ATUL N. CHOTAI

a writer – since 2014


ચાલો લોકશિક્ષક શ્રીકૃષ્ણ સાચા અર્થમાં સમજીએ..

Shree Krisna

Shree Krisna

– ડો. દિનકર જોશી

કેલિડોસ્કોપ નામના રમકડામાં આંખ ઠેરવીને કાચના ટુકડાઓના અદ્ભુત વૈવિધ્યને મન ભરીને માણ્યાં ન હોય એવો કોઇ માણસ શોધ્યોય નહીં જડે. પ્રતિક્ષણ આ કાચના ટુકડાઓ એટલા બધા આકર્ષક વૈવિધ્યને આપણી આંખ સામે સજીવન કરે છે કે આપણે મુગ્ધ થઇ જઇએ. શ્રીકૃષ્ણ ખરેખર થયા હશે કે નહીં અને થયા હશે તો કેટલાં વરસ પહેલાં થયા હશે એની શોધખોળ કરવાને બદલે જો એમને ખરેખર માણવા કે સમજવા હોય તો આ કેલિડોસ્કોપિય સૌંદર્ય જ કામ લાગે એમ છે. પ્રતિક્ષણ બદલાય અને પ્રત્યેક બદલાયેલું રૂપ મનમાન્યો અહેસાસ કરાવે એવા આ શ્રીકૃષ્ણે ભગવદ ગીતામાં એક શબ્દ પ્રયોજ્યો છે. લોકસંગ્રહ અર્જુન માટે આ શબ્દ બરાબર હતો પણ આપણા માટે આ શબ્દનો અર્થ સમાજસેવા થાય છે. સ્વાર્થનું સદંતર વિગલન કરીને અન્યો માટે આપણે જે કંઇ કરીએ અને જેના થકી સમાજ ઊજળો થાય એવી સમાજસેવા એટલે લોકસંગ્રહ..

આવા કોઇપણ પ્રકારના લોકસંગ્રહના પાયામાં શિક્ષણ રહેલું હોય છે. આ શિક્ષણ એટલે પાઠ્યપુસ્તકો દ્વારા પ્રાપ્ત થતાં વિદ્યાપીઠોનાં સર્ટિફિકેટો નહીં. શરીરમાં વહેતા લોહીમાં સહજ થઇ જતી સંસ્કાર ભૂમિકા એટલે શિક્ષણ. કૃષ્ણે પોતાના આયુ કાળમાં આજીવન આવું શિક્ષણ એમના તત્કાલીન યુગને આપ્યું છે. ભાંખોડિયા ભરતા લાલાથી માંડીને યોગેશ્વર સુધીનાં એમનાં સંખ્યાબંધ રૂપોમાં એમનું શિક્ષક તરીકેનું એક રૂપ પણ જોવા જેવું છે. આર્યાવર્ત ત્યારે ગણતંત્રો દ્વારા પ્રજાકીય શાસન ભોગવતા સમૂહોનો પ્રદેશ હતો. વ્રજભૂમિ પણ સ્વતંત્ર અને મથુરા પણ સ્વતંત્ર. મથુરાના કંસે જોહુકમીથી વ્રજને ખંડણી ભરવા ફરજ પાડી. વ્રજની ગાયોનું ઘી, માખણ, દહીં ઇત્યાદિ ગોકુળની ગોપિકાઓ મથુરાના સીમાડે અર્પણ કરવા જતી. આ ગોરસ એ જ તો ધનસંપત્તિ હતા.

જેઓ ધનસંપત્તિ પરિશ્રમ કરીને પ્રાપ્ત કરે છે તેમની એ સંપત્તિ જેઓ પરિશ્રમ કરતા નથી તેઓ શી રીતે લઇ જઇ શકે..?? કૃષ્ણે પોતાના બાલસખાઓ સાથે મથુરાના માર્ગે જતું આ ગોરસ રોક્યું, લૂટ્યું, સ્વયં ખાધું અને સહુ કોઇને ખવડાવ્યું. પણ લોકજાગૃતિના આ કામમાં જો વસતિનો અર્ધો ભાગ એટલે કે સ્ત્રીઓ સાથ અને સહકાર ન આપે તો આ જાગૃતિનો પાઠ ફળદાયી ન નીવડે. સ્ત્રીઓ તો બાળઉછેર અને ગૃહ વ્યવસ્થામાં વ્યસ્ત હોય એટલું જ નહીં, શરમાળ પણ હોય. એને બહાર શી રીતે લાવવી..?? કૃષ્ણે વ્રજભૂમિ ઉપર રાસનાં આયોજનો કર્યાં. આ રાસ નિમિત્તે ગોપકન્યાઓ બહાર આવી. કૃષ્ણે એમને લોકસંગ્રહનો પાઠ શીખવ્યો. જે સમાજમાં સ્ત્રી અને પુરુષ સહભાગી થઇને કામ કરે છે એ સમાજ પછાત કે પરતંત્ર રહેતો નથી.

યમુના નદીના પ્રચંડ જળરાશિમાં કાલિય નાગના નામે કોઇ સત્તાધીશ હોય અને પોતાની સત્તાની આણથી પાણીને વિષયુક્ત બનાવીને એનો ઉપભોગ કરતા તટપ્રદેશના લોકોને રોકે એ કેમ સહન થાય..?? જળરાશિ તો પ્રકૃતિદત્ત છે. એના ઉપર કોઇનું સ્વામીત્વ ન હોય. કૃષ્ણે આ જળરાશિ મુક્ત કરાવ્યો અને લોકોને સમજાવ્યું કે પ્રકૃતિદત્ત જળ સહુ કોઇની જરૂરિયાત પૂરી કરવા માટે છે. કોઇના સ્વામીત્વ માટે નહીં.. (આજે આપણી નર્મદા કે કાવેરી નદીઓનાં જળ માટે ઝઘડતાં રાજ્યો આ જાણતાં હશે ખરાં..??) ધર્મનું અનુશીલન હંમેશાં થવું જોઇએ પણ જ્યારે વહેવારિક જીવનમાં ધર્મસંકટ પેદા થાય, બે ધર્મો વચ્ચે સંઘર્ષ પેદા થાય ત્યારે શું કરવું..?? જીવનમાં આવું અવાર નવાર બને છે. કુરુક્ષેત્રના યુદ્ધમાં શસ્ત્ર હાથમાં ન લેવાની પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી અને છતાં ભીષ્મના વધ માટે કૃષ્ણે પ્રતિજ્ઞાભંગ કર્યો. પોતાની પ્રતિજ્ઞા અને ભીષ્મનો વધ આ બે પૈકી ધર્મના શાસનને કાયમી કરવા માટે ભીષ્મનો વધ મોટો ધર્મ હતો. વ્યક્તિ કરતાં સમષ્ટિ મહાન છે. કૃષ્ણે વ્યક્તિ તરીકે પોતાની પ્રતિજ્ઞાનો ભોગ આપીને સમષ્ટિના કલ્યાણને પસંદ કર્યું. અઢાર અક્ષૌહિણીને તો ઠીક પણ ભાવિ પેઢીઓને સુદ્ધાં એમણે શીખવ્યું કે વ્યક્તિ કરતાં સમષ્ટિ મહાન છે. ધર્મને ઓળખતાં શીખો. નાના ધર્મના ભોગે મોટા ધર્મનું રક્ષણ કરો.

પ્રાગજ્યોતિષપુરના ભૌમાસુરના અંત:પુરમાં બળજબરીથી રોકવામાં આવેલી સોળ હજાર સ્ત્રીઓને કૃષ્ણે મુક્ત કરી. મુક્તિ પામેલી આ સ્ત્રીઓ સમાજની દૃષ્ટિએ દૂષિત હતી. હકીકતે તેઓ નિર્દોષ હતી. ભૌમાસુરે એમના પતિઓને પરાસ્ત કરીને એક વિજેતા તરીકે એમની ખંડણી મેળવી હતી. આ સ્ત્રીઓનો હવે સામાજિક દરજ્જો શો હોઇ શકે..?? એ તિરસ્કૃત અને અનાથ બની જાય. કૃષ્ણે આ તમામ અપહ્યુતાઓને દ્વારકાના પોતાના મહેલમાં આશ્રય આપીને રાજવધૂનો દરજ્જો આપ્યો. જે સમાજ નિર્દોષ સ્ત્રીઓનું સ્થાન કે સન્માન જાળવી શકતો નથી એ સમાજ પોતાને સંસ્કૃતિનો સંરક્ષક કહી શકતો નથી. કૃષ્ણે સંસ્કૃતિ સંરક્ષકનો આ પાઠ એક લોકશિક્ષક તરીકે પોતાની તત્કાલીન પેઢીને શીખવ્યો.

