ATUL N. CHOTAI

a writer – since 2014


જેનરિક એટલે સસ્તી અને ગુણવતા સભર અપનાવવા જેવી મેડિકલ સિસ્ટમ..

Generic Medicine

Generic Medicine

લેખન – સંકલન
રાજકુમાર
પ્રાદેશિક માહિતી કચેરી,
જયુબેલી બાગની અંદર,
રાજકોટ – ૩૬૦ ૦૦૧

જીવન અમૂલ્ય છે. સમયાન્તરે આંતરિક તેમજ બાહ્ય વાતાવરણમાં થતા ફેરફારો પ્રત્યે આપણું શરીર પ્રતિક્રિયા આપે છે. વિવિધ અંગો તેમના કાર્યથી જુદું વર્તન કરે ત્યારે તેને મુળ સીસ્ટમમાં પરત લાવવા રાસાયણિક પ્રક્રિયા કરવી પડે છે જેના માટે નિયત તબીબી વિજ્ઞાન અને તબીબો છે. વિવિધ ચિકિત્સા પદ્ધતિઓ પૈકી એલોપેથી હાલ સૌથી વધુ પ્રચલિત અને ચલણમાં રહેલી પદ્ધતિ છે. એલોપેથી વિજ્ઞાનમાં રીસર્ચ દ્વારા વિવિધ રાસાયણિક તત્વો થકી દવાઓ બનાવવામાં આવે છે. દવા બનાવનાર કંપનીઓ વિવિધ ખર્ચ અને નફાના આધાર પર આ દવાઓની કિંમત નક્કી કરે છે. છેલ્લા કેટલાક સમયથી રોગના પ્રકાર, માત્રા અને અસરકારકતામાં ધરખમ ફેરફાર આવ્યા છે. હાલના સમયમાં સામાન્ય મધ્યમ પરિવાર માટે સારવાર કરવી અત્યંત ખર્ચાળ બનતી જાય છે ત્યારે આવા પરિવારોને તબીબી ખર્ચમાં સહાય રૂપ બનવા પ્રધાનમંત્રીશ્રી નરેન્દ્રભાઈ મોદીએ બે વર્ષ પહેલા મૂળભૂત તત્વો આધારિત દવાના ઔષધિ કેન્દ્રો પુરા ભારતમાં શરુ કરવા એક યોજના બનાવી જેને નામ આપ્યું ’પ્રધાન મંત્રી જનઔષધિ કેન્દ્ર’ . સરકાર દ્વારા સંચાલિત અને ઉત્પાદિત ગુણવતા-યુક્ત જેનરિક દવાઓ જન ઔષધિ કેન્દ્રમાં વેચવાની શરૂઆત કરી. આગામી સમયમાં ગુજરાતમાં ૧૦૦૦ જેટલા જનઔષધિ કેન્દ્ર શરુ કરવા મુખ્યમંત્રીશ્રી વિજયભાઈ રુપાણીએ જાહેરાત કરી હતી. ત્યારે જેનરિક એટલે કે દવાનું મુળ તત્વ અને સ્ટોર્સની કેટલીક મહત્વની વાત અહી રજુ કરવામાં આવી છે.

જેનરિક ઔષધિની એબીસીડી…

જેનરિક એટલે મુળ તત્વ અથવા રાસાયણિક બંધારણ. દવાનું નામ કોઈ કંપની કે બ્રાંડના નામ પરથી નહિ પરંતુ માત્ર તેની રચનામાં ઉપયોગમાં લેવાયેલા તત્વોના નામ પરથી રજુ કરતી વ્યવસ્થા એટેલે જેનરિક ઔષધિ. વિકસિત દેશોમાં જેનરિક દવા જ ડોક્ટર દ્વારા લખી આપવાનો કાયદો વર્ષોથી અમલમાં છે, જયારે આપણા દેશમાં મેડિકલ કાઉન્સીલે ડોક્ટરો દ્વારા જેનરિક દવા માત્ર કેપિટલ લેટરમાં લખવાનો કાયદો બનાવ્યો છે. જેનરિક દવાનું નિર્માણ ૧૯૬૦ બાદ શરુ થયું. ૧૯૬૦ પહેલા માત્ર સંશોધન યુક્ત દવાઓ વેચાતી જેના સામે સિપ્લા કમ્પનીએ ચળવળ ચલાવી, જેના પરિણામે સરકાર દ્વારા કાયદાકીય રીતે જેનરિક દવાના નિર્માણના દ્વારા ખુલ્યા, પરંતુ તેને લોકભોગ્ય બનાવવાનું શ્રેય જાય છે પ્રધાનમંત્રીશ્રી નરેન્દ્રભાઈ મોદીને. સામાન્ય ગરીબ પરિવારના લોકોને કેન્દ્ર સરકારની અમુલ્ય ભેટ સ્વરૂપે પુરા ભારત દેશમાં જનઔષધિ કેન્દ્રની સ્થાપના સરકાર દ્વારા કરવામાં આવી. જેનો લાભ જન જન સુધી આજે પહોંચી રહ્યો છે. હાલ મળતી બ્રાન્ડેડ દવાઓ જે-તે કંપની દ્વારા ખર્ચાળ પધ્ધતિ થકી શોધ સંશોધન કરી તૈયાર કરાતી હોય છે. ત્યાર બાદ તેના માર્કેટીગ માટે વિવિધ રીત અપનાવી, મોટા પાયે તેમની જ દવા ડોક્ટર્સ દ્વારા લખાય તેવા પ્રયત્ન કરવામાં આવે છે. જયારે જેનરિક દવા માત્ર જરૂરિયાત મુજબના રાસાયણિક કોમ્બીનેસન હોઈ તેમજ તેના વેચાણ માટે કોઈ માર્કેટિંગ ખર્ચ ના થતો હોઈ માત્ર ઉત્પાદિત ખર્ચે કિંમતે વેચી શકાય છે.

જેનરિક દવા કેટલી અસરકારક..??

સામાન્ય જનમાનસમાં એવી ગેરસમજણ છે કે સસ્તી દવા બિનઅસરકારક હોઈ શકે, પરંતુ સરકાર દ્વારા જનઔષધિ કેન્દ્રમાં ઉપલબ્ધ તમામ દવા કેન્દ્ર સરકારના સ્વાસ્થ્ય વિભાગ દ્વારા પ્રમાણિત અને માત્ર સિંગલ ડ્રગ કોમ્બીનેશન આધારિત તૈયાર કરાતી હોઈ સ્વાસ્થ્ય માટે વધુ અસરકારક રહે છે, જયારે કેટલીક બ્રાન્ડેડ દવાઓમાં ટ્રીપલ ડ્રગ કોમ્બીનેશન રહેતું હોઈ આડ અસર થઈ શકે છે. આપણા રાજ્યમાં મહદ અંશે ડાયાબીટીસ, બ્લડ પ્રેસર, કાર્ડિયાક, ગેસ્ટ્રો, વિટામિન્સ, તેમજ શરદી, ઉધરસ અને તાવમાં જરૂરી એન્ટીબાયોટીક્સ તેમજ દુઃખાવા જેવા મહત્વના રોગોની ૫૦૦ થી વધુ જેનરિક દવાઓ મળે છે. તેમજ કેન્સર જેવા જીવલેણ રોગ માટે સરકાર દ્વારા એક્સ્લુઝીવ સ્ટોર શરુ કરાશે. રોજબરોજમાં જરૂરી દવાઓ તેમજ લાંબા ગાળાની બીમારીઓ માટે જેનરિક દવા અત્યંત લાભદાયી થઈ શકે છે જે અહી આપેલ દવાની કિંમતની સરખામણી પરથી જોઈ શકાશે. એન્ટીબાયોટીક ઔષધિ સેફયુરોકઝીમ એકસીટીલ – ૫૦૦ MG બ્રાન્ડેડ ૧ ટેબ્લેટ ૬૦ થી ૭૦ રૂ. બજાર કિંમત છે તેની સામે જેનરિક ટેબ્લેટની કિંમત માત્ર ૧૮ રૂ. છે. દુઃખાવા માટેની પ્રીગ્બાઈન – ૭૫ MG અને મિથાઇલ કોબ્લામાઇન- ૭૫૦ MG ૧૦ ટેબ્લેટ ૧૩૦ થી ૨૦૦ રૂ. બજાર કિંમત છે તેની સામે જેનરિક ટેબ્લેટની કિંમત માત્ર ૩૦ રૂ. છે. સાંધાના દુઃખાવા માટે ટ્યુબ ૯૦ થી ૧૫૦ રૂ. છે ત્યારે ડાઇકલોફીનાક લીન્સીડ ઓઇલ મીથાઇલ સેલીસીલેટના કોમ્બીનેસન ની જેલ માત્ર ૪૮ રૂ. માં મળે છે. ડાયાબીટીસ માટે ગ્લિમીપ્રાઇડ – ૪ MG ૧૦ ગોળીની બજાર કિંમત ૧૫૦ થી ૨૦૦ છે જે જેનરિક દવા માત્ર રૂ. ૪.૫૦ છે. મલ્ટી વિટામીન A, B, C, D અને E તેમજ બી કોમ્પલેક્ષ સિરપ બ્રાન્ડેડ ૧૦૦ થી ૧૫૦ રૂ. ની સામે જેનરિક સીરપ માત્ર ૪૩ રૂ. માં ઉપલબ્ધ છે. પેરાસીટામોલ ૫૦૦ અને ૬૫૦ MG ૧૫ ટેબ્લેટ બજાર કિંમત ૨૦ થી ૩૦ રૂ. છે જયારે જેનરિક સ્ટોર્સ પર માત્ર રૂ. ૮.૫૦ માં ૧૫ ટેબ્લેટ મળે છે. કફ માટે ટર્બીટાલીનસિરપ ૧૦૦ ML બજાર કિંમત ૩૦ થી ૫૦ રૂ. છે જેની સામે જેનરિક સ્ટોર્સમાં માત્ર રૂ. ૧૧.૫૦ મળે છે. એન્ટી ફંગલ ટ્યુબ ફલુકાન્ઝો નું મુલ્ય માત્ર રૂ. ૨૬ છે જેની બજાર કિંમત ૬૦ થી વધારે છે. ઝાડા માટે લોપેરમાંઈડ બ્રાન્ડેડ ગોળી ૨૦ થી ૨૫ રૂ માં ૧૦ ગોળી મળે છે જેની સામે જેનરિક દવા માત્ર ૬ રૂ. માં મળે છે. શરદી, ઉધરસ, તાવ માટે ફિનાઇલલેફિન કલોરોફીનેરામાન્ડ પેરાસીટામોલ ની બ્રાન્ડેડ ૩૦ થી ૪૦ રૂ. માં જયારે જેનરિક સ્ટોર્સ પર માત્ર રૂ. ૭.૫૦ માં મળે છે. થાઈરોઈડના રોગ માટે થાઇરોકઝીન ૧૦૦ MG ની ટેબ્લેટ્સ બ્રાન્ડેડ ૧૫૦ થી ૧૭૦ રૂ. ના ભાવે મળે છે જેની સામે અહી માત્ર ૬૫ રૂ. માં મળે છે. એલર્જી માટે સેટ્રીજીન ૧૦ MG માત્ર રૂ. ૪ માં ૧૦ ગોળી મળે છે. આજ રીતે એમ્પ્લોડીપાઈન ૧૦ ગોળી રૂ. ૧.૯૨, એટિનોલોલ ૧૪ ગોળી માત્ર રૂ. ૩.૫૮, રેમીપ્રિલ ૧૦ ગોળી રૂ. ૬.૯૩, મિટોપ્રોલોલ ૧૦ ગોળી રૂ. ૪.૭૬, એટોરવસ્ટાટીન ૧૦ MG માત્ર રૂ. ૪.૭૬ માં મળે છે જેના ભાવ બજારમાં મળતી બ્રાન્ડેડ કંપનીની સાપેક્ષમાં ૨૦૦ થી ૩૦૦% નીચા દર છે.

