઇલ ફોનના કેમેરા યુઝર્સને ખબર ના પડે એમ ચાલું કરી શકે છે. સ્ટેગ્નોગ્રાફિક મેસેજ આજે બહુ વાયરલ થાય છે. એટલે કે, કોઇ તસવીરમાં એવી રીતે શેર થાય કે, તે તસવીર શેર નહીં કરો તો પાપ લાગશે કે કોઇ નુકસાન થશે. આવી તસવીરોમાં ટ્રોઝન માલવેર છૂપાયેલા હોય છે. જે તમારા ફોનના કેમેરા ઓનઓફ કરી શકે છે. ફોન ગેલેરી હેક કરી શકે છે. આવા કિસ્સામાં મહિલાઓના અંગત ફોટાઓ લઇ લેવામાં આવે અને તેને વિકૃત રીતે સરક્યુલર કરી દેવામાં આવે છે. આવી બાબતોથી બચવા કેમેરા કવરનો ઉપયોગ કરવો હિતાવહ છે. જેથી ભૂલથી પણ કોઇ માલવેર મોબાઇલમાં આવી જાય તો કેમેરાથી કશું કેપ્ચર ના થઇ શકે.

શ્રી પ્રભુએ રિચાર્જ ફ્રોડ અંગે માહિતી આપતા કહ્યું કે, કોઇ મહિલા જ્યારે, પોતાના મોબાઇલ ફોનનું રિચાર્જ કરાવવા માટે જાય ત્યારે, રિચાર્જ કરાવવા વાળી વ્યક્તિ તેનો મોબાઇલ નંબર લઇ લે છે અને બાદમાં તેને પરેશાન કરે છે. ઘણી વખત એવું પણ બને છે કે ફોન રિપેર કરાવવા વાળા પણ મોબાઇલ ડેટા ચોરી લે છે અને તેનો વિકૃત ઉપયોગ કરે છે. આનાથી બચાવા બને ત્યાં સુધી ઓનલાઇન રિચાર્જ કરાવી લેવાય અને વિશ્વાસપાત્ર, ઓથોરાઇઝ્ડ કંપની પાસે જ મોબાઇલ રિપેર કરાવવા જોઇએ. વિડીઓ ચોરાવાના બનાવમાં ડીપ ફેકિંગ થતું હોય છે. એટલે કે, વિડીઓ એવી રીતે એડિટ કરવામાં આવે છે કે તેમાં બીજી જ કોઇ વ્યક્તિનો ચહેરો મૂકી દેવામાં આવે છે અને આવા વિડીઓ વિકૃત વેબસાઇટ ઉપર મૂકી દેવામાં આવે છે. અથવા તો ભોગ બનનારી મહિલાનું ઉત્પીડન કરવામાં આવે છે. તેમણે ઓનલાઇન ડેટિંગથી બચવા માર્ગદર્શન આપ્યું હતું. તેમણે એક મહત્વપૂર્ણ વાત જણાવતા કહ્યું કે, જેમ પાસવર્ડ નાનો એમ તે ઓછા સમયમાં હેક કરી શકાય છે. ઓછા અક્ષરના પાસવર્ડ માત્ર ગણતરીની સેકંડમાં હેક થઇ શકે છે. સલામતી માટે લોઅરકેસ અપરકેસ વાળા શબ્દો સાથે દસ શબ્દોનો પાસવર્ડ રાખવો જોઇએ.

ફોરેન્સીક સાયન્સ લેબોરેટરીના અધિક નિયામક શ્રી હિતેશ સંઘવીએ કહ્યું કે, ઇવ ટિઝિંગ, છેડતી, ભૃણહત્યા, અપહરણ, જાતીય હુમલા, એસીડ ફેંકવા, દહેજ સંબંધી ગુનાઓનો ભોગ મહિલાઓ બને છે. હવે, ડિઝીટલ યુગમાં મહિલાઓને પરેશાન કરવામાં આવે છે. ફેકઆઇડી બનાવી મહિલાઓને પરેશાન કરવામાં આવે છે. વિકૃત તસવીરો સોશ્યલ મીડિયામાં શેર કરી દેવામાં આવે છે. તેની સામે ગુજરાત રાજ્ય સરકારે હવે સાયબર ક્રાઇમ પોલીસ સ્ટેશન શરૂ કર્યા છે. વિવિધ પદ્ધતિઓના ઉપયોગ થકી અપરાધીઓને પકડી લેવામાં આવે છે. આ વેળાએ રાજકોટ વિભાગના ઉચ્ચ પોલીસ અધિકારીઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.. (માહિતી બ્યુરો -રાજકોટ)


હોસ્પિટલના કામ માટે રાજકોટ આવતા વ્યક્તીઓને રહેવા – જમવાની સગવડતા

(નિલેષ ઠક્કર- મુંબઈ) કોઈપણ કારણસર કોઇપણ વ્યકતિને રાજકોટ સીવીલ હોસ્પિટલ જવુ પડે તેમ હોય અને હોસ્પીટલના કામથી ત્યા રોકાવુ પડે તેમ હોય તો આપને સિવિલ હોસ્પિટલની નજીકમાં જ સાવ નજીવા દર થી બોલબાલા ચેરીટેબલ ટ્રસ્ટ સંસ્થા રહેવા તેમજ જમવાની સેવા આપી રહી છે. તો આ સેવાનો લાભ દરેક જરૂરીયાતમંદ અવશ્ય લઈ શકો છે. માત્ર ૧૦ રૂપીયામાં પ્રતિ એક વ્યકતિને જમવાનુ મળશે અને માત્ર ૧૦ રૂપીયામાં પ્રતિ બે વ્યકતિને રહેવા મળશે. ઉપરોકત તમામ સેવાઓનો લાભ લેવા માટે પથીકાશ્રમ, હોટલ ધ ગ્રાન્ડ ઠાકરની સામે, જયુબેલી ચોક, રાજકોટ ફોન નંબર ૦૨૮૧-૨૨૪૩૦૦૦ તથા ૦૨૮૧-૨૨૩૭૦૦૦ ઉપર સંપર્ક કરવો. (૧) દર્દી સાથે રહેનાર વ્યક્તિઓના નામો (૨ ) ડૉક્ટરનો ભલામણ પત્ર (૩) દર્દીનું તેમજ સાથે રહેનારનું આધાર કાર્ડ ઓરીજીનલ અને ઝેરોક્ષ સાથે રાખવું હિતાવહ છે.

તો આપ સહુ આ મેસેજ શકય હોય એટલો બીજા લોકોને પહોંચાડો કદાચ તમારા હાથથી મોકલાવેલ આ મેસેજ કોઈ જરૂરીયાતમંદ સુધી પહોચે અને તમારા કારણે આ સેવાનો લાભ લઈ શકે અને એ સેવાનો લાભ તમને મળે એટલે તેમના અંતરના આશિર્વાદ પણ તમને મળી જાય… medial patient residence and food facility in very reasonable rate. this social activities in rajkot near civil hospital


ચાલો લોકશિક્ષક શ્રીકૃષ્ણ સાચા અર્થમાં સમજીએ..