યુદ્ધથી કોઇ પ્રશ્ન કાયમ માટે કદી ઊકેલતો નથી છતાં આસુરી તત્ત્વો યુદ્ધ અનિવાર્ય બનાવી મૂકે ત્યારે મહાવિનાશના ભોગે પણ એમને વશ કરવા જોઇએ. આ આસુરી તત્ત્વ પોતાના પરિવારના જ હોય તો પણ લાગણીઓથી ઉપર ઊઠીને અધર્મનો નાશ કરવો જ જોઇએ. અધર્મનો આવો નાશ કરતી વખતે કશું મેળવવા માટે નહીં પણ આવી પડેલા કર્મને આસક્તિ મુક્ત થઇને નીભાવવું એ જ ધર્મ છે એવો શાશ્વત ઉપદેશ કૃષ્ણે જગદગુરુ બનીને કુરુક્ષેત્રના મેદાનમાં અર્જુનને આપ્યો. લોકશિક્ષક તરીકેની કૃષ્ણની આ અમીટ સિદ્ધિ છે. કૃષ્ણે એમના જીવનકાળ દરમિયાન એમના તત્કાલીનોને જે શીખવ્યું છે એ પેઢીઓ પછી આપણા સહુ માટે એવું ને એવું જ તરોતાજા છે. (મુંબઈ સમાચારમાંથી સાભાર )

shree krishnam vande jagad gurum message for all religious indian people gujarat mathura vrundavan dwarkadhish temple yogeshwar shree krishna gujarat india religious gopi arujun mahabharat

Advertisements


દેશની સળગતી સમસ્યાનો ઉકેલ બળદઘાણીમાં હોઈ શકે..??

Bull

Bull

– સેવંતી સંઘવી
મુંબઈ

દાળ-શાકના વઘારમાં, રોટલી-ભાખરીની કણક બાંધવામાં કે તળાવમાં બળદ ઘાણીમાં તૈયાર થતું તલનું તેલ સૌથી શ્રેષ્ઠ છે. સઘળાય તેલોમાં તે સૌથી વધુ ગુણકારી છે. સમગ્ર પ્રજા માટે આ તેલ દરેક રીતે સારું છે. જે કુદરતી સત્ત્વોને અકબંધ રાખે છે તથા વાયુને હરનાર છે. બળદઘાણીનાં શુદ્ધ-સાત્ત્વિક અને ગુણકારી તેલને બદલે ફિલ્ટર અને ડબલ ફિલ્ટરનાં નામે આજે જે તેલ આપણે પેટમાં પધરાવીએ છીએ તે રિફાઈન કરવાની પ્રક્રિયામાં તેલમાં ફોસ્ફટિક એસિડ – કોસ્ટિક સોડા – બ્લિચિંગ પાવડર જેવાં કેમિકલ્સ વપરાતાં હોય તો તે આરોગ્યને નુકસાન કરે છે. ઑઈલ મિલોના ડબલ ફિલ્ટર્ડ અને ડબલ રિફાઈન્ડ તેલની આકર્ષક અને લોભામણી જાહેરાતોથી અંજાઈ જતા ગ્રાહકોને સ્વપ્નેય ખ્યાલ નહીં હોય કે આ રિફાઈન્ડ પ્રક્રિયા દરમિયાન તેલમાં રહેલા કુદરતી એન્ટિ-ઓક્સિડેન્ટ નાશ પામે છે જે બળદઘાણી ના નોન-રિફાઈન્ડ કુદરતી તેલમાં જળવાઈ રહે છે. મગફળીનાં તેલમાં અનેક રોગો કરનાર પામોલિન – સૂર્યમુખી તેલ, આરગોમાન ઑઈલ રૂપે ભેળવાતું હોય એમ લાગે છે.

બળદઘાણી દરેક ગામમાં હોય છે. પેકિંગ અને ટ્રાન્સપોર્ટેશનનો ખર્ચ પણ બચે અને લાખો પરિવારોને ઘેરબેઠાં રોજગારી મળે, યાંત્રિકીકરણના ખબરમાં બળદઘાણીઓ હોમાઈ જતાં બેકાર બનેલા ઘાંચીઓ કતલખાનાં – મચ્છીમારી – મરઘા મારણ તથા કતલ માટેનાં પશુઓનાં વેપાર – હેરફેર જેવા હિંસક ધંધાઓમાં ઈચ્છાએ કે અનિચ્છાએ જોડાય છે. વળી બળદઘાણીના તલ તેલનો ખોળ ગામના પશુઓને મળવાથી પશુઓ રુષ્ટ-પુષ્ટ બનતાં પુષ્કળ તાજું દૂધ આપશે. જેથી પ્રજાનું આરોગ્ય સુધરતાં હિંસક દવાઓ પેટમાં પધરાવવી નહીં પડે. ઉપરાંત મહત્ત્વની વાત એ છે કે બળદઘાણી ચલાવતા લાખો બળદોની કતલ થતી અટકશે. ઈકોનોમી ઑફ પરમેનન્સ નામના પુસ્તકના લેખક અને વિખ્યાત અર્થશાસ્ત્રી જે. સી. કુમારપ્પાના અંદાજ મુજબ ઈ.સ. ૧૯૨૧માં ભારતમાં અંદાજે છ લાખ બળદઘાણીઓ હતી. ઈ.સ. ૧૯૪૨ની સાલમાં પાલનપુરમાં સો (૧૦૦) જેટલી બળદઘાણીઓ ચાલતી હતી. આમ કરોડો રૂપિયાના ઈન્વેસ્ટમેન્ટ વગર અને એમ કહી શકાય કે એક પણ રૂપિયાના ફંડ વગર તથા લોન વિના સેંકડો લોકોને ગામેગામ રોજગારી આવતી. આ બળદઘાણીનું યોગદાન અમૂલ્ય ન ગણાય.?? (સૌજન્ય : મુંબઈ સમાચાર)

 


સોરઠી સંસ્કૃતિના દર્શન કરાવતો માધવપુરનો મેળો એકવાર જોવા જેવો છે..

Madhavrai Temple

Madhavrai Temple

:: સંકલન ::
ડો. ઇશ્વરભાઇ ભરડા
પોરબંદર

પોરબંદર અને માંગરોળ અરબી સમુદ્ર કાંઠે આવેલ માધવપુર (ઘેડ) માં પુરાણ પ્રસિદ્ધ માધવપુર (ઘેડ) નો પાંચ દિવસનો મેળો ચૈત્ર સુદ નોમ થી તેરસ સુધી સોરઠી ઢબનો મેળો ભરાય છે. આ પાંચ દિવસ માધવપુર પંથકમાં વિવાહમય વાતાવરણ છવાઈ જાય છે. પ્રાકૃતિક સૌંદર્યથી વિંટળાયેલા પશ્ચિમ સૌરાષ્ટ્રના સૌંદર્યધામો માંગરોળ – ચોરવાડ જેટલુ જાણીતું પ્રાચીન નગર માધવપુર (ઘેડ) છે. શ્રીકૃષ્ણ – રૂક્ષ્મણીના લગ્નની વાતો હજારો વર્ષ પછી હૈયામાં સંઘરીને બેઠેલુ માધવપુર સૌરાષ્ટ્રના નૈઋત્ય કોણમાં માંગરોળથી વાયવ્યે ૧૮ માઈલ, કેશોદ સ્ટેશનથી અગ્નિ ખૂણામાં ૩૬ માઈલના અંતરે આવેલુ ઐતિહાસિક નગર છે. અહીં યુગ પુરૂષ લોકજીવનના આરાધ્ય દેવ અને સાડા ત્રણ હજાર વર્ષ પછીયે જનહૈયામાં ધબકી રહેલા ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ અરબી સમુદ્રના કાંઠે માધવરાયજી રૂપે મંદિરમાં બિરાજે છે. સાગર રાણો અહર્નિશ એમના પગ પખાળે છે. સૌરાષ્ટ્રના મુખ્ય ત્રણ મેળા તરણેતર, શિવરાત્રી અને માધવપુરમાં માધવપુર મેળાનું મહત્વ વધારે છે. ઘેડમાં મુખ્ય ત્રણ નદીઓ વહે છે તેમાં ભાદર, ઓઝત અને મધુવંતી આ ત્રણેયનું સંગમ સ્થાન માધવપુર છે. લોક હૃદયના હૈયે પણ ગવાય છે કે ગંગા, યમુના, સરસ્વતી, ગોમતીએ ગૌદાન, તેથી અધિક મધુંવતી જ્યાં પરણ્યા શ્રી ભગવાન આ મેળા અંગે માધવપુરનો માંડવો, જાદવકુળની જાન પરણે રાણી રૂક્ષ્મણી શ્રી માધવરાય ભગવાન કહેવત પ્રચલિત છે.