જેનરિક દવા ઉપલબ્ધ છે કે નહિ તે ઓનલાઈન જોઈ શકાય છે જેના માટે www.1mg.com પરથી જે તે કંપનીની દવાનું નામ આપતા જ તેના જેનરિક તત્વો તેમજ જન ઔષધિ કેન્દ્રમાં મળે છે કે નહિ તેની માહિતી મળી શકે છે. તેમજ નવો જન ઔષધિ સ્ટોર ખોલવા માટે janaushadhi.gov.in પર માહિતી ઉપલબ્ધ છે. રાજકોટ ખાતે પ્રથમ જેનરિક ઔષધિ સ્ટોર શરુ કરનાર અનિલભાઈ તેમજ પાર્થભાઈ લોકોને અપીલ કરતા જણાવે છે કે, ડોક્ટર જયારે દવા લખે ત્યારે નિઃસંકોચ તેમની પાસે જેનરિક દવા આધારિત પ્રિસ્ક્રીપ્શન લખાવવાનો આગ્રહ રાખવો જોઈએ. હાલ લોકોમાં ધિમે ધિમે જેનરિક દવા વિષે જાગૃતિ આવી રહી છે, સરકાર દ્વારા પણ પ્રચાર પ્રસારનું કાર્ય થઈ રહ્યું હોઈ આવનારો સમય જન ઔષધિનો છે. લોકોને અન્ય દેશની જેમ જ સસ્તી અને ગુણવતા યુક્ત દવા મળી રહે તે માટે સરકાર તેમજ મેડિકલ ક્ષેત્ર સાથે સંકળાયેલ લોકો આ કાર્યને એક અભિયાન સ્વરૂપે ઉપાડે તો લોકોની સારવારનાં ખર્ચની ચિંતા ચોકકસ દુર થઈ જશે… generic medicine, rajkumar sapra, , chemist and druggist, medical store, information department rajkot, 

Advertisements


પ્રારંભિક અવસ્‍થામાં સામાન્‍ય લાગતો મેલેરિયા જીવલેણ પણ બની શકે છે…

mosquito

mosquito

:: સંકલન ::
રાજ જેઠવા
માહિતી વિભાગ – પોરબંદર

મેલેરિયા દેશના અનેક વિસ્‍તારોમાં જાહેર આરોગ્‍યની એક મોટી સમસ્‍યા બની ગયો છે. મેલેરિયાના મોટા ભાગના કિસ્‍સાઓ ઝુંપડપટ્ટી, ગંદા વસવાટો અને આંતરિયાળ વિસ્‍તારોમાં જોવા મળે છે. આ વિસ્‍તારના લોકોને મેલેરિયા અંગે ઓછી જાણકારી હોય છે અને તેઓ સારવારની પ્રક્રિયા તથા તેના ઉપાયોથી પણ અજાણ હોય છે. આપણે જાણીએ છીએ કે, મેલેરિયાના ત્‍વરિત નિદાન અને પૂર્ણ સારવાર દ્વારા તેને એકદમ મટાડી શકાય છે. પરંતુ મોટાભાગના રોગીઓ તાવ આવતાં લોહીની તપાસ કરાવવા માટે આરોગ્‍ય સેવાઓનો ઉપયોગ કરતા નથી. અંધશ્રદ્ધા અને અજ્ઞાનને કારણે તેઓ બિનઉપયોગી રીતો અજમાવે છે ને બિમારી પર ધ્‍યાન આપતા નથી, જેને કારણે આ બિમારી સમય જતા જીવલેણ નીવડી શકે છે. જેના કારણે દેશમાં મેલેરિયા જેવી સામાન્‍ય બિમારીનો ખૂબ લોકો ભોગ બની મૃત્‍ય પામે છે. જે આપણા દેશ માટે ખુબ જ ચિંતાનો વિષય છે. આ રોગના કાયમી નિવારણ માટે વિશ્વ આરોગ્‍ય સંસ્‍થા દ્વારા દર વર્ષે ૨૫ એપ્રિલને વિશ્વ મેલેરિયા દિવસ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે.

મેલેરિયા વિશેની સમજ : મેલેરિયા એક ચેપી બિમારી છે, માણસના શરીરમાં પરજીવ (પેરેસાઇટ)ની હાજરીને કારણે પેદા થાય છે. એનોફિલીસ મચ્‍છરો આ પરજીવીઓથી ચેપગ્રસ્‍ત (ઇન્‍ફેકટેડ) હોય છે, એટલે મેલેરિયાનો ચેપ એનોફિલીસ મચ્‍છર કરડવાથી ફેલાય છે.

મેલેરિયાના પરજીવીના પ્રકારો : મેલેરિયા પરજીવી કુલ ચાર પ્રકારના હોય છે. (1) P-વાઇવેક્‍સ, (2) P-ફાલ્‍સીપેરમ, (3) P-મેલરી અને (4) P-ઓવાલે. આપણા દેશમાં ખાસ કરીને P-વાઇવેક્‍સ અને P-ફાલ્‍સીપેરમનો ચેપ બધા વિસ્‍તારોમાં જોવા મળે છે. અન્‍ય પ્રકારના પરજીવીઓ માત્ર પહાડી અને જંગલી વિસ્‍તારોમાં જ જોવા મળે છે.

મેલેરિયાના મચ્‍છરોનું ઉદ્‌ભવ સ્‍થાન : ઘરમાં કે ઘરની આજુબાજુ જ્‍યાં પણ પાણી ભરાતું હોય. જેમકે માટલાં, કુંડાઓ, છત પરની ખુલ્લી ટાંકીઓ, તૂટેલાં-ફૂટેલાં વાસણો, પશુઓ માટે પાણી પીવાના હવાડા, ખુલ્લી ગટરો અને નકામા ટાયરો મચ્‍છરોના ઉદ્‌ભવ સ્‍થાન છે. મચ્‍છરો આરામ કરવા માટે અંધારું અને છાંયો આપતી જગ્‍યાઓ, જેમકે ટેબલની નીચે, પડદા, સોફાની પાછળની જગ્‍યા વધુ પસંદ કરે છે. યાદ રાખો કે ચોમાસામાં વરસાદ પછી મચ્‍છરોની સંખ્‍યા બહુ ઝડપથી વધે છે. જાણવા જેવું એ છે કે મેલેરિયાના મચ્‍છરો મોટા ભાગે સાંજે કરડવાનું શરૂ કરે છે અને આખી રાત કરડતા રહે છે.

મેલેરિયા રોગના લક્ષણો : મેલેરિયા રોગનું અગત્‍યનું લક્ષણ દર્દીને ઠંડી અને ધ્રુજારી સાથે તાવ આવે, માથું દુઃખે, તાવની ચડ-ઉપર થાય અને ઉલટી થાય. ચેપગ્રસ્‍ત મચ્‍છર કરડવાના લગભગ ૧૦ થી ૧૪ દિવસ પછી મેલેરિયાના લક્ષણો દેખાવા લાગે છે. મેલેરિયાના તીવ્ર લક્ષણો જોવા મળ્‍યા પછી દર્દીને જો હોસ્‍પિટલમાં યોગ્‍ય સારવાર ન આપવામાં આવે તો તેનું મૃત્‍યુ થઇ શકે છે.

ત્‍વરિત નિદાન અને પૂર્ણ સારવાર : સૌપ્રથમ તાવ આવે કે ઠંડી લાગે ત્‍યારે તરત દર્દીના લોહીની તપાસ કરાવવી. સારવાર માટે આશા વર્કર, મેલેરિયાલિંક વર્કર તથા તાવ ઉપચાર કેન્‍દ્ર દ્વારા કલોરોકવીનથી કરવામાં આવે છે. લોહીની તપાસ માટે માત્ર એક ટીપાં લોહીની જરૂર પડે છે. લોહીની તપાસ રેપિડ ડાયગ્નોસ્‍ટિક ટેસ્‍ટ અને માઇક્રોસ્‍કોપી ટેસ્‍ટ દ્વારા કરવામાં આવે છે. જેથી માઇક્રોસ્‍ક્રોપી ટેસ્‍ટ દ્વારા તેના લોહીની તપાસ કરાવી શકાય. મેલેરિયાના સારવારનો આધાર પરજીવીની પ્રજાતિ અને રોગીની ઉંમર પર હોય છે. જેથી તેની સાચી ઓળખ થવી જરૂરી છે.

