ATUL N. CHOTAI

a writer – since 2014


બીજાઓ માટે જીવન જીવતા માણસોનું જીવન સાર્થક ગણાય..

– આશુ પટેલ

સાડા સાતસો વર્ષ અગાઉની વાત છે. એ વખતે ભદ્રેશ્વર (કચ્છ) ના જગડુ શાહ ગુજરાતના સૌથી મોટા વેપારી હતા અને ભારતમાં પણ તેમના જેવા વેપારીઓ બહુ ઓછા હતા. તેઓ જગડુશા તરીકે પણ જાણીતા હતા. જગડુશાનો વેપાર દેશ દેશાવરમાં ફેલાયેલો હતો. તેમની માલિકીનાં કેટલાય વહાણો હતાં. કહેવાય છે કે તેમને સમુદ્રની દેવીએ વરદાન આપ્યું હતું કે તારું કોઈ પણ વહાણ ક્યારેય નહીં ડૂબે.. તેઓ પર્શિયા, અરેબિયા અને આફ્રિકા સાથે અનાજ, રૂ અને ગરમ મસાલાનો વેપાર કરતા હતા અને તેઓ ઘણીવાર એ દેશોમાં જતા પણ હતા. વિક્રમ સંવત ૧૩૧૩ માં કારમો દુકાળ પડ્યો. લોકો ભૂખે મરવા લાગ્યા. એ વખતે જગડુશાએ ગુજરાતમાં અનેક જગ્યાએ સદાવ્રતો ખોલી નાખ્યા અને રોજ સંખ્યાબંધ લોકોને જમાડવાનું શરૂ કરી દીધું. જો કે પરિસ્થિતિ વણસતી ચાલી. દુકાળ ત્રણ વર્ષ સુધી લંબાયો.

એ વખતે ગુજરાતની રાજધાની પાટણ શહેર હતું. ગુજરાતના તત્કાલીન રાજાએ જગડુશાને મળવા બોલાવ્યા. તેમણે તેમણે વિનંતી કરી કે રાજ્યના કોઠારોમાં અનાજ ખૂટી પડ્યું છે. તમારી પાસે અન્નના સેંકડો કોઠારો છે. તમે તમારા અન્નના કોઠારો ખોલીને મદદ કરો. જગડુશાએ કહ્યું એ અન્નના કોઠારો મારી માલિકીના નથી હું તમને ખાતરી કરાવી શકું છું. રાજાએ કહ્યું, તો એ કોની માલિકીના છે..?? જગડુશાએ કહ્યું, હું આપને વિનંતી કરું છું કે આપ માણસો દોડાવીને થોડા કોઠારો ખોલાવીને તપાસ કરાવી લો કે એ કોઠારો કોની માલિકીના છે. રાજાએ માણસો દોડાવ્યા.

રાજાના માણસો પાટણ શહેરમાં જગડુશાના અન્નના કેટલાક કોઠારો ખોલાવીને તપાસ કરીને પાછા આવ્યા. તેમણે જે અન્ન કોઠારો ખોલાવ્યા હતા એમાંથી મળેલા તામ્રપત્રો રાજાને આપ્યાં. એ તમામ તામ્રપત્રો પર લખ્યું હતું કે આ અનાજ ગરીબોની માલિકીનું છે.. રાજા ગળગળો થઈને જગડુશાને ભેટી પડ્યો. તેણે કહ્યું કે તમે દાનવીર કર્ણના અવતાર છો એ સાંભળ્યું હતું પણ આજે એનો સાક્ષાત્કાર થઈ ગયો. ઘણા અબજોપતિઓ ગરીબોનું લોહી ચૂસીને કે કોઠા કબાડા કરીને શ્રીમંત બન્યા હોય છે અને બીજા લોકો માટે તેઓ કશું કરતા નથી હોતા. એવા ધનાઢ્યોનું જીવન વ્યર્થ ગણાય. જગડુશા જેવા બીજાઓ માટે જીવન જીવતા માણસોનું જીવન સાર્થક ગણાય. (મુંબઈ સમાચાર માંથી સાભાર)

Advertisements


વિશ્વની તમામ પ્રજાતિઓમાં માત્ર ગુજરાતના રીંછ જ માંસાહારી નથી

dr. nisith dhareiya

dr. nisith dhareiya

આખી દુનિયામાં માત્ર ગુજરાતના જ રીંછ એવા છે જે માંસાહારી નથી. રીંછ માનવ વસ્તીમાં અવાર નવાર દેખા દે છે તેની પાછળનુ કારણ ઉનાળામાં જંગલોમાં સર્જાતી પાણીની અછત હોય છે. તેમ રીંછ પર વર્ષોથી સંશોધન કરતા અધ્યાપક નિશિથ ધારૈયાએ મીડિયા સાથેની એક વાતચીતમાં કહ્યું હતું. પાટણની એચ.એન.જી યુનિવર્સિટીના અધ્યાપક નિશિથ ધારૈયા ઈન્ટરનેશલ યુનિયન ફોર કન્ઝર્વેશન ઓફ નેચરની સ્લોથ બેર એક્સપર્ટ ટીમના ચેરમેન પણ છે. તેઓ થોડા સમય પહેલા એમ.એસ. યુનિવર્સિટીની સાયન્સ ફેકલ્ટીના ઉપક્રમે બાયોડાયવર્સિટી પર બદલાતા વાતાવરણની અસર અંગેના સેમિનારમાં ભાગ લેવા માટે આવ્યા હતા. ત્યારે તેમણે કહ્યું હતું કે ભારતમાં અને દુનિયામાં એકમાત્ર ગુજરાતમાં થતા રીંછ માંસાહારી નથી તેઓ પ્રાણી કે માણસનુ માંસ ખાતા નથી. ઉધઈ, કીડા મંકોડા જેવા સાવ નાના જંતુઓ, મધ અને દરેક પ્રકારના ફ્રુટ ગુજરાતના રીંછનો મુખ્ય ખોરાક છે.