તિર્થભૂમિ ગુજરાત પુસ્તકમાં લેખક રઘુવીર ચૌધરી નોંધે છે કે માધવપુર (ઘેડ) સૌરાષ્ટ્રના સાગરકાંઠાનું વૃંદાવન છે. માધવપુર ભારતીય ધર્મ સાધકનું સંગમ સ્થળ છે. સાધકોનો મેળો અને ભકતોને મેળો માધવપુર છે. સ્કંદ પુરાણના માધવપુરા મહાત્મ્યમાં જે તીર્થોના ઉલ્લેખ છે. એમના કેટલાક અદ્રશ્ય થઈ ગયા છે છતા બ્રહ્મકુંડ, ગદાવાવ, કર્દમકુંડ, મેરાયા, વરાહકુંડ, ચો-બારી, કપીલ ડેરી અને સિદ્ધતીર્થ સંગમ નારાયણ આદિના વર્ણનો મુજબ અસ્તિત્વ છે. સાગરકાંઠાની ઉંચાઈએ માધવરાયનું મંદિર છે ત્યાંથી મધુવન ભણી જતા શ્રી રામદેવપીરની નૂતન મંદિર બંધાયેલુ છે. મધુવનમાં મહાપ્રભુજીની બેઠક છે. શ્રી વલ્લભાચાર્યજી મહાપ્રભુજીએ રૂક્ષ્મણીમાં આવેલા કંદર્મકુંડ ઉપર શ્રીમદ્દ ભાગવત્ પારાયણ તેમજ વ્યાખ્યાન કર્યુ હતું. જ્યાં પરંપરાથી એમની ભારત વર્ષની ૮૪ બેઠકોમાંથી ૬૬ મી બેઠક અહીં સૂચવાઈ છે. મહાપ્રભુજીની બેઠક નજીક રૂક્ષ્મણી શ્રીકૃષ્ણ લગ્ન માટેની ચોરી છે માહપરૂ છે. માધવપુર (ઘેડ) પુરાણકાળથી જ ઉત્સવ મેળાઓની ઉલ્લાસભૂમિ છે. અહીં અનેક સામાજિક પ્રસંગોએ વિશાળ માનવ સમુદાય ઉમટતો અને લોકોના હૈયા ઉત્સવઘેલા બને છે. આ ઉત્સવનો લોકમેળો એક બાજુ છે, તો બીજી બાજુ શ્રી રામાનુજ જાદવ, રામાનંદ, કબીર આદિની યાત્રાની સ્મૃતિ જાળવી રાખતા સ્થળો છે. ગોરખનાથની ગુફા વિશે કહેવાય છે કે ત્યાં એમણે તપસ્યા કરેલી બાજુમાં નિલકંઠ મહાદેવનું મંદિર છે. ભગવાન લકુલીશની શૈવ ઉપાસનાની વિશેષતા દર્શાવતુ એક શિલ્પ સચવાઈ રહ્યુ છે. આમ રામાનુજ, જાદવ, વલ્લભથી માંડી નાથ, કબીર અને સહજાનંદની પરંપરાના અનેક સંત – ભકતોથી આ ભૂમિનું સેવન થયુ છે.

માધવપુરનો મેળો એટલે અગ્નિની સાક્ષીએ સુખ – દુઃખમાં આજીવન જીવવાના બે આત્માઓને લગ્નના પવિત્ર સંબંધથી જોડતો જ્ઞાન, ભકિત કર્મ અને ઉલ્લાસનો મહિમા દર્શાવતો મેળો એ માધવરાયના પરિણયનો મેળો છે. માધવપુરના મેળામાં ભાટ, બારોટ ને ચારણ કવિઓય આવે છે. રાતના લોકવાર્તા અને લોકગીતની રજુઆત થાય, જુવાનીયાઓ સામસામા દુહાની રમઝટ બોલાવે, સાખ પડે બેડોને શેરડી, કાંઠા ઘઉં, કચ્છ, રેંટ ખટુકે વાડીએ, ભોંય ધરા સરઠ વસ્તી જ્યાં બહુ મહેરની, નારી પાતળ પેટ, ધી પથ્થર વખાણમાં ભોંય બરડો બેટ, માથે ભલો માળવો, ઉનાળે ગુજરાત ચોમાસે સોરઠ ભલો બરડો બારે માસ… ભૂતકાળમાં માધવપુરના મેળાની કિર્તી સાંભળોને પ્રખર લોકસાહિત્યવિદ્દ અને રાષ્ટ્રીય શાયર સ્વ. ઝવેરચંદ મેઘાણી, ગોકળદાસ રાયચુરા, મેરૂભા ગઢવી જેવા મહાનુભાવો આ મેળો મહાલવા આવી ગયા હતા.

આ લોકમેળાનો પ્રારંભ ચૈત્ર સુદ નોમથી તેરસ સુધી સતત પાંચ દિવસ યોજાય છે. ભગવાન શ્રીરામના પ્રાગટય દિન રામનવમીના પવિત્ર દિવસે મંડપારોપણ થાય છે. ભગવાન શ્રી માધવરાયજી, ત્રિકમરાયજીના મંદિરથી પહેલા ફુલેકાનો પ્રારંભ રાત્રીના ૯ કલાકે થાય છે. ચૈત્ર સુદ દસમ તથા અગિયારસના દિવસે બીજુ અને ત્રીજુ ફુલેકુ નીકળે છે. ચૈત્ર સુદ બારસ વિવાહ ઉત્સવ તરીકે ઉજવાય છે. જેમાં માધવપુર ઘેડની નજીકના કડછી ગામના કડછા મહેર ધર્મના ઝંડા સાથે શણગારેલા ઉંટ અને ઘોડા પર સવાર થઈને રૂક્ષ્મણીનું મામેરૂ લઈ આવે છે ત્યારે જ ભરમેળો ગણાય છે.

મધુવનમાં આવેલ મહાપ્રભુજીની બેઠકના સાનિધ્યમાં રૂક્ષ્મણીના માવતર પક્ષની જગ્યા રૂક્ષ્મણી મઠથી બપોરે ૧૨ કલાકે ભગવાન શ્રીકૃષ્ણનું સામૈયુ કરવામાં આવે છે ત્યાર બાદ સાંજના ૪ કલાકે નીજ મંદિરેથી ભગવાન શ્રીકૃષ્ણનું જાનનું પ્રયાણ થાય છે. શ્રીકૃષ્ણ વરરાજા બને છે. રૂપેણવનમાં જાનનું આગમન થાય છે. વેવાઈઓ દ્વારા જાનનું સ્વાગત થાય છે. હિન્દુ સમાજમાં થતી લગ્નવિધિ મુજબ કન્યાદાન દેવાય છે. મંગળ ફેરા કરે છે. શાસ્ત્રોકતવિધિ અને વેદોચ્ચાર મંત્રો સાથે શ્રી કૃષ્ણ – રૂક્ષ્મણી સાથે અગ્નિની સાક્ષીએ લગ્નગ્રંથીથી જોડાય છે. લગ્નની ખુશાલીમાં કંસારનો પ્રસાદ વહેંચાય છે. લગ્નવિધિ પૂર્ણ થયા બાદ જાન આખી રાત રૂપેણવનમાં રોકાય છે. ચૈત્ર સુદ તેરસના દિવસે સવારે કરૂણ વિદાય પ્રસંગ આવે છે. શ્રીકૃષ્ણ વાજતેગાજતે પરણીને બપોરના ૩ કલાકે નીજ મંદિરમાં પધારે છે. તે સાથે માધવપુરના મેળાની પૂર્ણાહુતિ થાય છે.

માધવપુરનો મેળો રામનવમીથી શરૂ થાય પણ અગિયારસની રાત્રે પૂર બહારમાં ખીલે છે. એને ભરમેળો કહે છે. વર્તમાન યુગમાં મોટર મોટર સાયકલો, બસો અને ટ્રેકટરો જેવા વાહનો આવ્યાં તે પહેલા ખેતી કરનારી તમામ કોમોના લોકોના ગાડા જોડીને સહકુટુંબ માધવપુરનો મેળો માણવાને શ્રીકૃષ્ણને પરણાવવા દોઢસો બસો ગાડા જોડી ત્રણ ત્રણ દિવસના ભાતા પોતે લઈને મેળામાં આવતા ગામના પાદરથી લઈને સીમાડા સુધી રાવટીઓ નંખાઈ જતી જૂના કાળે મેળામાં લોક મનોરંજન કરાવનારા મદારી આવતા રાવણહથ્થા વાળાય આવતા ગાડાની સાથે લોકો પોતાના પાણીદાર શણગારેલા અશ્વો અને અહીં મેદાનમાં ઉંટ અને અશ્વ દોડની હરિફાઇઓ થતી જાનવરોના પાણી મપાતા જોરાવસિંહ જાદવના સૌરાષ્ટ્રનું સંસ્કૃતિ દર્શનમાં માધવપુર ઘેડનો લોકિયો મેળો એ શીર્ષક તળે શ્રીકૃષ્ણ – રૂકમણીના લગ્નની તલસ્પર્શી વાતો આલેખી છે. લગ્નના દિવસે જે રથમાં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ બિરાજમાન છે તે પ્રાચીન રથ પણ કાષ્ઠકલાના ઉત્તમ નમૂનારૂપ જોવા જેવું નજરાણું છે. વર્ષો પહેલા આ રથ બદલીને નકલી રથ મૂકી દેવાયો હતો અને અસલી રથ કાનૂની પ્રક્રિયા બાદ પરત મળ્યો તેની કથા પણ રસપ્રદ છે. લગ્ન સમયે આ રથ દોડાવવામાં આવે છે.

