ATUL N. CHOTAI

a writer – since 2014


જુના લૂગડાંમાંથી કાપડની થેલી બનાવી સખી મંડળની બહેનો રોજગારી મેળવે છે..

sakhi mandal

sakhi mandal

પ્લાસ્ટિક મુક્ત ભારત અર્થે મિશન મંગલમ યોજના અને જિલ્લા ગ્રામ વિકાસ એજન્સી રાજકોટ સખી મંડળનું પ્રશસ્ય અભિયાન

 

 

પ્રધાનમંત્રીશ્રી નરેદ્રભાઈ મોદીએ સ્વચ્છ ભારત અભિયાન બાદ પર્યાવરણની જાગૃતિ અર્થે પ્લાસ્ટિક મુક્ત ભારતનું સ્વપ્ન સેવ્યું છે, જેને પૂર્ણ કરવા રાજકોટ જિલ્લા સખી મંડળે જુના લૂગડાંમાંથી થેલી બનાવી વેપારીઓ અને ગ્રાહકોને આપવાનું મિશન ઉપાડ્યું છે. જિલ્લા ગ્રામ વિકાસ એજન્સી, રાજકોટ દ્વારા જસદણ તાલુકાના જીવાપર ગામે નમામિ દેવી નર્મદે મહોત્સવ નિમિત્તે સ્વચ્છતા અભિયાન અને જુના લૂગડાં એકત્રીકરણ કરવામાં આવ્યું હતું. આ કપડાંમાંથી ભવાની સખી મંડળની બહેનોએ લૂગડાંની થેલી બનવવાનું શરુ કરેલ છે.

બિનઉપયોગી જુના કપડાંનું જિલ્લાની તમામ ૩૬ સખી મંડળ દ્વારા એકત્રીકરણ કરી તેમાંથી થેલી બનાવવાના નવતર અભિયાનના પ્રણેતા જિલ્લા વિકાસ અધિકારીશ્રી અનિલ રાણાવાસીયાએ જણાવ્યું કે, સખીમંડળની બહેનોને એક થેલી દીઠ ૮ થી ૧૦ રૂ. મજૂરી લેખે થેલીના કટિંગ અને સીવણ થકી રોજની રૂ. ૧૦૦ થી ૨૦૦ ની રોજગારી સખી મંડળની બહેનોને થશે. આ થેલીઓ વેપારીઓને આપવામાં આવશે અને વેપારીઓ ગ્રાહકને આ થેલી આપશે, પરિણામે પ્લાસ્ટિકની બેગનો વિકલ્પ લોકોને મળી શકશે.

આ મંડળમાં ૧૦ મહિલાઓ છે જેઓ કાપડની થેલી તૈયાર કરશે અને મંડળની બહેનો રોજ ૨૦ જેટલી થેલીઓ સરળતાથી બનાવી શકે છે, જેથી રોજનું રૂ. ૨૦૦ સુધીનું વળતર મળી રહેશે. આ અભિયાન માટે તેમણે જિલ્લા ગ્રામ વિકાસ એજન્સી, રાજકોટનો આભાર માન્યો હતો. (માહિતી બ્યુરો – રાજકોટ)


રેલ્વેની બે મહિલા પાઇલોટસે મહિલા સશક્તિકરણના નવા આયામો રચ્યા છે

Train Driver Women

Train Driver Women

 :: સંકલન ::
સોનલ જોષીપુરા
પ્રાદેશિક માહિતી કચેરી,
જયુબેલી બાગની અંદર,
રાજકોટ – ૩૬૦ ૦૦૧

પારકી પંચાતનું જીવતું જાગતું સ્વરૂપ એટલે સ્ત્રીઓ, રોંગ નંબરમાં પણ કલાકો સુધી વાત કરી શકતી બહેનો, સેલ્ફી લેવા માટે જાતભાતનાં નખરાંઓ કરતી મહિલાઓ, આ અને આવી તો બીજી કેટલીય માથામેળ વગરની સ્ત્રીઓ વિષેની ટીપ્પણીને સરિતા કુશવાહા અને ભાવના ગોમેઇ નામની બે યુવતીઓએ સણસણતો જવાબ આપ્યો છે. આ બંને સાહસિક યુવતીઓએ ટ્રેઇન ચલાવીને મહિલા જગતને એક નવા જ ટ્રેક પર મુકી દીધું છે. પશ્ચિમ રેલ્વે વિભાગની ઓખા-આબુ રોડ ટ્રેઇનમાં લોકોમોટિવ પાઇલોટ તરીકે સમગ્ર ટ્રેઇનના સંચાલનની જવાબદારી સંભાળતી સરિતા કુશવાહા છેલ્લા આઠ વર્ષથી તેમની ફરજો ખૂબીપૂર્વક અદા કરી રહી છે. તેમના મદદનીશ તરીકે ભાવના ગોમેઇ છેલ્લા બે વર્ષથી આસિસ્ટન્ટ લોકોમોટિવ પાઇલોટ બનીને સરિતાજીને સંતોષજનક સહકાર આપી રહી છે.

