ATUL N. CHOTAI

a Writer


તુમ બેસહારા હો તો કિસી કા સહારા બનો…

sindhutai sapkal - mother of orphan children

sindhutai sapkal – mother of orphan children

– આશુ પટેલ

એક સગર્ભા યુવતીને નવમો મહિનો જતો હતો. એ વખતે તેના વિશે કોઈએ એવી વાત ફેલાવી કે તેના પેટમાં તેના પતિનું નહીં, પણ કોઈ બીજા પુરુષનું બાળક છે. તે યુવતીના પતિએ એ અફવા સાચી માની લીધી અને તેને ઘરમાંથી કાઢી મૂકી. તે યુવતીના આંસુની તેના પતિ પર કોઈ અસર ન થઈ. તે યુવતી આશરો શોધતા શોધતા રઝળી રહી હતી, પણ તેને ક્યાંય આશરો ન મળ્યો. આ દરમિયાન તેને પ્રસૂતિની પીડા ઊપડી. તેણે ગાયોના વાડામાં આશરો લીધો અને ત્યાં એક દીકરીને જન્મ આપ્યો. તેણે પોતાની પ્રસૂતિ જાતે જ કરવી પડી. દીકરીને જન્મ આપ્યા પછી તેની નાળ કાપવા માટે તેણે આજુબાજુ નજર દોડાવી. નજીકમાં એક તીક્ષ્ણ પથ્થર તેની નજરે પડ્યો. એ પથ્થરની મદદથી તેણે દીકરીની નાળ કાપી. વેદના, અસહાયતા અને એકલતાને કારણે તે યુવતી ક્યાંય સુધી રડતી રહી. પ્રસૂતિને કારણે તે અસહ્ય કમજોરી અનુભવી રહી હતી, પણ તેણે ક્યાંક આશરો લેવા જવું પડે એમ હતું. તેને તેનું પિયર યાદ આવ્યું. તેનું પિયર ઘણા કિલોમીટર દૂર હતું, પણ એ સિવાય તેના માટે બીજો કોઈ આશરો નહોતો. થોડા કલાકો ગાયોના વાડામાં આરામ કર્યા પછી તે મન મક્કમ કરીને, નવજાત બાળકીને ઊંચકીને ચાલતી થઈ.

તે યુવતી તેના પિયરમાં પહોંચી ત્યારે તેને વધુ એક આઘાત લાગ્યો. તેની માતાએ તેને આશરો આપવાની ના પાડી દીધી અને હડધૂત કરીને ભગાવી દીધી. તેની માતા તેના માટે આમ પણ દુશ્મન સમી હતી. તે યુવતી સમજણી થઈ ત્યારથી તેને અહેસાસ થઈ ગયો હતો કે તે તેની માતાની આંખમાં કણાની જેમ ખૂંચી રહી છે. તેની માતા માટે તે અનિચ્છનીય સંતાન હતી. એટલે તેની માતા વારેવારે તેના પર ચીડાઈ જતી અને તેને મારતી પણ હતી. તે બિચારી માતા તરફથી પ્રેમ ઝંખતી હતી, પણ તેની માતા તેને સતત હડધૂત કરતી રહેતી હતી. તે તેને ચિન્દી (એટલે કે ચીંથરું) કહીને બોલાવતી હતી. તે યુવતી નાની હતી ત્યારે તેને ભણવામાં બહુ રસ હતો. તેના પિતા પણ તેને ભણાવવા માગતા હતા, પણ એક તો આર્થિક સ્થિતિ ખરાબ હતી અને બીજી બાજુ તે યુવતીની માતા આડી ફાટી હતી. તેણે દીકરીને ચોથા ધોરણમાં જ સ્કૂલમાંથી ઉઠાડી લીધી હતી. એટલું ઓછું હોય એમ તે માત્ર દસ વર્ષની થઈ ત્યારે તેને એક ત્રીસ વર્ષીય પુરુષ સાથે પરણાવી દીધી હતી. દસ વર્ષની કાચી ઉંમરે સાસરે ગયા પછી તેણે પતિનો જુલમ સહન કરવો પડ્યો હતો. તે તેના શરીરને ચૂંથી નાખતો અને ગમે ત્યારે તેના પર હાથ પણ ઉઠાવતો હતો. તે યુવતી આજ સુધી પોતાના નસીબને દોષ આપીને પતિનો જુલમ સહન કરતી આવી હતી, પણ આજે તેની સહનશક્તિની હદ આવી ગઈ હતી. પતિએ તેના ચારિત્ર્ય પર શંકા કરીને તેને ઘરમાંથી તગેડી મૂકી હતી. તેણે પોતાની પ્રસૂતિ જાતે કરવી પડી હતી અને પિયરમાં આશરો મળવાની આશા પર પાણી ફરી વળ્યું હતું.