Shree Krisna

Shree Krisna

– ડો. દિનકર જોશી

કેલિડોસ્કોપ નામના રમકડામાં આંખ ઠેરવીને કાચના ટુકડાઓના અદ્ભુત વૈવિધ્યને મન ભરીને માણ્યાં ન હોય એવો કોઇ માણસ શોધ્યોય નહીં જડે. પ્રતિક્ષણ આ કાચના ટુકડાઓ એટલા બધા આકર્ષક વૈવિધ્યને આપણી આંખ સામે સજીવન કરે છે કે આપણે મુગ્ધ થઇ જઇએ. શ્રીકૃષ્ણ ખરેખર થયા હશે કે નહીં અને થયા હશે તો કેટલાં વરસ પહેલાં થયા હશે એની શોધખોળ કરવાને બદલે જો એમને ખરેખર માણવા કે સમજવા હોય તો આ કેલિડોસ્કોપિય સૌંદર્ય જ કામ લાગે એમ છે. પ્રતિક્ષણ બદલાય અને પ્રત્યેક બદલાયેલું રૂપ મનમાન્યો અહેસાસ કરાવે એવા આ શ્રીકૃષ્ણે ભગવદ ગીતામાં એક શબ્દ પ્રયોજ્યો છે. લોકસંગ્રહ અર્જુન માટે આ શબ્દ બરાબર હતો પણ આપણા માટે આ શબ્દનો અર્થ સમાજસેવા થાય છે. સ્વાર્થનું સદંતર વિગલન કરીને અન્યો માટે આપણે જે કંઇ કરીએ અને જેના થકી સમાજ ઊજળો થાય એવી સમાજસેવા એટલે લોકસંગ્રહ..

આવા કોઇપણ પ્રકારના લોકસંગ્રહના પાયામાં શિક્ષણ રહેલું હોય છે. આ શિક્ષણ એટલે પાઠ્યપુસ્તકો દ્વારા પ્રાપ્ત થતાં વિદ્યાપીઠોનાં સર્ટિફિકેટો નહીં. શરીરમાં વહેતા લોહીમાં સહજ થઇ જતી સંસ્કાર ભૂમિકા એટલે શિક્ષણ. કૃષ્ણે પોતાના આયુ કાળમાં આજીવન આવું શિક્ષણ એમના તત્કાલીન યુગને આપ્યું છે. ભાંખોડિયા ભરતા લાલાથી માંડીને યોગેશ્વર સુધીનાં એમનાં સંખ્યાબંધ રૂપોમાં એમનું શિક્ષક તરીકેનું એક રૂપ પણ જોવા જેવું છે. આર્યાવર્ત ત્યારે ગણતંત્રો દ્વારા પ્રજાકીય શાસન ભોગવતા સમૂહોનો પ્રદેશ હતો. વ્રજભૂમિ પણ સ્વતંત્ર અને મથુરા પણ સ્વતંત્ર. મથુરાના કંસે જોહુકમીથી વ્રજને ખંડણી ભરવા ફરજ પાડી. વ્રજની ગાયોનું ઘી, માખણ, દહીં ઇત્યાદિ ગોકુળની ગોપિકાઓ મથુરાના સીમાડે અર્પણ કરવા જતી. આ ગોરસ એ જ તો ધનસંપત્તિ હતા.

જેઓ ધનસંપત્તિ પરિશ્રમ કરીને પ્રાપ્ત કરે છે તેમની એ સંપત્તિ જેઓ પરિશ્રમ કરતા નથી તેઓ શી રીતે લઇ જઇ શકે..?? કૃષ્ણે પોતાના બાલસખાઓ સાથે મથુરાના માર્ગે જતું આ ગોરસ રોક્યું, લૂટ્યું, સ્વયં ખાધું અને સહુ કોઇને ખવડાવ્યું. પણ લોકજાગૃતિના આ કામમાં જો વસતિનો અર્ધો ભાગ એટલે કે સ્ત્રીઓ સાથ અને સહકાર ન આપે તો આ જાગૃતિનો પાઠ ફળદાયી ન નીવડે. સ્ત્રીઓ તો બાળઉછેર અને ગૃહ વ્યવસ્થામાં વ્યસ્ત હોય એટલું જ નહીં, શરમાળ પણ હોય. એને બહાર શી રીતે લાવવી..?? કૃષ્ણે વ્રજભૂમિ ઉપર રાસનાં આયોજનો કર્યાં. આ રાસ નિમિત્તે ગોપકન્યાઓ બહાર આવી. કૃષ્ણે એમને લોકસંગ્રહનો પાઠ શીખવ્યો. જે સમાજમાં સ્ત્રી અને પુરુષ સહભાગી થઇને કામ કરે છે એ સમાજ પછાત કે પરતંત્ર રહેતો નથી.

યમુના નદીના પ્રચંડ જળરાશિમાં કાલિય નાગના નામે કોઇ સત્તાધીશ હોય અને પોતાની સત્તાની આણથી પાણીને વિષયુક્ત બનાવીને એનો ઉપભોગ કરતા તટપ્રદેશના લોકોને રોકે એ કેમ સહન થાય..?? જળરાશિ તો પ્રકૃતિદત્ત છે. એના ઉપર કોઇનું સ્વામીત્વ ન હોય. કૃષ્ણે આ જળરાશિ મુક્ત કરાવ્યો અને લોકોને સમજાવ્યું કે પ્રકૃતિદત્ત જળ સહુ કોઇની જરૂરિયાત પૂરી કરવા માટે છે. કોઇના સ્વામીત્વ માટે નહીં.. (આજે આપણી નર્મદા કે કાવેરી નદીઓનાં જળ માટે ઝઘડતાં રાજ્યો આ જાણતાં હશે ખરાં..??) ધર્મનું અનુશીલન હંમેશાં થવું જોઇએ પણ જ્યારે વહેવારિક જીવનમાં ધર્મસંકટ પેદા થાય, બે ધર્મો વચ્ચે સંઘર્ષ પેદા થાય ત્યારે શું કરવું..?? જીવનમાં આવું અવાર નવાર બને છે. કુરુક્ષેત્રના યુદ્ધમાં શસ્ત્ર હાથમાં ન લેવાની પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી અને છતાં ભીષ્મના વધ માટે કૃષ્ણે પ્રતિજ્ઞાભંગ કર્યો. પોતાની પ્રતિજ્ઞા અને ભીષ્મનો વધ આ બે પૈકી ધર્મના શાસનને કાયમી કરવા માટે ભીષ્મનો વધ મોટો ધર્મ હતો. વ્યક્તિ કરતાં સમષ્ટિ મહાન છે. કૃષ્ણે વ્યક્તિ તરીકે પોતાની પ્રતિજ્ઞાનો ભોગ આપીને સમષ્ટિના કલ્યાણને પસંદ કર્યું. અઢાર અક્ષૌહિણીને તો ઠીક પણ ભાવિ પેઢીઓને સુદ્ધાં એમણે શીખવ્યું કે વ્યક્તિ કરતાં સમષ્ટિ મહાન છે. ધર્મને ઓળખતાં શીખો. નાના ધર્મના ભોગે મોટા ધર્મનું રક્ષણ કરો.