શ્રી રજનીશ ઓશો મેડીટેશન સેન્ટર (અધ્યાત્મ કેન્દ્ર) પૈકીનું એક કેન્દ્ર અહીં આવેલ છે. અહીં સ્વામી બ્રહ્મવેદાંત દ્વારા પ્રવૃતિઓ ધમધમે છે. દિવાળી પછી ભાઇબીજના દિવસે અહીં સમુદ્રસ્નાન કરવા બહેનો અને ભાઇઓ આવે છે. ભાઇઓ – બહેનને સ્નાન કરાવીને તેને ભેટ – બક્ષીસ આપે છે. બહેન પણ સ્નાન કરીને ભાઇના દીર્ધાયુષ્ય અને સુખી જીવનની મંગળ પ્રાર્થના કરે છે. ભાઇબીજના દિવસે ભાઇ – બહેનનોના પવિત્ર બંધનને અનુરૂપ સમુદ્ર સ્નાનનો મહિમા પ્રચલિત છે. દિવાળીની રજાઓમાં સહેલાણીઓ પણ અહીં મોટી સંખ્યામાં ઉમટી પડે છે. અહીં વિવિધ પ્રકારના કાચબાની પ્રજાતિઓ જોવા મળે છે. આ કેન્દ્ર બીચ નજીક હાઇવે પર જ આવેલ છે. કાચબીઓ ઇંડા છોડીને જતી રહે પછી તેને અહીં સેવવામાં આવે છે. મરીન નેશનલ પાર્કનું આ કાચબા ઉછેર કેન્દ્ર પણ અભ્યાસુઓ અને પર્યાવરણ પ્રેમીઓ માટે આકર્ષણનું કેન્દ્ર છે. માધવપુરનો દરિયા કિનારો સહેલાણીઓ માટે સૌથી મોટુ આકર્ષણનું કેન્દ્ર છે. આ બીચ પર સાંજે આથમતા સૂર્યને જોવો તે એક આહલાદક આનંદ છે. ભવ્ય ચોપાટી, સરકણી રેતી અને શિવલીંગની સાથે સાથે બાળક્રિડાંગણ અને શાંતિ સમુદ્રકાંઠે શીતલ અનુભૂતિ સાથે સહેલાણીઓ અહીં રોમાંચ અનુભવે છે. પ્રાચીન મંદિરને અડીને જ નવું મંદિર છે. માધવરાયજીનું આ નવું મંદિર સતરમી સદીમાં પોરબંદરના રાણા વિક્રમાતજી અને રૂપાળીબાએ બંધાવ્યું હોવાનું મનાય છે. નવા મંદિરમાં જૂના મંદિરની પ્રતિમાઓનું જ પ્રતિષ્ઠાપન કરવામાં આવ્યું છે. સૌરાષ્ટ્રના બહારવટીયા મૂળુ માણેક અને જોધા માણેક અહીં આવીને પ્રાચીન મંદિર પર ધ્વજારોહણ પણ કર્યાની લોકવાયકા પ્રચલિત છે. મંદિર ટ્રસ્ટ અને ગ્રામ પંચાયત પ્રતિવર્ષ રૂકમણી વિવાહ પ્રસંગનું સફળ આયોજન કરે છે.

માધવરાય મંદિરની વિશેષતા એ છે કે અહીં બે પ્રતિમા છે. સામાન્ય રીતે ભગવાનના ચતુર્ભુજ સ્વરૂપમાં બે હાથ ઉપર અને બે હાથ નીચે હોય છે અને શંખ, ચક્ર, ગદા, પહ્મ ધારણ કરેલા હોય છે. અભ્યાસુઓના મતે કદાચ આ એક જ મંદિર એવું હશે જયાં ભગવાનના ત્રણ હાથ ઉપર છે. આ બાબતે પણ ધર્મ અને ઇતિહાસના અભ્યાસુઓ વિવિધ તર્કબદ્ધ મનોવ્યકત કરતા હોય છે. જેથી અભ્યાસુઓ માટે પણ આ પ્રતિમાઓ આકર્ષણનો વિષય છે. સ્થાનિક લોકો કહે છે કે આ મૂર્તિઓ જુદા જુદા પ્રસંગોએ જુદા જુદા રંગોમાં દૈદિપ્યમાન થાય છે. શ્રદ્ધાળુઓ અને સંશોધકો માટે આ મૂર્તિઓનું સ્વરૂપ નિહાળવું એ એક અમૂલ્ય પ્રસંગ અને લ્હાવો ગણાય છે. અહીં વૈષ્ણવ પદ્ધતિથી ભગવાનની સેવા નિયમિત રીતે થાય છે. અર્વાચીન મંદિર પણ અનેરા આકર્ષણનું પ્રતીક છે.

માધવપુર ઘેડમાં શ્રી માધવરાયજીનું પૌરાણીક મંદિર આવેલું છે. આ લગ્ન મંદિર સોલંકી ઢબનું બારમી સદીનું ગણાય છે. ઉત્તમ શિલ્પ સ્થાપત્યથી મઢેલુ આ મંદિર પ્રાચીનતા અને કલા સમૃદ્ધિથી ભરેલુ છે અને નયનાકર્ષક છે. સમુદ્ર કિનારાની રેતીથી અડધું દટાયેલુ આ મંદિર પ્રાચીન ઈતિહાસને જાળવીને બેઠું છે. મંદિરનું શીખર વર્તુળાકાર છે. ઉત્પનન દરમિયાન મંદિર સંકુલનો મહત્વનો નીચેનો ભાગ દટાયેલો મળી આવ્યો હતો. તેની આસપાસ જીર્ણવાવ સપ્ત માતૃકા અને અન્ય મંદિરોના ભગ્નાવશેષો પણ મળી આવ્યા હતા. આ મંદિરના ૧૬ થાંભલા અને તેને આધારિત સિંહ મંડપ છે. આ મંદિર પુરાતત્વના અવશેષરૂપે સાચવવામાં આવેલું છે. અદભૂત શિલ્પ સ્થાપત્ય કલાત્મક કોતરણી અને પ્રાચીનના કોઈપણ અભ્યાસુ મનોવૃતિના દર્શકને રોમાચિંત કરે તેવી અને સૌને જોવી ગમે છે, પરંતુ આ મંદિરનો વિકાસ થયો નથી અને જર્જરીત બની ગયેલ આ મંદિર પુરાતત્વ ખાતા હસ્તકનું હોવાથી તેની જાળવણી માટે પણ તંત્ર ગંભીર નથી.

માધવપુરના મધુવનમાં શ્રી રામજી મંદિરના સાનિધ્યમાં વિશાળ મેદાનમાં અદ્યતન સુવિધાયુકત સમસ્ત કોળી સમાજની વંડી આવેલી છે. મેળા દરમિયાન પ્રતિવર્ષ ગ્રામ પંથકમાંથી આવતી જનતા માટે નાતજાતના ભેદભાવ વગર કોળી સમાજની વંડીમાં આવાસ અને ભોજનની વ્યવસ્થા નિઃશુલ્ક પુરી પાડવામાં આવે છે. આ પંથકના લોકો ખેતીની નવી ઉપજમાંથી ઘઉં, ચણા તેમજ રોકડ રકમની આ વંડીને દાનરૂપે સહાય કરે છે. હાલ વંડીનું નવનિર્માણનું કાર્ય ચાલુ છે. જેમાં માધવપુરના દાતાશ્રીઓ નો આર્થિક સહયોગ પ્રાપ્ત થયો છે.

mahdavupur ghed is tourist place near chorvad, keshod, mangrol, porbandar city and visit madhavrai temple, rukmani shree Krishna marriage temple, madhavpur beach, osho ashram and more historical and religious place and tourist palace of Gujarat. This article by dr. ishwarbhai bharda – porbandar


આજની યુવાશક્તિ પર એક નજર..

pradeepsinh gohil

pradeepsinh gohil

– પ્રદિપસિંહ ગોહિલ
prgohil119@gmail.com

આજનો યુવાન એ દેશ માટેનું એક અભિન્ન અંગ છે કે જેની કાર્યશીલતા પર દેશની પ્રગતિ કઈ દિશા તરફ વળશે તેનો એક અંદાજ આવે છે ત્યારે આપણે આજે જોઈએ કે યુવાનોનું લક્ષ્ય કઈ વસ્તુઓ અથવા કયા ક્ષેત્રમાં છે. કારણકે ભારત પાસે આજે જે યુવા શક્તિ છે તેટલી બીજા કોઈ દેશ પાસે નથી. ભારતની વાત કરીએ તો અત્યારના સમયમાં મોટા ભાગે કોઈ નવી પ્રવૃત્તિ તરફ જવાનું વલણ ખૂબ જ ઓછું જ જોવા મળે છે. લાખો યુવાનોનું લક્ષ્ય જોઈએ તો તેઓ કોઈપણ ફિલ્ડમાં જોખમ લેવાનું પસંદ કરતા નથી. આજનો યુવાન એવું કોઈ ફિલ્ડ કે જ્યાં જોખમ નથી અને સારી રીતના પોતાની જીંદગી પસાર કરી શકે એવું કામ વધારે પસંદ કરે છે. આપણે ગુજરાતની વાત કરીએ તો ઘણા યુવાનો એવા છે કે જે પોતાનો કામ ધંધો છોડીને અથવા તો એના તરફ નિરાશા વ્યક્ત કરીને આજે ગવર્મેન્ટ નોકરીઓ પાછળ દોડે છે. અત્યારે ગમે તે યુવાન ને તમે જુઓ તો તમે પૂછશો કે ભાઈ તમે શું કામ કરો છો..?? તો એક જ જવાબ આવશે કે હું તો અત્યારે વર્ગ-૩ એટલે કે તલાટી, બિન સચિવાલય વગેરે નોકરીઓની તૈયારી કરું છું. થોડુંક તે યુવાનને વધુ પૂછતા તમને એનું કારણ મળશે કે સરકારી નોકરી મેળવવા પાછળ એનું ધ્યેય બસ એટલું જ છે કે સરકારી નોકરીમાં કોઈ જોખમ લેવાનું આવતું નથી. એકવાર જો તમને સરકારી નોકરી મળી ગઈ એટલે જીવન વ્યવસ્થિત થઈ જાય. મોટાભાગના યુવાનોની આ જ ઈચ્છા હોય છે અને તેમને સરકારી નોકરી મેળવવાની અભિલાષા હોય છે.