માતાએ જાકારો આપ્યો એટલે તે યુવતી પડી ભાંગી. તેને માટે આખા જગતમાં બીજો કોઈ આશરો નહોતો. તેણે વિચાર કર્યો કે મારી જિંદગીનો અંત આણી દઉં. પણ પછી નવજાત દીકરીના ચહેરા સામે જોઈને તેણે આત્મહત્યાનો વિચાર પડતો મૂક્યો. એ દિવસે તેણે પહેલી વાર કોઈ સામે હાથ લંબાવ્યો. તેણે ભીખ માગીને નવજાત દીકરી માટે કપડું અને ખાવાનું મેળવ્યું. એ દિવસથી તેણે રસ્તા પર, રેલવે સ્ટેશનોમાં અને ટ્રેનોમાં ગીતો ગાઈને ભીખ માગવાનું શરૂ કરી દીધું. તે ભીખ માગીને પોતાનું અને દીકરીનું પેટ ભરતી હતી. તે ક્યારેક રેલવે સ્ટેશનમાં, ક્યારેક સ્મશાનમાં રાતવાસો કરતી હતી. એ દિવસોમાં તેનું ધ્યાન રેલવે સ્ટેશનોમાં અને રેલવે સ્ટેશનોની બહાર ભીખ માગીને પેટ ભરતા અનાથ બાળકો તરફ ગયું. એમાંનાં મોટા ભાગના બાળકોને તેમના માતાપિતાએ તરછોડી દીધા હતા. તે વીસ વર્ષીય યુવતીએ એવા બાળકોને દત્તક લેવાનું નક્કી કર્યું. તેને પોતાને ખાવાના અને રહેવાના ફાંફાં હતા, પણ તેનો ઈરાદો મક્કમ હતો. તેણે તે બાળકો માટે પણ ભીખ માગવાનું શરૂ કર્યું. ધીરે ધીરે તેમનાં દત્તક બાળકોની સંખ્યા વધતી ગઈ. આ રીતે થોડાં વર્ષો વિતાવ્યા પછી તે યુવતી મહારાષ્ટ્રના અમરાવતી જિલ્લાના ચિખલદારા ગઈ. તે આદિવાસીઓ વચ્ચે રહેવા માંડી. ચિખલદારા નજીકના આદિવાસી ગામોમાં આદિવાસીઓને થતો અન્યાય જોઈને તેણે આદિવાસીઓને થતા અન્યાય સામે અવાજ ઉઠાવવાનું શરૂ કર્યું. તેના પ્રયાસોને કારણે સરકારે પગલાં લેવા પડ્યાં. એના કારણે આદિવાસી ગામોના લોકો તેના પ્રત્યે આદરની નજરથી જોવા લાગ્યા. વર્ષો સુધી સંઘર્ષ કર્યા પછી તે સ્ત્રીએ એક અનાથાશ્રમ શરૂ કર્યો. તેના અનાથાશ્રમ માટે લોકોની મદદ મળવા લાગી. બીજી બાજુ તેના અનાથાશ્રમમાં દત્તક બાળકોની સંખ્યા વધવા લાગી. તેણે બીજો અનાથાશ્રમ શરૂ કર્યો.

