ATUL N. CHOTAI

a Writer


અન્નના બગાડનો ઉકેલ અડધું ભાણું હોઈ શકે..??

food waste

food waste

– નિધિ ભટ્ટ

આપણે ભારતીય બનીને ગર્વ અનુભવીએ છીએ તો ખરા, પણ ભારતીયોની એક ખાસ કુટેવ પણ છે. જે આપણી વર્તણૂકમાં વણાયેલી જોવા મળે છે. ભાણામાં લીધેલા અન્નનો બગાડ. . આજે પણ આપણા દેશમાં ૨૦ કરોડ લોકોને ગરીબાઈને કારણે ભૂખ્યા સૂવું પડે છે..  વર્ષ દરમિયાન  અંદાજે ૬૭ લાખ ટન ભોજનનો બગાડ થાય છે. આપણા દેશમાં જે અન્નનો બગાડ થાય છે તે એટલો મોટી માત્રામાં હોય છે કે જે ભારતના બિહાર રાજ્યના લોકોને એક વર્ષ સુધી ભોજન પૂરું પાડી શકે તેટલો ગણાય છે. આપણે બધા જ જાણીએ છીએ કે દરેક કુટુંબમાં સામાન્ય રીતે પકાવવામાં આવતા ભોજનમાંથી પણ અન્નનો બગાડ સ્વાભાવિક રીતે દરેકના ઘરમાં થતો જ હોય છે. લગ્ન કે મોટા સમારંભમાં ભેગા થવામાં આવે ત્યારે પણ પ્લેટમાં વધુ પડતી વાનગીઓ ભરવામાં આવતી હોય છે. સ્વાદિષ્ટ વાનગીઓને દાબી દાબીને ખાવા છતાં કેટલોક ભાગ ગળે ઉતારવો અઘરો બની જાય છે આખરે તે પ્લેટમાં છૂટી જાય છે. અંતમાં તે બગાડ થાય છે. સવાસો કરોડની વસતી ધરાવતા આપણા દેશમાં એક બાજુ ૨૦ કરોડ લોકોને બે ટંકનું પૂરતું ભોજન મળતું નથી તો બીજી તરફ ધનિકો દ્વારા યોજાતી પાર્ટીઓમાં દેખાડો કરવાના હેતુથી એક વ્યક્તિ ખાઈ શકે તેનાથી પાંચથી છ ગણી વધુ વાનગીઓના સ્ટોલ્સ ગોઠવવામાં આવે છે.. માન્યું કે વાનગીઓ બધી જ રસઝરતી હોય તેમ છતાં એક વ્યક્તિ એક સાથે વધુમાં વધુ ૨૫૦ ગ્રામથી વધુ ભોજન સમાવી શકતો નથી. બીજી વાસ્તવિક્તા એ પણ છે કે ૧૦૦ ગ્રામ વધુ કેલૅરી ભોજન સમયે વધુ લેવામાં આવે તો તે ૪.૫ કિલો વજન વધારી દે છે. પાર્ટી કે સમારંભોમાં જઈને વધુ પડતું ભોજન કરવાની આદતને કારણે સ્થૂળતાનો ભોગ બનવું પડે છે. જે લાંબા ગાળે અનેક રોગોને આમંત્રણ આપે છે.

વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી દ્વારા માર્ચમાં પ્રસારિત થયેલી મન કી બાતમાં ભોજનના બગાડ ઉપર ગંભીરતાથી વિચાર કરવાનું જણાવવામાં આવ્યું હતું. તેમની અતિ ગંભીર અને મહત્ત્વની વાત આપણે થોડા દિવસોમાં જ વિસારી દીધી છે. તો બીજી તરફ કેન્દ્રીય મંત્રી રામવિલાસ પાસવાને પણ અન્ન બગાડને અટકાવવા માટે રેસ્ટોરન્ટ અને હોટલ દ્વારા પણ ગ્રાહકોને પીરસાતા ભોજનને મર્યાદિત માત્રામાં પીરસવું જોઈએ.  શું મર્યાદિત માત્રામાં ભોજન પીરસાય તો બગાડ અટકી શકે ખરો..?? તે પણ એક ચર્ચાનો વિષય છે.  એક વર્ગ એવો છે કે જે સરકારના આ વિચારને આવકારે છે.  તો બીજો વર્ગ એવો પણ છે જે સરકારની મર્યાદિત માત્રામાં ભોજન પીરસવાની માગને ફરજિયાત ઠોકી બેસાડવામાં આવેલો આદેશ ગણે છે.  ધાર્મિક સ્થાનો, મોટી રેસ્ટોરન્ટમાં કે કોર્પોરેટ ઓફિસોમાં મોટા પાયે ભોજન બને છે. ભોજનનો બગાડ તો ત્યાં પણ થતો હોય છે અનેક વખત એવું પણ બનતું હોય છે કે તૈયાર ભોજન વધી જાય છે. એક જાણીતી કાર મેન્યુફેક્ચરિગં કંપની દ્વારા તેમના કુલ ૪ યુનિટમાં કામ કરતા ૩૦ હજાર કર્મચારીઓ માટે નિયમિત કેન્ટીનમાં તેમની હાજરીને ગણતરીમાં લઈને ભોજન પકાવવામાં આવે છે  તેમ છતાં તેમાંથી પણ ૨૦૦ વ્યક્તિઓ જમી શકે તેટલું ભોજન વધે છે.