હું એમ કહેતો નથી કે સરકારી નોકરીઓની પાછળ મહેનત કરવી એ ખરાબ છે પરંતુ હું એ વાત પર પ્રકાશ ફેંકવા માંગુ છું કે આ બધાથી અલગ આપણામાં ટેલેન્ટ એટલે કે આવડત નામની પણ એક વસ્તુ હોય છે જે આપણને દુનિયામાં એક આદર્શભર્યું નામ મેળવવામાં મદદ કરે છે. તો પછી આપણે આ ટેલેન્ટને શા માટે આગળ આવવા દેતા નથી..?? આપણે શા માટે આજે બીજા લોકો જે કરે છે એની પાછળ આંધળા થઈને દોડીએ છીએ..?? મિત્રો, આ વાત ઉપર વિચાર કરવો આવશ્યક બને છે કે આપણે શું શું વિચારીએ છીએ..?? હું પણ તમારી જેમ એક યુવાન જ છું અને હું પણ અત્યારના સમયમાં આ સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષા એટલે કે સરકારી નોકરીઓની તૈયારીઓ કરી રહ્યો છું ત્યારે મને આ પ્રશ્ન થાય છે કે આજુબાજુ હું જોઉં છું ત્યારે મને પણ આ વિચાર આવેલો કે હું પણ સરકારી નોકરી મેળવવી તો કેવું લાગે.. આપણા મમ્મી-પપ્પાની પણ આ જ ઈચ્છા હોય કે આપણો દીકરો સરકારી નોકરી મેળવે. પરંતુ હું ચોક્કસ કહીશ કે મારે પણ એક આવડત છે એ આવડત એટલે કે આવા લેખો લખવાની અને આવા વિષયો પર ચર્ચા કરવાની મને ખૂબ મજા આવે છે. ત્યારે હું પણ જોઉં છું કે ઘણા બધા યુવાનો છે જેનામાં ખરેખર ખૂબ સારી આવડત હોય છે પરંતુ તેઓ પોતાનું લક્ષ્ય છે એ બીજી દિશામાં જ વાળી લે છે.

ત્યારે મિત્રો, આજે આપણા જેવા યુવાનો અત્યારે એવું વિચારીએ અને એવું કાર્ય કરીએ જેથી આવનારી પેઢી આપણને જોઈને આપણા કાર્યોને અનુસરે જેથી ભવિષ્યમાં આપણાથી નાના એટલે કે આપણા બાળકો અથવા તો આ સમાજને એક નવી દિશા મળે.. અને હા સરકારી નોકરી મેળવવી એ કંઈ જ ખરાબ નથી અને તૈયારી કરવી પણ એ બહુ સારી વાત કહેવાય છે. કેમ કે આ તૈયારી કરતા કરતા આપણે આપણા દેશ, આપણા સમાજ અને આપણા બંધારણ થી જાગૃત તો થઈએ જ છીએ.. અસ્તુ


સૌરાષ્ટ્રના મહુવાના દાંડિયાની દેશ-વિદેશમાં બોલબાલા છે..

dandiya

dandiya

માતા જગદંબાની આરાધનાના પર્વ નવરાત્રિમાં તેમજ શુભ પ્રસંગોમાં રાસ રમતી વખતે ઉપયોગમાં લેવાતા મહુવાના દાંડિયાની દેશ-વિદેશમાં બોલબાલા છે. બ્રહ્મક્ષત્રિય સમાજે પરંપરાગત વ્યવસાય સાચવી રાખતા આજે પણ મહુવાના ડિસ્કો સ્ટેપના જમાનામાં પણ સંઘેડા પર બનેલા લાકડાના દાંડિયાની ડિમાન્ડ યથાવત રહીં છે તે બાબત આપણી કલા સંસ્કૃતિનો વારસો જળવાય રહ્યા જેવી છે. ભાવનગર જિલ્લાના મહુવામાં વેસ્ટ લાકડામાંથી બેસ્ટ વસ્તુઓનો વેપાર મોટા પાયે પથરાયેલો છે. દાંડિયાથી લઈ કોઈપણ લાકડાની વસ્તુ સંઘેડા પર ચઢાવીને બનાવાતી હોય બજારનું નામ સંઘેડીયા બજાર છે. મહુવા સંઘેડીયા બજારની કલા કારીગરી એટલી ખ્યાતનામ છે કે અહીં બનતી વસ્તુઓ માત્ર ભારતના મોટા શહેરોમાં જ નહીં પણ વિદેશોમાં પણ નિકાસ થઈ રહીં છે. મહુવાના દાંડિયા દેશ-વિદેશના ગુજરાતીઓના હાથ સુધી પહોંચી ગયા છે. લાકડાના દાંડીયા પર લાખના કલરથી ફેન્સી લૂક આપવામાં આવે છે.

આધુનિકતા તરફ આગળ વળતા યુગમાં મશીનરી પર લાકડાની વસ્તુઓ બનાવવાનું શરૂ થતા ઘણા બ્રહ્મક્ષત્રિય વેપારીઓ પોતાનો પરંપરાગત વેપાર છોડી અન્ય વેપાર તરફ પણ વળી ગયા છે. જો કે હજુ પણ મહુવા સંઘેડીયા બજારની રોનક જળવાઈ રહીં છે અને ત્યાં બનતી વસ્તુઓની માગ પણ યથાવત રહીં છે. જેનો સંપૂર્ણ શ્રેય બ્રહ્મક્ષત્રિય વેપારીઓના ફાળે જાય છે. મહુવાથી માત્ર વિદેશમાં દાંડિયાની નિકાસ થાય છે તેવુ જ નથી. ભાવનગર જિલ્લાની મૂલાકાતે આવતા એનઆરઆઈ અને વિદેશી પ્રવાસીઓ સૌરાષ્ટ્રના કાશ્મીર એવા મહુવાની સુંદરતા જોવા અચૂક પહોંચે છે અને તેઓ પણ સંઘેડીયા બજારમાંથી ખરીદી કરવાની તક ગૂમાવતા નથી.


ગુજરાતના એક માત્ર કોમ્યુનિટી રેડિયો દ્વારા કચ્છના ગામડાના બહેનોને શિક્ષણ અપાય છે..

kutchh radio

kutchh radio

રેડિયો શબ્દ આજની યુવા પેઢી માટે માત્ર એફએમ પુરતો જ સિમિત રહી ગયો છે. એક સૈકા પહેલા જ્યારે શોધ થઈ ત્યારે ભારે દબદબો ભોગવનાર રેડિયો હવે ભંગારની રેકડીઓમાં જોવા મળે છે. જો કે ક્યારેક કોઈક મોટી ઉંમરના વડિલોના હાથમાં રેડિયો દેખાઈ જાય છે. સમયની રફતારમાં ફેંકાઈ ગયેલા આ રેડિયોના માધ્યમાથી જ કચ્છના અતિ પછાત અને અશિક્ષિત વિસ્તારના બહેનોને ઉંચા લાવવા મહિલાઓનું સંગઠન માથામણ કરી રહ્યું છે. ગુજરાત સમાચારના અહેવાલ મુજબ કચ્છના ભીમસર પંથકમાં ચાલતો આખા ગુજરાતનો એક માત્ર કોમ્યુનિટી રેડિયો આસપાસના ર૬ ગામની ૬૦૦૦ થી વધુ બહેનોને શિક્ષિત અને દિક્ષિત કરી રહ્યો છે.