આ મહિલા એટલે મધર ઑફ ઓર્ફન ચિલ્ડ્રન (એટલે કે અનાથ બાળકોની માતા) તરીકે ઓળખાતાં સિન્ધુતાઈ સપકાળ. સિત્તેર વર્ષના સિન્ધુતાઈએ આશરે દોઢ હજાર અનાથોને સહારો આપીને તેમના જીવનને બરબાદ થતા બચાવ્યાં છે. અનાથ બાળકો જેને માઈ કહીને સંબોધે છે એવા સિન્ધુતાઈએ તેમના જીવનમાં છ અનાથાશ્રમ શરૂ કર્યા. તેમના આશ્રમમાં મોટા થયેલા ઘણા અનાથ ડૉક્ટર, વકીલ કે એન્જિનિયર બન્યા છે. સિન્ધુતાઈના આશ્રમમાં મોટા થયેલા સેંકડો યુવકયુવતીઓએ પરિવાર શરૂ કર્યા છે. એટલે સિન્ધુતાઈના સેંકડો જમાઈ છે અને સેંકડો પુત્રવધૂઓ છે. તેમના એક હજારથી વધુ પૌત્રપૌત્રીઓ, દોહિત્રદોહિત્રીઓ છે. સિન્ધુતાઈએ દત્તક લીધેલા એક યુવાને તેમના જીવન પર એક ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ બનાવી છે. તેમના જીવન પરથી મી સિન્ધુતાઈ સપકાળ નામની મરાઠી ફિલ્મ પણ બની છે. એ ફિલ્મને નેશનલ એવૉર્ડ મળ્યો છે. તેમને ૨૭૫ રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય સન્માન મળ્યાં છે. સિન્ધુતાઈ કહે છે કે કોઈ વ્યક્તિ જ્યારે વિષમ સંજોગોમાંથી પસાર થાય છે ત્યારે તે બીજી વ્યક્તિઓની કપરી સ્થિતિને સમજી શકે છે. હું અનાથ બાળકોનાં દુ:ખને સમજી શકું છું, કારણ કે મેં નિરાધાર સ્થિતિનો અહેસાસ કર્યો છે. હું અનાથ બાળકો જેવી જ સ્થિતિમાંથી પસાર થઈ છું. એક હિન્દી ફિલ્મમાં અભિનેતા અશોકકુમારને ગીત ગાતા દર્શાવાયા હતા તુમ બેસહારા હો તો કિસીકા સહારા બનો… સિન્ધુતાઈ સપકાળનું જીવન એ ગીત જેવું છે. પોતે બેસહારા હતા, પણ તેઓ કેટલાય અનાથોના સહારો બન્યા છે. (મુંબઈ સમાચાર માંથી સાભાર)

 

Advertisements


ઈન્દોરનાં પ્રથમ મહિલા ડૉકટર ભક્તિ યાદવ હાલ ૯૧ વરસની વયે ગરીબ સ્ત્રી દર્દીઓની સેવા કરવાનો નિયમ ચૂકતા નથી

Doctor Bhakti Yadav - Indore

Doctor Bhakti Yadav – Indore

-ઈશાની ભટ્ટ

 

લાકડીના ટેકે અથવા કોઈ વ્યક્તિના સહારા સિવાય ભક્તિ યાદવ આજે ચાલી નથી શકતાં. કરચલીઓવાળા ચહેરા પર આછું હાસ્ય સદાય રમતું રહે છે. તેમની આંખોમાં સદા કરુણા દેખાય છે તો તેમની વાણીમાંથી મમતા છલકાતી રહે છે. તેમના ઘરમાં જ આવેલા દવાખાનામાં દૂર દૂરથી સ્ત્રીઓ તેમની સલાહ લેવા આવે છે, કારણ કે ૯૧ વરસની ઉંમરે તેઓ હવે ખાસ કશું કામ કરી શકે એમ નથી, પરંતુ તેમનો બહોળો અનુભવ લોકોને ઉપયોગી જરૂર થઈ શકે છે એવી લોકોને શ્રદ્ધા છે. આજે તબીબ વ્યવસાય કમાણીનું સાધન બની ગયો હોવાનું કહેવાતું હોય ત્યાં વગર ફી લીધે વરસોથી ઈન્દોરનાં ભક્તિ યાદવ ગરીબ સ્ત્રી દર્દીઓની સેવા કરવાનો નિયમ ચૂકતા નથી. હાલ ૯૧ વરસની વયે ભક્તિ યાદવની પોતાની તબિયત પણ નાજૂક જ રહે છે. દૂબળા, પાતળાં ભક્તિ યાદવનું પોતાનું વજન પણ ફક્ત ૨૮ કિલો જ છે. તેમનાથી વધુ શ્રમ થઈ શકતો નથી તે છતાં શક્ય તેટલી સ્ત્રી દર્દીઓને તેઓ તપાસીને સલાહ આપે છે. તેમની સલાહ મોટાભાગના દર્દીઓને ઉપયોગી થાય છે. તેમનામાં લોકોને શ્રદ્ધા હોવાથી મધ્ય પ્રદેશ અને ઉત્તર પ્રદેશનાં ગામડાંમાંથી છેક ઈન્દોર તેમની પાસે તપાસ કરાવવા આવે છે.