રેલ્વેની ડયુટી કલાકો આધારિત હોય છે. ફાવી જાય તો અઘરી ન લાગે એવી આ ડયુટી નિભાવવા માટે સદા સજ્જ એવા સરિતાજી જણાવે છે કે મહિલા પાઇલોટ ટ્રેઇન ચલાવી શકશે એ વાત શરૂઆતમાં તો પેસેન્જરો સ્વીકારવા જ તૈયાર નહોતા. પરંતુ અમે મક્કમ રહીને સંપૂર્ણ સજ્જતાપૂર્વક અમારી ડયુટી કરવા માંડી એટલે સામાન્ય માણસો પણ અમારામાં વિશ્વાસ મુકતા થઇ ગયા. બાકી રહી વાત કલાકો આધારિત ફરજની તો કોલ સેન્ટરમાં કામ કરતી યુવતીઓ પણ શીફટીંગમાં કામ કરતી જ હોય છે ને… અમારે ભાગે તો દેશના નાગરિકોને તેમની મંઝિલે પહોંચાડવાનું પડકારજનક અને પરમાર્થનું કામ આવ્યું છે એ પૂરૂં કરીને અમે અમારી જાતને બડભાગી માની છીએ.

મીકેનીકલ એન્જીનીયરીંગ ડીગ્રી ધરાવતી સરિતા કુશવાહા છેલ્લા આઠ વર્ષથી ટ્રેઇન ચલાવે છે. તેમની ભરતી આસિસ્ટન્ટ લોકોમોટિવ પાઇલોટ તરીકે થઇ હતી ત્યારબાદ પ્રમોશન મેળવીને તેઓ હવે લોકોમોટિવ પાઇલોટ બનીને પશ્ચિમ રેલ્વેમાં સફળતાપૂર્વક તેમની ફરજો અદા કરી રહયા છે તેમના અધિકારીઓ પણ તેમની કાર્યશૈલીથી ખુશ છે.

એવી જ બીજા લેડી છે કુ.ભાવના ગોમેઇ જે આસિસ્ટન્ટ લોકોમોટિવ પાઇલોટ તરીકે આ જ ટ્રેઇનમાં સરિતાજીને મદદ કરે છે. તેઓ પણ ખૂબ સાહસિક સ્વભાવના છે. ઇલેકટ્રોનિક્સ એન્જીનીયરીંગની ડીગ્રી ધરાવતી ભાવનાને નાનપણથી ટ્રેઇન ચલાવવાના અભરખા હતા એટલે એ દિશા તરફ જ પ્રયાણ કરીને તેઓ આ પોસ્ટ સુધી પહોંચ્યા છે. આ બંને બહેનો શરૂઆતમાં માત્ર ગુડઝ ટ્રેઇન જ ચલાવતી હતી પરંતુ તેમની કાર્યદક્ષતા પિછાણીને રેલ્વે અધિકારીઓ હવે તેમને મેજર પેસેન્જર ટ્રેઇનમાં પણ ડયુટી સોંપી રહયા છે. બંને મહિલાઓની ઇચ્છા રાજધાની એકસપ્રેસ ચલાવવાની છે. આ ઇચ્છા જલ્દી પુરી થાય તેવી આંતરરાષ્ટ્રીય મહિલા દિન નિમિત્તે કૈંક અલગ કરવા ઇચ્છતી તમામ બહેનો તરફથી શુભેચ્છાઓ…


કોઈમ્બતુરના ગરીબ કુટુંબના અરુણાચલમ મુરૂગાનંથમનું લાખો સ્ત્રીઓની જિંદગીમાં અનોખું યોગદાન

Arunachalam Muruganantham

Arunachalam Muruganantham

– આશુ પટેલ

અક્ષયકુમારની ફિલ્મ પેડમેન જે વ્યક્તિ પરથી બની છે તે અરુણાચલમ મુરૂગાનંથમ વિષે જાણવા જેવું છે. કોઈમ્બતુરનો મુરૂગાનંથમ ૧૯૭૯માં એક કોન્વેન્ટ સ્કૂલમાં ચોથા ધોરણમાં ભણતો હતો ત્યારે તેના પિતા એક અકસ્માતમાં મૃત્યુ પામ્યા. એના કારણે મુરૂગાનંથમના પરિવારની સ્થિતિ બહુ ખરાબ થઈ ગઈ. ત્રણ મહિનામાં તેની માતા પાસે પૈસા ખૂટી પડ્યા. મુરૂગાનંથમ અને તેની બે બહેનોએ મ્યુનિસિપલ સ્કૂલમાં ભણવા જવું પડ્યું. મુરૂગાનંથમ ગરીબી વચ્ચે મોટો થયો. તે યુવાન થયો એ પછી તેના લગ્ન થયા. એક દિવસ તેણે તેની પત્નીને કઈક છુપાવીને બાથરૂમમાં જતાં જોઈ. તેણે પત્નીને પૂછ્યું કે તું શું છુપાવીને જઈ રહી છે..?? ત્યારે પત્નીએ કઈ જવાબ ન આપ્યો પણ તેણે બહુ પૂછ્યું ત્યારે તેણે ખબર પડી કે તેની પત્ની પિરિયડમાં થઈ હતી અને સેનિટરી પેડને બદલે એક ગંદું કપડું વાપરવા માટે છુપાવીને લઈ જઈ રહી હતી.