બ્રાઝિલમાં અન્નનો બગાડ ગુનો ગણાય છે ત્યાં વિવિધ સ્થળોએ ચાર કમ્પાર્ટમેન્ટવાળા રેફ્રિજરેટર ગોઠવવામાં આવે છે  જેને કોઈપણ પ્રકારના લૉક હોતા નથી. જે વ્યક્તિઓને ભૂખ લાગી હોય તેવો ફ્રિઝ ખોલીને ભોજન કાઢીને તેનો આનંદ માણી શકે છે. ભારતમાં પણ વિવિધ સોસાયટી, સમારંભ કે પંચતારક હોટલો દ્વારા આ પ્રયોગ અપનાવવામાં આવે તો અનેક લોકોની જઠરાગ્નિ ઠારી શકાય છે. મોટી કંપની દ્વારા તો તેમની કંપનીની નજદીક આવેલા અનાથ આશ્રમ, વૃદ્ધાશ્રમ, રસ્તા ઉપર રહેતા ગરીબ કુટુંબોમાં વહેંચી દેવામાં આવે છે. ડાયેટ મિલ્સનો નવો વિચાર મલ્ટિ નેશનલ કંપની દ્વારા અમલમાં મૂકવામાં આવ્યો છે. જેને કારણે કર્મચારીઓ ન્યૂટ્રિશનિસ્ટ દ્વારા સૂચવવામાં આવેલ ભોજન લે છે. તેઓ તે ભોજનની માત્રા વધુ લે તેમ છતાં ભોજનનો બગાડ અટકાવવામાં ફાયદો થાય છે. વિદેશની એક જાણીતી ફૂડ સર્વિસ આપતી કંપની દ્વારા ભોજનનો બગાડ અટકાવવા માટે તેમના રસોઈયાને ખાસ ટ્રેનિંગ આપવામાં આવે છે. વળી સપ્તાહના પ્રારંભમાં કર્મચારીઓની વધુ સંખ્યા જોવા મળે છે. સપ્તાહના અંતમાં તો કર્મચારીઓ ઘરેથી કામ કરવાનું પસંદ કરે છે. જેને કારણે કેન્ટીનમાં ભોજન પકાવવાની માત્રા મયાર્દિત કરવામાં આવે છે. વળી આ કંપનીઓ દ્વારા કેન્ટીનમાંં નવો પ્રયોગ પણ અજમાવવામાં આવ્યો છે. તેમાં આગલે દિવસે બગાડ થયો, તેની માત્રાને મોટા બોર્ડ ઉપર દર્શાવવામાં આવે છે. જેની નોંધ તેમની વિદેશમાં તેમની હેડ ઓફિસમાં મોકલાવવામાં આવે છે. મોટા સાઈન બોર્ડ ઉપર દર્શાવવામાં આવેલા અન્નના બગાડની વિગતો જાણીને થાળીમાં વધારાનું ભોજન લેવાનું ટાળે છે. કર્મચારીઓની વર્તણૂકમાં પણ ફેર પડી જાય છે. ભારતમાં તેમની શાખા ધરાવતી વિદેશી કંપનીઓ દ્વારા ભારતના વિવિધ સ્થળોએ ફેલાયેલા ફૂડ નેટવર્કની સાથે સંપર્કમાં રહે છે. જેના દ્વારા ભારતના વિવિધ દુકાળગ્રસ્ત વિસ્તારની તેમને માહિતી મળે છે. વિદેશી કંપનીઓ જે તે સ્થળે ભોજન બગડી જાય તેના પહેલાં પહોંચે તે માટે પ્રયત્નો કરે છે. અનેક વખત તેમની પાસે પકાવ્યા વગરની બગડી ન જાય તેવી વિવિધ વસ્તુઓ વધે છે  તેનો ઉપયોગ પણ ગ્રામ્યવિસ્તારોમાં ઉપયોગી થાય તે પ્રમાણે ઝડપથી પહોંચાડવામાં આવે છે.

મલ્ટિનેશનલ કંપનીઓ દ્વારા તો નવીન પ્રયોગ કરવામાં આવે છે. જેમાં વધેલા ભોજનનો ઉપયોગ કરીને બાયોગેસ પ્લાન્ટ અને ખાતર બનાવવાનો પ્લાન્ટ જ બેસાડી દીધો છે. પંચતારક હોટલોમાં પણ બાયોગેસ પ્લાન્ટનો ઉપયોગ ભોજન પકાવવા માટે કરવામાં આવે છે. બાયોગેસ પ્લાન્ટ બેસાડવા માટે તૈયાર રસોડામાં કોઈ મોટી તોડફોડ કરવાની જરૂર નથી. રસોઈ બનાવતી વખતે શાકભાજીની છાલ, વધેલા ભોજનનો કચરો બધું જ બાયોગેસ પ્લાન્ટમાં વપરાઈ જાય છે. કંપનીને એલપીજી (લિક્વિફાઈડ ગેસ) ના વપરાશથી થતા વધુ પડતા ખર્ચથી બચી જાય છે. બાયોગેસ પ્લાન્ટને બેસાડવામાં જે ખર્ચ થાય છે. તે ખર્ચ ફક્ત બે ત્રણ વર્ષના ગાળામાં જ વસૂલ થઈ જાય છે. ફૂડ ઍન્ડ એગ્રિકલ્ચરલ ઓર્ગેનાઈઝેશનના અહેવાલ પ્રમાણે ખેતરોમાંથી તૈયાર થતા અન્નનો બગાડ યોગ્ય પ્રકારની સાચવણી માટે ગોદામોના અભાવને કારણે બગડી જાય છે વળી અનેક વખત ટ્રાન્સપોર્ટમાં ચઢાવતી વખતે પણ તે યોગ્ય પ્રકારે પેકિંગ ન કરવાને કારણે ઢોળાઈ જવાને કારણે વ્યર્થ જાય છે.  તેથી નિષ્ણાતો દ્વારા એવું કહેવામાં આવે છે કે ખેતરથી થાળીમાં પીરસાતા ભોજન અનેક પ્રકારે બગાડ પણ થાય છે. સ્ટાર્ટઅપ કંપનીઓ દ્વારા પણ અન્નનો બગાડ અટકાવવા માટે યુદ્ધના ધોરણે પ્રયત્નો થઈ રહ્યા છે. જેમાં તેઓ ગ્રાહક પાસેથી પ્રથમ ઓર્ડર મંગાવી લે છે તે પ્રમાણે સ્થાનિક ખેડૂતો અને દૂધ ઉત્પાદકોનો સંપર્ક કરીને જરૂર પૂરતું અનાજ, દૂધ તથા દૂધના વિવિધ ઉત્પાદનનો ઓર્ડર મૂકવામાં આવે છે. વળી તેમ છતાં જે માલ વધ્યો હોય તેને સ્થાનિક પ્રોવિઝન સ્ટોર્સમાં કે રેસ્ટોરન્ટને વેચી દેવામાં આવે છે અનેક ડિપાર્ટમેન્ટલ સ્ટોર્સ દ્વારા બગડી જાય તેવી વસ્તુઓને ગ્રાહકોને સસ્તા દરે વેચી દેવામાં આવે છે.