પ્રાગજ્યોતિષપુરના ભૌમાસુરના અંત:પુરમાં બળજબરીથી રોકવામાં આવેલી સોળ હજાર સ્ત્રીઓને કૃષ્ણે મુક્ત કરી. મુક્તિ પામેલી આ સ્ત્રીઓ સમાજની દૃષ્ટિએ દૂષિત હતી. હકીકતે તેઓ નિર્દોષ હતી. ભૌમાસુરે એમના પતિઓને પરાસ્ત કરીને એક વિજેતા તરીકે એમની ખંડણી મેળવી હતી. આ સ્ત્રીઓનો હવે સામાજિક દરજ્જો શો હોઇ શકે..?? એ તિરસ્કૃત અને અનાથ બની જાય. કૃષ્ણે આ તમામ અપહ્યુતાઓને દ્વારકાના પોતાના મહેલમાં આશ્રય આપીને રાજવધૂનો દરજ્જો આપ્યો. જે સમાજ નિર્દોષ સ્ત્રીઓનું સ્થાન કે સન્માન જાળવી શકતો નથી એ સમાજ પોતાને સંસ્કૃતિનો સંરક્ષક કહી શકતો નથી. કૃષ્ણે સંસ્કૃતિ સંરક્ષકનો આ પાઠ એક લોકશિક્ષક તરીકે પોતાની તત્કાલીન પેઢીને શીખવ્યો.

યુદ્ધથી કોઇ પ્રશ્ન કાયમ માટે કદી ઊકેલતો નથી છતાં આસુરી તત્ત્વો યુદ્ધ અનિવાર્ય બનાવી મૂકે ત્યારે મહાવિનાશના ભોગે પણ એમને વશ કરવા જોઇએ. આ આસુરી તત્ત્વ પોતાના પરિવારના જ હોય તો પણ લાગણીઓથી ઉપર ઊઠીને અધર્મનો નાશ કરવો જ જોઇએ. અધર્મનો આવો નાશ કરતી વખતે કશું મેળવવા માટે નહીં પણ આવી પડેલા કર્મને આસક્તિ મુક્ત થઇને નીભાવવું એ જ ધર્મ છે એવો શાશ્વત ઉપદેશ કૃષ્ણે જગદગુરુ બનીને કુરુક્ષેત્રના મેદાનમાં અર્જુનને આપ્યો. લોકશિક્ષક તરીકેની કૃષ્ણની આ અમીટ સિદ્ધિ છે. કૃષ્ણે એમના જીવનકાળ દરમિયાન એમના તત્કાલીનોને જે શીખવ્યું છે એ પેઢીઓ પછી આપણા સહુ માટે એવું ને એવું જ તરોતાજા છે. (મુંબઈ સમાચારમાંથી સાભાર )

shree krishnam vande jagad gurum message for all religious indian people gujarat mathura vrundavan dwarkadhish temple yogeshwar shree krishna gujarat india religious gopi arujun mahabharat


દેશની સળગતી સમસ્યાનો ઉકેલ બળદઘાણીમાં હોઈ શકે..??

Bull

Bull

– સેવંતી સંઘવી
મુંબઈ

દાળ-શાકના વઘારમાં, રોટલી-ભાખરીની કણક બાંધવામાં કે તળાવમાં બળદ ઘાણીમાં તૈયાર થતું તલનું તેલ સૌથી શ્રેષ્ઠ છે. સઘળાય તેલોમાં તે સૌથી વધુ ગુણકારી છે. સમગ્ર પ્રજા માટે આ તેલ દરેક રીતે સારું છે. જે કુદરતી સત્ત્વોને અકબંધ રાખે છે તથા વાયુને હરનાર છે. બળદઘાણીનાં શુદ્ધ-સાત્ત્વિક અને ગુણકારી તેલને બદલે ફિલ્ટર અને ડબલ ફિલ્ટરનાં નામે આજે જે તેલ આપણે પેટમાં પધરાવીએ છીએ તે રિફાઈન કરવાની પ્રક્રિયામાં તેલમાં ફોસ્ફટિક એસિડ – કોસ્ટિક સોડા – બ્લિચિંગ પાવડર જેવાં કેમિકલ્સ વપરાતાં હોય તો તે આરોગ્યને નુકસાન કરે છે. ઑઈલ મિલોના ડબલ ફિલ્ટર્ડ અને ડબલ રિફાઈન્ડ તેલની આકર્ષક અને લોભામણી જાહેરાતોથી અંજાઈ જતા ગ્રાહકોને સ્વપ્નેય ખ્યાલ નહીં હોય કે આ રિફાઈન્ડ પ્રક્રિયા દરમિયાન તેલમાં રહેલા કુદરતી એન્ટિ-ઓક્સિડેન્ટ નાશ પામે છે જે બળદઘાણી ના નોન-રિફાઈન્ડ કુદરતી તેલમાં જળવાઈ રહે છે. મગફળીનાં તેલમાં અનેક રોગો કરનાર પામોલિન – સૂર્યમુખી તેલ, આરગોમાન ઑઈલ રૂપે ભેળવાતું હોય એમ લાગે છે.

બળદઘાણી દરેક ગામમાં હોય છે. પેકિંગ અને ટ્રાન્સપોર્ટેશનનો ખર્ચ પણ બચે અને લાખો પરિવારોને ઘેરબેઠાં રોજગારી મળે, યાંત્રિકીકરણના ખબરમાં બળદઘાણીઓ હોમાઈ જતાં બેકાર બનેલા ઘાંચીઓ કતલખાનાં – મચ્છીમારી – મરઘા મારણ તથા કતલ માટેનાં પશુઓનાં વેપાર – હેરફેર જેવા હિંસક ધંધાઓમાં ઈચ્છાએ કે અનિચ્છાએ જોડાય છે. વળી બળદઘાણીના તલ તેલનો ખોળ ગામના પશુઓને મળવાથી પશુઓ રુષ્ટ-પુષ્ટ બનતાં પુષ્કળ તાજું દૂધ આપશે. જેથી પ્રજાનું આરોગ્ય સુધરતાં હિંસક દવાઓ પેટમાં પધરાવવી નહીં પડે. ઉપરાંત મહત્ત્વની વાત એ છે કે બળદઘાણી ચલાવતા લાખો બળદોની કતલ થતી અટકશે. ઈકોનોમી ઑફ પરમેનન્સ નામના પુસ્તકના લેખક અને વિખ્યાત અર્થશાસ્ત્રી જે. સી. કુમારપ્પાના અંદાજ મુજબ ઈ.સ. ૧૯૨૧માં ભારતમાં અંદાજે છ લાખ બળદઘાણીઓ હતી. ઈ.સ. ૧૯૪૨ની સાલમાં પાલનપુરમાં સો (૧૦૦) જેટલી બળદઘાણીઓ ચાલતી હતી. આમ કરોડો રૂપિયાના ઈન્વેસ્ટમેન્ટ વગર અને એમ કહી શકાય કે એક પણ રૂપિયાના ફંડ વગર તથા લોન વિના સેંકડો લોકોને ગામેગામ રોજગારી આવતી. આ બળદઘાણીનું યોગદાન અમૂલ્ય ન ગણાય.?? (સૌજન્ય : મુંબઈ સમાચાર)

 


સોરઠી સંસ્કૃતિના દર્શન કરાવતો માધવપુરનો મેળો એકવાર જોવા જેવો છે..