મુરૂગાનંથમને આઘાત લાગ્યો. તે તેનું સ્કૂટર સાફ કરવા માટે પણ ન વાપરે એવા કપડાનો તેની પત્ની સેનિટરી પેડ તરીકે ઉપયોગ કરી રહી હતી.. પછી તેણે ખબર પડી કે ઘણી સ્ત્રીઓ એ રીતે સેનિટરી પેડને બદલે ગંદા કપડાનો ઉપયોગ માસિક સ્ત્રાવના દિવસો દરમિયાન કરતી હતી. મુરૂગાનંથમને સમજાયું કે મહિલાઓ બે કારણથી સેનિટરી પેડને બદલે કપડાનો ઉપયોગ કરતી હતી. એક તો સેનિટરી પેડનો ઉપયોગ તેમને આર્થિક રીતે પરવડતો નહોતો અને બીજું તેમને કપડું વાપરવાની આદત થઈ ગઈ હતી.

મુરૂગાનંથમે સસ્તી કિંમતના સેનિટરી પેડ બનાવવાનું નક્કી કર્યું. તેણે સેનિટરી પેડ બનાવવા માટે પ્રયોગ કરવા માંડ્યા. તેણે દેશી સેનિટરી પેડ બનાવીને તેની પત્નીને આપ્યું પણ તે નકામું સાબિત થયું. એ પછી તેણે ઘણા પ્રયોગો કર્યા. તેણે નવા નવા સેનિટરી પેડ બનાવીને મેડિકલ કોલેજની હોસ્ટેલમાં રહેતી વિદ્યાર્થિનીઓને આપીને તેમના ફીડબેક માગ્યા. છેવટે બે વર્ષની મહેનત બાદ તેને સસ્તા સેનિટરી પેડ બનાવવામાં સફળતા મળી. તેણે બહુ સસ્તા મશીન બનાવ્યા જેનાથી તે સેનિટરી પેડ બનાવી શકે. મુરૂગાનંથમે તેના દેશી મશીનો થકી સેનિટરી પેડ ક્ષેત્રે ક્રાંતિ આણી દીધી છે. તેના મશીનો દેશના ૨૦૦ જિલ્લા સુધી પહોંચી ગયા છે અને હવે તો વિદેશોમાં પણ તેની નિકાસ થવા લાગી છે. મુરૂગાનંથમના મશીનથી બનેલા સેનિટરી પેડ માત્ર એક થી બે રૂપિયામાં વેચાય છે. જે સામાન્ય લોકોને પણ પરવડે છે.

મુરૂગાનંથમની સિદ્ધિની નોંધ વિશ્વ વિખ્યાત ટાઈમ મેગેઝિને પણ લીધી અને ૨૦૧૪માં દુનિયાના ૧૦૦ સૌથી વધુ ઈન્ફ્લુએન્શિયલ પીપલની યાદીમાં તેનો સમાવેશ કર્યો હતો. એ પછી ૨૦૧૬ માં ભારત સરકારે તેને પદ્મશ્રી એવૉર્ડથી નવાજયો. ગરીબ કુટુંબમાંથી આવતા અરુણાચલમ મુરૂગાનંથમે કેટલાય લાખો સ્ત્રીઓની જિંદગીમાં યોગદાન આપ્યું અને સાથે સાથે પોતાનું આર્થિક સામ્રાજ્ય પણ ઊભું કર્યું. પેડમેન તરીકે પ્રખ્યાત બનેલા આ માણસ વિષે જાણીને ટ્વિંક્લ ખન્નાએ પતિ અક્ષયકુમારને તેના જીવન પરથી ફિલ્મ બનાવવાનું સૂચન કર્યું. જુદા વિચારો થકી માણસ અકલ્પ્ય કામ કરી શકે છે એનો પુરાવો અરુણાચલમ મુરૂગાનંથમ છે… (સૌજન્ય : મુંબઈ સમાચાર)

sanitary pad napkins man manufacturers muruganantham coimbatore arunachalam influential people padmashree award arunachalam muruganantham is a social entrepreneur from Coimbatore in tamilnadu india. he is the inventor of a low cost sanitary pad making machine and is credited for innovating grassroots mechanisms for generating awareness about traditional unhygienic practices around menstruation in rural india. his mini machines, which can manufacture sanitary pads for less than a third of the cost of commercial pads, have been installed in 23 of the 29 states of India. he is currently planning to expand the production of these machines to 106 nations. aasu patel mumbai samachar sukhno password column time magazine


ઉપલેટાના અજીમા ૧૨૬ વર્ષની જીવન સંધ્યાએ મતદાન કરવાનો અનોખો ઉત્સાહ ધરાવે છે

ajima - upleta

ajima – upleta

:: આલેખન ::
દર્શન ત્રિવેદી
પ્રાદેશિક માહિતી કચેરી
જયુબેલી બાગની અંદર,
રાજકોટ – ૩૬૦ ૦૦૧