મુળભુત રીતે પશુપાલનના વ્યવસાય સાથે સંકળાયેલો રણ પ્રદેશ કચ્છ આખો જિલ્લો આમ તો શૈક્ષણિક રીતે પછાત ગણાય છે. પરંતુ કચ્છના ભીમસર પંથકના કેટલાક ગામડાની હાલત ખુબ જ પછાત છે. લખતા-વાંચતા જ ન આવડતું હોય ત્યાં શિક્ષણ આપવા માટેના માધ્યમો પણ સિમિત બની જાય છે. તેવી સિૃથતિ વચ્ચે અહી વર્ષ ર૦૧ર ની બીજી જૂનના રોજ સૌથી સસ્તુ અને સરળ માધ્યમ એવા ગુજરાતના સૌપ્રથમ કોમ્યુનિટી રેડિયોની શરૃઆત કરવામાં આવી. ખાસ કરીને ઘર-પરિવારના આાધાર સ્તંભ એવા બહેનોમાં શિક્ષણનું સ્તર ઉંચુ આવે અને તેને મુંજવતા અંગત જીવનના પ્રશ્નો ઉકેલાય તો સમગ્ર વિસ્તારનો એકંદર ઉત્કર્ષ ઝડપાથી થાય છે માટે અહી બહેનોને શિક્ષિત અને દિક્ષિત કરવા માટે શરૃ કરાયેલા કોમ્યુનિટી રેડિયોનું નામ સહિયર જો રેડિયો એવું આપવામાં આવ્યું તથા તેના સંચાલનમાં પણ મહિલા સંસ્થાની રચના કરવામાં આવી. આજે આ સંસ્થા સહિયર જો સંગઠનમાં છ હજારથી વધુ બહેનો જોડાયેલી છે. સંચાલન કમિટીમાં ૧૧ સભ્યો છે.

સંગઠન અને રેડિયોના સંચાલક કહે છે કે ૯૦.૪ ચેનલ ઉપરથી રેડિયો સ્ટેશનની આસપાસની પ૦ કિ.મી.ની ત્રિજ્યામાં આવતા આશરે ર૬ જેટલા ગામડામાં નિયમીત પ્રસારણ કરવામાં આવે છે. મહિલાઓના ઉત્કર્ષ માટેના તથા રોજીંદા પ્રશ્નોનું નિરાકરણ આપતા કાર્યક્રમોનું કચ્છની પરંપરાગત લોકબોલીમાં પ્રસારણ થાય છે. હાલ જેડલેનું જતન નામનો એક કાર્યક્રમ ચાલી રહ્યો છે. જેનો મતલબ, બહેનપણીનું ધ્યાન રાખવું તેવો થાય છે. આ કાર્યક્રમ થકી મહિલાઓના આરોગ્યને લગતા પ્રશ્નો હલ કરવામાં આવે છે.

મહિલાઓ રેડિયો સ્ટેશનના ફોન નંબર ઉપર ફોન કરીને પોતાની સમસ્યાઓ વર્ણવે છે. કેટલીક મહિલાઓ રૃબરૃ રેડિયો સ્ટેશન સુધી પહોંચે છે. ઘણી વખત રેડિયોની ટીમ ગામડાઓમાં જઈને સમજણ આપે છે. દરરોજ સવાર-સાંજ સાત વાગ્યે અને બપોરે બાર વાગ્યે એમ ત્રણ વખત કાર્યક્રમનું પ્રસારણ થાય છે. તેઓ કહે છે કે અમે ફક્ત માહિતી અને મનોરંજન જ નથી આપતા પરંતુ સહિયર બનીને બહેનોની સમસ્યા હલ કરીએ છીએ. માટે આ વિસ્તારમાં આ કોમ્યુનિટી રેડિયોની ખુબ લોકપ્રિયતા છે. અત્યારે રેડિયો દ્વારા કુંજલ પાંજે કચ્છજી, બાંધણીનીજી ગાલ, તુ જીયરો આઈ, કચ્છ લોકજી વાણી, ધરીયા ઘેર, લીકબુચાણી, સજીવનો સાદ, જેવા કાર્યક્રમો અપાય છે. ઈન્દુબા જાડેજા, હકીમાબેન ઠેબા, કેસરબેન બદરૃ, અમીનાબેન ઈસ્માઈલ વગેરે કમિટીના બહેનો હાલ સ્ટેશનનું સંચાલન કરે છે.

હાલ આકાશવાણી શબ્દ ઓલ ઈન્ડિયા રેડિયોનો પર્યાય બની ગયો છે પરંતુ આકાશમાંથી સંભળાતી અદ્રશ્ય વાણીના રૃપમાં આ રેડિયો સ્ટેશન દરરોજ છ હજારથી વધુ બહેનોના જીવનમાં પરિવર્તન લાવવાનું કાર્ય કરી રહી છે. ગુજરાતના એક માત્ર આ કોમ્યુનિટી રેડિયો થકી મળેલા હકારાત્મક પરિણામો અંગે સંચાલક ટીમ જણાવે છે કે, એક સમયે આ વિસ્તારમાં દારૃના નશાનું વ્યાપક દુષણ હતું. આજે અનેક પરિવારોને દારૃની બદીથી બચાવવામાં આવ્યા છે. દીકરીઓ તો ઠીક દિકરાઓને પણ શાળાએ મોકલવાનું ચલણ નહોતું. આજે દીકરીઓ પણ શાળાએ જતી થઈ છે. બહેનોને આરોગ્યને લગતી રોજીંદી અનેક સમસ્યાઓ દૂર થઈ છે. kutchh all india radio program for teaching and education for rural people and women in gujarat kutch india


સોશ્યલ મિડીયામાં સ્ટેટસની બોલબાલા..

mitesh ahir

mitesh ahir

– મિતેષ પી. આહીર
મો : ૯૭૨૫૦ ૫૫૨૯૯
રાજકોટ

સમજીને વાપરો તો સોશ્યલ મિડીયા કાંઇ ખોટુ નથી. એ વાત આ પહેલા પણ કહી ચુકયો છુ ને આજેય ફરી દોહરાવુ છુ઼. આજે વાત કરવી છે ફેસબુક અને વોટસએપ પરના સ્ટેટસ ફિચર્સની. ડી.પી. થી સ્ટેટસ થોડુ અલગ પડે છે એ વાત ઉપયોગ કરનારા તો બધા જાણતા જ હશે. ડી.પી. માં ફકત એકાદ ઇમેજ મુકી શકાય છે અને એ જયા સુધી બદલાવીએ નહીં ત્યાં સુધી સ્થાયી રહે છે. જયારે સ્ટેટસમાં વધુ સંખ્યામાં ઇમેજ પણ મુકી શકાય અને ટુંકી ઓડીયો કે વિડીયો કલિપ પણ મુકી શકાય છે. સ્ટેટસમાં જે કંઇ ચડાવો તે બધુ ચોવીસ કલાક સુધી સ્થાયી રહે છે અને બાદમાં આપોઆપ ડીલીટ લાગી જાય છે. સ્ટેટસનો મોટો ફાયદો જ અે છે કે સંખ્યાબંધ ઇમેજ કે કલિપ ચડાવવાની તક મળે છે ને એ પણ બીજા દિવસે આપોઆપ ડીલીટ લાગી જવાથી ફરી કઇક નવું ચડાવવા સ્પેસ મળી જાય છે.

મતલબ હૈયામાં કે મગજમાં જે કંઇ ઘુમરાતુ હોય એ ક્રિએટીવ બધુ જ તમે સ્ટેટસમાં મુકી શકો છો. જો આવડત હોય તો અલગ અલગ ફોટાઓ જોડી બેકગ્રાઉન્ડમાં તેને લગતું ગીત સેટ કરી ધાર્યો સંદેશો બીજા સુધી પહોચાડી શકાય છે. જો કે ગમે તે અપલોડ કરી દેવાનો મતલબ એવો નથી કે કંઇપણ ફાલતુ હોય તેેને સ્ટેટસમાં મુકી દેવુ કેમ કે તમારૂ સ્ટેટસ જ તમારી ખરી ઓળખની ચાડી ખાઈ જાય છે. સ્ટેટસની દુનિયામા મોટો ફાયદો એ રહે છે કે અપલોડ કરનાર અને જોનાર એમ બન્ને માટે સારી સુવિધા ઉપલબ્ધ છે. તમે જે કંઇ ચડાવ્યુ હોય તે કોણે કોણે અને કેટલા વાગ્યે જોયુ તે જોવા મળે છે ને જોનારાઓ માટે પણ સારી સુવિધા એ રહે છે કે કોઈપણ એક સ્ટેટસ તમે ઓપન કરો એટલે તેના પછીના અપલોડ થયેલા તમામ સ્ટેટસ આપો આપ ઓપન થતા રહે છે. જો કે અહીં એક મર્યાદા એ બની રહે છે કે જેઓના નંબર કોન્ટેક લીસ્ટમાં સેવ હોય તે લોકો સ્ટેટસ જોઈ શકે છે.

ઘણી વખત ગ્રુપમાં કે વ્યકતિગત મોકલાતા ગુડ મોર્નીંગ, હેવ એ નાઇસ ડે જેવા મેસેજ કોઇને ત્રાસરૂપ બની રહેતા હોય છે ત્યારે કોઇને તકલીફ ન આપવી હોય તો આવુ બધુ રોજે રોજ સ્ટેટસમાં ચડાવી દેવાનો વચલો રસ્તો વધુ યોગ્ય બની રહે છે. જેને રસ હોય તે લોકો આપણું સ્ટેટસ જોતા રહેશે અને એમા પણ સામો જવાબ વાળવાની તક તો મળે જ છે. એ જ રીતે માનો કે તમે કયાય ફરવા ગયા છો તો ત્યાંના સીન સીનેરી તમારા સ્વજનોને કે મિત્રોને વ્યકતિગત મોકલવાને બદલે સ્ટેટસમા ચડાવી દેવા વધુ સરળ રહે છે.