દવાઓ : સામાન્‍ય રીતે મેલેરિયાના સારવાર માટે ત્રણ દિવસ ક્‍લોરોકવીન અને ૧૪ દિવસ પ્રાઇમાક્‍વીન આપવામાં આવે છે. પણ પ્રાઇમાક્‍વીન ક્‍યારેય સગર્ભા મહિલા અને એક વર્ષથી નાના બાળકને આપવી ન જોઇએ. સગર્ભા મહિલાને મેલેરિયા હોવાનું માલુમ પડે કે તરત ડોક્‍ટરને બતાવીને તાત્‍કાલિક સારવાર શરૂ કરાવવી. મેલેરિયાની દવાઓ જમ્‍યા પછી જ લેવી જોઇએ. ક્‍યારેય ખાલી પેટે ન લેવી. દવા લીધા બાદ 30 મિનિટની અંદર ઉલટી થાય તો દવા ફરી વાર આપવી જરૂરી છે. દર્દીએ મેલેરિયા રોગ દરમિયાન પ્રવાહી પદાર્થોનું સેવન વધારે કરવું હિતાવહ છે. મેલેરિયાની દવાઓ અને સાવાર તમામ સરકારી આરોગ્‍ય કેન્‍દ્રો, હોસ્‍પિટલો, આશા અને મેલેરિયા લિંક વર્કર પાસે વિનામૂલ્‍યે મળે છે. મેલેરિયા અટકાવવાના ઉપાયો માં જોઈએ તો સૂતી વખતે કિટકનાશકથી ટ્રીટમેન્‍ટ કરેલી મચ્‍છરદાનીનો ઉપયોગ કરવો. જેનું વિતરણ મેલેરિયાજન્‍ય વિસ્‍તારોમાં રાજ્‍ય સરકાર દ્વારા કરવામાં આવે છે. કિટકનાશકને છંટકાવ કરવો, મચ્‍છરો પેદા થતાં હોય એવા સ્‍થળો, ખાડાઓ ભરી દેવા, ભરાઇ રહેલા પાણીમાં પોરાભક્ષક માછલી ગમ્‍બુજિયા મુકવી. ગામ, ઘર અને શાળાની આજુબાજુ સ્‍વચ્‍છતા અને મેલેરિયાની પૂર્ણ સારવાર સૌથી અગત્‍યનો ઉપાય છે. સહિયારા પ્રયાસોથી મેલેરિયાથી મૂક્‍તિ મેળવીએ અને વિશ્વ મેલેરિયા દિવસની ઉજવણી સાર્થક બનાવીએ.

મેલેરિયા વિશે ન જાણેલી કેટલી હકીકતો : (૧) ચેપગ્રસ્‍ત મચ્‍છર કરડવાના ૧૦ થી ૧૪ દિવસ બાદ મેલેરિયાના લક્ષણો દેખાય છે. (૨) મેલેરિયાના મચ્‍છરો મોટા ભાગે સાંજે કરડે છે. (૩) ગર્ભવતી મહિલાઓ, ગર્ભસ્‍થ શિશુઓ તથા ૫ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોને મેલેરિયાનું જોખમ સૌથી વધારે રહે છે. (૪) ચોમાસામાં વરસાદ પછી મચ્‍છરોની સંખ્‍યા બહુ વધે છે. (૫) એક મોટી ગમ્‍બુજિયા માછલી મચ્‍છરની ૧૦૦ થી ૩૦૦ ઇયળો ખાઇ જાય છે. જે માછલી મનુષ્‍યને ખાવાલાયક હોતી નથી તેમજ ખારા પાણીમાં પણ રહી શકે છે. malaria symptoms mosquito medical treatment hospital doctor medicine diagnose fever patient raj jethwa jethva information department porbandar rajkot india


ઈમરજન્સીમાં ડોકટરી મદદ મળે તે પહેલાં ફર્સ્ટ રિસ્પોન્ડર નો રોલ અતિ મહત્વનો હોય છે..

first aid box

first aid box

:: સંકલન ::
રાજકુમાર સાપરા
પ્રાદેશીક માહિતી કચેરી,
જયુબેલી બાગની અંદર,
રાજકોટ – ૩૬૦ ૦૦૧

કોઈ વ્યક્તિને અચાનક હદયરોગનો હુમલો આવે તો તમે શું કરો..?? દવા આપશો..?? ડોક્ટરને બોલાવશો કે એમ્બ્યુલન્સ બોલાવશો..?? અને ત્યાં સુધી આપણે માત્ર સાંત્વના કે પ્રાર્થના જ કરી શકીએ..?? અને શ્વાસોશ્વાસ બંધ થઈ જાય તો દર્દી મૃત્યુ પામેલ છે તેમ માની લેવું..?? નાં… દર્દીના ધબકારા બંધ થઈ જાય કે શ્વાસ લેતો બંધ થઈ જાય તો પણ તેને સજીવન કરી શકાય છે. આ માટે સૌ પ્રથમ ૧૦૮ એમ્બુલન્સને કોલ કરો અને દર્દી ને સી. પી. આર આપવાનું શરુ કરો. હવે સી. પી. આર એટલે કે કાર્ડિયો પરમનરી રીસસીટેશન એવી પ્રક્રિયા છે જેના થકી હદય પર સ્ટ્રોક મારવાથી હદયની સામાન્ય કામગીરી બ્લડ સર્ક્યુલેશન કૃત્રિમ રીતે કરી શકાય છે. હા.. તેના માટે વ્યવસ્થિત ટ્રેનીંગ લેવી જરૂરી છે તેમ રાજકોટ ખાતે ફર્સ્ટ રિસ્પોન્ડર એટલે કે પ્રાથમિક મદદગારની ટ્રેનીગ આપવા માટે આવેલા ડો. જસવંત મકવાણા જણાવે છે.

ગુજરાત સરકાર તેમજ ૧૦૮ ઈમરજન્સી સર્વિસ સાથે ટાઈઅપ દ્વારા વિવિધ વિભાગના કર્મચારીઓને સોસિયલ રીસ્પ્નોન્સીબીલીટીના ભાગરૂપે કોર્પોરેટ તેમજ સરકારી વિભાગોમાં ફર્સ્ટ રિસ્પોન્ડર અને સી.પી. આર. ની એક દિવસીય ટ્રેનીંગ આપવામાં આવી હતી. માત્ર સી. પી. આર જ નહી પરંતુ કોઈ અકસ્માત થાય ત્યારે પણ ૧૦૮ એમ્બ્યુલન્સ આવે તે પહેલા આપણે એવું તે શું કરી શકીએ કે વિકટીમને એટલેકે દર્દીને પ્રાથમિક સારવાર આપી શકીએ અથવા તેમની તકલીફમાં ઘટાડો કરી શકીએ..??  સમગ્ર વિશ્વમાં પ્રથમ મદદગાર એટલે કે ફર્સ્ટ રિસ્પોન્ડરની ખાસ તાલીમ આપવામાં આવે છે જેના થકી અનેક લોકોને નવજીવન મળ્યું છે. પ્રાથમિક સારવાર આપવાની ચોક્કસ પદ્ધતિ હોય છે જો યોગ્ય રીતે ના આપવામાં આવે તો તેમની તકલીફ અથવા આજીવન નુકશાન રહી જાય છે તેમજ પ્રાથમિક સારવાર આપનારને પણ નુકશાન થવાની સંભાવના રહેતી હોવાનું ડો. મકવાણા જણાવે છે.

ફર્સ્ટ રિસ્પોન્ડરની ટ્રેનીગ આપતા સહાધ્યાયી ડો. ઈરફાન વોરા જણાવે છે કે વિદેશમાં પ્રથમ મદદગાર તરીકેની ટ્રેનીંગ કોમન છે. લોકોની જિંદગી મહામૂલી છે ત્યારે કોઈ પણ ઈમરજન્સીમાં યોગ્ય મદદ મળી રહે તે અતિ મહત્વનું છે તેમજ પ્રાથમિક સારવાર દરમ્યાન શું કરવા કરતા શું ના કરવું તે અતિ મહત્વનું હોય છે અને આપણા દેશમાં સાંભળેલ જ્ઞાનના આધારે પ્રાથમિક સારવાર આપવામાં આવે છે. જે ક્યારેક ગંભીર રૂપ ધારણ કરે છે. અકસ્માત અને એમ્બ્યુલન્સ આવે કે ડોક્ટરની મદદ મળે તે પહેલાનો ૧૦ મિનીટનો સમય અતિ મહત્વનો પ્લેટીનમ સમય હોય છે. જો આ સમય દરમ્યાન હતભાગીને સાચવી લેવામાં આવે તો તેમને જીવતદાન મળી શકે છે. માત્ર હાર્ટ એટેક જ નહિ પરંતુ, પેરાલીસીસનો હુમલો, ગંભીર રોડ અકસ્માત, દાઝી જવું, શ્વાસ ચડવો, ચક્કર આવવા, ગળામાં ખોરાક ફસાઈ જવો જેવી ઈમરજન્સીમાં તાલીમ મેળવેલ પ્રથમ મદદગાર આસાનીથી દર્દીને રાહત આપી શકે છે અને કેટલાક કિસ્સામાં મૃત્યુમાંથીપણ બચાવી શકાય છે.