Madhavrai Temple

Madhavrai Temple

:: સંકલન ::
ડો. ઇશ્વરભાઇ ભરડા
પોરબંદર

પોરબંદર અને માંગરોળ અરબી સમુદ્ર કાંઠે આવેલ માધવપુર (ઘેડ) માં પુરાણ પ્રસિદ્ધ માધવપુર (ઘેડ) નો પાંચ દિવસનો મેળો ચૈત્ર સુદ નોમ થી તેરસ સુધી સોરઠી ઢબનો મેળો ભરાય છે. આ પાંચ દિવસ માધવપુર પંથકમાં વિવાહમય વાતાવરણ છવાઈ જાય છે. પ્રાકૃતિક સૌંદર્યથી વિંટળાયેલા પશ્ચિમ સૌરાષ્ટ્રના સૌંદર્યધામો માંગરોળ – ચોરવાડ જેટલુ જાણીતું પ્રાચીન નગર માધવપુર (ઘેડ) છે. શ્રીકૃષ્ણ – રૂક્ષ્મણીના લગ્નની વાતો હજારો વર્ષ પછી હૈયામાં સંઘરીને બેઠેલુ માધવપુર સૌરાષ્ટ્રના નૈઋત્ય કોણમાં માંગરોળથી વાયવ્યે ૧૮ માઈલ, કેશોદ સ્ટેશનથી અગ્નિ ખૂણામાં ૩૬ માઈલના અંતરે આવેલુ ઐતિહાસિક નગર છે. અહીં યુગ પુરૂષ લોકજીવનના આરાધ્ય દેવ અને સાડા ત્રણ હજાર વર્ષ પછીયે જનહૈયામાં ધબકી રહેલા ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ અરબી સમુદ્રના કાંઠે માધવરાયજી રૂપે મંદિરમાં બિરાજે છે. સાગર રાણો અહર્નિશ એમના પગ પખાળે છે. સૌરાષ્ટ્રના મુખ્ય ત્રણ મેળા તરણેતર, શિવરાત્રી અને માધવપુરમાં માધવપુર મેળાનું મહત્વ વધારે છે. ઘેડમાં મુખ્ય ત્રણ નદીઓ વહે છે તેમાં ભાદર, ઓઝત અને મધુવંતી આ ત્રણેયનું સંગમ સ્થાન માધવપુર છે. લોક હૃદયના હૈયે પણ ગવાય છે કે ગંગા, યમુના, સરસ્વતી, ગોમતીએ ગૌદાન, તેથી અધિક મધુંવતી જ્યાં પરણ્યા શ્રી ભગવાન આ મેળા અંગે માધવપુરનો માંડવો, જાદવકુળની જાન પરણે રાણી રૂક્ષ્મણી શ્રી માધવરાય ભગવાન કહેવત પ્રચલિત છે.

તિર્થભૂમિ ગુજરાત પુસ્તકમાં લેખક રઘુવીર ચૌધરી નોંધે છે કે માધવપુર (ઘેડ) સૌરાષ્ટ્રના સાગરકાંઠાનું વૃંદાવન છે. માધવપુર ભારતીય ધર્મ સાધકનું સંગમ સ્થળ છે. સાધકોનો મેળો અને ભકતોને મેળો માધવપુર છે. સ્કંદ પુરાણના માધવપુરા મહાત્મ્યમાં જે તીર્થોના ઉલ્લેખ છે. એમના કેટલાક અદ્રશ્ય થઈ ગયા છે છતા બ્રહ્મકુંડ, ગદાવાવ, કર્દમકુંડ, મેરાયા, વરાહકુંડ, ચો-બારી, કપીલ ડેરી અને સિદ્ધતીર્થ સંગમ નારાયણ આદિના વર્ણનો મુજબ અસ્તિત્વ છે. સાગરકાંઠાની ઉંચાઈએ માધવરાયનું મંદિર છે ત્યાંથી મધુવન ભણી જતા શ્રી રામદેવપીરની નૂતન મંદિર બંધાયેલુ છે. મધુવનમાં મહાપ્રભુજીની બેઠક છે. શ્રી વલ્લભાચાર્યજી મહાપ્રભુજીએ રૂક્ષ્મણીમાં આવેલા કંદર્મકુંડ ઉપર શ્રીમદ્દ ભાગવત્ પારાયણ તેમજ વ્યાખ્યાન કર્યુ હતું. જ્યાં પરંપરાથી એમની ભારત વર્ષની ૮૪ બેઠકોમાંથી ૬૬ મી બેઠક અહીં સૂચવાઈ છે. મહાપ્રભુજીની બેઠક નજીક રૂક્ષ્મણી શ્રીકૃષ્ણ લગ્ન માટેની ચોરી છે માહપરૂ છે. માધવપુર (ઘેડ) પુરાણકાળથી જ ઉત્સવ મેળાઓની ઉલ્લાસભૂમિ છે. અહીં અનેક સામાજિક પ્રસંગોએ વિશાળ માનવ સમુદાય ઉમટતો અને લોકોના હૈયા ઉત્સવઘેલા બને છે. આ ઉત્સવનો લોકમેળો એક બાજુ છે, તો બીજી બાજુ શ્રી રામાનુજ જાદવ, રામાનંદ, કબીર આદિની યાત્રાની સ્મૃતિ જાળવી રાખતા સ્થળો છે. ગોરખનાથની ગુફા વિશે કહેવાય છે કે ત્યાં એમણે તપસ્યા કરેલી બાજુમાં નિલકંઠ મહાદેવનું મંદિર છે. ભગવાન લકુલીશની શૈવ ઉપાસનાની વિશેષતા દર્શાવતુ એક શિલ્પ સચવાઈ રહ્યુ છે. આમ રામાનુજ, જાદવ, વલ્લભથી માંડી નાથ, કબીર અને સહજાનંદની પરંપરાના અનેક સંત – ભકતોથી આ ભૂમિનું સેવન થયુ છે.

માધવપુરનો મેળો એટલે અગ્નિની સાક્ષીએ સુખ – દુઃખમાં આજીવન જીવવાના બે આત્માઓને લગ્નના પવિત્ર સંબંધથી જોડતો જ્ઞાન, ભકિત કર્મ અને ઉલ્લાસનો મહિમા દર્શાવતો મેળો એ માધવરાયના પરિણયનો મેળો છે. માધવપુરના મેળામાં ભાટ, બારોટ ને ચારણ કવિઓય આવે છે. રાતના લોકવાર્તા અને લોકગીતની રજુઆત થાય, જુવાનીયાઓ સામસામા દુહાની રમઝટ બોલાવે, સાખ પડે બેડોને શેરડી, કાંઠા ઘઉં, કચ્છ, રેંટ ખટુકે વાડીએ, ભોંય ધરા સરઠ વસ્તી જ્યાં બહુ મહેરની, નારી પાતળ પેટ, ધી પથ્થર વખાણમાં ભોંય બરડો બેટ, માથે ભલો માળવો, ઉનાળે ગુજરાત ચોમાસે સોરઠ ભલો બરડો બારે માસ… ભૂતકાળમાં માધવપુરના મેળાની કિર્તી સાંભળોને પ્રખર લોકસાહિત્યવિદ્દ અને રાષ્ટ્રીય શાયર સ્વ. ઝવેરચંદ મેઘાણી, ગોકળદાસ રાયચુરા, મેરૂભા ગઢવી જેવા મહાનુભાવો આ મેળો મહાલવા આવી ગયા હતા.