ઈન્દોર શહેરના તે પહેલાં ગાયનેકોલોજિસ્ટ જ નહીં પણ પ્રથમ મહિલા ડૉકટર છે. તેમનો જન્મ ઉજૈન નજીક આવેલા ગામ મહિદપુરમાં ૧૯૨૬ની સાલમાં પ્રતિષ્ઠિત કુટુંબમાં થયો. તેમનું કુટુંબ આધુનિક વિચારધારા ધરાવતું હોવાથી દીકરીને એ જમાનામાં ભણવા મૂકી હતી. અહિલ્યા આશ્રમ સ્કૂલ ઈન્દોરમાં તેમનું પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શાળાનું શિક્ષણ થયા બાદ તેમણે વિજ્ઞાનશાખામાં સ્નાતક કરવાનું વિચારી હોલકર કૉલેજમાં પ્રવેશ મેળવ્યો હતો. તે દરમિયાન તેમણે એમબીબીએસ માટે ઈન્દોરમાં નવી જ ખૂલેલી મેડિકલ કૉલેજ મહાત્મા ગાંધી મેમોરિયલ મેડિકલ કૉલેજમાં પણ પ્રવેશ મેળવવા અરજી કરી હતી. આ ૧૯૪૮ના સમયની વાત છે. તેમાં એમને પ્રવેશ મળ્યો ત્યારે ક્લાસમાં ૪૦ છોકરાઓમાં તેઓ એકમાત્ર છોકરી હતાં. આખીય કૉલેજમાં અને શહેરમાં લોકો તેમની તરફ નવાઈથી જોઈ રહેતા. કેટલાક કહેતાંય ખરા કે છોકરીઓ ડૉકટર થઈને શું કરશે..? તેમણે તો લગ્ન કરીને ચૂલો જ ફૂંકવાનો છે. પણ તેમણે ક્યારેય લોકોનું સાંભળીને હિંમત ન હારી. ૧૯૫૨ની સાલમાં તેઓ ડૉકટર બન્યા તેમની સાથે જ ક્લાસમાં ભણીને ડૉકટર બનેલા ચન્દ્રસિંઘ યાદવ સાથે પ્રેમલગ્ન કરીને ઈન્દોરમાં જ સ્થાયી થયા. તેમના પતિની ઈચ્છા હતી કે તબીબી બન્યા છીએ તો લોકોની સેવા કરવી. એટલે તેમણે કોઈ મોટી હોસ્પિટલ કે સરકારી હોસ્પિટલ સાથે નહીં જોડાવાનું નક્કી કર્યું. ખૂબ જ મામૂલી ફી લઈને ગરીબોની સેવા કરવાનું શરૂ કર્યું. ડૉકટર ભક્તિએ પણ પતિના પગલે ચાલીને કપડાં મિલ વર્કરની હોસ્પિટલમાં ગરીબ સ્ત્રીઓને સેવા આપવાનું શરૂ કર્યું. મિલ બંધ થતાં હોસ્પિટલ પણ બંધ થઈ ગઈ એટલે તેમણે પોતાના ઘરે જ વાત્સલ્ય હોસ્પિટલ શરૂ કરી. તેમના ક્લિનિકમાં સારા ઘરના લોકો પાસેથી મામૂલી ફી લેવાતી તો ગરીબ લોકોને તદ્દન મફતમાં સારવાર આપવામાં આવતી હતી. તે સિલસિલો આજે ૬૮ વરસ બાદ પણ ચાલુ જ રહ્યો છે. ભક્તિ યાદવના પતિનું ત્રણ વરસ પહેલાં નિધન થયું અને તેમની ઉંમર વધતી હોવા છતાં દર્દીઓને જોવાનું બંધ નથી કર્યું. તેઓ દર્દીઓ સાથે પોતાના ઘરની વ્યક્તિ હોય એ રીતે જ વર્તે છે. તેમનું કહેવું છે કે મરતાં દમ સુધી તેઓ લોકોની સેવા કરશે. ગરીબ સ્ત્રીઓને જ્યારે ગર્ભ રહે છે ત્યારે નબળી પ્રકૃતિ અને પોષક આહારના અભાવે અનેક સમસ્યાઓ ઊભી થતી હોય છે. વળી પ્રસૂતિ દરમિયાન સ્ત્રીઓને સદભાવથી સમજનાર ડૉકટરની જરૂર હોય છે. તેમની પાસે સારા ડૉકટર પાસે જવાના પૂરતાં પૈસા ન હોવાને કારણે જ તેઓ ઘણી આશા લઈને ડૉકટર ભક્તિ યાદવ પાસે આવે છે તે વાત ડૉકટર ભક્તિ જાણે છે એટલે જ હજી પણ તેઓ કેટલાક દર્દીઓને રોજ તપાસીને સલાહ આપે છે. આપણાં સમાજમાં ડૉકટર ભક્તિ યાદવ જેવા અનેક તબીબોની જરૂર છે… (મુંબઈ સમાચાર માંથી સાભાર)