અરે… બાપલિયા મતદાન તો કરવું જ પડે ને.. ઉપલેટામાં રહેતા ૧૨૬ વર્ષના અજીમા ચંદ્રવાડિયાને ચૂંટણી વિશે પૂછતા આવું ઉત્સાહપૂર્વક બોલી ઉઠે. રાજશાહી અને લોકશાહી, બન્ને શાસન વ્યવસ્થા જેમના જીવનનું ભાથું છે, એવા અજીમાં મસ્તમૌલા છે. સવાસો વર્ષની આયુ હોવા છતાં તમારી સાથે ફટાફટ વાતો કરે અને પોતાના અનુભવો જણાવે. પુત્રો, પુત્રીઓ, પૌત્રો અને પૌત્રીઓ મળી ચોથી પેઢીએ ૬૫ વ્યક્તિનો નોખો નોખો પણ એક, બહોળો પરિવાર ધરાવતા અજીમાંને તેમના જન્મ વિશે પૂછતા ફટ કરતા કહે કે છપ્પનિયા દુષ્કાળ વખતે હું ૮ – ૧૨ વર્ષની હતી. વિક્રમ સંવંત ૧૯૫૬ થી અત્યારના વિક્રમ સંવંત ૨૦૭૪ સુધીની ગણતરી કરતા અજીમા સહેજે સવાસો વર્ષનું આયખુ વટાવી ચૂક્યા છે. પણ તેઓ કહે કે લાખો વર્ષની થઇ છું. તેઓ ક્યારેય દવાખાને ગયા નથી.

પોતાના બાળપણમાં જ ૫૬ નો દુષ્કાળની પીડા વેઠી ચૂકેલા અજીમાને એ કારમા દિવસો હજુ પણ યાદ છે. આમ તો તેમની મોટા ભાગની સ્મૃતિઓ વિલોપ થઇ ચૂકી છે. પણ દુષ્કાળના દિવસો અંગે પેટભરીને વાતો કરે. એ દિવસોમાં પાણીની વ્યવસ્થા, ભોજન અને કામની બાબતોએ બખુબી જણાવે. આ ઉંમરે અજીમાની આંખે સૂરજ આથમી ગયો છે. પણ તેનો અનુભવ અને શાણપણ તેમની વાતોમાં સહજે છલકાય જાય. એટલે જ તેઓ આ વખતે પણ મતદાન કરવા માટે ભારે ઉત્સાહી છે. તેઓ એક સમયે પોરબંદર રાજવીને ત્યાં કામ કરતા હતા. જેને તેઓ આજે પણ રાણા સાહેબ તરીકે યાદ કરે છે. આઝાદીના સમાચારો નિરંતર મેળવ્યા છે. એટલે તેમના માટે લોકશાહીના ઉત્સવ સમા મતદાન વખતે પોતાનો મતાધિકારનો ઉપયોગ કરવાનું ભૂલતા નથી.

ઉપલેટામાં ચાર પ્રપોત્રો સાથે રહેતા અજીમા સવાર, બપોર અને સાંજે રોટલા, રોટલી અને દૂધ જમે છે. તેમના લાંબા આયુષ્યનું રહસ્ય પૂછીએ તો તે કહે કે આ બાયુ (માતાઓ) ના આશીર્વાદ છે. તેઓ પોતાના સમયકાળ દરમિયાન દાયણ તરીકેનું કામ કરતા હતા. જટીલમાં જટીલ પ્રસુતિ સરળતાથી કરાવી દેતા. આસપાસના ગામોમાંના પરિવારો સુવાવડ સમયે અજીમાની સેવા લેતા હતા. એટલે અજીમાંને એવો દ્રઢવિશ્વાસ છે કે આ માતાઓના આશીર્વાદના કારણે તેમને દીર્ઘાયું પ્રાપ્ત થયું છે. અજીમાં સાથે વાતચીતમાં તેની સ્મૃતિમાં ખૂટતી કડી પ્રપોત્ર મારખીભાઇ જોડી આપે. આવા અજીમાં પણ લોકશાહીનો ઉત્સવ ઉત્સાહપૂર્વક મનાવવાના છે. રાજકોટ શહેર અને જિલ્લામાં આજની તારીખે ૩૭૨ શતાયુ મતદારો છે. તેમાં અજીમાં સૌથી મોટા છે. એટલે કે સમગ્ર રાજકોટના વડીલ અજીમા છે. રાજકોટ જિલ્લાના આવા વયોવૃદ્ધ મતદારો આજના યુવાપેઢી માટે પ્રેરણાદાયક બને છે.


મિસ વર્લ્ડ માનુષી છિલ્લરે આજના નેટિઝન માટે એક ઉદાહરણીય દાખલો બેસાડ્યો છે..

