ATUL N. CHOTAI

a writer – since 2014


નોબલ પારિતોષિક વિજેતા ભારતીય વૈજ્ઞાનિક ડો. સી.વી. રામનની યાદમાં રાષ્‍ટ્રીય વિજ્ઞાન દિવસ ની ઉજવણી કરવામાં આવે છે

C V Raman

C V Raman

:: સંકલન ::
રાજ લક્કડ
પ્રાદેશિક માહિતી કચેરી,
જયુબેલી બાગની અંદર,
રાજકોટ – ૩૬૦ ૦૦૧

ટચૂકડા મોબાઇલ ફોન કે લેપટોપને ઈન્ટરનેટ મારફતે જોડીને ઘરમાં બેસીને દુનિયાના કોઇપણ ખૂણે રહેતા સ્વજન સાથે વાત કરતી વખતે કે નેટ બેંન્કિંગ મારફતે ઓનલાઈન ખરીદી કરતી વખતે કે ભવિષ્યમાં થનારા સૂર્યગ્રહણ કે ચંદ્રગ્રહણની માહિતી વિષે અખબારોમાં વાંચતી વખતે કયારેય આપણને વિજ્ઞાનનું મહત્વ સમજાયું છે ખરૂ…?? આપણો જવાબ હશે ના… રોજિંદા જીવનમાં વણાઇ ગયેલા વિજ્ઞાનની ઉપયોગિતા અંગે લોકોને જાગૃત કરવા માટે સમગ્ર દેશમાં ર૮ ફેબ્રુઆરીને રાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાન દિવસ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે.

ભારત સતત વિકાસશીલ દેશ રહ્યો છે. વર્તમાન સમયમાં ભારત દેશ વિકાસની જે હરણફાળ ભરી રહ્યો તેમાં વિજ્ઞાનનો મહત્તમ ફાળો રહ્યો છે. જે તે સમયે દેશમાં પ્રવર્તતી અંધશ્રધ્ધા દુર કરવામાં વિજ્ઞાને મહત્વનો ફાળો આપ્યો છે. વિજ્ઞાન આપણા રોજિંદા જીવનનો એક મહત્વનો ભાગ છે. આપણા હાથમાં રહેલા અવનવા ગેજેટ્સથી લઈને અવકાશ વિજ્ઞાન સુધીની સતત વિકસતી ટેક્નોલોજીએ વિજ્ઞાનની અને માનવ જીવનના સતત પ્રયત્નોની સમગ્ર માનવ સમુદાયને મળેલી ભેટ છે.

૨૮ મી ફેબ્રુઆરી ૧૯૨૮ માં કલકત્તાની ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટયુટ ફોર ધ કલ્ટિવેશન ઓફ સાયન્સ ખાતે ભારતીય વૈજ્ઞાનિક સર ચંદ્રશેખર વેંકટ રામને અવકાશ વિજ્ઞાન ક્ષેત્રે પ્રકાશના કિરણોની અલગ અલગ તરંગ લંબાઈ પર વિખેરાઈ જવાની પ્રકીયાનું ખુબ જ બારીકાઈથી અવલોકન કરી તેને લોકો સમક્ષ મુકી હતી. જે શોધ ને તેમના નામ પરથી રામન ઈફેક્ટ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. વર્ષ ૧૯૩૦ માં આ નોંધપાત્ર શોધ માટે તેમને નોબેલ પુરસ્કાર મળ્યો હતો. ભારતમાં જ સંશોધન કાર્ય કરીને નોબલ પુરસ્‍કાર મેળવનાર પ્રો. રામન એક માત્ર ભારતીય વૈજ્ઞાનિક હતા. તેમની શોધ પરથી વધુને વધુ બાળકો અને યુવાનોને પ્રેરણા મળે તેવા શુભાશયથી સરકારશ્રી દ્વારા દર વર્ષે નેશનલ સાયન્સ ડે ઉજવવામાં આવે છે.

ડો. ચંદ્રશેખર વેંકટરામનનો જન્‍મ ૭ મી નવેમ્‍બર, ૧૮૮૮ માં તામિલનાડુમાં ત્રિચિનાપલ્‍લી પાસે થિરૂવનાઇકકાવલ ગામમાં થયો હતો. નાનપણથી જ વિજ્ઞાન પ્રત્‍યે વિશેષ રુચિ હોવાથી એમણે નકકી કર્યુ હતુ કે જીવનનું લક્ષ્‍ય વિજ્ઞાનને જ બનાવીશ. પાઠ્ય પુસ્‍તકોની સાથે સાથે કોલેજ લાઇબ્રેરીમાં મોટા મોટા ગ્રંથો વાંચતા હતા. તેઓ પોતાની એકપણ ક્ષણ વ્‍યર્થ જવા દેવા નહોતા માંગતા. પરીક્ષા પાસ કરવી તેમને માટે ગૌણ બાબત હતી પરંતુ વિજ્ઞાનની શોધો કરવાનું તેમનું મુખ્‍ય લક્ષ્‍ય હતું. તેઓ સરકારી નોકરી કરતા હોવા છતા વિજ્ઞાનની રૂચિને કારણે સંશોધન ચાલુ રાખ્‍યું ઇ.સ. ૧૯૧૭ માં કલકતા વિશ્‍વ વિદ્યાલયમાં પ્રોફેસરની નોકરી સ્‍વીકારી સરકારી નોકરીમાંથી રાજીનામું આપી સંપુર્ણ સમય વિજ્ઞાનને સર્મપીત કર્યો. રામન અસર શોધનો પ્રારંભ ઇ. સ. ૧૯૨૧ માં થયો હતો અને શોધ પૂર્ણ થઇ હતી.