પ્રાથમિક સારવાર આપતા પહેલા જરૂરી સજ્જતા…

ઇન્ફેકશન ના લાગે તે માટે હેન્ડ ગ્લોવ્ઝ, માસ્ક જરૂરી, જો ના હોય તો પ્લાસ્ટિકની બેગ અને રૂમાલ અથવા દુપટ્ટાનો છેડો જગ્યા સલામત છે કે નહી તે ચેક કરી લેવું સભાન છે કે મૂર્છિત અવસ્થામાં તે જાણવું મૂર્છિત અવસ્થામાં હોય તો શ્વાસ ચાલી રહ્યા છે કે નહી તે જોવું તેને શું તકલીફ થઈ રહી છે તે ખાસ જાણવું.

ઈમરજન્સીમાં શું પ્રાથમિક સારવાર આપી શકાય..??

મૂર્છિત અવસ્થામાં હોય તો માથું ઉપર તરફ તેમજ હડપચી ઉંચી કરી શ્વાસ લેવાનો રસ્તો (એર-વે) ખુલ્લો કરવો શ્વાસ ચડ્યો હોય ત્યારે પંપ આપવો તેમજ જૂની દવા આપવી, કપડા ઢીલા કરી નાખવા તેમજ બારી બારણાં ખોલી નાખવા ગળામાં કઈ ફસાઈ જાય ત્યારે પાછળથી પકડી પેટના ભાગે બંને હાથે આલિંગન કરી મુઠી દ્વારા ઉપરના ભાગે ધક્કો મારવો. નાના બાળકની પીઠ થપથપાવી નાકમાંથી લોહી નીકળે તો મોઢેથી શ્વાસ લેવડાવી નાક પર કપડું દબાવી દેવું મધમાખી કરડે ત્યારે ઇન્ફેકશન દેખાય તો તુરંત હોસ્પિટલ ખસેડવા   છાતીમાં દુ:ખાવો ઉપડે ત્યારે દર્દીને હલન ચલન કરવા ના દેવું તેમજ પેઈન કિલર કે ઈનો ના પાવુ પરંતુ તુરંત જ દવાખાને મોકલી આપવાં ♦  ખેચ કે વાય આવે ત્યારે આજુબાજુ ની વસ્તુ દુર કરી માથા નીચે ટેકો મુકવો, દર્દીને રોકવા કે દબાવવું નહી ઇજા થાય ત્યારે લોહી નીકળતા ભાગ પર સીધું દબાણ આપી લુગડું દબાવી દેવું એકબાજુ ખસેડતા સ્પાઈન કંટ્રોલમાં રહે તે રીતે માથું પકડી સપાટ વસ્તુ અથવા સ્ટ્રેચર લઈ ખસેડવા સ્ટેબિંગ થાય તે સંજોગોમાં શરીરનો કોઈ ભાગ બહાર આવી જાય તો તે ભાગને તેમજ રહેવા દઈ ભીના કપડાથી ઢાંકી દેવો કોઈ ધારદાર વસ્તુ શરીરમાં ફસાઈ જાય તો બહાર કાઢવી નહી પરંતુ તે તેજ સ્થિતિમાં રહે અને હલન ચલન નો થાય તેમ કપડાથી બાંધી દેવી અકસ્માતમાં શરીરનો કોઈ ભાગ છૂટો પડી જાય ત્યારે તે ભાગને કપડાથી ઢાંકી પ્લાસ્ટીકની બેગમાં મૂકી દેવો તેમજ તે બેગને અન્ય બેગમાં બરફ વચ્ચે રાખી દેવી બોન, જોઈન્ટ કે મસલ ઇન્જરીમાં ફ્રેકચર છે તેમ માની ડોક્ટરનો સંપર્ક કરવો ઇન્જરીમાં હાથ કે પગ નોર્મલ મૂવમેન્ટ નો કરી શકતો હોય ત્યારે જાડા પુંઠાથી બાંધી દેવો દાઝી ગયેલ વ્યક્તિને જે તે જગ્યા પર પાણી રેડવું, મલાઈ કે માખણ ના લગાડવું

કોઇપણ સંજોગોમાં આટલું ન કરવું જોઈએ…

બેભાન (મૂર્છિત) થયેલ વ્યક્તિને ક્યારેય મો ખોલી પાણી નો પીવડાવવું નાકમાં કોઈ વસ્તુ ફસાઈ જાય ત્યારે આંગળી કે ચીપિયાથી વસ્તુ બહાર કાઢવા પ્રયત્ન નો કરવો છાતીમાં દુ:ખાવો થાય ત્યારે પેઈન કિલર, સોડા કે ઈનો નો પીવડાવવો ખેચ કે વાય આવે ત્યારે ડુંગળી કે ચપ્પલ નો સુંઘાડવું ઘાયલ વ્યક્તિને હાથ પગ પકડી ટીંગાટોળી કરી ઉપાડવા નહી તીક્ષ્ણ વસ્તુ શરીરમાં ઘુસી જાય ત્યારે બહાર કાઢવી નહી દાઝી ગયેલ ભાગ પર ફોડલા થાય તેને જાતે ફોડવા નહી ♦  બળી ગયેલ ભાગ પર મલાઈ માખણ જેવા પદાર્થ નો લગાડવા સાપ કરડે ત્યારે તે ભાગમાં ચેકો મારવો નહી તેમજ ભીસીને બાંધી દેવો નહી મધમાખી કરડે ત્યારે સોય જેવો ભાગ જાતે કાઢવો નહી.

સી. પી. આર કેમ આપવું…??

હદય રોગનો હુમલો થાય તે સંજોગોમાં જો હદય બંધ પડી જાય તેમજ શ્વાસોશ્વાસ બંધ થઈ જાય તે સંજોગોમાં સી.પી.આર. દ્વારા કૃત્રિમ રીતે હદયને પુનઃ ધબકતું કરી શકાય છે. દર્દીને સપાટ જગ્યા પર સુવડાવી છાતી પર બે નીપલ વચ્ચેના ભાગ પર બંને હાથ અંકોડા ભેરવી હથેળી દબાવી સાયકલ મુજબ પ્રેસ કરવાનું. ૩૦-૩૦ ના સ્ટ્રોક પાંચ સાયકલમાં કરવા. પાંચ સાયકલના અંતે ગળા પાસે ધમની ચેક કરવી. જ્યાં સુધી ધબકાર શરુ નો થાય અને ફેફસા ધબકતા નો થાય ત્યાં સુધી આ પ્રક્રિયા ચાલુ રાખવી. જો આસપાસમાં એ.ડી.આર. મશીન હોય તો તેનો ઉપયોગ કરી શકાય.

ગંભીર અકસ્માત સમયે કેટલીક તકેદારી રાખવામાં આવે તો દર્દીની સ્થિતિ ગંભીર થતી અટકાવી શકાય છે કે વ્યક્તિની જાન બચાવી શકાય છે. ગુજરાત સરકાર દ્વારા વધુને વધુ લોકો પ્રથમ મદદગારની ટ્રેનીગ લે તેવો અભિગમ ચલાવવામાં આવી રહ્યો છે ત્યારે ફર્સ્ટ રિસ્પોન્ડરની ટ્રેનીંગ દરેક પ્રબુદ્ધ નાગરિક લે અને સંકટ સમયે અન્યની જાન બચાવવા મદદ રૂપ બને તે જરૂરી છે. ઈમરજન્સી સર્વિસ આપતી ૧૦૮ એમ્બ્યુલન્સ દ્વારા દર્દીને સારવાર મળે તે પહેલા પ્રથમ મદદગારનો રોલ અતી મહત્વનો છે તેમ ટ્રેનીગ આપતા ડોક્ટર્સનું માનવું છે.


સ્વસ્થ અને નિરોગી જીવન જીવવા માટે આપણે આરોગ્યના સિદ્ધાંતોને અનુસરવા જોઈએ

– પી.એમ.પરમાર

નિરોગી રહેવા આપણા વડીલોએ, અનુભવીઓએ બહુ સુંદર સુંદર જોડકણાં આપણને આપ્યાં છે એ વાંચી અમલ કરી નિરોગી બની સૌ સુખી થઈએ એવી અભ્યર્થના પેહલું સુખ તે જાતે નર્યા આ કહેવતની બધાને ખબર તો છે પણ શરીર સાચવવા બધા બેખબર રહે છે. શરીરમ્ આદ્યમ ખલુ ધર્મ સાધનમ્ આપણું શરીર જ ધર્મ સાધનાનું શ્રેષ્ઠ સાધન છે એવું શાસ્ત્રોમાં પણ કહ્યું છે પણ માને કોણ..?? ધર્મ હવે ધંધો થઈ ગયો છે ને ધંધામાં ધર્મ રહ્યો નથી. કોઈ ગોળાના ઢેફા ઉપર કીડીઓ આક્રમણ કરે એ રીતે જાહેર માર્ગો ઉપર પૂરી પકોડીની લારી ઉપર સ્વાદના રસિયા તૂટી પડે છે અને કમળાના રોગને જાહેર આમંત્રણ આપી દે છે. ધ્રુમપાન જીવલેણ છે એવું જાણવા છતાં એય ટેસથી કસ મારતા આજના યુવાનો કેન્સરને નોતરી આખાય પરિવારનું સુખ કેન્સલ કરી દે છે અને માવતરનું જીવન જીવલેણ કરી નાખે છે. મા બાપ ભલે મરે. આપણે જલસો કરો ને.. જાહેર સ્થળોએ પ્લાસ્ટિકમાં મસાલો ચોળતા માણસોને ક્યાં થૂંકવું એનું પણ ભાન નથી. મસાલા ખાઈ ખાઈ બેભાન થઈ જતા વ્યસનીઓને જોયા પછી પણ આવાઓને ભાન નથી આવતું. વિશ્વમાં ૫૦ % મૃત્યુનું કારણ તમાકુ છે. હવે તો જાગો..!!