આ લોકમેળાનો પ્રારંભ ચૈત્ર સુદ નોમથી તેરસ સુધી સતત પાંચ દિવસ યોજાય છે. ભગવાન શ્રીરામના પ્રાગટય દિન રામનવમીના પવિત્ર દિવસે મંડપારોપણ થાય છે. ભગવાન શ્રી માધવરાયજી, ત્રિકમરાયજીના મંદિરથી પહેલા ફુલેકાનો પ્રારંભ રાત્રીના ૯ કલાકે થાય છે. ચૈત્ર સુદ દસમ તથા અગિયારસના દિવસે બીજુ અને ત્રીજુ ફુલેકુ નીકળે છે. ચૈત્ર સુદ બારસ વિવાહ ઉત્સવ તરીકે ઉજવાય છે. જેમાં માધવપુર ઘેડની નજીકના કડછી ગામના કડછા મહેર ધર્મના ઝંડા સાથે શણગારેલા ઉંટ અને ઘોડા પર સવાર થઈને રૂક્ષ્મણીનું મામેરૂ લઈ આવે છે ત્યારે જ ભરમેળો ગણાય છે.

મધુવનમાં આવેલ મહાપ્રભુજીની બેઠકના સાનિધ્યમાં રૂક્ષ્મણીના માવતર પક્ષની જગ્યા રૂક્ષ્મણી મઠથી બપોરે ૧૨ કલાકે ભગવાન શ્રીકૃષ્ણનું સામૈયુ કરવામાં આવે છે ત્યાર બાદ સાંજના ૪ કલાકે નીજ મંદિરેથી ભગવાન શ્રીકૃષ્ણનું જાનનું પ્રયાણ થાય છે. શ્રીકૃષ્ણ વરરાજા બને છે. રૂપેણવનમાં જાનનું આગમન થાય છે. વેવાઈઓ દ્વારા જાનનું સ્વાગત થાય છે. હિન્દુ સમાજમાં થતી લગ્નવિધિ મુજબ કન્યાદાન દેવાય છે. મંગળ ફેરા કરે છે. શાસ્ત્રોકતવિધિ અને વેદોચ્ચાર મંત્રો સાથે શ્રી કૃષ્ણ – રૂક્ષ્મણી સાથે અગ્નિની સાક્ષીએ લગ્નગ્રંથીથી જોડાય છે. લગ્નની ખુશાલીમાં કંસારનો પ્રસાદ વહેંચાય છે. લગ્નવિધિ પૂર્ણ થયા બાદ જાન આખી રાત રૂપેણવનમાં રોકાય છે. ચૈત્ર સુદ તેરસના દિવસે સવારે કરૂણ વિદાય પ્રસંગ આવે છે. શ્રીકૃષ્ણ વાજતેગાજતે પરણીને બપોરના ૩ કલાકે નીજ મંદિરમાં પધારે છે. તે સાથે માધવપુરના મેળાની પૂર્ણાહુતિ થાય છે.

માધવપુરનો મેળો રામનવમીથી શરૂ થાય પણ અગિયારસની રાત્રે પૂર બહારમાં ખીલે છે. એને ભરમેળો કહે છે. વર્તમાન યુગમાં મોટર મોટર સાયકલો, બસો અને ટ્રેકટરો જેવા વાહનો આવ્યાં તે પહેલા ખેતી કરનારી તમામ કોમોના લોકોના ગાડા જોડીને સહકુટુંબ માધવપુરનો મેળો માણવાને શ્રીકૃષ્ણને પરણાવવા દોઢસો બસો ગાડા જોડી ત્રણ ત્રણ દિવસના ભાતા પોતે લઈને મેળામાં આવતા ગામના પાદરથી લઈને સીમાડા સુધી રાવટીઓ નંખાઈ જતી જૂના કાળે મેળામાં લોક મનોરંજન કરાવનારા મદારી આવતા રાવણહથ્થા વાળાય આવતા ગાડાની સાથે લોકો પોતાના પાણીદાર શણગારેલા અશ્વો અને અહીં મેદાનમાં ઉંટ અને અશ્વ દોડની હરિફાઇઓ થતી જાનવરોના પાણી મપાતા જોરાવસિંહ જાદવના સૌરાષ્ટ્રનું સંસ્કૃતિ દર્શનમાં માધવપુર ઘેડનો લોકિયો મેળો એ શીર્ષક તળે શ્રીકૃષ્ણ – રૂકમણીના લગ્નની તલસ્પર્શી વાતો આલેખી છે. લગ્નના દિવસે જે રથમાં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ બિરાજમાન છે તે પ્રાચીન રથ પણ કાષ્ઠકલાના ઉત્તમ નમૂનારૂપ જોવા જેવું નજરાણું છે. વર્ષો પહેલા આ રથ બદલીને નકલી રથ મૂકી દેવાયો હતો અને અસલી રથ કાનૂની પ્રક્રિયા બાદ પરત મળ્યો તેની કથા પણ રસપ્રદ છે. લગ્ન સમયે આ રથ દોડાવવામાં આવે છે.

શ્રી રજનીશ ઓશો મેડીટેશન સેન્ટર (અધ્યાત્મ કેન્દ્ર) પૈકીનું એક કેન્દ્ર અહીં આવેલ છે. અહીં સ્વામી બ્રહ્મવેદાંત દ્વારા પ્રવૃતિઓ ધમધમે છે. દિવાળી પછી ભાઇબીજના દિવસે અહીં સમુદ્રસ્નાન કરવા બહેનો અને ભાઇઓ આવે છે. ભાઇઓ – બહેનને સ્નાન કરાવીને તેને ભેટ – બક્ષીસ આપે છે. બહેન પણ સ્નાન કરીને ભાઇના દીર્ધાયુષ્ય અને સુખી જીવનની મંગળ પ્રાર્થના કરે છે. ભાઇબીજના દિવસે ભાઇ – બહેનનોના પવિત્ર બંધનને અનુરૂપ સમુદ્ર સ્નાનનો મહિમા પ્રચલિત છે. દિવાળીની રજાઓમાં સહેલાણીઓ પણ અહીં મોટી સંખ્યામાં ઉમટી પડે છે. અહીં વિવિધ પ્રકારના કાચબાની પ્રજાતિઓ જોવા મળે છે. આ કેન્દ્ર બીચ નજીક હાઇવે પર જ આવેલ છે. કાચબીઓ ઇંડા છોડીને જતી રહે પછી તેને અહીં સેવવામાં આવે છે. મરીન નેશનલ પાર્કનું આ કાચબા ઉછેર કેન્દ્ર પણ અભ્યાસુઓ અને પર્યાવરણ પ્રેમીઓ માટે આકર્ષણનું કેન્દ્ર છે. માધવપુરનો દરિયા કિનારો સહેલાણીઓ માટે સૌથી મોટુ આકર્ષણનું કેન્દ્ર છે. આ બીચ પર સાંજે આથમતા સૂર્યને જોવો તે એક આહલાદક આનંદ છે. ભવ્ય ચોપાટી, સરકણી રેતી અને શિવલીંગની સાથે સાથે બાળક્રિડાંગણ અને શાંતિ સમુદ્રકાંઠે શીતલ અનુભૂતિ સાથે સહેલાણીઓ અહીં રોમાંચ અનુભવે છે. પ્રાચીન મંદિરને અડીને જ નવું મંદિર છે. માધવરાયજીનું આ નવું મંદિર સતરમી સદીમાં પોરબંદરના રાણા વિક્રમાતજી અને રૂપાળીબાએ બંધાવ્યું હોવાનું મનાય છે. નવા મંદિરમાં જૂના મંદિરની પ્રતિમાઓનું જ પ્રતિષ્ઠાપન કરવામાં આવ્યું છે. સૌરાષ્ટ્રના બહારવટીયા મૂળુ માણેક અને જોધા માણેક અહીં આવીને પ્રાચીન મંદિર પર ધ્વજારોહણ પણ કર્યાની લોકવાયકા પ્રચલિત છે. મંદિર ટ્રસ્ટ અને ગ્રામ પંચાયત પ્રતિવર્ષ રૂકમણી વિવાહ પ્રસંગનું સફળ આયોજન કરે છે.

