ATUL N. CHOTAI

a writer – since 2014


સ્વાતંત્રય પર્વની આપ સહુને શુભકામનાઓ..

flag with child

flag with child

– દર્શના ઠક્કર

૧૫ મી ઓગષ્ટ આપણો સ્વાતંત્રય દિવસ છે આ દિવસોમાં ફિલ્મ રસિયાઓ દેશભક્તિની ફિલ્મો જોવાનું પસંદ કરતા હોય છે. હિન્દી ફિલ્મોમાં દેશભક્તિ ઉપર અનેક યાદગાર ફિલ્મો બનાવવામાં આવી છે. દેશભક્તિની વાત નીકળે એટલે સ્વાભાવિક રીતે મનોજકુમારની યાદ પહેલી આવે. જે.પી દત્તાએ પણ ફિલ્મો દ્વારા દર્શકોનાં દિલો-દિમાગ ઉપર દેશભક્તિનો જાદૂ ચલાવવામાં સફળતા મેળવી છે. ચાલો જાણીએ ૧૦ ફિલ્મો જે દેશ પ્રત્યે સમર્પણ અને સેવાનો ભાવ જગાવવામાં સફળ રહી.

ધ લીજેન્ડ ઓફ ભગતસિંહ : શહીદ ભગતસિંહ ઉપર ઘણી ફિલ્મો બની છે. સૌથી વધુ ચર્ચા ૧૯૬૫માં બનેલી મનોજકુમાર અભિનીત ફિલ્મ તથા ૨૦૦૨ માં અજય દેવગન અભિનિત ફિલ્મની જોવા મળી. ફિલ્મમાં સુખદેવ, રાજગુરુ, ચંદ્રશેખર આઝાદ દ્વારા થયેલી દેશભક્તિની વાતો યુવાનોના દિલમાં વસી ગઈ.

બૉર્ડર : ૧૯૯૭માં બનેલી બૉર્ડર ફિલ્મમાં જે.પી દત્તાએ ૧૯૭૧માં રાજસ્થાનની સીમા ઉપર થયેલા ભારત-પાક વચ્ચેના યુદ્ધની સત્ય ઘટના ઉપર ફિલ્મ બનાવી. ફિલ્મમાં સની દેઓલ, સુનીલ શેટ્ટી, અક્ષયખન્ના, જેકી શ્રોફ, પુનિત ઈસ્સર, સુદેશ બેરીએ અભિનય ર્ક્યો હતો.

હકીકત : આ ફિલ્મ ૧૯૬૨માં ભારત-ચીન વચ્ચે થયેલા યુદ્ધની ઉપર બનાવવામાં આવી છે. એક એવી લડાઈ જેને માટે ભારતે ક્યારેય વિચાર્યું પણ ન હતું. કોઈપણ પ્રકારની તૈયારી પણ કરી ન હતી. સૈનિકો પાસે પૂરતાં શશ્ત્રો પણ ન હતાં. આ લડાઈમાં કેપ્ટન બહાદુર સિંહ (ધર્મેંન્દ્ર) પોતાની ટુકડીના જવાનોને બચાવી લે છે. ફિલ્મ શાનદાર બની હતી. યુદ્ધ ઉપર દેશમાં બનેલી આ પ્રથમ હિન્દી ફિલ્મ હતી. ફિલ્મનું યાદગાર ગીત અબ તુમ્હારે હવાલે વતન સાથિયો આજે પણ ગીત સાંભળતાં આંખમાં પાણી છલકાઈ જાય છે. આ ફિલ્મનું લેખન-નિર્દેશન ચેતન આનંદે ર્ક્યું હતું. ધર્મેન્દ્ર સિવાય ફ્લ્મિમાં બલરાજ સહાનીએ પણ ઉત્કૃષ્ટ અભિનય ર્ક્યો હતો.

કર્મા : ૧૯૮૬માં બનેલી ફિલ્મ કર્મામાં મલ્ટિસ્ટાર્સ જોવા મળ્યા હતા. ફિલ્મમાં દિલીપકુમારની સાથે નૂતન, અનિલ કપૂર, જેકી શ્રોફ અને અનુપમ ખેરે પણ અભિનય ર્ક્યો હતો. ફિલ્મમાં બતાવવામાં આવ્યું હતું કે કઈ રીતે દેશમાં આતંકનો પ્રકોપ વધતો હતો. દિલીપકુમારે કેટલાક કેદીઓની મદદથી આતંકનો સફાયો ર્ક્યો હતો. ફિલ્મનું ગીત હર કરમ અપના કરેંગે એ વતન તેરે લિએ આજે પણ એટલું જ લોકપ્રિય છે.