પ્રવાસનું રોજે રોજનું અપડેશન સ્ટેટસમા મુકીને અન્ય લોકોને પણ તમારા પ્રવાસની અનુભુતી કરાવી શકાય છે. દિકરા કે દિકરીનો જન્મદિન હોય તો સ્ટેટસના માધ્યમથી ડેડીકેટ કરી શકાય છે એટલુ જ નહી કોઇ સાથે બાજી બગડી હોય તો તેને સુધારવામા પણ સ્ટેટસ મદદરૂપ બને છે. માનો કે સવારે પત્ની સાથે જીભાજોડી થઇ હોય તો ઓફીસે બેઠા બેઠા એવુ કોઇ ગીત કે યાદગાર ફોટાઓ સ્ટેટસમા મુકી દયો એટલે વાત પુરી.. પત્ની તેને જોઈને પીગળી જાય ને સાંજે તમે ઘરે પહોચો તો સમાધાન થઇ જાય.. બોલો છે ને કમાલની વાત.!!. પ્રેમી હૈયાઓ પણ સ્ટેટસનો ભરપુર લાભ ઉઠાવે છે. આગળ કહ્યુ એમ સાંકેતિક ભાષા, દ્રશ્યો કે ગીત પંકતિઓથી કામ ચલાવાય છે.

અત્યાર સુધી વોટસએપ ગ્રુપ કે એફ.બી. ગ્રુપનુ બહુ ચલણ વધ્યુ હતું. ગ્રુપમાં કાઇપણ કન્ટેન્ટ મુકી દઇએ એટલે બધા સભ્યો જોઇ લેતા. અમુક મિડીયાના લોકો ન્યુઝનુ અપડેટ સતત મુકવા અાવા ગ્રુપ ચલાવતા પણ હવે સ્ટેટસના ખરા ઉપયોગની જાગૃતિ આવી ત્યારથી આવા ગ્રુપોનું વિસર્જન થવા માંડયુ છે. હવે આજ પ્રવૃતિ નિયમિત સ્ટેટસના માધયમથી થવા લાગી છે. મોટા મોટા લેખકો અને વિચારકો પણ પોતાના રચિત કવોટસ કે લખાણો સ્ટેટસમા મુકતા થયા છે. વોટસએપ કે એફ.બી.મા તમે કાઇપણ મુકો તો ગમે તે વ્યકતિ ડાયરેકટ જ ઉઠાવીને પોતાની રીતે ગમે તેને મોકલી શકે છે. જયારે સ્ટેટસમાં જે કંઇ મુકો તે ડાયરેકટ કોઇ કોપી પેસ્ટ કે ફોરવર્ડ નથી કરી શકાતું.

સ્ટેટસમાં તમે કાઇ મુકયુ ને કોઇને ગમી જાય તો એણે પર્સનલી તમને મેસેજ કરીને માંગણી કરવી પડે છે. મતલબ બાજી તમારા હાથમા રહે છે. સ્ટેટસનું આ એક જમા પાસુ ગણી શકાય. જો કે આમાય હાથ વાટકી જેવો વહેવાર ચાલતો હોય છે. કયારેક તમારા સ્ટેટસમાં મુકાયેલુ કોઇ તમારી પાસેથી માંગે છે ને કયારેક સેન્ડ મી લખીને તમે એની પાસેથી માંગી શકો છો. બોલો છે ને સ્ટેટસની વાત કઇક જમાવટવાળી. તો વાટ શું જુઓ છો.. મંડી જાવ આજથી જ સ્ટેટસની દુનિયાને પલોટવા.. બેસ્ટ ઓફ લક (સોશ્યલ મિડીયાનું સોશ્યલ મિડીયાને જ અર્પણ) અસ્તુ.. social media status article by mitesh p ahir rajkot gujarat india


વિશ્વ પૃથ્વી દિન નિમિતે પૃથ્વી પરના પર્યાવરણ અંગે જાગૃતિ કેળવીને તેને બચાવીએ..

:: સંકલન ::
સોનલ જોષીપુરા
પ્રાદેશિક માહિતી કચેરી,
જયુબેલી બાગની અંદર,
રાજકોટ – ૩૬૦ ૦૦૧

ગ્લોબલ વોર્મિંગ, સમુદ્રમાં ઢોળાતું તેલ, ભુગર્ભ જળની અશુધ્ધિઓ, જંતુનાશકો, જમીનમાં ઉમેરાતા ઝેરી રસાયણો, જંગલનું ઘટતું પ્રમાણ, થર્મલ અને એટોમિક પાવર પ્લાન્ટસ, આ બધી આડઅસરોને લીધે પૃથ્વી અને તેના પર્યાવરણને થતા નુકસાન પ્રત્યે જાગૃતિ કેળવવા માટે સમગ્ર વિશ્વમાં ૨૨ મી એપ્રિલના દિવસને વિશ્વ પૃથ્વી દિન તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. આ દિવસ ઉજવવાની શરુઆત કેવી રીતે થઇ તે જોઇએ તો ઇ.સ. ૧૯૭૦ માં યુનાઇટેડ નેશન્સ દ્વારા એક ઠરાવ પસાર કરવામાં આવ્યો જેમાં ૨૨ મી એપ્રિલના દિવસને વિશ્વ પૃથ્વી દિવસ તરીકે ઉજવવાનું નિયત કરાયું હતું. એ અગાઉ ૧૯૬૯ સુધી ૨૦ મી માર્ચ એટલે કે ઇકવીનોકસના દિવસે વિશ્વ પૃથ્વી દિવસ’ ઉજવવામાં આવતો હતો. ઇકવીનોકસના દિવસે સમગ્ર પૃથ્વીના કોઇપણ સ્થળે દિવસ અને રાતની લંબાઇ એક સરખી હોય છે. વોશિંગ્ટન ડી.સી.માં પર્યાવરણ અંગે જાગૃતિ કેળવવા માટે સેનેટર ગેલોર્ડ નેલ્સને વિશ્વ પૃથ્વી દિનને ૨૨ મી એપ્રિલે ઉજવવાનો પ્રસ્તાવ મુકયો હતો, જેને યુનાઇટેડ નેશન્સના જનરલ સેક્રેટરી યુ થાન્ટે ટેકો જાહેર કરતાં આ ઉજવણી વિશ્વવ્યાપી બની છે.

૨૨ મી એપ્રિલના દિવસે અમેરિકામાં જાપાનીઝ શાંતિ ઘંટ વગાડવામાં આવે છે. આ ઘંટ જાપાની પ્રજાએ અમેરિકાની પ્રજાને વિશ્વ શાંતિ માટે ભેટ આપ્યો હતો. સમગ્ર વિશ્વમાં પૃથ્વી તથા તેના પર્યાવરણની જાગૃતિ માટે વિવિધ કાર્યક્રમો આ દિવસે યોજાય છે. પર્યાવરણીય જાગૃતિ કેળવવા સમગ્ર વિશ્વના ૧૭૪ દેશોમાં ૧૭ હજાર સંસ્થાઓના ૫૦૦ જુથો પર્યાવરણીય જાગૃતિના કાર્યક્રમો ચલાવે છે. ભારતમાં પણ પર્યાવરણ અંગેની ખાસ ઝુંબેશ વિશ્વ પૃથ્વી દિવસ નિમિત્તે ચલાવવામાં આવે છે. વધુ વૃક્ષો વાવવા, ઓછુ પ્રદુષણ ફેલાવવું, સમુદ્રમાં તેલ ન ઢોળવું, જમીનમાં જંતુનાશકો અને ઝેરી રસાયણો ન ઠાલવવા, અણુમથકોનો મર્યાદિત ઉપયોગ કરવો, વગેરે બાબતો થકી જ પૃથ્વીનું સંરક્ષણ કરી શકાશે. સમગ્ર બ્રહ્માંડમાં એક માત્ર પૃથ્વી ગ્રહ પર જ જીવન શકય છે ત્યારે પૃથ્વી પરનું આ જીવન આબાદી અને ઉન્નતિથી ભર્યું ભર્યું રહે, તે જોવાની દરેક પૃથ્વીવાસીની ફરજ છે અને આ ફરજ પૃથ્વીને બચાવવાથી જ નિભાવી શકાશે. વિશ્વ પૃથ્વી દિન ના રોજ બધા પૃથ્વીવાસીઓ પૃથ્વી પરના પર્યાવરણને બચાવવાનો સંકલ્પ કરે તો જ વિશ્વ પૃથ્વી દિન ની ઉજવણી સાર્થક થઇ ગણાશે.