સેવાભાવી સંસ્થાઓ તેમના સ્વયંસેવકો દ્વારા રેસ્ટોરન્ટમાં, લગ્નસમારંભમાં કે કોર્પોરેટ કંપનીઓની ઓફિસમાં જઈને બગડી ન જાય તેવું તથા ગરીબો પણ ખાઈને અંતરના આશિષ આપે તેવું ભોજન એકઠું કરવામાં આવે છે. જે યોગ્ય જરૂરતમંદને પહોંચાડવામાં આવે છે. મોટી કંપનીઓમાં કુલ ખર્ચનો ૩૫ ટકા જેટલો ખર્ચ કર્મચારીઓને ઉત્તમ ગુણવત્તાનું ભોજન પીરસવા માટે થતો હોય છે. કર્મચારીઓને ગુણવત્તાસભર ભોજન મળે અને કોર્પોરેટ કિચનમાં અન્નનો બગાડ ન થાય તે માટે અડધા ભાણાનો વિચાર રજૂ કરવામાં આવ્યો છે. ભારતમાં પિઝા ડિલિવર કરતા જોઈન્ટસ દ્વારા જે પ્રમાણે સ્મૉલ, મીડિયમ, રેગ્યુલર તથા લાર્જ પિઝા મેન્યુ કાર્ડમાં દર્શાવવામાં આવે છે. તે જ પ્રમાણે રેસ્ટોરન્ટમાં પીરસાતી વાનગીઓની સામે તે કેટલી વ્યક્તિઓને પૂરી પાડી શકે તે પણ દર્શાવવામાં આવે તો બંને પક્ષે ફાયદાકારક ગણાય છે. બાકી તો અન્નનો બગાડ અટકાવવા માટે ઘરમાં ગૃહિણી, પંચતારક હોટલ કે સમારંભોમાં મુખ્ય સંચાલક દ્વારા થોડી મર્યાદિત માત્રામાં પકાવવામાં આવે તે જરૂરી છે. કારણ કે કલાકોની મહેનત દ્વારા બનાવેલું ભોજન જ્યારે ફેંકી દેવામાં આવે છે ત્યારે આપણે દરેક એક કુટુંબને ભૂખ્યા સુવાડવા માટે જવાબદાર બનીએ છીએ. (મુંબઈ સમાચાર માંથી સાભાર)

નિધિબેન ભટ્ટનો આ લેખ ખરેખર આપણે સહુએ સમજવા અને અમલ કરવા જેવો છે. તો ચાલો આપણે સહુ ભોજનનો બગાડ નહી કરી અને આપણા દેશનું કોઈ એક કુટુંબ ભુખ્યુ સુવે નહિ તેવા સત્કાર્યમાં નિમિત્ત બનીએ…


વિરપુર (જલારામ) માં વડિલો નિવૃત્તીના સમયનો સદ્ઉપયોગ કરી સમાજ ઉપયોગી પ્રવૃત્તિ કરે છે

senior citizen

senior citizen

પરમ પૂજયશ્રી જલારામ બાપાની જન્મભૂમિ વીરપુર (જલારામ) એક સુપ્રસિધ્ધ યાત્રાધામ છે. આ વિરપુર ગામના પાદરમાં એક ગાયોનો ગોંદરો આવેલ છે. આ ગોંદરામાં વિરપુર ગામના વડિલો કે જેઓ નિવૃત્ત છે તેઓએ આ ગોંદરામાં ૨૦ જેટલા વૃક્ષોનો ઉછેર કરેલ છે તથા વૃક્ષોને ફરતી બાજુ સીમેન્ટના પાકા ઓટા બનાવેલ છે. જેથી વૃક્ષોને પશુઓ નુકસાન ન કરી શકે. ઉપરાંત આ વડીલો કાયમી માટે વૃક્ષોને ગ્રામ પંચાયતના કુવામાંથી પાઇપલાઇન પાણી પણ આપે છે અને વૃક્ષોનું જતન કરે છે. હાલમાં વૃક્ષો નીચે ઘણા લોકો છાયડામાં બેસે છે અને ગાયો – ભેંસો પણ વૃક્ષોના છાયામાં બેસી ઘાસ ખાય છે આવનારી પેઢી માટે પણ આ વૃક્ષો ઉપયોગી બનશે. તેવા શુભ હેતુથી આ નિવૃત્ત વડિલો તેમની નિવૃત્તીના સમયનો સદ્ઉપયોગ કરી સમાજ ઉપયોગી પ્રવૃત્તિ કરે છે. આ ઉપરાંત વિરપુર ગામમાં શ્રી જલારામ ગૌ સેવા કિર્તન મંડળીના ૫૦ થી વધુ સભ્યો વિરપુર તેમજ આજુબાજુના ગામડામાં જઇ સારા માઠા પ્રસંગે રાત્રીના કિર્તન કરે છે અને ફંડ એકઠુ કરે છે. આ ફંડમાંથી આખુ વર્ષ ગાયોને ઘાસ નાખે છે તેમજ ગોંદરામાં આવેલ ચબુતરામાં પક્ષીઓને ચણ નાખે છે. વિરપુર (જલારામ) ના વડીલોની આ સમાજ ઉપયોગી પ્રવૃત્તિ આપણને સહુને એક નવો વિચાર આપે છે