ક્રાંતિ : આ ફિલ્મ ૧૯૮૧માં આવી હતી. ફિલ્મની વાર્તા કાલ્પનિક હતી. અંગ્રેજોએ ચાલાકીથી એક રિયાસતને પોતાના તાબામાં લઈ લીધું હતું. સેનાપતિને ભાગવું પડે છે. તેનો પરિવાર વિખૂટો પડી જાય છે. સેનાપતિ તથા તેનો પુત્ર અંગ્રેજોની વિરુદ્ધમાં સંઘર્ષ કરે છે. આ ફિલ્મ પણ મલ્ટિસ્ટાર્સ હતી. દિલીપકુમાર,  મનોજકુમાર, શશીકપૂર, શત્રુઘ્ન સિન્હા, હેમા માલિની અને નિરુપા રૉયે અભિનય ર્ક્યો હતો.

લગાન : અંગ્રેજોએ ભારતમાં રાજ કરીને ભારતીયો ઉપર અનેક અત્યાચાર ર્ક્યા હતા. આ વિષયને ધ્યાનમાં લઈને લગાન ફિલ્મનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું હતું. ગામડાંમાં રહેતી નિર્દોષ અને અભણ પ્રજાનું શોષણ અંગ્રેજો દ્વારા કરવામાં આવતું હતું. વધુ કર પણ ભરવો પડતો. કર નાબૂદ કરવા માટે અંગ્રેજોએ એક શર્ત રાખી હતી કે બંને વચ્ચે ક્રિકેટ મેચ રમાય તથા જો અંગ્રેજો હારી જાય તો કર નાબૂદ કરવામાં આવે. ક્યારેય ક્રિકેટ ન રમેલાં ગામના યુવાનો ક્રિકેટ ટીમ બનાવે છે. અંગ્રેજોને હરાવી પણ દે છે. દેશભક્તિની ભાવનાઓથી ભરપૂર આ ફિલ્મ બૉક્સ ઑફિસ ઉપર પણ સફળ રહી હતી. ઑસ્કાર ઍવૉર્ડ માટે પણ તેને મોકલવામાં આવી હતી.

એલઓસી કારગિલ : વર્ષ ૨૦૦૩માં આ ફિલ્મની રજૂઆત થઈ હતી. ૧૯૯૯ના ભારત-પાકિસ્તાન વચ્ચે જે કારગિલ યુદ્ધ ખેલાયું તેની ઉપર આ ફિલ્મ બની હતી. ફિલ્મનું નિર્માણ જે.પી દત્તાએ ર્ક્યું હતું. ફિલ્મમાં કારગિલ યુદ્ધમાં શહીદ થયેલા વીરોની બહાદુરી દર્શાવવામાં આવી હતી. ફિલ્મમાં અજય દેવગણ, અરમાન કોહલી સંજય દત્ત, નાગાર્જુન, સૈફ અલી ખાન, સુનીલ શેટ્ટી,અભિષેક બચ્ચન મોહનીશ બહલ, અક્ષય ખન્ના, મનોજ બાજપાયી, આશુતોષ રાણા, રાની મુખરજી, કરીના કપૂર, ઈશા દેઓલ અને રવીના ટંડને અભિનય ર્ક્યો હતો.

મંગલ પાંડે : આઝાદીની લડાઈમાં અંગ્રેજોની સામે માથું ઊંચકનાર એટલે જ મંગલ પાંડે. અંગ્રેજોની સામે પહેલો સશસ્ત્ર વિદ્રોહ સંપૂર્ણ દેશમાં આગની જેમ ફેલાઈ ગયો હતો. ૮ એપ્રિલ ૧૮૫૭માં બ્રિટિશ આર્મી દ્વારા મંગલપાંડેને ફાંસી આપવામાં આવી હતી. મંગલ પાંડે દ્વારા પ્રત્યેક ભારતીયના દિલમાં આઝાદીની આગ તો ફેલાઈ ગઈ હતી. ભારતના આ ક્રાંતિકારી પુત્ર ઉપર કેતન શાહે ૨૦૦૫માં મંગલ પાંડે ધ કિંગ ફિલ્મ બનાવી હતી. મંગલ પાંડેનું કિરદાર આમિર ખાને બખૂબી નિભાવ્યું હતું.

પૂરબ ઔર પશ્ચિમ : ૧૯૭૦માં મનોજ કુમારે ફિલ્મના નિર્માણની સાથે લેખકની જવાબદારી સ્વીકારીને પૂરબ ઔર પશ્ચિમ ફિલ્મનું નિર્માણ ર્ક્યું હતું. ફિલ્મ ઉપકાર બાદ મનોજકુમારે ‘ભારત કુમાર’ના રૂપમાં આ બીજી ફિલ્મ કરી હતી. ફિલ્મમાં વિનોદ ખન્નાએ અભિનય ર્ક્યો હતો.