માધવરાય મંદિરની વિશેષતા એ છે કે અહીં બે પ્રતિમા છે. સામાન્ય રીતે ભગવાનના ચતુર્ભુજ સ્વરૂપમાં બે હાથ ઉપર અને બે હાથ નીચે હોય છે અને શંખ, ચક્ર, ગદા, પહ્મ ધારણ કરેલા હોય છે. અભ્યાસુઓના મતે કદાચ આ એક જ મંદિર એવું હશે જયાં ભગવાનના ત્રણ હાથ ઉપર છે. આ બાબતે પણ ધર્મ અને ઇતિહાસના અભ્યાસુઓ વિવિધ તર્કબદ્ધ મનોવ્યકત કરતા હોય છે. જેથી અભ્યાસુઓ માટે પણ આ પ્રતિમાઓ આકર્ષણનો વિષય છે. સ્થાનિક લોકો કહે છે કે આ મૂર્તિઓ જુદા જુદા પ્રસંગોએ જુદા જુદા રંગોમાં દૈદિપ્યમાન થાય છે. શ્રદ્ધાળુઓ અને સંશોધકો માટે આ મૂર્તિઓનું સ્વરૂપ નિહાળવું એ એક અમૂલ્ય પ્રસંગ અને લ્હાવો ગણાય છે. અહીં વૈષ્ણવ પદ્ધતિથી ભગવાનની સેવા નિયમિત રીતે થાય છે. અર્વાચીન મંદિર પણ અનેરા આકર્ષણનું પ્રતીક છે.

માધવપુર ઘેડમાં શ્રી માધવરાયજીનું પૌરાણીક મંદિર આવેલું છે. આ લગ્ન મંદિર સોલંકી ઢબનું બારમી સદીનું ગણાય છે. ઉત્તમ શિલ્પ સ્થાપત્યથી મઢેલુ આ મંદિર પ્રાચીનતા અને કલા સમૃદ્ધિથી ભરેલુ છે અને નયનાકર્ષક છે. સમુદ્ર કિનારાની રેતીથી અડધું દટાયેલુ આ મંદિર પ્રાચીન ઈતિહાસને જાળવીને બેઠું છે. મંદિરનું શીખર વર્તુળાકાર છે. ઉત્પનન દરમિયાન મંદિર સંકુલનો મહત્વનો નીચેનો ભાગ દટાયેલો મળી આવ્યો હતો. તેની આસપાસ જીર્ણવાવ સપ્ત માતૃકા અને અન્ય મંદિરોના ભગ્નાવશેષો પણ મળી આવ્યા હતા. આ મંદિરના ૧૬ થાંભલા અને તેને આધારિત સિંહ મંડપ છે. આ મંદિર પુરાતત્વના અવશેષરૂપે સાચવવામાં આવેલું છે. અદભૂત શિલ્પ સ્થાપત્ય કલાત્મક કોતરણી અને પ્રાચીનના કોઈપણ અભ્યાસુ મનોવૃતિના દર્શકને રોમાચિંત કરે તેવી અને સૌને જોવી ગમે છે, પરંતુ આ મંદિરનો વિકાસ થયો નથી અને જર્જરીત બની ગયેલ આ મંદિર પુરાતત્વ ખાતા હસ્તકનું હોવાથી તેની જાળવણી માટે પણ તંત્ર ગંભીર નથી.

માધવપુરના મધુવનમાં શ્રી રામજી મંદિરના સાનિધ્યમાં વિશાળ મેદાનમાં અદ્યતન સુવિધાયુકત સમસ્ત કોળી સમાજની વંડી આવેલી છે. મેળા દરમિયાન પ્રતિવર્ષ ગ્રામ પંથકમાંથી આવતી જનતા માટે નાતજાતના ભેદભાવ વગર કોળી સમાજની વંડીમાં આવાસ અને ભોજનની વ્યવસ્થા નિઃશુલ્ક પુરી પાડવામાં આવે છે. આ પંથકના લોકો ખેતીની નવી ઉપજમાંથી ઘઉં, ચણા તેમજ રોકડ રકમની આ વંડીને દાનરૂપે સહાય કરે છે. હાલ વંડીનું નવનિર્માણનું કાર્ય ચાલુ છે. જેમાં માધવપુરના દાતાશ્રીઓ નો આર્થિક સહયોગ પ્રાપ્ત થયો છે.

mahdavupur ghed is tourist place near chorvad, keshod, mangrol, porbandar city and visit madhavrai temple, rukmani shree Krishna marriage temple, madhavpur beach, osho ashram and more historical and religious place and tourist palace of Gujarat. This article by dr. ishwarbhai bharda – porbandar


આજની યુવાશક્તિ પર એક નજર..