તુમ બેસહારા હો તો કિસી કા સહારા બનો…

sindhutai sapkal - mother of orphan children

sindhutai sapkal – mother of orphan children

– આશુ પટેલ

એક સગર્ભા યુવતીને નવમો મહિનો જતો હતો. એ વખતે તેના વિશે કોઈએ એવી વાત ફેલાવી કે તેના પેટમાં તેના પતિનું નહીં, પણ કોઈ બીજા પુરુષનું બાળક છે. તે યુવતીના પતિએ એ અફવા સાચી માની લીધી અને તેને ઘરમાંથી કાઢી મૂકી. તે યુવતીના આંસુની તેના પતિ પર કોઈ અસર ન થઈ. તે યુવતી આશરો શોધતા શોધતા રઝળી રહી હતી, પણ તેને ક્યાંય આશરો ન મળ્યો. આ દરમિયાન તેને પ્રસૂતિની પીડા ઊપડી. તેણે ગાયોના વાડામાં આશરો લીધો અને ત્યાં એક દીકરીને જન્મ આપ્યો. તેણે પોતાની પ્રસૂતિ જાતે જ કરવી પડી. દીકરીને જન્મ આપ્યા પછી તેની નાળ કાપવા માટે તેણે આજુબાજુ નજર દોડાવી. નજીકમાં એક તીક્ષ્ણ પથ્થર તેની નજરે પડ્યો. એ પથ્થરની મદદથી તેણે દીકરીની નાળ કાપી. વેદના, અસહાયતા અને એકલતાને કારણે તે યુવતી ક્યાંય સુધી રડતી રહી. પ્રસૂતિને કારણે તે અસહ્ય કમજોરી અનુભવી રહી હતી, પણ તેણે ક્યાંક આશરો લેવા જવું પડે એમ હતું. તેને તેનું પિયર યાદ આવ્યું. તેનું પિયર ઘણા કિલોમીટર દૂર હતું, પણ એ સિવાય તેના માટે બીજો કોઈ આશરો નહોતો. થોડા કલાકો ગાયોના વાડામાં આરામ કર્યા પછી તે મન મક્કમ કરીને, નવજાત બાળકીને ઊંચકીને ચાલતી થઈ.

તે યુવતી તેના પિયરમાં પહોંચી ત્યારે તેને વધુ એક આઘાત લાગ્યો. તેની માતાએ તેને આશરો આપવાની ના પાડી દીધી અને હડધૂત કરીને ભગાવી દીધી. તેની માતા તેના માટે આમ પણ દુશ્મન સમી હતી. તે યુવતી સમજણી થઈ ત્યારથી તેને અહેસાસ થઈ ગયો હતો કે તે તેની માતાની આંખમાં કણાની જેમ ખૂંચી રહી છે. તેની માતા માટે તે અનિચ્છનીય સંતાન હતી. એટલે તેની માતા વારેવારે તેના પર ચીડાઈ જતી અને તેને મારતી પણ હતી. તે બિચારી માતા તરફથી પ્રેમ ઝંખતી હતી, પણ તેની માતા તેને સતત હડધૂત કરતી રહેતી હતી. તે તેને ચિન્દી (એટલે કે ચીંથરું) કહીને બોલાવતી હતી. તે યુવતી નાની હતી ત્યારે તેને ભણવામાં બહુ રસ હતો. તેના પિતા પણ તેને ભણાવવા માગતા હતા, પણ એક તો આર્થિક સ્થિતિ ખરાબ હતી અને બીજી બાજુ તે યુવતીની માતા આડી ફાટી હતી. તેણે દીકરીને ચોથા ધોરણમાં જ સ્કૂલમાંથી ઉઠાડી લીધી હતી. એટલું ઓછું હોય એમ તે માત્ર દસ વર્ષની થઈ ત્યારે તેને એક ત્રીસ વર્ષીય પુરુષ સાથે પરણાવી દીધી હતી. દસ વર્ષની કાચી ઉંમરે સાસરે ગયા પછી તેણે પતિનો જુલમ સહન કરવો પડ્યો હતો. તે તેના શરીરને ચૂંથી નાખતો અને ગમે ત્યારે તેના પર હાથ પણ ઉઠાવતો હતો. તે યુવતી આજ સુધી પોતાના નસીબને દોષ આપીને પતિનો જુલમ સહન કરતી આવી હતી, પણ આજે તેની સહનશક્તિની હદ આવી ગઈ હતી. પતિએ તેના ચારિત્ર્ય પર શંકા કરીને તેને ઘરમાંથી તગેડી મૂકી હતી. તેણે પોતાની પ્રસૂતિ જાતે કરવી પડી હતી અને પિયરમાં આશરો મળવાની આશા પર પાણી ફરી વળ્યું હતું.