પાણીપુરી, પિત્ઝા, બર્ગર, ચવાણું, ભજિયાં, ભાજીપાઉ, વડાપાઉ, દાબેલી એવા અસંખ્ય બહારના ગંદકીથી ભરપુર નાસ્તા કરી કરી બધા દવાખાનાના રસ્તે નાસતા થઈ ગયા છે. શું ખાવું શું ન ખાવું એ માટે શું ટયૂશન વર્ગો ખોલવા પડશે કે..?? તીવ્ર હરિફાઈના યુગમાં માણસ જીવવાનું જ ભૂલી ગયો છે. એ કસરત કરતો નથી, ચોખ્ખાં ઘી દૂધ પચાવી શક્તો નથી, હાથમાંથી પલભર પણ મોબાઈલ નીચે મૂક્તો નથી, રાત્રે ટીવી છોડતો નથી, પૂરતું ઉંઘતો નથી, શાંતિથી જમતો નથી, સારાં પુસ્તકો વાંચતો નથી. પડોશીને ઓળખતો નથી, ભગવાનમાં માનતો નથી અને પછી બૂમો પાડયા કરે છે. આ મારી સાથે જ આવું કેમ થાય છે..?? એ ભૂલી જાય છે કે કરેલાં તો અહીંને અહીં જ ભોગવવાં પડે છે…

ચોમાસામાં જ શરીરને વધુ સાચવવું પડે છે એટલે જ આ ઋતુમાં ઉપવાસનું મહત્ત્વ ચાર ગણુ વધી જાય છે. ફળાહાર જરૃરી બની જાય છે પણ એક ગુટખાના પાંચ રૃપિયા ખર્ચી કાઢનારને સફરજન બહુ મોંઘાં પડે છે. સ્વચ્છતા, ખાનપાન, શુદ્ધતા, પવિત્રતા, ધ્યાન, આહારવિહાર વિવેક જ બચાવી શકે છે. નિયમ કરો આજથી જ બધા જંક ફૂડ બંધ. શાબાશ. સદા નિરોગી રહો. નિરોગી રહેવા આપણા વડીલોએ, અનુભવીઓએ બહુ સુંદર સુંદર જોડકણાં આપણને આપ્યાં છે એ વાંચી અમલ કરી નિરોગી બની સૌ સુખી થઈએ એવી અભ્યર્થના. સર્વે અહીં સુખી થાઓ સૌ નિરોગી બની રહો, સર્વે કલ્યાણને પામો, કોઇ દુઃખના પામશો. આરોગ્યને લગતાં પ્રસિદ્ધ જોડકાં વાંચો અને અમલ પણ કરો

(૧) રાતે વહેલા જે સૂઈ, વહેલા ઊઠે વીર, બળ બુદ્ધિને ધન વધે,સુખમાં રહે શરીર.
(૨) પાંચે ઉઠો, નવે શિરાવો, પાંચે વાળુ, નવે સૂવો, બસ આટલું રોજ કરો, ને પછી સો વર્ષ જીવો.
(૩) બાજરીના રોટલા, મૂળા, ડુંગળી લસણ જે ખાય, ઘરડા ઘરડા ય જોને, જવાન જવાન થઈ જાય.
(૪) ભોય પથારી જે કરે. લોઢી ઢેબર ખાય, તુંબે પાણી જે પીએ, તે ઘર વૈદ્ય ન જાય.
(૫) મગ કહે હું લીલો દાણો, મારા માથે ચાંદુ, જો બે મહિના ખાય, તો માણસ ઊઠાઠું માંદુ.
(૬) ગળો, ગોખરૃને આમળાં, સાકર ઘી થી ખાય. વૃદ્ધપણું વ્યાપે નહિ, રોગ સમૂળા જાય.
(૭) ખાંડ, મીઠું ને સોડા, સફેદ ઝેર કહેવાય, વિવેકથી ખાજે, નહીંતર ના કહેવાય ના સહેવાય.
(૮) ઓકી દાતણ જે કરે, નરણા હરડે ખાય, દૂધે વાળું જે કરે, તે ઘેર વૈદ્ય ન જાય.
(૯) સવારે પાણી, બપોરે છાશ, રાત્રે પીઓ દૂધ, વહેલા સૂઈ, વહેલા જાગો, ના રહે કોઈ દુઃખ.
(૧૦) ચા, કોફી, કોકો, પડાવે બહુ પોકો, સમજીને રોકો ને જરૃર પડે તો ટોકો.
(૧૧) પૈર ગરમ, પેટ નરમ ઔર સરકો રાખો ઠંડા, અગર દાકતર બાબુ આએ, તો ઉસકો મારા ડંડા.
(૧૨) યાદ રાખજો એક નાની અમથી વાત, ચાવીને ખૂબ ખાજો, હોતા નથી પેટમાં દાંત.
(૧૩) કૂણી કૂણી કાકડીને ભાદરવાની છાશ, તાવ સંદેશો મોકલે, આજ આવું કે કાલ..??
(૧૪) મૂળા, મોગરી, ગાજર, ડુંગળીને ખાધું દહીં, રાત રાત ઉજાગરો કરો પછી ઉંઘવાનું નહીં.
(૧૫) હરદિન પા શેર ડુંગરી, પાશેર ઘીની સાથ, સૈવન કરો જો સવારમાં, પુષ્ટિ પામે ઘાત.
(૧૬) સર્વ રોગોના કષ્ટોમાં ઉત્તમ ઔષધ ઉપવાસ, જેનું પેટ નથી સાફ, પછી આપે બહુ ત્રાસ.
(૧૭) જમણા સ્વરમાં ભોજન- ને ડાબા સ્વરમાં પાણી, ડાબો જમણો બંને સાથે, બંધ ભોજનને પાણી.
(૧૮) હજાર કામ મૂકીને જમવું ને લાખ કામ મૂકી સૂવું, કરોડ કામને પડતાં મૂકી હાજતને જઈને રહેવું.,,
(ગુજરાત સમાચાર માંથી સાભાર)


યોગ ક્રાંતિ આવી રહી છે…

– ડૉ. એચ. આર. નગેન્દ્ર

યોગે હંમેશા લોકોનું ધ્યાન આકર્ષિત કર્યું છે અને તેમાંય છેલ્લા ત્રણ વર્ષથી યોગ અંગેની લોક જાગૃતિમાં અસામાન્ય પરિવર્તન આવ્યું છે. પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ કરેલી અપીલ બાદ સંયુક્ત રાષ્ટ્રએ ૨૧ મી જૂનના દિવસને આંતરરાષ્ટ્રીય યોગ દિવસ જાહેર કરતા તેને સાર્વત્રિક આવકાર સાંપડ્યો હતો અને યોગને પ્રમોટ કરવા માટે ૧૮૭ દેશોએ તેને પ્રાયોજિત કરતા વિશ્વભરમાં કરોડો લોકોના જીવનનો બદલાવ આવ્યો છે. આ સાથે ભારતે આ અર્વાચીન પદ્ધતિમાં સમગ્ર વિશ્વને સહભાગી બનાવ્યું છે અને વિશ્વના મોટા ભાગના દેશો સંસ્કૃતિ, ધર્મ, રાષ્ટ્રીયતા કે ભાષાના બંધનને એક તરફ રાખીને ભારતના મૂળ સંદેશ તરફ આકર્ષાયા છે જે છે વિવિધતામાં એકતા..

આંતરરાષ્ટ્રીય યોગ દિવસે વિશ્વના કરોડો લોકોને અભૂતપૂર્વ રીતે એકત્રિત કર્યા છે જેનાથી વિશ્વમાં પ્રેમ, શાંતિ અને સદભાવનો પ્રારંભ થયો છે. પશ્ચિમમાં યોગને શારીરિક ક્ષમતા અને દૃઢતા વધારવા માટેની જરૂરી બાબત માનવામાં આવે છે પરંતુ યોગનો મૂળ અર્થ છે જોડાવું જેનાથી મગજ, શરીર અને આત્મામાં એકતાનો અને ચેતનાનો ભાવ પેદા થાય છે. વિજ્ઞાનમાં ભગવાનના સુક્ષ્મ અંશ સહિત ભૌતિક વિજ્ઞાનના આધુનિક સંશોધનમાં તેની મર્યાદા અનુભવાવા લાગી છે અને પરંપરાગત માળખાની ઉપર વિચારણાનો પ્રારંભ થઈ ગયો છે.

યોગએ વિજ્ઞાનથી આગળ વધીને માનવીય કદના પાંચ પડ અંગે સંશોધન કરવાની દિશા ચીંધી છે. વૈજ્ઞાનિક ઢબે વિચારવું તે ભારતની જૂની પ્રણાલિ રહી છે. વેદો જ્ઞાનના આદિકાળના સ્ત્રોત છે અને યોગા પણ તેમાંથી અપવાદ નથી જેનું મૂળ વેદોમાં રહેલું છે. યોગ જનાના, ભક્તિ, રાજા અને કર્મ યોગ એમ આ ચાર પ્રવાહો બૌદ્ધિક, ભાવના, સંકલ્પશક્તિ અને કાર્યના ક્ષેત્રે સક્રિય બનીને વ્યક્તિત્વનો વિકાસ કરે છે તથા તમામ માટે એક સંદેશ છે તેમ સ્વામી કુવાલયાનંદાએ દાયકાઓ અગાઉ કહ્યું હતું અને તેઓ યોગમાં છેક ૧૯૪૦ માં વૈજ્ઞાનિક સંશોધનના પ્રણેતા હતા. ૧૯૭૩ માં યોગી સત્યમૂર્તિ પર પ્રકાશિત એક અભ્યાસમાં નોંધવામાં આવ્યું છે કે હૃદયની વીજળિક કાર્યવાહીને તેઓ નવ કલાક સુધી રોકી રાખવા માટે સ્વયં શક્તિમાન હતા અને તેઓ તેને તરત જ ફરીથી સામાન્ય રાહે સક્રિય પણ કરી દેતા હતા.

