ATUL N. CHOTAI

a Writer


ચાલો ભીનો કચરો ઓછો કરીને આપણા સરકારી તંત્રને મદદરૂપ થઇએ

– મુકેશ પંડ્યા

આપણી સરકારે હાલમાં સ્વચ્છતા અભિયાન હેઠળ સૂકો કચરો અને ભીનો કચરો અલગ જમા કરવા માટેની ઝુંબેશને વેગ આપ્યો છે. હોર્ડિંગ્સ, વર્તમાનપત્રો અને ટી.વી.માં આ બાબતે જોરશોરથી જાહેરાતો થઇ રહી છે. એવું નથી કે આવો પ્રયાસ પહેલી વાર થયો છે. થોડાં વર્ષો પૂર્વે બે અલગ જાતના કચરા માટે અલગ ડબ્બા મુક્યા હતા જેમાંથી અમુક તો ચોરાઇ પણ ગયા હશે. અત્યારે એક કચરા માટે વાદળી રંગ અને બીજી જાતના કચરા માટે લીલો રંગ એવા ડબ્બાની જાહેરાત થઇ રહી છે. ખુલ્લામાં મુકાતા આ ડબ્બા પર વરસાદ આવે એટલે સૂકો કચરો પણ ભીનો થઇ જાય એવી સ્થિતિ સર્જાય છે. આવા સંજોગોમાં સ્વચ્છતા જાળવવા એક નાગરિક તરીકે આપણે શું કરી શકીએ…?? હકીકતમાં ઘરની અંદર સૂકો કચરો ઓછો અને ભીનો કચરો વધુ થતો હોય છે કારણ કે ઘરમાં રસોઇ થતી હોય છે. આ રોજેરોજ થતી રસોઇ અને ભોજનના નિયમો જો સહેજ બદલવામાં આવે તો ભીના કચરાનું વિસર્જન આપણે ખુદ જ કરી શકીએ એમ છીએ.

(૧) સૌ પ્રથમ તો સવારના પહોરમાં આપણે ચા બનાવીએ છીએ. ચાના વધેલા કૂચાથી જ ભીના કચરાની શરૂઆત થાય છે. સવારે બનાવેલી ચાના કૂચાને સલામત જગ્યાએ ઢાંકીને રાખી શકીએ તો બપોરની ચામાં થોડીક જ નવી ભૂકી નાખવી પડે અને ચા તૈયાર થઇ જાય. આમ કરવાથી ચાની પણ બચત થશે અને ભીનો કચરો એટલો ઓછો જમા થશે. હવે આ વધેલી ચા ને બરાબર સૂકવી નાખીને તમારી બાલ્કનીમાં ઉગાડેલા છોડના કૂંડાઓમાં નાખીને તમે છોડ માટે ઉત્તમ ખાતર તૈયાર કરી શકો અથવા સોસાયટીમાં ઉગાડેલા છોડમાં પણ સોસાયટી સાથે નક્કી કરીને પધરાવી શકો. વધેલી ચાની ભૂકીને પાણીથી ધોઇને સૂકવી નાખવાથી ગળપણનું તત્ત્વ ધોવાઇ જાય છે અને કીડીઓ થતી નથી.

(૨) જમતી વખતે દાળ શાકમાં અમુક મસાલા એવા હોય છે જે ભોજનનો સ્વાદ તો વધારે છે પણ આપણે ખાતા નથી અથવા ખાઇ શકતા નથી જેમકે મરચાંના ટુકડા, લીમડો, કોથમીરનાં પત્તાં, કોકમ વગેરે વગેરે. આ જ એઠવાડ ભીના કચરામાં વધારો કરે છે. જો મરચાં અને આદુંને વાટીને પેસ્ટ બનાવી દીધી હોય અને ફ્રીજમાં મૂકી રાખી હોય તો રોજે રોજ આદું મરચાં કાપવા કે વાટવાની મહેનત અને સમય બચી જાય છે. વળી આ પેસ્ટના વપરાશથી મરચાંના ટુકડા વાપરવાનું બંધ થાય છે એટલે ઓછાં મરચાંમાં વધુ સ્વાદ આવે છે. તમને ભાવે તો લીમડા અને કોથમીરનાં પાંદડાં ચાવી જવા જોઇએ. આ બે પાંદડાંઓ માત્ર સ્વાદ માટે નથી તેમનો અનુક્રમે સહેજ કડવો અને તૂરો સ્વાદ શરીરના સ્વાસ્થ્ય માટે પણ લાભકારી છે. બાળકોમાં પણ આ આદત પાડી હોય તો દરેકનું સ્વાસ્થ્ય જળવાઇ રહે છે સાથે સાથે ભીના કચરાનું પ્રમાણ ઘટે છે. જો આ પાંદડાં ચાવી ન શકો તો આદું મરચાં સાથે તેમને વાટીને પેસ્ટ કરી શકાય.