માતાએ જાકારો આપ્યો એટલે તે યુવતી પડી ભાંગી. તેને માટે આખા જગતમાં બીજો કોઈ આશરો નહોતો. તેણે વિચાર કર્યો કે મારી જિંદગીનો અંત આણી દઉં. પણ પછી નવજાત દીકરીના ચહેરા સામે જોઈને તેણે આત્મહત્યાનો વિચાર પડતો મૂક્યો. એ દિવસે તેણે પહેલી વાર કોઈ સામે હાથ લંબાવ્યો. તેણે ભીખ માગીને નવજાત દીકરી માટે કપડું અને ખાવાનું મેળવ્યું. એ દિવસથી તેણે રસ્તા પર, રેલવે સ્ટેશનોમાં અને ટ્રેનોમાં ગીતો ગાઈને ભીખ માગવાનું શરૂ કરી દીધું. તે ભીખ માગીને પોતાનું અને દીકરીનું પેટ ભરતી હતી. તે ક્યારેક રેલવે સ્ટેશનમાં, ક્યારેક સ્મશાનમાં રાતવાસો કરતી હતી. એ દિવસોમાં તેનું ધ્યાન રેલવે સ્ટેશનોમાં અને રેલવે સ્ટેશનોની બહાર ભીખ માગીને પેટ ભરતા અનાથ બાળકો તરફ ગયું. એમાંનાં મોટા ભાગના બાળકોને તેમના માતાપિતાએ તરછોડી દીધા હતા. તે વીસ વર્ષીય યુવતીએ એવા બાળકોને દત્તક લેવાનું નક્કી કર્યું. તેને પોતાને ખાવાના અને રહેવાના ફાંફાં હતા, પણ તેનો ઈરાદો મક્કમ હતો. તેણે તે બાળકો માટે પણ ભીખ માગવાનું શરૂ કર્યું. ધીરે ધીરે તેમનાં દત્તક બાળકોની સંખ્યા વધતી ગઈ. આ રીતે થોડાં વર્ષો વિતાવ્યા પછી તે યુવતી મહારાષ્ટ્રના અમરાવતી જિલ્લાના ચિખલદારા ગઈ. તે આદિવાસીઓ વચ્ચે રહેવા માંડી. ચિખલદારા નજીકના આદિવાસી ગામોમાં આદિવાસીઓને થતો અન્યાય જોઈને તેણે આદિવાસીઓને થતા અન્યાય સામે અવાજ ઉઠાવવાનું શરૂ કર્યું. તેના પ્રયાસોને કારણે સરકારે પગલાં લેવા પડ્યાં. એના કારણે આદિવાસી ગામોના લોકો તેના પ્રત્યે આદરની નજરથી જોવા લાગ્યા. વર્ષો સુધી સંઘર્ષ કર્યા પછી તે સ્ત્રીએ એક અનાથાશ્રમ શરૂ કર્યો. તેના અનાથાશ્રમ માટે લોકોની મદદ મળવા લાગી. બીજી બાજુ તેના અનાથાશ્રમમાં દત્તક બાળકોની સંખ્યા વધવા લાગી. તેણે બીજો અનાથાશ્રમ શરૂ કર્યો.

આ મહિલા એટલે મધર ઑફ ઓર્ફન ચિલ્ડ્રન (એટલે કે અનાથ બાળકોની માતા) તરીકે ઓળખાતાં સિન્ધુતાઈ સપકાળ. સિત્તેર વર્ષના સિન્ધુતાઈએ આશરે દોઢ હજાર અનાથોને સહારો આપીને તેમના જીવનને બરબાદ થતા બચાવ્યાં છે. અનાથ બાળકો જેને માઈ કહીને સંબોધે છે એવા સિન્ધુતાઈએ તેમના જીવનમાં છ અનાથાશ્રમ શરૂ કર્યા. તેમના આશ્રમમાં મોટા થયેલા ઘણા અનાથ ડૉક્ટર, વકીલ કે એન્જિનિયર બન્યા છે. સિન્ધુતાઈના આશ્રમમાં મોટા થયેલા સેંકડો યુવકયુવતીઓએ પરિવાર શરૂ કર્યા છે. એટલે સિન્ધુતાઈના સેંકડો જમાઈ છે અને સેંકડો પુત્રવધૂઓ છે. તેમના એક હજારથી વધુ પૌત્રપૌત્રીઓ, દોહિત્રદોહિત્રીઓ છે. સિન્ધુતાઈએ દત્તક લીધેલા એક યુવાને તેમના જીવન પર એક ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ બનાવી છે. તેમના જીવન પરથી મી સિન્ધુતાઈ સપકાળ નામની મરાઠી ફિલ્મ પણ બની છે. એ ફિલ્મને નેશનલ એવૉર્ડ મળ્યો છે. તેમને ૨૭૫ રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય સન્માન મળ્યાં છે. સિન્ધુતાઈ કહે છે કે કોઈ વ્યક્તિ જ્યારે વિષમ સંજોગોમાંથી પસાર થાય છે ત્યારે તે બીજી વ્યક્તિઓની કપરી સ્થિતિને સમજી શકે છે. હું અનાથ બાળકોનાં દુ:ખને સમજી શકું છું, કારણ કે મેં નિરાધાર સ્થિતિનો અહેસાસ કર્યો છે. હું અનાથ બાળકો જેવી જ સ્થિતિમાંથી પસાર થઈ છું. એક હિન્દી ફિલ્મમાં અભિનેતા અશોકકુમારને ગીત ગાતા દર્શાવાયા હતા તુમ બેસહારા હો તો કિસીકા સહારા બનો… સિન્ધુતાઈ સપકાળનું જીવન એ ગીત જેવું છે. પોતે બેસહારા હતા, પણ તેઓ કેટલાય અનાથોના સહારો બન્યા છે. (મુંબઈ સમાચાર માંથી સાભાર)

 