એક અન્ય અભ્યાસ મુજબ બુદ્ધિષ્ટ મેડિટેશન પદ્ધતિ કરનારા (બેન્સન, એટ અલ, ૧૯૮૨) તેમના શરીરનું તાપમાન ૧૫ ડિગ્રી સુધી વધારી શકતા હતા. શરીરને બળવાન બનાવી દેવાના પરિમાણ અંગેના મહર્ષિ મહેશ યોગીના યોગદાનને ટ્રાન્સેન્ડેટલ મેડિટેશન એ સમગ્ર વિશ્વ સમક્ષ રજૂ કર્યું હતું. ડાયાબીટીશ, કેન્સર, હૃદયરોગ વગેરે જેવી સમસ્યાઓ સામેની આધુનિક મેડીસીન સાથે યોગે પૂરક ઉપચાર છે કેમ કે શરીરના જિનેટિક, મજ્જાતંતુ, માનસિક અવયવોને સમજવામાં યોગએ પ્રભાવશાળી પરિણામ આપ્યા છે.

આ પ્રકારના સંશોધન બેંગલોરની એસ વ્યાસા યોગ યુનિવર્સિટીએ હાથ ધર્યા છે જે માત્ર યોગ અંગેના સંશોધન માટેની વિશ્વની એક માત્ર યુનિવર્સિટી છે. આપણા પ્રધાનમંત્રીનો આભાર માનવો જોઇએ કે તેમણે યોગને માત્ર એક દિવસની ઉજવણી પૂરતું મર્યાદિત નહીં રાખીને એન.સી.ટી.ઈ., એન.સી.ઇ.આર.ટી દ્વારા તેને પ્રાથમિક, માધ્યમિક અને ઉચ્ચ માધ્યમિક સ્તરે શૈક્ષણિક સિસ્ટમમાં પણ તેનો સમાવેશ કર્યો છે. યુજીસી પણ તેમાં પાછળ નથી અને તેણે યોગને ઉચ્ચ શૈક્ષણિક સિસ્ટમમાં દાખલ કરીને આ માટે સંશોધન કરી શકે તેવા શિક્ષકો તૈયાર કર્યા છે જેનો તમામને લાભ મળી રહે. (લેખક બેંગલોરની એસ વ્યાસા ડીમ્ડ યુનિવર્સિટીના ચાન્સેલર છે. તેઓ માસિક મેગેઝિન યોગ સુધાના એડિટર છે. લેખમાં રજૂ કરાયેલા અભિપ્રાય લેખકના અંગત અભિપ્રાય છે. આ લેખ પ્રેસ ઈન્ફોર્મેશન બ્યુરો – બેંગલોરનું યોગદાન છે)


ચાલો ભીનો કચરો ઓછો કરીને આપણા સરકારી તંત્રને મદદરૂપ થઇએ

– મુકેશ પંડ્યા

આપણી સરકારે હાલમાં સ્વચ્છતા અભિયાન હેઠળ સૂકો કચરો અને ભીનો કચરો અલગ જમા કરવા માટેની ઝુંબેશને વેગ આપ્યો છે. હોર્ડિંગ્સ, વર્તમાનપત્રો અને ટી.વી.માં આ બાબતે જોરશોરથી જાહેરાતો થઇ રહી છે. એવું નથી કે આવો પ્રયાસ પહેલી વાર થયો છે. થોડાં વર્ષો પૂર્વે બે અલગ જાતના કચરા માટે અલગ ડબ્બા મુક્યા હતા જેમાંથી અમુક તો ચોરાઇ પણ ગયા હશે. અત્યારે એક કચરા માટે વાદળી રંગ અને બીજી જાતના કચરા માટે લીલો રંગ એવા ડબ્બાની જાહેરાત થઇ રહી છે. ખુલ્લામાં મુકાતા આ ડબ્બા પર વરસાદ આવે એટલે સૂકો કચરો પણ ભીનો થઇ જાય એવી સ્થિતિ સર્જાય છે. આવા સંજોગોમાં સ્વચ્છતા જાળવવા એક નાગરિક તરીકે આપણે શું કરી શકીએ…?? હકીકતમાં ઘરની અંદર સૂકો કચરો ઓછો અને ભીનો કચરો વધુ થતો હોય છે કારણ કે ઘરમાં રસોઇ થતી હોય છે. આ રોજેરોજ થતી રસોઇ અને ભોજનના નિયમો જો સહેજ બદલવામાં આવે તો ભીના કચરાનું વિસર્જન આપણે ખુદ જ કરી શકીએ એમ છીએ.

(૧) સૌ પ્રથમ તો સવારના પહોરમાં આપણે ચા બનાવીએ છીએ. ચાના વધેલા કૂચાથી જ ભીના કચરાની શરૂઆત થાય છે. સવારે બનાવેલી ચાના કૂચાને સલામત જગ્યાએ ઢાંકીને રાખી શકીએ તો બપોરની ચામાં થોડીક જ નવી ભૂકી નાખવી પડે અને ચા તૈયાર થઇ જાય. આમ કરવાથી ચાની પણ બચત થશે અને ભીનો કચરો એટલો ઓછો જમા થશે. હવે આ વધેલી ચા ને બરાબર સૂકવી નાખીને તમારી બાલ્કનીમાં ઉગાડેલા છોડના કૂંડાઓમાં નાખીને તમે છોડ માટે ઉત્તમ ખાતર તૈયાર કરી શકો અથવા સોસાયટીમાં ઉગાડેલા છોડમાં પણ સોસાયટી સાથે નક્કી કરીને પધરાવી શકો. વધેલી ચાની ભૂકીને પાણીથી ધોઇને સૂકવી નાખવાથી ગળપણનું તત્ત્વ ધોવાઇ જાય છે અને કીડીઓ થતી નથી.

(૨) જમતી વખતે દાળ શાકમાં અમુક મસાલા એવા હોય છે જે ભોજનનો સ્વાદ તો વધારે છે પણ આપણે ખાતા નથી અથવા ખાઇ શકતા નથી જેમકે મરચાંના ટુકડા, લીમડો, કોથમીરનાં પત્તાં, કોકમ વગેરે વગેરે. આ જ એઠવાડ ભીના કચરામાં વધારો કરે છે. જો મરચાં અને આદુંને વાટીને પેસ્ટ બનાવી દીધી હોય અને ફ્રીજમાં મૂકી રાખી હોય તો રોજે રોજ આદું મરચાં કાપવા કે વાટવાની મહેનત અને સમય બચી જાય છે. વળી આ પેસ્ટના વપરાશથી મરચાંના ટુકડા વાપરવાનું બંધ થાય છે એટલે ઓછાં મરચાંમાં વધુ સ્વાદ આવે છે. તમને ભાવે તો લીમડા અને કોથમીરનાં પાંદડાં ચાવી જવા જોઇએ. આ બે પાંદડાંઓ માત્ર સ્વાદ માટે નથી તેમનો અનુક્રમે સહેજ કડવો અને તૂરો સ્વાદ શરીરના સ્વાસ્થ્ય માટે પણ લાભકારી છે. બાળકોમાં પણ આ આદત પાડી હોય તો દરેકનું સ્વાસ્થ્ય જળવાઇ રહે છે સાથે સાથે ભીના કચરાનું પ્રમાણ ઘટે છે. જો આ પાંદડાં ચાવી ન શકો તો આદું મરચાં સાથે તેમને વાટીને પેસ્ટ કરી શકાય.

(૩) આ જ રીતે આજકાલ સફરજન, ચીકુ કે જમરૂખ જેવાં ફળોની છાલ કાઢીને સમારવાની કે મહેમાનોને પીરસવાની ફેશન થઇ ગઇ છે. એ પણ દૂર થવી જોઇએ. એક તો આ છાલમાં રહેલાં અનેક પોષક તત્ત્વો અને વિટામિન્સથી આપણે અને આપણું કુટુંબ વંચિત રહે છે અને બીજું વળી પાછો ભીનો કચરો વધી જાય છે. આ જ રીતે કેળા, સંતરા, પપૈયાની કે કલિંગરની છાલ તો ફરજિયાત કાઢવી પડે પરંતુ તેને સૂકવીને તેના વિવિધ ઉપયોગ કરી શકાય છે. જેમ કે કોઇ પણ શાકમાં કેળાની છાલ ભેળવી સરસ શાક બની શકે. કેળાની છાલના શરીર માટે ઘણા ફાયદા છે. સંતરાની છાલને સૂકવી પાઉડર બનાવીને રાખી શકાય, ક્યારેક સંતરાનો જ્યુસ કાઢો તેમાં ઉમેરી શકાય અથવા પાણી ભેળવીને લેપ બનાવી ચહેરા પર લગાડવાથી મફતમાં ફેશિયલ થઇ શકે છે. સંતરાની છાલમાં પણ એટલાં બધાં તત્ત્વો છે જેનો લાભ પાઉડરના રૂપમાં લઇ શકાય છે. કલિંગરની છાલનું કે તેના સફેદ ભાગનું તો અનુક્રમે પરવળ કે દૂધી જેવું શાક બનાવી શકાય. આ મોંઘવારીમાં બે પૈસા બચશે અને ભીનો કચરો ઓછો થશે એ નફામાં.. આ જ રીતે ઉનાળામાં કેરીનો રસ કાઢી છોતરાં કે ગોટલા ફેંકી દઇએ છે. એનાં છોતરાં તો ક્યારેક ક્યારેક ખાવાં જોઇએ જે ખરેખર ગુણકારી છે. ગામડામાં તો છોતરાં ગોટલા ગાયો ખાઇ જતી અને મીઠું દૂધ આપતી. અહીં શક્ય બને તો અવશ્ય કરવું જોઇએ. દીકરીઓને કૂકિંગ ક્લાસમાં મોકલો તો ભલે પણ ગોટલા સૂકવીને ગોટલી કાઢી શેકીને મુખવાસ તૈયાર કરતાં જરૂર શીખવજો. થોડી કસરત થશે, થોડુંક પાચ્યવર્ધક તત્ત્વ શરીરની અંદર જશે અને ભીનો કચરો પણ ઓછો થશે.