pradeepsinh gohil

pradeepsinh gohil

– પ્રદિપસિંહ ગોહિલ
prgohil119@gmail.com

આજનો યુવાન એ દેશ માટેનું એક અભિન્ન અંગ છે કે જેની કાર્યશીલતા પર દેશની પ્રગતિ કઈ દિશા તરફ વળશે તેનો એક અંદાજ આવે છે ત્યારે આપણે આજે જોઈએ કે યુવાનોનું લક્ષ્ય કઈ વસ્તુઓ અથવા કયા ક્ષેત્રમાં છે. કારણકે ભારત પાસે આજે જે યુવા શક્તિ છે તેટલી બીજા કોઈ દેશ પાસે નથી. ભારતની વાત કરીએ તો અત્યારના સમયમાં મોટા ભાગે કોઈ નવી પ્રવૃત્તિ તરફ જવાનું વલણ ખૂબ જ ઓછું જ જોવા મળે છે. લાખો યુવાનોનું લક્ષ્ય જોઈએ તો તેઓ કોઈપણ ફિલ્ડમાં જોખમ લેવાનું પસંદ કરતા નથી. આજનો યુવાન એવું કોઈ ફિલ્ડ કે જ્યાં જોખમ નથી અને સારી રીતના પોતાની જીંદગી પસાર કરી શકે એવું કામ વધારે પસંદ કરે છે. આપણે ગુજરાતની વાત કરીએ તો ઘણા યુવાનો એવા છે કે જે પોતાનો કામ ધંધો છોડીને અથવા તો એના તરફ નિરાશા વ્યક્ત કરીને આજે ગવર્મેન્ટ નોકરીઓ પાછળ દોડે છે. અત્યારે ગમે તે યુવાન ને તમે જુઓ તો તમે પૂછશો કે ભાઈ તમે શું કામ કરો છો..?? તો એક જ જવાબ આવશે કે હું તો અત્યારે વર્ગ-૩ એટલે કે તલાટી, બિન સચિવાલય વગેરે નોકરીઓની તૈયારી કરું છું. થોડુંક તે યુવાનને વધુ પૂછતા તમને એનું કારણ મળશે કે સરકારી નોકરી મેળવવા પાછળ એનું ધ્યેય બસ એટલું જ છે કે સરકારી નોકરીમાં કોઈ જોખમ લેવાનું આવતું નથી. એકવાર જો તમને સરકારી નોકરી મળી ગઈ એટલે જીવન વ્યવસ્થિત થઈ જાય. મોટાભાગના યુવાનોની આ જ ઈચ્છા હોય છે અને તેમને સરકારી નોકરી મેળવવાની અભિલાષા હોય છે.

હું એમ કહેતો નથી કે સરકારી નોકરીઓની પાછળ મહેનત કરવી એ ખરાબ છે પરંતુ હું એ વાત પર પ્રકાશ ફેંકવા માંગુ છું કે આ બધાથી અલગ આપણામાં ટેલેન્ટ એટલે કે આવડત નામની પણ એક વસ્તુ હોય છે જે આપણને દુનિયામાં એક આદર્શભર્યું નામ મેળવવામાં મદદ કરે છે. તો પછી આપણે આ ટેલેન્ટને શા માટે આગળ આવવા દેતા નથી..?? આપણે શા માટે આજે બીજા લોકો જે કરે છે એની પાછળ આંધળા થઈને દોડીએ છીએ..?? મિત્રો, આ વાત ઉપર વિચાર કરવો આવશ્યક બને છે કે આપણે શું શું વિચારીએ છીએ..?? હું પણ તમારી જેમ એક યુવાન જ છું અને હું પણ અત્યારના સમયમાં આ સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષા એટલે કે સરકારી નોકરીઓની તૈયારીઓ કરી રહ્યો છું ત્યારે મને આ પ્રશ્ન થાય છે કે આજુબાજુ હું જોઉં છું ત્યારે મને પણ આ વિચાર આવેલો કે હું પણ સરકારી નોકરી મેળવવી તો કેવું લાગે.. આપણા મમ્મી-પપ્પાની પણ આ જ ઈચ્છા હોય કે આપણો દીકરો સરકારી નોકરી મેળવે. પરંતુ હું ચોક્કસ કહીશ કે મારે પણ એક આવડત છે એ આવડત એટલે કે આવા લેખો લખવાની અને આવા વિષયો પર ચર્ચા કરવાની મને ખૂબ મજા આવે છે. ત્યારે હું પણ જોઉં છું કે ઘણા બધા યુવાનો છે જેનામાં ખરેખર ખૂબ સારી આવડત હોય છે પરંતુ તેઓ પોતાનું લક્ષ્ય છે એ બીજી દિશામાં જ વાળી લે છે.

ત્યારે મિત્રો, આજે આપણા જેવા યુવાનો અત્યારે એવું વિચારીએ અને એવું કાર્ય કરીએ જેથી આવનારી પેઢી આપણને જોઈને આપણા કાર્યોને અનુસરે જેથી ભવિષ્યમાં આપણાથી નાના એટલે કે આપણા બાળકો અથવા તો આ સમાજને એક નવી દિશા મળે.. અને હા સરકારી નોકરી મેળવવી એ કંઈ જ ખરાબ નથી અને તૈયારી કરવી પણ એ બહુ સારી વાત કહેવાય છે. કેમ કે આ તૈયારી કરતા કરતા આપણે આપણા દેશ, આપણા સમાજ અને આપણા બંધારણ થી જાગૃત તો થઈએ જ છીએ.. અસ્તુ


સૌરાષ્ટ્રના મહુવાના દાંડિયાની દેશ-વિદેશમાં બોલબાલા છે..

dandiya

dandiya

માતા જગદંબાની આરાધનાના પર્વ નવરાત્રિમાં તેમજ શુભ પ્રસંગોમાં રાસ રમતી વખતે ઉપયોગમાં લેવાતા મહુવાના દાંડિયાની દેશ-વિદેશમાં બોલબાલા છે. બ્રહ્મક્ષત્રિય સમાજે પરંપરાગત વ્યવસાય સાચવી રાખતા આજે પણ મહુવાના ડિસ્કો સ્ટેપના જમાનામાં પણ સંઘેડા પર બનેલા લાકડાના દાંડિયાની ડિમાન્ડ યથાવત રહીં છે તે બાબત આપણી કલા સંસ્કૃતિનો વારસો જળવાય રહ્યા જેવી છે. ભાવનગર જિલ્લાના મહુવામાં વેસ્ટ લાકડામાંથી બેસ્ટ વસ્તુઓનો વેપાર મોટા પાયે પથરાયેલો છે. દાંડિયાથી લઈ કોઈપણ લાકડાની વસ્તુ સંઘેડા પર ચઢાવીને બનાવાતી હોય બજારનું નામ સંઘેડીયા બજાર છે. મહુવા સંઘેડીયા બજારની કલા કારીગરી એટલી ખ્યાતનામ છે કે અહીં બનતી વસ્તુઓ માત્ર ભારતના મોટા શહેરોમાં જ નહીં પણ વિદેશોમાં પણ નિકાસ થઈ રહીં છે. મહુવાના દાંડિયા દેશ-વિદેશના ગુજરાતીઓના હાથ સુધી પહોંચી ગયા છે. લાકડાના દાંડીયા પર લાખના કલરથી ફેન્સી લૂક આપવામાં આવે છે.

આધુનિકતા તરફ આગળ વળતા યુગમાં મશીનરી પર લાકડાની વસ્તુઓ બનાવવાનું શરૂ થતા ઘણા બ્રહ્મક્ષત્રિય વેપારીઓ પોતાનો પરંપરાગત વેપાર છોડી અન્ય વેપાર તરફ પણ વળી ગયા છે. જો કે હજુ પણ મહુવા સંઘેડીયા બજારની રોનક જળવાઈ રહીં છે અને ત્યાં બનતી વસ્તુઓની માગ પણ યથાવત રહીં છે. જેનો સંપૂર્ણ શ્રેય બ્રહ્મક્ષત્રિય વેપારીઓના ફાળે જાય છે. મહુવાથી માત્ર વિદેશમાં દાંડિયાની નિકાસ થાય છે તેવુ જ નથી. ભાવનગર જિલ્લાની મૂલાકાતે આવતા એનઆરઆઈ અને વિદેશી પ્રવાસીઓ સૌરાષ્ટ્રના કાશ્મીર એવા મહુવાની સુંદરતા જોવા અચૂક પહોંચે છે અને તેઓ પણ સંઘેડીયા બજારમાંથી ખરીદી કરવાની તક ગૂમાવતા નથી.