કોલકતામાં રહેતા મૂળ ગુજરાતી બિપીનભાઈ ગણાત્રા પદ્મશ્રી એવોર્ડથી સન્માનીત થયા છે

bipin ganatra kolkata

bipin ganatra kolkata

સમાજસેવા ક્ષેત્રે ઉત્કૃષ્ટ પ્રદાન કરવા બદલ મૂળ ગુજરાતી બિપીનભાઈ ગણાત્રાને ચોથા સર્વોચ્ચ નાગરિક સન્માન પદ્મશ્રી એનાયત કરવામાં આવ્યા છે બિપીનભાઈ ના દાદા વેપાર ધંધા માટે ગુજરાતથી જઈ પશ્ચિમ બંગાળમાં વસ્યા હતા. જીવનની અનેક તડકી છાંયડી જોયેલા બિપીનભાઈ ગુજરાતી માધ્યમમાં છ ધોરણ સુધી ભણેલા છે અને ઈલેક્ટ્રિશિયન તરીકે કામ કરીને પોતાનું ગુજરાન ચલાવે છે. બિપીનભાઈની નજર ટીવી પર આગને લગતાં સમાચારો પર જ હોય છે. જ્યારે તેમને કોલકતામાં આગના સમાચાર મળે એટલે તેઓ ફોન કરીને ત્યાં દોડી જાય છે. ઘણી વખત એવું બનેલું છે કે ફાયર ફાઈટર્સ પહોંચે તે પહેલાજ બિપીનભાઈ ઘટના સ્થળે પહોંચી ગયા હોય. પોતાના જીવનમાં બનેલી એક કરુણ ઘટનામાં સ્વજનને ન બચાવી શકવાની લાચારીએ બિપીનભાઈને અગ્નિરક્ષક બનાવા પ્રેરણા આપી હતી. વર્ષ ૧૯૯૪માં હાર્ટની બાયપાસ સર્જરી કરવી પડી છતાંય આગ સામે ઝઝૂમવાનું જોખમી કામ તેમણે ચાલુ જ રાખ્યું છે. અનેક વખત અગ્નિશમનની કામગીરી કરતી વખતે બિપીનભાઈને નાની મોટી ઈજાઓ થઈ છે અને દાઝ્યાં પણ છે છતાં પણ આવી ઘટનાઓ બિપીનભાઈનો જુસ્સો તોડી શકી નથી. સ્થાનિકોમાં બિપીનદા ના હુલામણા નામથી વિખ્યાત બિપીનભાઈ અપરિણીત છે. તેમણે સમગ્ર જીવન સેવાકાર્યોને સમર્પિત કરી દીધું છે. તેઓ કોલકતાના મોહમ્મદ અલી પાર્ક ફાયર સ્ટેશનની સામે નાનકડી ઓરડીમાં સરળ જીવન જીવે છે. બિપીનભાઈએ જણાવેલ કે કોઈપણ પ્રકારનું સેવાકાર્ય નાનું હોતું નથી આપણને જે માધ્યમ ઠીક લાગે તેના દ્વારા સેવા કરતા રહેવું જોઈએ મગજમાં નકારાત્મક વિચારો સ્થાન આપ્યા વગર થાય એટલું બીજાને ઉપયોગી અને મદદરૂપ થવાનો પ્રયાસ કરતા રહેવો જોઈએ બિપીનભાઈનું સેવાકાર્ય આપણા સહુ માટે પ્રેરણારૂપ છે.


શાંતિના દૂત માટેની ભગવાને કરેલી ભોજન વ્યવસ્થા

pigeon eating food

pigeon eating food

કહેવાય છે કે ભગવાન દરેક જીવને સવારે ભૂખ્યા જરૂર જગાડે છે પરંતુ કયારેય ભૂખ્યા સુવડાવતો નથી. દરેક જીવના ગુજારા માટે ભગવાન કોઇ ને કોઇ વ્યવસ્થા કરીજ રાખી હોય છે. શાંતિના દૂત તરીકે ઓળખતા કબૂતરોને પણ સવારમાં જ તેનો નાસ્તો મળી રહે તેના માટે કેટલાયે પ્રકૃતિપ્રેમી લોકો સક્રિય રહેતા હોય છે. જામનગર પાસે આવેલા ભાણવડના માર્કેટીંગ યાર્ડમાં વહેલી સવારમાં શાંતિના દૂત મોટી સંખ્‍યામાં પોતાનું ભોજન લેવા માટે આવતા હોય છે.  શાંતિના દૂત માટેની ભગવાન ઘ્વારા કરવામાં આવેલ ભોજનની વ્યવસ્થા આ તસવીરમાં જોઈ શકાય છે. (તસવીર : રવિ પરમાર- ભાણવડ)


સુરતમાં ફક્ત એચ.આઈ.વી પોઝીટીવ લોકો માટે વિશિષ્ટ પ્રકારનો મેરેજ બ્યુરો ચાલે છે

Marriage in Gujarat

Marriage in Gujarat

સુરતમાં એક વિશિષ્ટ પ્રકારનો મેરેજ બ્યુરો ચાલે છે જે પોતાની કોમ્યુનિટીના જ લોકોના મેરેજ કરવા સાથે સમાજમાં અસાધ્ય રોગ ફેલાતા અટકાવવાનું કામ કરી રહ્યો છે. આ મેરેજ બ્યુરો માત્ર એચ.આઈ.વી. પોઝીટીવ લોકો માટે જ કામગીરી કરે છે. ૨૦૦૭ માં શરૃ થયેલા આ મેરેજ બ્યુરો થકી એચ.આઈ.વી.ના રોગનું વહન કરતાં ૨૨૭ યુગલોના લગ્ન થઈ ચુક્યા છે. ૬ ફેબુ્રઆરી – ૨૦૦૩ ના રોજ જી.એસ.એન.પી.પ્લસ (ગુજરાત સ્ટેટ નેટવર્ક ઓફ પીપલ વિવીંગ વીથ એચ.આઈ.વી.પોઝીટીવ ગ્રુપ) ની સ્થાપના થઈ હતી અસાધ્ય રોગનો ભોગ બનેલા એચ.આઈ.વી. ગ્રસ્ત લોકોની સમસ્યાને ઘટાડવા માટે આ સંગઠન બનાવવામાં આવ્યું હતું. પોઝીટીવ પીપલ્સના અન્ય નેગેટિવ પીપલ્સ સાથે લગ્ન થકી દર્દીની સંખ્યા ન વધે તે માટે સંસ્થા દ્વારા ૨૦૦૭ માં મેરેજ બ્યુરો શરૃ કરાયો હતો.