(૪) રોજે રોજ વપરાતા લીંબુની છાલના પણ વિવિધ ઉપયોગ કરી શકાય. તેનો પાઉડર સંતરાની જેમ ફેશિયલ તરીકે ઉપયોગી છે તો તેના ટુકડા કરીને કીડી કે અન્ય જીવાત જ્યાંથી આવતી હોય ત્યાં રાખી મૂકવાથી ભાગી જાય છે. લીંબુની છાલથી વાસણો ઘસવાથી ચકચકિત થાય છે અને સાબુનો ખર્ચ ઘટે છે. લીંબુની છાલ ચહેરા પર કે હાથની કોણી પર ઘસવાથી કાળાશ અને સખતાઇ ઘટીને ત્વચા ગોરી, મુલાયમ અને લીસી બને છે. એકાદ બે લીંબુની છાલના ટુકડા ફ્રીજમાં રાખી મુકવાથી તેમાંથી આવતી ગંદી વાસ ને દૂર કરી શકાય છે. ઘરની બહાર લીંબુ મરચાં લટકાવવાથી ભૂતપિશાચ કે નકારાત્મક શક્તિ ઘરે પ્રવેશ કરશે કે નહીં એ તો ખબર નથી,પરંતુ લીંબુના ટુકડા સૂકવીને અમુક અમુક જગ્યાએ રાખી મુકવાથી ઘરનું વાતાવરણ જીવજંતુરહિત, સુગંધી અને તરોતાજા રહેશે એમાં સંશય નથી.

(૫) સવારની વધેલી રસોઇ ફેંકી ન દેતાં બપોરે કે સાંજે બેધડક ઉપયોગ કરવો જોઇએ. વધેલી રોટલીના ખાખરા કે એમાં ઘી ગોળ નાખીને ચૂરમું બનાવી ખાવાથી પૌષ્ટિક આહાર મળી રહે છે. વધેલાં દાળ ભાતમાંથી ભજિયાં, રસિયા મૂઠિયાં જેવી વાનગીઓ સાંજે બની શકે. આમ સવારની ચા થી લઇને રાતના ભોજન સુધી ઉપરોક્ત બાબતોનું ધ્યાન રાખવામાં આવે તો તમારું સ્વાસ્થ્ય અને સૌંદર્ય તો વધશે જ સાથે સાથે આપણા શહેરની સુંદરતા અને સ્વચ્છતામાં પણ વધારો થશે… તો ચાલો આપણે સહુ શક્ય હોય તેટલો ભીનો કચરો ઓછો કરીને આપણા શહેરની સુંદરતા વધારીને સરકારી તંત્રને મદદરૂપ થઇએ.. (મુંબઈ સમાચાર માંથી સાભાર)


એક સમયે લક્ઝરી અને પછી જરૃરિયાત ગણાતી સાઈકલ આજે સ્વાસ્થ્યનું માધ્યમ બની રહી છે

cycling

cycling

સાઈકલ જે એક સમયે લક્ઝરી હતી જ્યારે પછીના સમયમાં વાહન તરીકે જરૃરિયાત બની હતી અને આજે સ્વાસ્થ્ય પ્રાપ્તિ માટેના ઉત્તમ માધ્યમ તરીકે ખ્યાતિ ધરાવે છે. પ્રતિ વર્ષ ૧૯ એપ્રિલના રોજ સાઈકલ દિવસ ઉજવાય છે. ઈ.સ. ૧૯૪૩ ની ૧૯મી એપ્રિલે હોફમેન નામના વૈજ્ઞાાનિકે પ્રયોગશાળામાં પોતાની જાત પર વાયુનો પ્રયોગ કરતા તેઓ ઘાયલ થયા હતા અને સાઈકલ પર દવાખાને લઈ જવાયા હતા. યુદ્ધના એ કાળખંડમાં અન્ય વાહનો પર પ્રતિબંધ હતો. તેથી હોફમેનની આ સાયકલ સવારીનો દિવસ ત્યારથી સાઈકલ દિવસ તરીકે ઉજવાય છે. ઈ.સ. ૧૯૫૦ પછીના જમાનામાં સાઈકલને વાહન ગણવામાં આવતું હતું. તેને માટે લાયસન્સ ફરજિયાત હતું. લાયસન્સમાં સાઈકલની જાત, ફ્રેમ નંબર, બનાવટ વગેરે દર્શાવવામાં આવતું. સૂર્યાસ્ત પછી સાઈકલ પર લાઈટ રાખવી ફરજિયાત હતી. સાઈકલમાં લાઈટ, બેલ અને બ્રેક અંગેની પોલીસ દ્વારા કડક ચકાસણી કરવામાં આવતી. બે થી વધુ વ્યક્તિ તેના પર સવારી કરી શકતી નહીં. રોડની ડાબી બાજુએ સાઈકલ ચલાવવાનો કાયદો હતો. પોતાની માલિકીની સાઈકલ હોવી એ સ્ટેટસ ગણાતું. એમાં પણ ભાવનગરે તો ભારતભરમાં સાઈકલની એક આગવી ઓળખ ઉભી કરી છે. ઈ.સ.૧૯૫૯માં વિરભદ્ર અખાડાના યુવા રમતવીરો અને નૌજવાન સંઘના કાર્યકરોએ માત્ર ૧૪ કલાકમાં ભાવનગરથી રાજકોટ સુધીની સાઈકલ રેલી યોજી ગુજરાતમાં રેકોર્ડ કાયમ કર્યો હતો તેવી માહિતી છે

ઈ. સ. ૧૯૫૦-૭૦ ના દાયકામાં સાઈકલ પર લાઈટના કાયદાનું કડક અમલીકરણ હતું. લાઈટ વગરની સાઈકલ હોય તો પોલીસ સવારનું નામ લખતી અને બીજા દિવસે કોર્ટમાં દંડ થતો. તેથી સાઈકલ પર ડાયનેમો કે કેરોસીનના ટમટમિયાં રાખવામાં આવતા. ઈ.સ. ૧૯૬૪ માં સાઈકલ પર લાઈટના મુદ્દે સમગ્ર ભારતનું ધ્યાન ખેંચનારી એક કાનૂની ઘટના બની હતી. ભાવનગર શહેરના ચુસ્ત ગાંધીવાદી વ્યાપારી પોતાની સાઈકલ પર ફાનસ લટકાવી ઘર તરફ જઈ રહ્યા હતા ત્યારે પોલીસે તેમને અટકાવી નામ લખ્યું હતું. જે સંદર્ભે બીજા દિવસે આ ગાંધીવાદી વ્યાપારીએ પોતે કોર્ટમાં દલીલ કરતા એવી રજૂઆત કરી હતી કે, નાના ટમટમિયા કરતા ફાનસની લાઈટ મોટી દેખાય છે. સાઈકલના હેન્ડલ પર રાત્રીના અંધારામાં ઝૂલતું ફાનસ જોઈ કોઈપણ જાણે કે સામેથી કોઈક આવી રહ્યું છે. મેં એટલા માટે ફાનસ લટકાવ્યું હતું. તેમની આ દલીલને ગ્રાહ્ય રાખી કોર્ટે ફાનસને સાઈકલ પરની લાઈટનું સ્ટેટસ આપી કોઈપણ પ્રકારના દંડ વસુલ્યા વગર મુક્ત કર્યા હતા. ત્યારબાદ ઘણા વર્ષો સુધી તેઓ સાઈકલના હેન્ડલ પર આ રીતે ફાનસ લટકાવી ફરતા રહ્યા હતા. સમગ્ર ભારતમાં આ કેસની નોંધ લેવાઈ હતી.

ગુજરાતના ભાવનગરમાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી સાઈકલ યુઝર્સ એસોસીએશન પણ ચાલે છે. આ સંગઠન દ્વારા આ દિવસની વિશિષ્ટ ઉજવણી કરવામાં આવે છે. આ સંગઠન દ્વારા સાઈકલનો કસરતના સાધન તરીકે પ્રચાર કરવામાં આવે છે. ભાવેણાના ૪૫ જેટલા યુવાનો દર રવિવારે સાઈકલ પર પ્રભાતફેરી કરે છે અને શરીર સ્વાસ્થ્ય માટે સાઈકલની ઉપયોગિતાનો પ્રચાર કરે છે. આપણે સહુએ પણ સાયકલ ના ઉપયોગ કરવા બાબતથી જરૂર વિચારવું જોઈએ..


ઈન્દોરનાં પ્રથમ મહિલા ડૉકટર ભક્તિ યાદવ હાલ ૯૧ વરસની વયે ગરીબ સ્ત્રી દર્દીઓની સેવા કરવાનો નિયમ ચૂકતા નથી

Doctor Bhakti Yadav - Indore

Doctor Bhakti Yadav – Indore

-ઈશાની ભટ્ટ

 

લાકડીના ટેકે અથવા કોઈ વ્યક્તિના સહારા સિવાય ભક્તિ યાદવ આજે ચાલી નથી શકતાં. કરચલીઓવાળા ચહેરા પર આછું હાસ્ય સદાય રમતું રહે છે. તેમની આંખોમાં સદા કરુણા દેખાય છે તો તેમની વાણીમાંથી મમતા છલકાતી રહે છે. તેમના ઘરમાં જ આવેલા દવાખાનામાં દૂર દૂરથી સ્ત્રીઓ તેમની સલાહ લેવા આવે છે, કારણ કે ૯૧ વરસની ઉંમરે તેઓ હવે ખાસ કશું કામ કરી શકે એમ નથી, પરંતુ તેમનો બહોળો અનુભવ લોકોને ઉપયોગી જરૂર થઈ શકે છે એવી લોકોને શ્રદ્ધા છે. આજે તબીબ વ્યવસાય કમાણીનું સાધન બની ગયો હોવાનું કહેવાતું હોય ત્યાં વગર ફી લીધે વરસોથી ઈન્દોરનાં ભક્તિ યાદવ ગરીબ સ્ત્રી દર્દીઓની સેવા કરવાનો નિયમ ચૂકતા નથી. હાલ ૯૧ વરસની વયે ભક્તિ યાદવની પોતાની તબિયત પણ નાજૂક જ રહે છે. દૂબળા, પાતળાં ભક્તિ યાદવનું પોતાનું વજન પણ ફક્ત ૨૮ કિલો જ છે. તેમનાથી વધુ શ્રમ થઈ શકતો નથી તે છતાં શક્ય તેટલી સ્ત્રી દર્દીઓને તેઓ તપાસીને સલાહ આપે છે. તેમની સલાહ મોટાભાગના દર્દીઓને ઉપયોગી થાય છે. તેમનામાં લોકોને શ્રદ્ધા હોવાથી મધ્ય પ્રદેશ અને ઉત્તર પ્રદેશનાં ગામડાંમાંથી છેક ઈન્દોર તેમની પાસે તપાસ કરાવવા આવે છે.

