ATUL N. CHOTAI

a writer – since 2014


મૂંગા પશુઓ માટે ખોરાક અને પાણીની વ્યવસ્થા કરાય છે

animal help

animal help

કચ્છમાં ઉનાળાના દિવસોમાં જયારે ગરમીએ પણ  ડેરા તંબુ તાણ્યાં હોય છે ત્યારે ભારત-પાકિસ્તાન વચ્ચેની આંતરરાષ્ટ્રીય ભૂમિ સીમા પાસેના કચ્છના લખપત તાલુકાના માતાના મઢથી નારાયણ સરોવર વચ્ચેના ૧૫ થી ૨૦ કિલોમીટર સુધીના રણ પ્રદેશ જેવા વિસ્તારમાં જ્યાં દૂર દૂર સુધી અનાજ તો ઠીક પણ પાણીનું ટીપું શોધવું પણ મુશ્કેલ બની જાય છે. આમ તો આ રસ્તો ટ્રાફિકવાળો છે એટલે રોજની લગભગ ૧૦ જેટલી એસટી બસ અને ૪ થી ૫ લોકલ ટ્રાવેલ્સ ચાલુ હોય છે ત્યાં રહેતા વન્ય પક્ષી, કૂતરાં અને ગાયો માટે આ સ્થળે બસોવાળા રોજ પોતાના ઘરેથી પાણીના કેન અને ખોરાક લાવે છે. જેથી કરીને ત્યાં બીહડમાં વસતાં પ્રાણીઓ ભૂખ અને તરસથી મૃત્યુ ના પામે. આજના આ સમયમાં માણસ પોતે માણસનું નથી વિચારતો ત્યાં આ લોકો અબોલ જીવો માટે આટલી લાગણી ધરાવે એ જોઈને એટલું સમજાયું કે માનવતા હજી મરી નથી..


સૂમસામ અને વેરાન દરેક જગ્યાએ આવા મંદિરોની જરૂર છે..

water temple

water temple

ગુજરાતના કચ્છમાં રાપર તાલુકાના સુદાણા અને રવેચી વચ્ચે વનવગડા અને રણ વિસ્તારમાં એક પાણીનું પરબ આવેલું છે. પરબની ઉપર ધજા રાખેલી હોવાથી દૂરથી જોઈએ તો જાણે કોઈક મંદિર હશે તેવું લાગે પણ નજીક જઈએ ત્યારે ઘાસ-ફૂસના છાપરાં તળે પાણીના માટલાં રાખેલાં છે સાથે માતાજીના ફોટા પણ છે. જો કે પરબના દાતાનો ક્યાંય ઉલ્લેખ જોવા નથી મળતો પણ જેમણે આ બનાવ્યું છે તે કોઇ ઉચ્ચ વિચાર ધરાવતી વ્યક્તિ હશે તેવું માની શકાય..?? ઉનાળાની કાળઝાળ ગરમીમાં સૂમસામ અને વેરાન જગ્યાએ  જલ સેવા એજ પ્રભુ સેવાનો અભિગમ સાર્થક કરતા આવા મંદિરોની દરેક જગ્યાએ જરૂર હોય તેવું નથી લાગતું..??