સંસ્થાએ જણાવ્યું હતું કે આ પહેલાં અમે એપ્રિલ ૨૦૦૪ માં એક એચ.આઈ.વી કપલના લગ્ન ધામધુમથી કર્યા હતા. કેટલીક સમસ્યા બાદ મેરેજ બ્યુરો ૨૦૦૭ માં શરૃ થયો ત્યારથી અત્યાર સુધી આ બ્યુરોમાં ૨૨૬ યુગલોએ પ્રભુતામાં પગલા પાડયા છે. ૧૭૦૦ જેટલા લોકોએ મેરેજ બ્યુરોમાં નોંધણી કરાવી છે. માત્ર સુરત ગુજરાત કે ભારત જ નહી પરંતુ આ મેરેજ બ્યુરોની માહિતી જોઈને છેલ્લા દોઢ વર્ષથી ભારત બહારથી પણ મુરતિયાઓ ઈન્કવાયરી કરી રહ્યાં છે. થોડા સમય પહેલાં અમેરિકા અને ઓસ્ટ્રેલીયાથી ઈન્કવાયરી આવી હતી. જ્યારે હાલમાં મેરેજ બ્યુરોમાં કેનેડા અને નેધરલેન્ડ જેવા દેશોમાંથી પણ ઈન્કવારી કરવામા આવે છે. અમારા મેરેજ બ્યુરોમાં પાત્રોને સામ સામે બેસાડી દેવામાં આવે છે ત્યાર બાદ એક બીજાની પસંદથી લગ્ન કરવામાં આવે છે. આ સંસ્થાના આ પ્રયાસના કારણે અમારી કોમ્યુનીટીના લોકોની જીવન શૈલી સુધારી એક બીજાને સપોર્ટ મળે તેવી કામગીરી કરવામાઆવે છે. વધુ માહિતી માટે આ સંસ્થા નો ગુજરાત સ્ટેટ નેટવર્ક ઓફ પીપલ વિવીંગ વીથ એચ.આઈ.વી પોઝીટીવ ગ્રુપ, ૬૭ – સહયોગ સોસાયટી, બરફીવાલા કોલેજ પાસે, સુમુલ ડેરી રોડ, સુરત – ૩૯૫ ૦૦૮ ઉપર સંપર્ક કરી શકાય છે


સિધ્ધપુરમાં માત્ર એક રુપીયામાં જન્મ અને મરણ વિધિ કરવામાં આવે છે

sidhhpur (patan)

sidhhpur (patan)

સિધ્ધપુર માટે વર્ષોથી એક કહેવત છે કે સસ્તુ ભાડું અને સિધ્ધપુરની જાત્રા એ હાલના કોમ્યુટર યુગમાં સાચી પડી રહી છે.  શહેરમાં રુપીયા એક માં જન્મ થાય છે તો પાંચ રુપીયામાં શહેરથી દૂર આવેલા સ્વયંભૂ શિવાલયના દર્શન થાય છે અને એક રુપીયામાં ડાયાબિટીસથી લઇને કેન્સર સુધીની સારવાર પણ મળે છે. તો એક રુપીયાથી લઇને યથાશક્તિ સુધી તર્પણવિધિ પણ થાય છે.

વર્ષો પહેલાં દાતા લક્ષ્મીચંદ સુંદરજીએ શહેરમાં પ્રસૂતિગૃહ, એલ.એસ. હાઇસ્કૂલ અને લાયબ્રેરીની સુવિધા ઊભી કરી હતી. જેમાં હવે અહીંના સામાજીક આગેવાનોએ આ કાર્યને આગળ વધાર્યુ છે.  શહેરના રામજીમંદિર ટ્રસ્ટ દ્રારા જનરલ હોસ્પિટલનાં દર્દીઓને વર્ષોથી નિ:શુલ્ક ભોજન અપાય છે.  સિધ્ધપુર શહેરમાં આપણે ખીસ્સામાં પચાસ રુપીયા લઇને નીકળીએ તો સવારથી સાંજ સુધીમાં સિધ્ધપુરની એક દિવસની યાત્રા, ભોજન ચા – પાણી સાથે થઇ શકે છે. સિધ્ધપુરમાં સેવાભાવી સંસ્થાઓ – લોકો દ્વારા થતી સેવાકીય પ્રવૃતી ને લીધે સસ્તુ ભાડુ અને સિધ્ધપુરની જાત્રા કહેવત સાર્થક થઇ રહી છે.


લોહાણા સમાજના દર્દીઓ માટે વિનામૂલ્યે સગવડ મળી શકે છે

અમદાવાદ કે મુંબઈ સારવાર અર્થે આવતા લોહાણા સમાજના જરૂરિયાતમંદ દર્દીઓ માટે વિનામૂલ્યે રહેવાની સગવડ મળે તેવી વ્યવસ્થા શ્રી લોહાણા મહાપરિષદ દ્વારા કરવામાં આવેલ છે. જેમાં અમદાવાદમાં રોકાવા માટે શ્રી ભવાનભાઈ કોટક મોં – ૯૮૨૫૨ ૩૩૩૨૭ તથા શ્રી જીતેન્દ્રભાઈ કારિયા મોં – ૯૭૨૨૯ ૦૦૯૦૦ અને મુંબઈમાં શ્રી ડો સુરેશભાઈ પોપટ મોં – ૦૯૩૨૦૨ ૨૪૦૧૯ તથા શ્રી શંભુભાઈ હરીયાણી મોં ૦૯૮૯૨૨ ૫૬૪૪૯ નો સંપર્ક કરવા શ્રી લોહાણા મહાપરિષદના હોદેદારો દ્વારા જણાવવામાં આવેલ છે.