Miss India Manushi Chhillar

Miss India Manushi Chhillar

નાની નાની વાતમાં દુ:ખી થઈ જતા અને માઠું લાગી આવતા સોશિયલ મીડિયા પર ઘૂરકતા આજના નેટિઝન માટે તાજેતરમાં જ મિસ વર્લ્ડનો ખિતાબ જીતી આવેલી માનુષી છિલ્લરે એક ઉદાહરણીય દાખલો બેસાડ્યો છે. પોતાની અટકને લઈને કૉંગ્રેસી નેતા શશી થરૂરે સોશિયલ મીડિયા પર કરેલી ટિપ્પણીને મન પર ન લગાડતા છિલ્લરે ટ્વિટ કરી આ મામલે કોઈ વધારે ઊહાપોહ ન કરવા જણાવ્યું હતું. થરૂરે નરેન્દ્ર મોદી દ્વારા લાદવામાં આવેલી નૉટબંધીની ટીકા કરવા લખ્યું હતું કે ચલણી નૉટો પર પ્રતિબંધ મૂકી કેટલી મોટી ભૂલ કરી છે. ભાજપને ખબર હોવી જોઈએ કે ભારતનું નાણું વિશ્વમાં ચાલે છે. જૂઓ.. આપણી છિલ્લર (ચિલ્લર) પણ મિસ વર્લ્ડ બની છે. તેના જવાબમાં માનુષીએ લખ્યું હતું કે જે છોકરી હમાણાં જ વિશ્વ જીતીને આવી છે તે આવી ટિપ્પણીથી દુ:ખી થાય તેમ નથી. ચિલ્લર બહુ સામાન્ય વાત છે. એ છોકરીની અંદરની ચિલ (ખુશમિજાજી) ભૂલશો નહીં.

જો કે સોશિયલ મીડિયામાં થરુરની ટિપ્પણીથી ભારે નારાજગી વર્તાઈ હતી. આ જોતા થરુરે માફી પણ માગી હતી. જો કે તેમની માફી પણ એક કટાક્ષ જ હતી. તેમણે લખ્યું હતું કે માની લઈએ કે આ વિનોદ બહુ નીચા સ્તરનો હતો. જે લોકોને આવા હળવા વિનોદથી દુ:ખ થયું હોય તેમની હું માફી માગું છું. જે છોકરીના જવાબને મેં ખાસ વખાણ્યું હતું તેને અપમાનિત કરવાનો મારો ચોક્કસ કોઈ ઈરાદો ન હતો. આજકાલ એક સામાન્ય વાક્ય કે રમૂજમાં કરેલી ટિપ્પણી મોટું સ્વરૂપ ધારણ કરી લે છે. સોશિયલ મીડિયાને લીધે વાત બહુ પ્રસરી જાય છે અને નાનકડી વાત પણ મોટી બની જાય છે. લોકો રમૂજ અને અપમાનમાં ફરક સમજી શકતા નથી કે સમજવા ઈચ્છતા નથી.. ત્યારે આ યુવાન મિસ વર્લ્ડની આ પરિપક્વતા દાદ માગી લે તેવી છે.. (પીટીઆઈ)


ઝારખંડના પોટકા ગામમાં રસ્તાઓ ને સૌથી વધુ ભણેલી દીકરીઓનાં નામ અપાય છે

potka village jharkhand

potka village jharkhand

સુમિતા ભટ્ટાચાર્ય, બૈસાખી ગોપે, મણિ માલા સિકદાર, સુનીતા ગોપે જેવી છોકરીઓનાં નામ આપણે ભલે કયારેય સાંભળ્‍યાં ન હોય પરંતુ ઝારખંડના સિંઘભુમ જિલ્લાના પોટકા ગામે જાઓ તો તમને આ છોકરીઓનાં નામના રસ્તાઓ દેખાશે. ના તે કોઇ ત્યાંની મહિલા રાજકારણીઓ કે સેલિબ્રિટી નથી બલકે ત્યાંની ભણવામાં એકદમ હોશિયાર દીકરીઓ માત્ર છે. દર અસલ રાંચીથી ૧પ૦ કિલોમીટર દૂર આવેલા આ ગામમાં દીકરીઓને ભણાવવાનો જબરો મહિમા છે. ૬૦૦ પરિવાર ધરાવતા આ ગામમાં એક પણ હાઇસ્કુલ નથી અને વિદ્યાર્થીઓએ ભણવા માટે હાઇસ્કુલ માટે દરરોજ ૩ કિલોમીટર અને કોલેજ જવા માટે રોજ ૩૦ કિલોમીટર દુર જવું પડે છે. આવું થાય ત્યારે પહેલો ભોગ ગામની દીકરીઓના શિક્ષણનો લેવાઇ જાય આવું ન થાય એટલા માટે ગામના મહિલા મોરચાએ મસ્ત ઉપાય કાઢયો કે જે દીકરીઓ સૌથી વધુ ભણશે તેના નામે ગામના રસ્તાઓ ઓળખાશે. અત્યારે ર૩ વર્ષની થયેલી સુમિતા ભટ્ટાચાર્ય ગામની સૌથી વધુ ભણેલી દીકરી છે ત્યાર પછીની છોકરીઓનાં નામે હવે ગામના રસ્તાઓ ઓળખાય છે. ઇવન સિંઘભુમના ડેપ્યુટી  કમિશનરે પણ આ પગલાને આવકારીને સતાવાર રીતે નામનાં પાટિયાં બનાવવાની મંજુરી આપી દીધી છે.