પ્રેરણાનું ગલગલિયું અને ઈન્સ્પિરેશનની ચટણી…

Saurabh Shah - Writer

Saurabh Shah – Writer

– સૌરભ શાહ

ટીવી પર સચિન તેન્ડુલકરની ડોક્યુમેન્ટરી જોઈ અને તમને ક્રિકેટર બનીને જગત આખામાં નામ રોશન કરવાની ઈચ્છા થઈ આવી. તમે કદાચ સાંભળ્યું કે વાંચ્યું પણ હશે કે કોઈ જાણીતા ક્રિકેટરને એની આગલી પેઢીના બીજા કોઈ મશહૂર ક્રિકેટરને રમતાં જોઈને પ્રેરણા મળી કે મારે પણ એમના જેવું થવું છે અને વખત જતાં એ પોતે પણ ક્રિકેટ જગતમાં એક સિતારો બની ગયો. આવું બધું વાંચી સાંભળીને આપણે પણ માની બેસીએ છીએ કે કોઈને જોઈને, એમનું કામ જોઈને, નામ જોઈને આપણને પ્રેરણા મળે એટલે આપણે એમના જેવા થઈ જઈએ. અને એટલે આપણે જ્યાંથી મળે ત્યાંથી પ્રેરણા લેવા માંડીએ. મહાપુરુષોનાં જીવનચરિત્રોમાંથી, એમના જીવનના પ્રેરણાત્મક પ્રસંગોમાંથી, કોઈનાં લખાણોમાંથી, વ્યાખ્યાનો પ્રવચનો અને સેમિનારોમાંથી. પ્રેરણાના ઢગલા નીચે દબાઈ જઈએ ત્યાં સુધી આપણે આપણા પર પ્રેરણાઓ ઠાલવ્યા કરતા હોઈએ છીએ.

કોઈનામાંથી પ્રેરણા મળતી હોય તો તે સારું જ છે પણ આવી પ્રેરણાઓ બહુ બહુ તો સ્ટાર્ટરના સ્પાર્ક પ્લગની ગરજ સારે. તમારી પાસે રસ્તાના ખાડા ટેકરાઓની ઝીંક ઝીલી શકે એવા સસ્પેશનવાળું વાહન હોવું જોઈએ, વાહનને નિયમિતરૂપે ઓઈલ-પેટ્રોલ મળવાં જોઈએ, તમારાં ટાયર પંકચર પ્રૂફ હોવાં જોઈએ અને સૌથી અગત્યની વાત તો એ કે હાઈવે પર ધસમસતા ટ્રાફિકમાં તેમ ગલીકૂંચીઓના બેફામ ટ્રાફિકમાં વાહન ચલાવવાની આવડત, કુશળતા તમારામાં હોવી જોઈએ. સ્ટાર્ટર માટેના સ્પાર્ક પ્લગના જોરે તમે એફ વન રેસ તો શું અમદાવાદથી મહેમદાવાદનો રસ્તો પણ કાપી શકવાના નથી. અને આ વાત તમે સારી રીતે સમજો છો એટલે જ પૂરતી તૈયારી વિના ઘરેથી શાક માર્કેટમાં જવા માટે પણ તમારા વેહિકલમાં નીકળતા નથી. પણ પ્રેરણાની બાબતમાં આપણે આવું માનતા નથી. ક્યાંકથી પ્રેરણા મળી ગઈ એટલે બની ગયા સચિન તેન્ડુલકર. સ્ટીવ જોબ્સનો કિસ્સો કોઈએ બઢાવી ચઢાવીને પોતાના સ્ટેન્ડ અપ કોમેડી જેવા વ્યાખ્યાન – સેમિનાર – પ્રવચનમાં કહીને તમને પ્રેરણાનું ગલગલિયું કરાવ્યું અને આપણે માની બેઠા કે હમૌ સ્ટીવ જોબ્સ બનત હૈ અને ભણવાનું પડતું મૂકી સ્ટીવ બનવાનાં સપનાં જોવા લાગ્યાં.

કોઈ પ્રેરણા આપે કે કોઈનામાંથી પ્રેરણા મળે ત્યારે પહેલાં તો એ જોવું જોઈએ કે આપણા પોતાનામાં એ પ્રકારની ટેલન્ટ છે કે નહીં..?? ગળાનાં ઠેકાણાં ન હોય એવા લોકો ટીવીના ટેલન્ટ શોમાં ભાગ લેવા નીકળી પડતા હોય છે.. શું કામ..?? તો કહે અમને ગાવાનો શોખ છે, અમારે પણ લતા કે કિશોર બનવું છે. શોખ હોવાથી તમે એ ક્ષેત્રમાં ટોચ પર પહોંચી શકવાના નથી ટોચની વાત જવા દો આગળ પણ વધી શકવાના નથી. હા, ઘરમાં ગાતાં ગાતાં તમે પંદરમી ઓગષ્ટના રોજ તમારા બિલ્ડિંગના કે તમારી સોસાયટીના ફંકશનમાં અય મેરે વતન કે લોગોં ગાઈને પાંચ જણાની શાબાશી મેળવી આવો એને કારણે કંઈ તમારા ક્ષેત્રમાં આગળ વધ્યા એવું ન કહેવાય.

શોખ હોવામાં અને પેશન હોવામાં જમીન આસમાનનો ફરક છે. પેશનને કારણે તમે તમારું સર્વસ્વ હોડ પર લગાવી દેતા હો છો બીજા તમામ વિકલ્પો બંધ કરીને તમારું સમગ્ર ફોકસ તમારે જે ક્ષેત્રમાં આગળ વધવું છે તેના પર જ કેન્દ્રિત કરતા હો છો. જો કે નકરી પેશન કશાય કામની નથી હોતી. મુંબઈ જેવા શહેરમાં રોજના હજારો યુવાન યુવતીઓ શાહરૂખખાન બનવા આવતા હશે. એ સૌને પેશન હશે ત્યારે જ તો એમણે ઘરબહાર છોડીને મુંબઈ આવો સ્ટ્રગલ કરવાનું નક્કી કર્યું. પણ પેશનેટ લોકોમાં જો ટેલન્ટ ન હોય તો કંઈ વળતું નથી. પ્રતિભા કંઈ ઝાડ પર ઊગતી નથી કે બજારમાં તૈયાર પણ મળતી નથી.

તમને ક્રિકેટ રમતાં આવડતું હોય, ક્રિકેટના તમામ નિયમોની જાણકારી હોય અને ટીવી – ડીવીડી પર જોઈ જોઈને કોણ કેવી રીતે કયા પ્રકારનો બોલ રમે છે એની તમામ જાણકારી પણ તમે મેળવી લીધી હોય છતાં તમે સારા ક્રિકેટર ન બની શકો એવું બને..!! કારણ કે તમારી પાસે ક્રિકેટ વિશે જે કંઈ છે તે બીજા કોઈનામાં પણ હોઈ શકે. સેંકડો નહીં, હજારો કે લાખોમાં હોઈ શકે. તમારામાં ક્રિકેટર બનવાની વિશેષ પ્રતિભા જો ન હોય તો તમારે એ ક્ષેત્રમાં નસીબ અજમાવવાનો કોઈ અર્થ નથી. એવું જ સંગીતના ક્ષેત્રમાં. એવું જ લેખનના ક્ષેત્રમાં અને એવું જ કોઈપણ પ્રોફેશનમાં કે ઈવન બિઝનેસમાં અને ટેલન્ટ હોવી પણ પૂરતું નથી.

જે લોકોમાંથી આપણે પ્રેરણા લઈએ છીએ એમને પોતાના ક્ષેત્રની તમામ ટેકનિકલ આવડત, પેશન, ટેલન્ટ હોવા ઉપરાંત સૌ લોકોમાં જે સૌથી મોટી ખાસિયત હોય છે તે દિવસરાત મહેનત કરવાની. એમાં કોઈ અપવાદ નહીં. સચિન તેન્ડુલકર પોતાની કારકિર્દીના મધ્યાહૃને પણ નેટ પ્રેક્ટિસ કરતો અને તે પણ વરસતા વરસાદમાં મને શરદી થઈ છે, માથું દુઃખે છે, પેટ દુઃખે છે, આજે મૂડ નથી, ઘરે મહેમાન છે, કેટલા દિવસથી પિક્ચર જોયું નથી વગેરે કારણો આ મહાન લોકોના જીવનમાં નથી હોતા.

જે લોકો આપણને પ્રેરણા આપે છે એમણે એ સ્થાને પહોંચવા માટે પોતાની અંગત તથા પારિવારિક અને સામાજિક મઝાઓનો કેટલો ત્યાગ કર્યો હશે એની તો આપણને કલ્પના પણ નથી હોતી. અને તે પણ એકાદ બે વખત કે અપવાદરૂપે નહીં. ડે ઈન એન્ડ ડે આઉટ તેઓએ આવો ભોગ આપ્યો હોય છે. કોઈ કચકચ વિના, કોઈ બહાનાં કાઢયા વિના, બિલકુલ સાહજિક પણે. ઈન્સ્પિરેશન જ્યાંથી મળતી હોય ત્યાંથી લઈએ, વાંધો નથી, સારું જ છે. પણ એટલી સભાનતા રાખીએ કે ભોજનની થાળીમાં એનું સ્થાન માત્ર ચટણી જેટલું જ છે. બાકીની વાડકીઓમાં પરસેવો, ટેલન્ટ, ત્યાગ, પેશન વગેરે જેવી ડઝનબંધ વાનગીઓ વિના આ થાળી અધૂરી છે. એકલી ચટણીથી પેટ ભરાતું હોય તો જ તમે પ્રેરણાત્મક વાતો સાંભળીને શેખચલ્લીનાં સપનાં જોતાં રહેજો.. (સંદેશ સંસ્કાર પૂર્તિ માંથી સાભાર)