પાટડીના મહેન્દ્રભાઇ છેલ્લા ૧૫ વર્ષથી બ્લેક બોર્ડ પર સુવિચારો લખે છે

mahendrasinh zhala

mahendrasinh zhala

આજકાલ વોટ્સઅપ અને ફેસબુકના જમાનામાં સુવિચારો અને કોટેશનનું ફાસ્ટ ફોરવર્ડિગ વધી રહયું છે,પરંતુ સુરેન્દ્રનગર જિલ્લાના પાટડીમાં રહેતા વેપારી મહેન્દ્રસિંહ ઝાલા છેલ્લા ૧૫ વર્ષથી પોતાના દિવસની શરુઆત કાળા પાટિયા પર એક સુવિચાર લખીને કરે છે. તેઓ એક સામાન્ય વેપારી છે. એસએસએસી સુધી અભ્યાસ કરનાર આ માણસે કોઇ ફિલોસોફરો કે વિદ્વાનોના પુસ્તકો પણ વાંચ્યા નથી.તેમ છતાં તેમને જયાંથી પણ સારું વાંચવા મળે કે તેમના મનમાં ઉગી નિકળે તેવી સરસ વાત લખે છે. ખાસ કરીને વાર તહેવાર કે પ્રસંગ હોય ત્યારે તેને અનુરુપ વાકયો શોધીને વિચારીને લખે છે.આ દ્વારા લોકોને શુભેચ્છાઓ અને અભિનંદન પણ આપે છે.સવારે પોતાની દુકાન ખોલે તે પહેલા પાટિયા પર સુવિચાર લખે છે.તેમણે અત્યાર સુધી જેટલા પણ સુવિચારો લખ્યા છે તે તમામનો નોટબુકમાં સંગ્રહ કરી રાખ્યો છે.આ રીતે સુવિચારોની પાંચ જેટલી નોટબુક ભરાઇ ગઇ છે. આજકાલ લોકો ફેસબુક જેવા સોશિયલ માધ્યમો પર લાઇક માટે મથતા રહે છે.જયારે આ માણસ નવા જમાનાથી દૂર રહીને કોઇ તેના લખાણને વખાણે છે કે નહી તેની પરવા કર્યા વિના રોજનો ક્રમ જાળવી રાખે છે. બજારમાં નિકળતા માણસો તેમની દુકાનના પાટિયા પર લખેલા સુવિચાર પર અચૂક નજર ફેરવે છે.અંદાજે એક દિવસમાં ૪૦૦ થી પણ વધુ લોકો ઉભા રહીને સુવિચાર વાંચે છે.ઘણા તો સારા સુવિચારના આધારે એક બીજા સાથે ચર્ચા કરવા લાગે છે.જો કે ખૂબ જ સ્પર્શી જાય તેવું ચોટદાર સુવાકય લખાયું હોય ત્યારે લોકો તેમને અભિનંદન પણ આપે છે. મહેન્દ્રભાઇ આ પ્રવૃતિ કોઇના વખાણ સાંભળવા નહી પરંતુ પોતાના શોખથી કરે છે.સુવિચાર લખવાની પ્રવૃતિની શરુઆત કેવી રીતે થઇ તે અંગે વાત કરતા તેઓ જણાવે છે એક સાર મને વિચાર આવ્યો કે એક સારુ વાકય પણ ઘણી વાર જીવન બદલી નાખતું હોય છે.માણસોનું મગજ નાની નાની વાતમાં ગરમ રહેતું હોય તો તેને સુવિચારોથી જ શાંત કરી શકાય છે. (તસ્વીર – અંબુ પટેલ – ગુજરાત સમાચાર)


આંખના અંધારાને દૂર કરવાનું અનોખું અભિયાન

Gautambhai Upadhyay - ahemdabad

Gautambhai Upadhyay – ahemdabad

આજે ચશ્માના માર્કેટમાં એટલી બધી વેરાઇટી છે કે આપણે જોતા જોતા થાકી જઈએ છીએ બજારમાં સો રૃપિયાથી માંડીને ૧૫ હજાર સુધીના ચશ્મા મળે છે પરંતુ અમદાવાદમાં રહેતા ગૌતમભાઇ ઉપાધ્યાય છેલ્લા ૪૦ વર્ષથી અનોખી સેવા કરી રહ્યા છે તેમણે છેલ્લા સાત વર્ષમાં બાવીસ હજાર જેટલા જરૃરિયાતમંદ વ્યક્તિઓને ૧૦ થી ૫૦ રૃપિયાની કિંમતે ચશ્મા આપ્યા છે. આ કામ ગૌતમભાઇ વિવિધ સંસ્થાઓના સહકારથી કરી રહ્યા છે. મૂળ ચશ્માની દુકાન ધરાવતા ૫૪ વર્ષીય ગૌતમભાઇ ગુજરાતમાં ધાર્મિક સંગઠનો, ધર્માદા સંસ્થાઓ, ચેરિટેબલ હોસ્પિટલો અને નાના મોટા ગામડાઓમાં જઇને લોકોના આંખોના નંબર ચેક કરીને નજીવી કિંમત અથવા મફતમાં ચશ્મા બનાવી આવે છે. ગૌતમભાઈનું અનેક સંસ્થાઓ તરફથી સન્માન પણ થયું છે અને તેઓ માત્ર અમદાવાદ જ નહીં પરંતુ અમદાવાદ બહારના જિલ્લાઓ અને ગામડાઓમાં પણ સેવા આપે છે. આજે ચશ્મામાં એટલી બધી વેરાઇટીઓ આવી ગઇ છે કે સામાન્ય માણસને વર્ષમાં બે જોડી ચશ્મા બનાવવા પણ મોંઘા પડે છે ત્યારે જરૃરિયામંદ વ્યક્તિઓ માટે ગૌતમભાઈ કામ કરી રહ્યા છે આજે સમાજમાં આ પ્રકારની સેવાકીય પ્રવૃત્તિની ખૂબ જરૃરિયાત જણાઇ રહી છે.