પોરબંદરના પછાત વિસ્તારની ઝુંપડપટ્ટીમાં વૃધ્ધા શકરીમાં અનોખું ઘોડિયા ઘર ચલાવે છે

Ghodiya Ghar

Ghodiya Ghar

માંની મમતા વિશે ઘણું કહેવાયું છે અને  ઘણું સાંભળવા મળે છે ત્યારે સુદામા નગરી પોરબંદરમાં આવેલ છેવાડાના પછાત વિસ્તારની ઝુંપડપટ્ટીમાં રહેતી નાના પરિવારની માં મોટી મમતા સાથે નિઃસ્વાર્થ ભાવે ઘોડિયાઘર ચલાવતી બાળકોનો ઉછેર કરે છે. મધ્યપ્રદેશમાં રહેતા સુમજીના ૬૫ વર્ષના પત્ની શકરીબેન છેલ્લા ૬ વર્ષથી પોરબંદરની સૌરાષ્ટ્ર કેમીકલ્સ ફેકટરીના દંગામાં રહેતી અને મજુરીકામ કરતી પુત્રીના ઘરે રહેવા આવી હતી અને પુત્રી સહીત પરિવારજનો ફેકટરીમાં મજુરી અર્થે જાય ત્યારે દોહીત્રી – દોહીત્રને શકરીમાં સાચવતા – ઉછેરતા હતાં તે દરમ્યાનમાં એ જ વિસ્તારમાં અ્ન્ય પણ બે ડઝન જેટલા શ્રમીક યુગલો ફેકટરીમાં મજુરી કામે જતા હતા અને પેટીયું રળતા હતા. આથી સૌ પ્રથમ તો આજુબાજુના યુગલોના બે ત્રણ બાળકોને શકરીમાં પોતાની દીકરીના દીકરા દીકરીની જેમ દેખરેખ રાખીને નિઃસ્વાર્થભાવે ઉછેરવા લાગ્યા હતાં. બાળકોનો ખુબ જ વ્યવસ્થિત ઉછેર અને  સાર સંભાળ રાખતા શકરીબેન સુમજીના હાથ નીચે આજુબાજુનાં દંગાના બાળકો પણ હેવાયા બનીને મોટા થવા લાગતાં જોતજોતામાં તો દોઢથી બે ડઝન બાળકો અહીં સુમરીમાંના આશરે આવવા લાગ્યા  રેતીના કણ ગણાય પણ માંની મમતા ગણાય નહીં તે ઉક્તિ અહી સાર્થક થતી હોય તેમ દરેક બાળકને પોતાના સંતાનની જેમ જ પ્રેમ અને હુંફથી  શકરીમાં સાચવવા લાગ્યા બાળકો માટે પણ શકરીમાંનો ખોળો એટલે દુનિયાનું સલામત સ્થળ હોય તેમ રહેવા લાગ્યા સવારે મજુરીએ જતા દંપતિઓ પોતાના દોઢ બે વર્ષના બાળકને શકરીમાંના આશરે છોડી દે છે કોઈ તેના માટે નાસ્તો લાવે, તો કોઈ કપડા લાવે, કોઈ બાળકો માટે દુધ લાવે, તેવી રીતે કુદરતના ખોળે ઝુંપડપટ્ટીમાં જ ઘોડીયાઘર બની ગયું છે અહિયાં ઘોડીયું નહીં હોવાથી વૃક્ષની ડાળી ઉપર કપડા બાંધીને ઘોડીયું તૈયાર કરી તેમાં બાળકને ઝુલાવે, રડતા બાળકને રમકડું આપીને  છાના પણ રાખી દે છે અહીંયા બાળકોને સ્વેચ્છાએ પ્રેમથી સાચવતા શકરીમાં પાસે નથી પાક્કા રૃમ, નથી ઘોડીયા કે નથી કોઈ વ્યવસ્થા છતાં પણ પોતાના ઝુંપડામાં તથા ફળીયાનાં ઓટલા ઉપર વૃક્ષ નીચે બેસીને આ વૃધ્ધ માં ના જીવનમંદિરની આરતીમાં બાળકનાં જીવનસુરોનું ગુંજન અદ્ભૂત રીતે સાંભળવા મળે છે.