ઈન્દોર શહેરના તે પહેલાં ગાયનેકોલોજિસ્ટ જ નહીં પણ પ્રથમ મહિલા ડૉકટર છે. તેમનો જન્મ ઉજૈન નજીક આવેલા ગામ મહિદપુરમાં ૧૯૨૬ની સાલમાં પ્રતિષ્ઠિત કુટુંબમાં થયો. તેમનું કુટુંબ આધુનિક વિચારધારા ધરાવતું હોવાથી દીકરીને એ જમાનામાં ભણવા મૂકી હતી. અહિલ્યા આશ્રમ સ્કૂલ ઈન્દોરમાં તેમનું પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શાળાનું શિક્ષણ થયા બાદ તેમણે વિજ્ઞાનશાખામાં સ્નાતક કરવાનું વિચારી હોલકર કૉલેજમાં પ્રવેશ મેળવ્યો હતો. તે દરમિયાન તેમણે એમબીબીએસ માટે ઈન્દોરમાં નવી જ ખૂલેલી મેડિકલ કૉલેજ મહાત્મા ગાંધી મેમોરિયલ મેડિકલ કૉલેજમાં પણ પ્રવેશ મેળવવા અરજી કરી હતી. આ ૧૯૪૮ના સમયની વાત છે. તેમાં એમને પ્રવેશ મળ્યો ત્યારે ક્લાસમાં ૪૦ છોકરાઓમાં તેઓ એકમાત્ર છોકરી હતાં. આખીય કૉલેજમાં અને શહેરમાં લોકો તેમની તરફ નવાઈથી જોઈ રહેતા. કેટલાક કહેતાંય ખરા કે છોકરીઓ ડૉકટર થઈને શું કરશે..? તેમણે તો લગ્ન કરીને ચૂલો જ ફૂંકવાનો છે. પણ તેમણે ક્યારેય લોકોનું સાંભળીને હિંમત ન હારી. ૧૯૫૨ની સાલમાં તેઓ ડૉકટર બન્યા તેમની સાથે જ ક્લાસમાં ભણીને ડૉકટર બનેલા ચન્દ્રસિંઘ યાદવ સાથે પ્રેમલગ્ન કરીને ઈન્દોરમાં જ સ્થાયી થયા. તેમના પતિની ઈચ્છા હતી કે તબીબી બન્યા છીએ તો લોકોની સેવા કરવી. એટલે તેમણે કોઈ મોટી હોસ્પિટલ કે સરકારી હોસ્પિટલ સાથે નહીં જોડાવાનું નક્કી કર્યું. ખૂબ જ મામૂલી ફી લઈને ગરીબોની સેવા કરવાનું શરૂ કર્યું. ડૉકટર ભક્તિએ પણ પતિના પગલે ચાલીને કપડાં મિલ વર્કરની હોસ્પિટલમાં ગરીબ સ્ત્રીઓને સેવા આપવાનું શરૂ કર્યું. મિલ બંધ થતાં હોસ્પિટલ પણ બંધ થઈ ગઈ એટલે તેમણે પોતાના ઘરે જ વાત્સલ્ય હોસ્પિટલ શરૂ કરી. તેમના ક્લિનિકમાં સારા ઘરના લોકો પાસેથી મામૂલી ફી લેવાતી તો ગરીબ લોકોને તદ્દન મફતમાં સારવાર આપવામાં આવતી હતી. તે સિલસિલો આજે ૬૮ વરસ બાદ પણ ચાલુ જ રહ્યો છે. ભક્તિ યાદવના પતિનું ત્રણ વરસ પહેલાં નિધન થયું અને તેમની ઉંમર વધતી હોવા છતાં દર્દીઓને જોવાનું બંધ નથી કર્યું. તેઓ દર્દીઓ સાથે પોતાના ઘરની વ્યક્તિ હોય એ રીતે જ વર્તે છે. તેમનું કહેવું છે કે મરતાં દમ સુધી તેઓ લોકોની સેવા કરશે. ગરીબ સ્ત્રીઓને જ્યારે ગર્ભ રહે છે ત્યારે નબળી પ્રકૃતિ અને પોષક આહારના અભાવે અનેક સમસ્યાઓ ઊભી થતી હોય છે. વળી પ્રસૂતિ દરમિયાન સ્ત્રીઓને સદભાવથી સમજનાર ડૉકટરની જરૂર હોય છે. તેમની પાસે સારા ડૉકટર પાસે જવાના પૂરતાં પૈસા ન હોવાને કારણે જ તેઓ ઘણી આશા લઈને ડૉકટર ભક્તિ યાદવ પાસે આવે છે તે વાત ડૉકટર ભક્તિ જાણે છે એટલે જ હજી પણ તેઓ કેટલાક દર્દીઓને રોજ તપાસીને સલાહ આપે છે. આપણાં સમાજમાં ડૉકટર ભક્તિ યાદવ જેવા અનેક તબીબોની જરૂર છે… (મુંબઈ સમાચાર માંથી સાભાર)


સાઈકલોનો દેશ – કોપનહેગન

Cycling in Copenhagen

Cycling in Copenhagen

-ગીતા માણેક

ડેન્માર્કના કોપનહેગન શહેરમાં જેટલા માણસો વસે છે એનાથી વધુ સંખ્યા તો સાઈકલની છે. અહીં કુલ જેટલી કાર છે એનાથી પાંચ ગણી વધુ સાઈકલ છે. સાઈકલોના આ દેશમાં ૪૦૦ કિલોમીટરની લેન છે જેના પર ફક્ત અને ફક્ત સાઈકલ જ જઈ શકે છે. કાર કે અન્ય વાહનોના ચાલકોને આ લેનમાં પોતાનું વાહન ચલાવવાની પરવાનગી નથી. કોપનહેગનમાં તો બાળમંદિરમાં જતો બાબો કે બેબી પણ સાઈકલ ચલાવીને સ્કૂલે જાય છે. સાઈકલ ચલાવવાથી પર્યાવરણની રક્ષા તો થાય જ છે પણ સાથે-સાથે સ્વાસ્થ્ય પણ ટનાટન રહે છે એ ડેન્માર્કના લોકો બહુ સારી રીતે જાણે છે. સાઈકલ ચલાવવાથી હૃદયના રોગ, અમુક પ્રકારના કેન્સર, બ્લડપ્રેશર, મેદસ્વિતા અને ડાયાબિટીસ સાઈકલના દરેક પેડલે દૂર હડસેલાતા જાય છે. સાઈકલ એકદમ સસ્તું વાહન પણ છે, કારણ કે એમાં ડીઝલ કે પેટ્રોલ કશાયની જરૂર પડતી નથી. ડેન્માર્ક અને ખાસ કરીને એના કોપનહેગન શહેરમાં મોટા ભાગના લોકો અવરજવર કરવા માટે સાઈકલનો જ વપરાશ કરે છે. કોપનહેગનના નોકરી-ધંધો કે અભ્યાસ કરતા કુલ લોકોમાંના ૩૭ ટકા લોકો અવરજવર માટે માત્ર સાઈકલનો જ ઉપયોગ કરે છે. કોપનહેગનમાં તમને સૂટ-બૂટ પહેરેલો અધિકારી કે બિઝનેસમેન પણ સાઈકલ પર સવાર થઈને કામ પર જતો જોવા મળે છે. પર્યાવરણ અને પૈસાની સાથે-સાથે આરોગ્ય જાળવતું આ વાહન ડેન્માર્કના લોકોનું ફેવરિટ વાહન છે. કમસે કમ આ બાબતમાં ડેન્માર્કનું અનુકરણ કરવા જેવું ખરું..


ગુજરાતના આ ગામમાં કોઇ પણ ગુટખા વેચતું નથી કે ખાતું નથી

Balashar Village

Balashar Village

ગુજરાત સરકારે ઓગસ્ટ ૨૦૧૩ માં ગુજરાતમાં ગુટખા બંદી લાદી હતી પણ કચ્છના રાપર તાલુકાના બાલાસર ગામમાં છેલ્લા ૧૯ વર્ષથી ગુટકાની પડીકી જેવા વ્યસનોને તિલાંજલિ અપાઇ ચૂકી છે. અહીં કોઈ પણ વ્યક્તી ગુટખા વેંચાતી પણ નથી અને ખાતી પણ નથી. મૂળ કચ્છીઓ સાથે જોડાયેલી માનવ સંસ્થા દ્વારા કરાયેલા સંકલ્પના લીધે ગામના લોકોને કૃત્રિમ રીતે આરોગ્યને થતી અસરો સામે રક્ષણ મેળવી શકાઇ રહ્યું છે. માનવ સંસ્થાના કાર્યકરો ની અથાગ મહેનત ને લીધે આજે આ સંકલ્પની સારી અસર જોવા મળી રહી છે