ગુજરાતના જંગલો સુકા હોય છે.ઉનાળામાં જંગલમાં પાણીની તંગી વરતાતી હોય છે. પાણીની શોધમાં અથવા તો ઘરોમાં બનતી રસોઈની સુગંધના કારણે રીંછ માનવ વસતીમાં જઈ ચઢતુ હોય છે અને ગભરાઈને માણસો પર હુમલો કરતુ હોય છે. ગુજરાતના રીંછની અન્ય એક વિશેષતા એ છે કે માદા રીંછ બચ્ચાને જન્મ આપ્યા બાદ દોઢ વર્ષ સુધી પોતાની પીઠ પર જ રાખીને ફરે છે. દુનિયાના અન્ય કોઈ રીંછ આ રીતે પોતાના બચ્ચાનો ઉછેર કરતા નથી.

ગુજરાતના જંગલોમાં ૩૪૦ જેટલા રીંછનો વસવાટ રીંછ અને માનવ વસતિ વચ્ચે ટકરાવ ટાળવા નિશિથ ધારૈયા અને ઈસરોના સંશોધકોએ રીંછ અને માણસો વચ્ચે ટકરાવ ના થાય તે માટે સેટેલાઈટની મદદથી લેવાયેલી તસવીરોના આધારે ગુજરાતમાં રીંંછ માટે ઈકોલાજિકલ કોરિડોર બનાવવાનુ સૂચન જંગલ વિભાગને કર્યુ છે. તેમનુ કહેવુ છે કે ગુજરાતમાં લગભગ ૩૪૦ રીંછ વસવાટ કરે છે. કમનસીબે રીંછ જે જંગલોમાં રહે છે તે ટુકડાઓમાં વહેંચાઈ ગયા છે. જેના કારણે રીંછ માનવ વસતીમાં દેખા દે તેવી ઘટનાઓ વધી રહી છે. રતનમહાલ, જાંબુઘોડા, છોટાઉદેપુર, સૂરપાણેશ્વર, જેસપોર, બાલારામ જેવા હિસ્સામાં રીંછના વસવાટવાળા જંગલો વહેંચાઈ ચુક્યા છે. આ વિસ્તારોને જોડી શકાય તેમ છે. જો કે વચ્ચે રેલવે લાઈન કે રસ્તા આવે છે પણ ઓવરબ્રીજ કે અન્ડરપાસ બનાવીને તેનો ઉકેલ લાવી શકાય છે. પણ આ અંગેનો નિર્ણય તો જંગલ ખાતાએ લેવાનો છે. જો આ ઈકોલોજિકલ કોરિડોર બને તો કદાચ માનવ વસતી અને રીંછ વચ્ચેની ટકરામણ ટાળી શકાય છે.


પાટણની ખોડિયાર બચત બેન્ક બાળકો દ્વારા જ સંચાલીત છે

Child Bank in Patan

Child Bank in Patan

આ તસ્વીર કોઇ ક્લાસરૂમની નથી પણ સ્કૂલનાં બાળકોની બેન્ક છે તેમાં ક્લાર્કથી લઇને મેનેજર સુધી તમામ બાળકો છે. આ બાળકોએ બેન્કિંગમાં એવી પકડ જમાવી છે કે બેન્કનું બેલેન્સ ૧.૪૦ લાખ રૂપિયા જેટલું થઈ ગયું છે. તેનું સમગ્ર સંચાલન માત્ર ત્રીજાથી પાંચમા ધોરણનાં બાળકો જ કરે છે.

આ બાળ બેન્કના અસ્તિત્વમાં આવવાનું કારણ પણ બાળકો જ છે. તેની  શરૂઆત એટલા માટે કરાઈ હતી જેથી કોઇ બાળક દર વર્ષે યોજાતા પ્રવાસથી વંચિત ન રહે. વાસ્તવમાં ગુજરાતમાં દર વર્ષે વર્ષમાં એક વખત સ્કૂલનાં બાળકો માટે ક્યાંકને ક્યાંક પ્રવાસનું આયોજન કરવામાં આવે છે. અનેક વખત ટોકન રકમ જમા ન કરાવવાના કારણે ઘણા બાળકો તેનાથી વંચિત રહી જાય છે. વરાણા પ્રાથમિક સ્કૂલના શિક્ષકોએ આ વાતની જાણકારી આપી હતી.આખરે ૨૦૧૧ માં સ્કૂલના પ્રિન્સિપાલ મોહન પટેલે બાળ બેન્કની યોજના બનાવી. તેમણે બાકીના બધા શિક્ષકોને તૈયાર કર્યા. બધાએ વિચાર્યુ કે બેન્કિંગની ટ્રેનિંગ પણ થઇ જશે. આ રીતે ૨૬ જાન્યુઆરી ૨૦૧૧ ના રોજ સ્કૂલની બાળબેન્ક શરૂ થઇ. આ બાળબેન્કને ખોડિયાર બચત બેન્ક નું નામ અપાયું. હવે સ્કૂલનો એક પણ બાળક પ્રવાસથી વંચિત રહેતો નથી.