ગીરના જંગલમાં મહીલાઓ ખુંખાર પ્રાણીઓ સાથે રહીને પ્રાણીઓનું સંરક્ષણ કરે છે

Ladies forest officer

Ladies forest officer

તાલાલા: ગીર જંગલમાં વસવાટ કરતા સિંહ, દિપડા જેવા ખુંખાર પ્રાણીઓની હાજરીમાં ફરજ બજાવવામાં ભલભલાનાં હાંજા ગગડી જતા હોય છે ત્યારે આવાં પ્રાણીઓનાં સંરક્ષણ – સંવર્ધન માટે ફરજ બજાવતી ત્રણ મહિલા વનકર્મીઓની હિંમતની ઉમદા નોંધ લેવાઇ છે. એશીયાટીક સિંહોનું અંતિમ નિવાસસ્થાન ગીર સમગ્ર દેશ – વિદેશમાં પ્રસિધ્ધ છે. આ જંગલની વન્યસૃષ્ટિ અને જૈવિક વિવિધતા પણ અન્ય જંગલ કરતા વિશેષ છે. ૨૦૦૭ ના વર્ષથી ગીર જંગલમાં નિમણૂંક પામેલી મહિલાઓ યોગ્ય તાલીમ બાદ પુરૃષ સમોવડી નથી પરંતુ ચડીયાતી સાબિત થઇ છે. હાલ ગીર જંગલ વિસ્તારમાં ૫૦ જેટલી મહિલાઓ સિંહ – દીપડા જેવા હિંસક પ્રાણીઓ સાથે રહી રાત – દિવસ ફરજ બજાવી રહી છે. આ મહિલાઓની કામગીરીથી પ્રભાવિત થઇ આંતરરાષ્ટ્રીય ચેનલ ડિસ્કવરીએ આ ”લાયન્સ કવીન ઓફ ઇન્ડીયા” શિર્ષક હેઠળ ચાર એપીસોડ બનાવ્યા છે. જે થોડા સમય પહેલા પ્રસારીત થયાં હતા  આ અંગે સાસણના ડી.સી.એફ. ડો. સંદીપ કુમારે જણાવ્યું હતું કે, મહિલા વનકર્મી કિરણબેન પિઠીયા, રસિલાબેન વાઢેર અને દર્શનાબેન કાગડા સહિત કર્મચારીની વન્યપ્રાણી સાથેની કામગીરીના ડિસ્કવરી ચેનલે ચાર એપીસોડ તૈયાર કર્યા છે  વધુમાં તેઓએ જણાવ્યું હતું કે કઠીન ગણવામાં આવતી કામગીરી મહિલાઓ આરામથી કરી રહી છે. અને તેની આંતરરાષ્ટ્રીય કક્ષાએ તેમની નોંધ લેવામાં આવી છે. જે દેશ માટે ગૌરવની બાબત છે.


દારૂનું વેચાણ કરતી મહિલાઓને પોલીસે નૈતિક મનોબળ આપી પગભર બનાવી

Ladies in Business

Ladies in Business

:: આલેખન ::
દર્શન ત્રિવેદી
પ્રાદેશીક માહિતી કચેરી.
જયુબેલી બાગની  અંદર,
રાજકોટ- ૩૬૦ ૦૦૧

રાજકોટ શહેરના શ્રમજીવી બાહુલ્ય ધરાવતા કુબલિયાપરા વિસ્તારમાં એક દિવસ શહેર પોલીસની ટીમે રેડ પાડી. દેશી દારૂના વેચાણ કરતી એક મહિલાના ઝૂંપડા જેવા ઘરમાં પોલીસે તપાસ કરી તો મળી આવ્યો ૨૦૦ રૂપિયા નો દારૂ. પણ, એ ઘરની સ્થિતિ જોઇ કોઇ પણ ઋજુ હ્રદયના માનવી પીગળી જાય.. એ ઘરમાં મહિલાના ચાર બાળકો ખાવા માટે રડતા હતા, ગંભીર બિમારીથી પીડાતો મહિલાનો પતિ કણસતો ખાટલામાં પડ્યો હતો. સ્થિતિ એવી હતી કે દારૂના વેચાણમાંથી થતી આવકથી આ છ માણસનું ઘર ચાલતું હતું. આ પૂર્વેની રેડમાં પણ આ મહિલા બૂટલેગર પાસેથી ૨૦૦ – ૫૦૦ રૂપિયા નો જ દેશી દારૂ પકડતો હતો. પોલીસ તેને પકડી કાયદેસરની કાર્યવાહી કરતી. પોલીસની કસ્ટડી દરમિયાન મહિલાના પરિવારની હાલત અતિ દારુણ બની જતી હતી. આસીસ્ટન્ટ પોલીસ કમિશનર બન્નો જોશીના ધ્યાને એક વાત આવી કે આ સમસ્યાનું મૂળ ગુનેગાર નથી, એમની આર્થિક સ્થિતિ છે. એટલે તેમણે સુરક્ષા સેતુ અને ગતિશીલ ગુજરાત અંતર્ગત નવતર કાર્યક્રમ શરૂ કર્યો….

તેમણે મહિલા  બૂટલેગરોને  આર્થિક પગભર બનાવી દારુ  વેચાણની પ્રવૃત્તિ છોડાવવાનો નિર્ધાર કર્યો. થોરાળા પોલીસ સ્ટેશનના ગુના શોધક શાખાના પોલીસ સબ ઇન્સ્પેક્ટર શ્રી હેમેન્દ્ર ધાધલ તથા કોન્‍સ્ટેબલ શ્રી નરેન્દ્રભાઇ હૂદડે પ્રથમ તો એક સર્વે કર્યો. જેમાં કેટલાક તથ્યો મળી આવ્યા. તેના પોલીસ થાણા વિસ્તારમાં જ મોટાભાગની મહિલા બૂટલેગરો કાર્યરત  હતી. તે પૈકીની કેટલીક મહિલાઓ સામે તો દસથી વધુ નશાબંધીના ગુના નોંધાઇ ચૂક્યા હતા. પણ, એમની પારિવારિક પૃષ્ઠભૂમિ બહુ જ કરુણ હતી. કેટલીક મહિલાઓને તેના પતિએ તરછોડી દીધી હતી તો કેટલાકના પતિ ગંભીર પ્રકારના ફોજદારી ગુનામાં જેલમાં હતા. કોઇના પતિ બિમાર, નિઠલ્લા અને આળસુ પ્રકૃત્તિના અને કામચોર અને બેરોજગાર હતા. એટલે પરિવારના લાલનપાલનની જવાબદારી મહિલાના શીરે હતી. તે સમાજથી વિમુખ થઇ ગઇ હતી. પોલીસ સામે મોટો પડકાર હતો કે અશિક્ષિત અને દારૂ ગાળવા સિવાયની કોઇ આવડત ન ધરાવતી આ મહિલાઓને પગભર બનાવી સમાજમાં કેવી રીતે પુનઃસ્થાપિત કરવી..??