(૩) આ જ રીતે આજકાલ સફરજન, ચીકુ કે જમરૂખ જેવાં ફળોની છાલ કાઢીને સમારવાની કે મહેમાનોને પીરસવાની ફેશન થઇ ગઇ છે. એ પણ દૂર થવી જોઇએ. એક તો આ છાલમાં રહેલાં અનેક પોષક તત્ત્વો અને વિટામિન્સથી આપણે અને આપણું કુટુંબ વંચિત રહે છે અને બીજું વળી પાછો ભીનો કચરો વધી જાય છે. આ જ રીતે કેળા, સંતરા, પપૈયાની કે કલિંગરની છાલ તો ફરજિયાત કાઢવી પડે પરંતુ તેને સૂકવીને તેના વિવિધ ઉપયોગ કરી શકાય છે. જેમ કે કોઇ પણ શાકમાં કેળાની છાલ ભેળવી સરસ શાક બની શકે. કેળાની છાલના શરીર માટે ઘણા ફાયદા છે. સંતરાની છાલને સૂકવી પાઉડર બનાવીને રાખી શકાય, ક્યારેક સંતરાનો જ્યુસ કાઢો તેમાં ઉમેરી શકાય અથવા પાણી ભેળવીને લેપ બનાવી ચહેરા પર લગાડવાથી મફતમાં ફેશિયલ થઇ શકે છે. સંતરાની છાલમાં પણ એટલાં બધાં તત્ત્વો છે જેનો લાભ પાઉડરના રૂપમાં લઇ શકાય છે. કલિંગરની છાલનું કે તેના સફેદ ભાગનું તો અનુક્રમે પરવળ કે દૂધી જેવું શાક બનાવી શકાય. આ મોંઘવારીમાં બે પૈસા બચશે અને ભીનો કચરો ઓછો થશે એ નફામાં.. આ જ રીતે ઉનાળામાં કેરીનો રસ કાઢી છોતરાં કે ગોટલા ફેંકી દઇએ છે. એનાં છોતરાં તો ક્યારેક ક્યારેક ખાવાં જોઇએ જે ખરેખર ગુણકારી છે. ગામડામાં તો છોતરાં ગોટલા ગાયો ખાઇ જતી અને મીઠું દૂધ આપતી. અહીં શક્ય બને તો અવશ્ય કરવું જોઇએ. દીકરીઓને કૂકિંગ ક્લાસમાં મોકલો તો ભલે પણ ગોટલા સૂકવીને ગોટલી કાઢી શેકીને મુખવાસ તૈયાર કરતાં જરૂર શીખવજો. થોડી કસરત થશે, થોડુંક પાચ્યવર્ધક તત્ત્વ શરીરની અંદર જશે અને ભીનો કચરો પણ ઓછો થશે.

(૪) રોજે રોજ વપરાતા લીંબુની છાલના પણ વિવિધ ઉપયોગ કરી શકાય. તેનો પાઉડર સંતરાની જેમ ફેશિયલ તરીકે ઉપયોગી છે તો તેના ટુકડા કરીને કીડી કે અન્ય જીવાત જ્યાંથી આવતી હોય ત્યાં રાખી મૂકવાથી ભાગી જાય છે. લીંબુની છાલથી વાસણો ઘસવાથી ચકચકિત થાય છે અને સાબુનો ખર્ચ ઘટે છે. લીંબુની છાલ ચહેરા પર કે હાથની કોણી પર ઘસવાથી કાળાશ અને સખતાઇ ઘટીને ત્વચા ગોરી, મુલાયમ અને લીસી બને છે. એકાદ બે લીંબુની છાલના ટુકડા ફ્રીજમાં રાખી મુકવાથી તેમાંથી આવતી ગંદી વાસ ને દૂર કરી શકાય છે. ઘરની બહાર લીંબુ મરચાં લટકાવવાથી ભૂતપિશાચ કે નકારાત્મક શક્તિ ઘરે પ્રવેશ કરશે કે નહીં એ તો ખબર નથી,પરંતુ લીંબુના ટુકડા સૂકવીને અમુક અમુક જગ્યાએ રાખી મુકવાથી ઘરનું વાતાવરણ જીવજંતુરહિત, સુગંધી અને તરોતાજા રહેશે એમાં સંશય નથી.

(૫) સવારની વધેલી રસોઇ ફેંકી ન દેતાં બપોરે કે સાંજે બેધડક ઉપયોગ કરવો જોઇએ. વધેલી રોટલીના ખાખરા કે એમાં ઘી ગોળ નાખીને ચૂરમું બનાવી ખાવાથી પૌષ્ટિક આહાર મળી રહે છે. વધેલાં દાળ ભાતમાંથી ભજિયાં, રસિયા મૂઠિયાં જેવી વાનગીઓ સાંજે બની શકે. આમ સવારની ચા થી લઇને રાતના ભોજન સુધી ઉપરોક્ત બાબતોનું ધ્યાન રાખવામાં આવે તો તમારું સ્વાસ્થ્ય અને સૌંદર્ય તો વધશે જ સાથે સાથે આપણા શહેરની સુંદરતા અને સ્વચ્છતામાં પણ વધારો થશે… તો ચાલો આપણે સહુ શક્ય હોય તેટલો ભીનો કચરો ઓછો કરીને આપણા શહેરની સુંદરતા વધારીને સરકારી તંત્રને મદદરૂપ થઇએ.. (મુંબઈ સમાચાર માંથી સાભાર)

Advertisements