ગુજરાતના એક માત્ર કોમ્યુનિટી રેડિયો દ્વારા કચ્છના ગામડાના બહેનોને શિક્ષણ અપાય છે..

kutchh radio

kutchh radio

રેડિયો શબ્દ આજની યુવા પેઢી માટે માત્ર એફએમ પુરતો જ સિમિત રહી ગયો છે. એક સૈકા પહેલા જ્યારે શોધ થઈ ત્યારે ભારે દબદબો ભોગવનાર રેડિયો હવે ભંગારની રેકડીઓમાં જોવા મળે છે. જો કે ક્યારેક કોઈક મોટી ઉંમરના વડિલોના હાથમાં રેડિયો દેખાઈ જાય છે. સમયની રફતારમાં ફેંકાઈ ગયેલા આ રેડિયોના માધ્યમાથી જ કચ્છના અતિ પછાત અને અશિક્ષિત વિસ્તારના બહેનોને ઉંચા લાવવા મહિલાઓનું સંગઠન માથામણ કરી રહ્યું છે. ગુજરાત સમાચારના અહેવાલ મુજબ કચ્છના ભીમસર પંથકમાં ચાલતો આખા ગુજરાતનો એક માત્ર કોમ્યુનિટી રેડિયો આસપાસના ર૬ ગામની ૬૦૦૦ થી વધુ બહેનોને શિક્ષિત અને દિક્ષિત કરી રહ્યો છે.

મુળભુત રીતે પશુપાલનના વ્યવસાય સાથે સંકળાયેલો રણ પ્રદેશ કચ્છ આખો જિલ્લો આમ તો શૈક્ષણિક રીતે પછાત ગણાય છે. પરંતુ કચ્છના ભીમસર પંથકના કેટલાક ગામડાની હાલત ખુબ જ પછાત છે. લખતા-વાંચતા જ ન આવડતું હોય ત્યાં શિક્ષણ આપવા માટેના માધ્યમો પણ સિમિત બની જાય છે. તેવી સિૃથતિ વચ્ચે અહી વર્ષ ર૦૧ર ની બીજી જૂનના રોજ સૌથી સસ્તુ અને સરળ માધ્યમ એવા ગુજરાતના સૌપ્રથમ કોમ્યુનિટી રેડિયોની શરૃઆત કરવામાં આવી. ખાસ કરીને ઘર-પરિવારના આાધાર સ્તંભ એવા બહેનોમાં શિક્ષણનું સ્તર ઉંચુ આવે અને તેને મુંજવતા અંગત જીવનના પ્રશ્નો ઉકેલાય તો સમગ્ર વિસ્તારનો એકંદર ઉત્કર્ષ ઝડપાથી થાય છે માટે અહી બહેનોને શિક્ષિત અને દિક્ષિત કરવા માટે શરૃ કરાયેલા કોમ્યુનિટી રેડિયોનું નામ સહિયર જો રેડિયો એવું આપવામાં આવ્યું તથા તેના સંચાલનમાં પણ મહિલા સંસ્થાની રચના કરવામાં આવી. આજે આ સંસ્થા સહિયર જો સંગઠનમાં છ હજારથી વધુ બહેનો જોડાયેલી છે. સંચાલન કમિટીમાં ૧૧ સભ્યો છે.

સંગઠન અને રેડિયોના સંચાલક કહે છે કે ૯૦.૪ ચેનલ ઉપરથી રેડિયો સ્ટેશનની આસપાસની પ૦ કિ.મી.ની ત્રિજ્યામાં આવતા આશરે ર૬ જેટલા ગામડામાં નિયમીત પ્રસારણ કરવામાં આવે છે. મહિલાઓના ઉત્કર્ષ માટેના તથા રોજીંદા પ્રશ્નોનું નિરાકરણ આપતા કાર્યક્રમોનું કચ્છની પરંપરાગત લોકબોલીમાં પ્રસારણ થાય છે. હાલ જેડલેનું જતન નામનો એક કાર્યક્રમ ચાલી રહ્યો છે. જેનો મતલબ, બહેનપણીનું ધ્યાન રાખવું તેવો થાય છે. આ કાર્યક્રમ થકી મહિલાઓના આરોગ્યને લગતા પ્રશ્નો હલ કરવામાં આવે છે.

મહિલાઓ રેડિયો સ્ટેશનના ફોન નંબર ઉપર ફોન કરીને પોતાની સમસ્યાઓ વર્ણવે છે. કેટલીક મહિલાઓ રૃબરૃ રેડિયો સ્ટેશન સુધી પહોંચે છે. ઘણી વખત રેડિયોની ટીમ ગામડાઓમાં જઈને સમજણ આપે છે. દરરોજ સવાર-સાંજ સાત વાગ્યે અને બપોરે બાર વાગ્યે એમ ત્રણ વખત કાર્યક્રમનું પ્રસારણ થાય છે. તેઓ કહે છે કે અમે ફક્ત માહિતી અને મનોરંજન જ નથી આપતા પરંતુ સહિયર બનીને બહેનોની સમસ્યા હલ કરીએ છીએ. માટે આ વિસ્તારમાં આ કોમ્યુનિટી રેડિયોની ખુબ લોકપ્રિયતા છે. અત્યારે રેડિયો દ્વારા કુંજલ પાંજે કચ્છજી, બાંધણીનીજી ગાલ, તુ જીયરો આઈ, કચ્છ લોકજી વાણી, ધરીયા ઘેર, લીકબુચાણી, સજીવનો સાદ, જેવા કાર્યક્રમો અપાય છે. ઈન્દુબા જાડેજા, હકીમાબેન ઠેબા, કેસરબેન બદરૃ, અમીનાબેન ઈસ્માઈલ વગેરે કમિટીના બહેનો હાલ સ્ટેશનનું સંચાલન કરે છે.

હાલ આકાશવાણી શબ્દ ઓલ ઈન્ડિયા રેડિયોનો પર્યાય બની ગયો છે પરંતુ આકાશમાંથી સંભળાતી અદ્રશ્ય વાણીના રૃપમાં આ રેડિયો સ્ટેશન દરરોજ છ હજારથી વધુ બહેનોના જીવનમાં પરિવર્તન લાવવાનું કાર્ય કરી રહી છે. ગુજરાતના એક માત્ર આ કોમ્યુનિટી રેડિયો થકી મળેલા હકારાત્મક પરિણામો અંગે સંચાલક ટીમ જણાવે છે કે, એક સમયે આ વિસ્તારમાં દારૃના નશાનું વ્યાપક દુષણ હતું. આજે અનેક પરિવારોને દારૃની બદીથી બચાવવામાં આવ્યા છે. દીકરીઓ તો ઠીક દિકરાઓને પણ શાળાએ મોકલવાનું ચલણ નહોતું. આજે દીકરીઓ પણ શાળાએ જતી થઈ છે. બહેનોને આરોગ્યને લગતી રોજીંદી અનેક સમસ્યાઓ દૂર થઈ છે. kutchh all india radio program for teaching and education for rural people and women in gujarat kutch india