પ્રથમ તો આ મહિલાઓને સમજાવવાનું કપરૂ કાર્ય હાથ ધરવામાં આવ્યું. પોલીસ કમિશનરશ્રી મોહન ઝા અને એસીપીશ્રી જોશી દ્વારા આ કામ પણ બખૂબી પાર પાડવામાં આવ્યું. મહિલાઓના ઘરે જઇ રૂબરૂ મુલાકાત કરવામાં આવી. તેમના મનમાં રહેલી ભયવૃત્તિને દૂર કરવામાં આવી. દારૂના દુષણથી સમાજ અને તેના પરિવારને થતી પ્રતિકૂળ અસર મનોવૈજ્ઞાનિક ઢબે તેને સમજાવવામાં આવી. આ મહિલાઓને નોકરીવ્યવસાય અપાવી આર્થિક સમસ્યા દૂર કરવાનું આશ્વાસન આપવામાં આવ્યું. પ્રત્યેક મહિલા બૂટલેગર સાથે ત્રણ ચાર બેઠકો બાદ તેઓ આ ગુનાઇત પ્રવૃત્તિ છોડવા માટે રાજી થઇ.

હવે પ્રશ્ન એ હતો કે તેમને આર્થિક સક્ષમ કેવી રીતે બનાવવી..?? પહેલા તો કારખાનામાં કામે રાખવાનું વિચારવામાં આવ્યું. પણ મહિલાઓ પાસે વિશેષ આવડત અને કારખાનેદારોમાં વિશ્વાસના અભાવનું વિઘ્ન આવ્યું. એથી સુરક્ષા સેતુ સોસાયટી અંતર્ગત મહિલાઓને સીલાઇ મશીન આપી દરજી કામ શીખવાડવાનું આયોજન કર્યું. પણ એની તાલીમ લાંબી હોવાથી શક્ય નહોતું. એટલે પોલીસે એક અનુકુળ રસ્તો શોધી લીધો. થોરાળા પોલીસ સ્ટેશન વિસ્તારમાં ઇમિટેશન જ્વેલરીના ઘણા કારખાના કાર્યરત છે, ત્યાંથી મહિલાઓ ઘરે કાચો માલ લાવે અને તૈયાર કરી પરત દઇ આવે. તેમાં માત્ર એકાદ અઠવાડિયાની તાલીમની જરૂર હતી. પોલીસે પોતાના વાહનો દોડાવી આ ૧૫ બૂટલેગર મહિલાઓને ઘરેણા બનાવવાની તાલીમ આપી. વિશ્વાસ સંપાદનના ભાગરૂપે શરૂઆતના તબક્કે કોન્સ્ટેબલ નરેન્દ્રભાઇએ કાચા અને તૈયાર માલની હેરાફેરી કરાવી. આમ થોડાક જ મહિનાઓમાં આ મહિલાઓ ૬ થી ૯ હજાર રૂપિયા પ્રતિ માસ કમાતી થઇ ગઇ. આર્થિક જરૂરિયાત સંતોષાતા જૂની પ્રવૃત્તિ ભૂલાઇ ગઇ મોરલ પોલીસિંગ કામ કરી ગયું..

દારૂબંધી ભંગના અગિયાર કેસનો સામનો કરી રહેલા આ પૈકીના એક મહિલા જીલુબેન કુરેશી કહે છે હું ક્યારેય દારૂ વેચવા માંગતી નહોતી પણ, મારા પતિએ મને બળજબરીપૂર્વક આ ધંધામાં ધકેલી દીધી હતી. મે ઘણા સામાજિક અનિષ્ટોનો સામનો કર્યો. પણ પોલીસના નૈતિક સહયોગથી  હું હવે એ પ્રવૃત્તિ છોડી શકી છું. ઓછા પૈસા કમાઉ છું પણ પરિવાર અને સમાજમાં ફરી આવી શકી છું. આવા જ એક મહિલા સતિબેન બોહકિયા કહે છે, મહેનતો રોટલો ખાઇ અમે ખુશ છીએ. પોલીસનો ડર દૂર થયો છે અને કાયદાકીય ઝંઝટથી મુક્તિ મળી છે. અમને પોલીસનું નવું સ્વરૂપ જોવા મળ્યું છે. થોરાળા પોલીસ સ્ટેશનના પોલીસ અધિકારીઓ  નિયમિતપણે આ મહિલાઓની મુલાકાત લે છે અને કોઇ સમસ્યા હોય તો ઉકલી પણ આવે છે. મહિલા સશક્તિકરણની દિશામાં રાજકોટ શહેર પોલીસનો આ પ્રયાસ ખરા અર્થમાં અભિનંદનને  પાત્ર છે..