ઉપકાર : ૧૯૬૭માં દેશભક્તિનો મહિમા ગાતી આ ફિલ્મ હતી. ‘ઉપકાર’ ફિલ્મ બનાવવાનો મુખ્ય હેતુ હતો જય જવાન જય કિસાન ના નારાને બુલંદ કરવાનો. મનોજકુમારના અભિનયે લાખો-કરોડો લોકોના દિલને જીતી લીધું હતું. ફિલ્મમાં મનોજકુમારનું નામ ભારત હતું. ફિલ્મ બાદ મનોજકુમારને લોકો ભારતના નામે જ ઓળખવા લાગ્યા હતા. ફિલ્મનું સુપ્રસિદ્ધ ગીત એટલે મેરે દેશ કી ધરતી સોના ઉગલે હીરે મોતી હતું. અહીં આપેલી ફિલ્મો સિવાય પણ જૂની નવી ઘણી સારી દેશભક્તિની ફિલ્મો આવી છે, જે દરેક માટે લખવું શક્ય ન હોવાથી તેની અહીં ફક્ત યાદી આપવામાં આવી છે. જેમાં ફિર સુબહ હોગી  રોટી કપડાં ઔર મકાન પ્રહાર  સરફરોશ વીર સાવરકર ગદર – એક પ્રેમકથા લગાન સ્વદેશ ચક દે ઇન્ડિયા અ વેડ્નસ્ડે રંગ દે બસંતી પરમાણુ – ધ સ્ટોરી ઑફ પીઓકે ♦ રાઝી  ધ ગાઝી એટેેકમણિકર્ણિકા – ધ ક્વીન ઑફ ઝાંસી જેવી ફિલ્મો ગણાય છે.

આ સિવાય જૂના જમાનાના ફિલ્મી ગીતોમાં દેશભક્તિના ગીતો બહુ લોકપ્રિય થતા અને તે સમયે આઝાદીની ચળવળથી લઇને સ્વતંત્રતા મળ્યા પછી દેશભક્તિનો જુવાળ પણ બહુ હતો. તેવખતે ધરખમ ક્રાંતિકારી ગીતકારો અને શાયરો પણ હતા, જેઓ ફિલ્મી ગીતોમાં અને કવિતાઓમાં દેશભક્તિની ભારોભાર ભાવના ભરતા. તે ગીતોથી લોકોમાં દેશભક્તિનો જબ્બર જુવાળ આવતો. સ્વાતંત્રય દિન નિમિત્તે આવા દેશભક્તિના કેટલાક લોકપ્રિય ગીતોને યાદ કરીએ. જે ગીતો સાંભળીને તમે આનંદ માણી શકશો..

દે દી હમેં આઝાદી બીના ખડગ બીના ઢાલ – ફિલ્મ જાગૃતિ – ૧૯૫૪ અય વતન અય વતન હમકો તેરી કસમ – શહીદ – ૧૯૬૫   અય મેરે પ્યારે વતન અય મેરે બીછડે ચમન – કાબુલીવાલા – ૧૯૬૧ હૈ પ્રીત જહાં કી રીત સદા – પૂરબ ઔર પશ્ચિમ – ૧૯૭૦ ♦  અપની આઝાદી કો હમ હરગીઝ મીટા નહીં સકતે – લીડર – ૧૯૬૫ ♦  કર ચલે હમ ફીદા જાનો તન સાથિયો – હકીકત – ૧૯૬૫ મેરે દેશ કી ધરતી સોના ઉગલે ઉગલે હીરે મોતી – ઉપકાર- ૧૯૬૭ છોડો કલ કી બાતેં કલ કી બાત પુરાની – હમ હિન્દુસ્તાની – ૧૯૬૧   જહાં ડાલ ડાલ પર સોને કી ચિડિયા કરતી હૈ બસેરા – સિકંદર એ  આઝમ – ૧૯૬૫ દિલ દિયા હૈ જાન ભી દેંગે અય વતન તેરે લિયે – કર્મા – ૧૯૮૬ મેરા મુલ્ક મેરા દેશ – દિલજલે – ૧૯૯૬ આય લવ માય ઇન્ડિયા – પરદેસ – ૧૯૯૭ ભારત હમકો જાન સે ભી પ્યારા હૈ – હરિહરણ – ૧૯૯૨ યે જો દેશ હૈ તેરા – સ્વદેશ – ૨૦૦૪ ચક દે હો ચક દે ઇન્ડિયા – ચક દે ઇન્ડિયા – ૨૦૦૭ દેશ રંગીલા – ફના – ૨૦૦૬ તાઝદાર- એ – હરમ – સત્યમેવ જયતે – ૨૦૧૮ થારે વાસ્તે જાન ભી લુટા – પરમાણુ – ૨૦૧૮ અય વતન વતન – રાઝી – ૨૦૧૮  ઉપરાંત લોકપ્રિય નૉન ફિલ્મી ગીતો ♦  અય મેરે વતન કે લોગોં જરા આંખમેં ભર લો પાની – ગાયિકા -લતા મંગેશકર   માં તુઝે સલામ, વંદે માતરમ્ – ગાયક એ. આર. રહેમાન – ૧૯૯૭ જેવા ગીતોમાં દેશભક્તિ નો રસ છલકે છે.. (સ્ત્રોત : મુંબઈ સમાચાર)