પાણીના ઘૂટ માત્રથી તુર્પ્તી અર્પતા દેશી માટલાઓનો વૈભવ વિસરાતો જાય છે

natural water jug

natural water jug

સૌરાષ્ટ્ર – કચ્છમાં કાળઝાળ ગરમીના દિવસોમાં પાણીની તરસ સતત લાગ્યા જ કરતી હોય છે ત્યારે તરસ્યાની તૃષા છીપાવતા પરંપરાગત રીતે કુદરતી ટાઢક આપતા દેશી માટલાઓ આજના આધુનિક યુગમાં માત્ર ઘરની શોભા બની રહ્યાનું જણાય છે પાણીના પ્યાલાને બદલે પ્લાસ્ટિકના શીશા, બોટલ કે પાઉચમાં મળતા પાણીથી તરસ જરૂર છીપાવાઈ રહી છે જો કે દેશી માટલાઓ વાસ્તવમાં ઘર ઘરની શોભા બની રહે છે બદલાતી જીવનશૈલી વચ્ચે ઉનાળાના દિવસોમાં કાળઝાળ ગરમીમાં પાણીના માત્ર એક ઘૂટથી તૃપ્તિ આપતા દેશી માટલાઓનું ચલણ હજુ પણ અકબંધ રહ્યું છે પરંતુ એ માત્ર ઘર પૂરતું જ સીમિત રહયું છે. ઘરની શોભામાં પાણીયારામાં પડેલા માટલું અનેરો વધારો કરતુ હોય છે પરંતુ ઘર સિવાયના દુકાન ઓફિસ કે કારખાનાઓમાં માટલાનું અસ્તિત્વ રહયું નથી માટલાના સ્થાને વોટરકુલર પાણીના મિનરલ વોટર જાર અને શીશા લેવા લાગ્યા છે આજના આધુનિક યુગમાં ફ્રીજ, આર.ઓ. અને કુલરના જમાનામાં પારંપરિક માટલાઓનું અસ્તિત્વ વિલુપ્ત થઈ ગયું છે. ખાસ કરીને શહેરોમાંથી માટલા ગાયબ થઈ ચૂકયાં છે. જમીનની કાળી માટી સહિત ચીકણી માટીને ખુંદીને કુંભાર દ્વારા પરસેવો પાડી ચાકડા ઉપર બનાવવામાં આવેલ દેશી માટલાઓના પાણીના ઘુંટથી જે તૃપ્તિ મળે એ તૃપ્તિ આજના ફ્રીજ, આર. ઓ. સિસ્ટમથી મળી શકે નહી તેમ જાણકારો માને છે આજના બદલાતા સમયમાં દેશી માટલાઓનું સ્થાન પાણીના શીશા અને પાઊઁચે ખૂંચવી લીધાનું જણાય છે. ઉનાળાના દિવસોમાં પાણીના માટલામાં વરિયાળીની પોટલી રાખીને શીતળતા સાથે ગળામાં પડતા શોષનું શમન કરતુ હતું પરંતુ હવે ફ્રિજ કોલ્ડ વેરાઈટીની બોલબાલા વધી છે ઠંડા પીણાંની બોટલથી તરસ છીપાવવા જોવા મળે છે ઘરની શોભામાં પાણીયારામાં પડેલા માટલું અનેરો વધારો કરતુ હોય છે.

સંત અને સુરાની ભૂમી કહેવાતા ગુજરાતના કાઠીયાવાડમાં અને ખાસ કરીને રાજકોટમાં અનેક સેવાભાવી સંસ્થાઓ કાર્યકરો દ્વારા અનેક પ્રકારની સમાજોપયોગી સેવા આજે પણ થઇ રહી છે. અનેક સેવાભાવી સંસ્થાઓ દર ઉનાળે પોતાની આસપાસના મુખ્ય રોડ અથવા મોટા ચોકમાં પાણીના પરબ ચલાવતી હતી આ પરબ પર અનેક લોકો નાંદનું ઠંડુ પાણી પીને કાળઝાળ ગરમીમાં રાહત અનુભવી મુક આશીર્વાદ આપતા હતા. અગાઉ આવા પાણીના પરબો શહેરના મુખ્ય બજાર વિસ્તારોમાં વેપારીઓ દ્વારા દુકાનના પાટીયા પર પાણીની નાંદ મુકતા હતા. બજાર વિસ્તારમાં આવા પાણીના પરબેથી અનેક લોકો પાણી પીતા હતા સમય જતા હવે કયાંય આવા પરબો જોવા મળતા નથી. હવે આવી કાળઝાળ ગરમીમાં બહારગામ જતા અથવા બહારગામથી આવતા લોકોને ફરજીયાત પાણીના પાઉચ અથવા પાણીની બોટલો લેવાની ફરજ પડે છે. પાઉચ વેચતા વેપારીઓ ખાસ કરીને બસ સ્ટેન્ડ પર ડબલ કિંમતનું એક પાઉચ આપીને લોકોને લુટી રહ્યા છે જયારે પાણીની બોટલ પણ હવે મોંઘી મળે છે. અગાઉના જમાનામાં વડવાઓએ ભવિષ્યવાણી ભાખી હતી કે પરીયે પાણી વહેચાશે એ લોકવાયકા મુજબ હવે પાણી વેચાતું મળવા લાગતા હવે ધીરે ધીરે રાજકોટ સહિતના ગામોગામ આવી પાણીની પરબની સેવા વિસરાઇ જવા પામી છે. મતલબ કે હવે પાણીના પરબો કયાંય જોવા મળતા નથી. અગાઉના વર્ષોમાં જોવા મળતા પાણીના પરબોની સંખ્યામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો જોવા મળે છે જો કે કયાંક આ જલસેવા હજુ જોવા મળે છે…