Advertisements


ડોંગરેજી મહારાજને કથા દરમિયાન તેમના પત્નીના મૃત્યુના સમાચાર મળ્યા ત્યારે…

Dongreji Maharaj

Dongreji Maharaj

– આશુ પટેલ

ડોંગરેજી મહારાજના જીવનનો એક કિસ્સો જાણવા જેવો છે.. એક કેન્સર હૉસ્પિટલ માટે ફંડ ઊભું કરવા ડોંગરેજી મહારાજની કથા મુંબઈમાં યોજાઈ હતી. દાયકાઓ અગાઉ યોજાયેલી એ કથા થકી આશરે દોઢ કરોડ રૂપિયા જેટલી રકમ કૅન્સર હૉસ્પિટલ માટે એકઠી થઈ ગઈ હતી. એ કથાના છેલ્લા દિવસે ડોંગરેજી મહારાજ કથા સંભળાવી રહ્યા હતા ત્યારે તેમના કોઈ સ્નેહી ગંભીર ચહેરે તેમની પાસે ગયા. તેમણે ડોંગરેજી મહારાજને કાનમાં કહ્યું કે તમારા પત્ની મૃત્યુ પામ્યા છે. એ આઘાતજનક સમાચાર સાંભળ્યા પછી બીજી જ ક્ષણે ડોંગરેજીએ સ્વસ્થતા મેળવી લીધી અને દુ:ખદ સમાચાર લઈને આવેલા સ્નેહીને જવાબ આપીને ફરી કથા શરૂ કરી દીધી.. તેમણે એ દિવસે કથા પૂરી કરી. કથાના આયોજકોને ખબર પડી કે ડોંગરેજીના પત્ની મૃત્યુ પામ્યાં છે ત્યારે તેઓ ચિંતામાં મુકાઈ ગયા પણ ડોંગરેજીએ કથા યથાવત્ ચાલુ રાખી એને કારણે તેઓ ગદગદ થઈ ગયા.

એ પછી ડોંગરેજી મહારાજે પત્નીના દેહાંત પછીની વિધિઓ હાથ ધરી. તેઓ થોડા દિવસ પછી પત્નીના અસ્થિ લઈને ગોદાવરી નદીમાં અસ્થિ વિસર્જન માટે નાશિક ગયા. એ વખતે અસ્થિ વિસર્જનની વિધિ કરનારા બ્રાહ્મણોને દક્ષિણા આપવા માટે તેમની પાસે પૈસા નહોતા જે સ્નેહીએ તેમને તેમના પત્નીના મૃત્યુના સમાચાર આપ્યા હતા એ તેમની સાથે હતા. ડોંગરેજી મહારાજે તેમને પોતાના પત્નીનું મંગળસૂત્ર આપીને કહ્યું કે આ વેચીની પૈસા લઈ આવો. બ્રાહ્મણોને દક્ષિણા આપવા માટે મારી પાસે કંઈ નથી. પેલા સ્નેહી સ્તબ્ધ થઈ ગયા. તેમની આંખો છલકાઈ ગઈ. જે માણસે થોડા દિવસો અગાઉ કૅન્સર હૉસ્પિટલ માટે પોતાની કથા થકી દોઢ કરોડનું ફંડ એકઠું કરી આપ્યું હતું. તેની પાસે મામૂલી રકમ પણ નહોતી સાદગીના પર્યાય સમા ડોંગરેજી મહારાજના જીવનના આવા તો અનેક કિસ્સાઓ છે. એ વાતો ફરી ક્યારે કરીશું.. ઘણા ફાઈવસ્ટાર બાબાઓ, બાપુઓ, સ્વામીઓ અને મહારાજો કરોડો અબજો રૂપિયામાં આળોટતા હોય છે તેમની બોચી ઝાલીને નિત્ય પ્રાત:કાળે આવા કિસ્સાઓનું પઠન કરવાની તેમને ફરજ પાડવી જોઈએ.. (મુંબઈ સમાચાર માંથી સાભાર)