ઇ. સ. ૧૯૨૮ માં એ શોધ ઇન્‍ડિયન જર્નલ ઓફ ફિઝિકસ કલકતામાં સર્વપ્રથમ પ્રકાશિત થઇ હતી આની વિધિસર ધોષણા ૧૯૩૦માં થઇ હતી. લગભગ ૭૦૦૦ જેટલા શોધ નિબંધો અને સંશોધનો આ વિષય ઉપર પ્રકાશિત થયા છે તથા અનેક પુસ્‍તકો છપાયા છે. જર્મન અને ફ્રેચ ભાષામાં અનેક નિબંધો લખાયા છે. એક બ્રિટીશ પત્રિકામાં રામન અસરનાં સંદર્ભમાં લખવામાં આવ્‍યું હતુ કે આ શોધની સરખામણી રેડિયો એકટીવ કિરણોની શોધ જેટલી જ અગત્‍યની છે. ઇ. સ. ૧૯૩૦ માં સ્‍વીઝર્લેન્‍ડની જયુરીએ ભૌતિક વિજ્ઞાનપદે એમને ફેલો બનાવ્‍યા. અમેરિકાની ફ્રેંકલીન ઇન્‍સ્‍ટીટયુટે એમને ફ્રેંકલીન પદકથી વિભૂષિત કર્યા. ૧૯૩૨ માં રામન પ્રભાવની શોધને નોબલ પુરસ્‍કાર આપવામાં આવ્‍યો. સમસ્‍ત એશિયામાં આ પુરસ્‍કાર સર્વપ્રથમ પ્રાપ્‍ત કરવાનો યશ ડો. સી. વી. રામનને ફાળે જાય છે.

લોકોના રોજિંદા જીવનમાં ઉપયોગમાં લેવાતા વિજ્ઞાનના મહત્વ વિશે સંદેશ ફેલાવવા તેમજ મહત્તમ લોકોમાં વૈજ્ઞાનિક અભિગમ અને દ્રષ્ટીકોણ કેળવાય, ભારતમાં માનવ કલ્યાણ માટે વિજ્ઞાનના ક્ષેત્રમાં થતી તમામ પ્રવૃત્તિઓ, પ્રયાસો અને સિદ્ધિઓ આ દિવસે પ્રદર્શિત કરવામાં આવે છે. વિજ્ઞાનના વિકાસ માટે નવી ટેકનોલોજીનો અમલ કરવો, દેશમાં વૈજ્ઞાનિક અભિગમ ધરાવતા નાગરિકોને મહત્તમ તક મળે, લોકોને મહદ અંશે વિજ્ઞાન તરફ આકર્ષાય તે માટે પ્રોત્સાહન આપવા તેમજ વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજીને લોકપ્રિય બનાવવા માટે દર વર્ષે નેશનલ સાયન્સ ડે ઉજવવામાં આવે છે.

નેશનલ સાયન્સ ડે એ ભારતમાં વિજ્ઞાનને લગતા ઉજવાતા તહેવારો પૈકીનો મુખ્ય તહેવાર છે. આ દિવસે વિવિધ શાળાઓ, કોલેજો તથા યુનિવર્સિટીઓમાં વિજ્ઞાનને લગતા વિવિધ પ્રોજેક્ટસનું પ્રદર્શન યોજવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત, રાજ્ય સરકાર દ્વારા રેડીયો – ટીવી પર વિવિધ કાર્યક્રમો પ્રસારીત કરવામાં આવે છે તેમજ વિવિધ સંસ્થાઓ દ્વારા વિજ્ઞાનને લગતી ચર્ચાઓ, સાયન્સ ક્વિઝ, સાયન્સ મુવીઝ વગેરેનું ૫ણ નિદર્શન કરવામાં આવે છે.

વર્ષ ૧૯૯૯ થી નેશનલ સાયન્સ ડે ની ઉજવણી થીમ આધારીત કરવામાં આવે છે. વર્ષ ૧૯૯૯ માં અવર ચેન્જીંગ અર્થ, વર્ષ ૨૦૦૧ માં વિજ્ઞાન શિક્ષણ માટે ઈન્ફોર્મેશન ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ, વર્ષ ૨૦૦૩ માં ૫૦ વર્ષ ડીએનએ ના અને ૨૫ વર્ષ આઈ.વી.એફ ના – જીવનની રૂપરેખા, વર્ષ ૨૦૦૯ માં વિજ્ઞાનની વિકસતી ક્ષિતીજો, વર્ષ ૨૦૧૫ માં રાષ્ટ્ર નિર્માણમાં વિજ્ઞાનનો ઉપયોગ તથા વર્ષ ૨૦૧૮ માં ઉજ્વળ ભવિષ્ય માટે વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ જેવી વિવિધ વિષયોની થીમ ૫ર નેશનલ સાયન્સ ડે ની ઉજવણી કરવામાં આવે છે.

Advertisements


કોઈમ્બતુરના ગરીબ કુટુંબના અરુણાચલમ મુરૂગાનંથમનું લાખો સ્ત્રીઓની જિંદગીમાં અનોખું યોગદાન

Arunachalam Muruganantham

Arunachalam Muruganantham

– આશુ પટેલ

અક્ષયકુમારની ફિલ્મ પેડમેન જે વ્યક્તિ પરથી બની છે તે અરુણાચલમ મુરૂગાનંથમ વિષે જાણવા જેવું છે. કોઈમ્બતુરનો મુરૂગાનંથમ ૧૯૭૯માં એક કોન્વેન્ટ સ્કૂલમાં ચોથા ધોરણમાં ભણતો હતો ત્યારે તેના પિતા એક અકસ્માતમાં મૃત્યુ પામ્યા. એના કારણે મુરૂગાનંથમના પરિવારની સ્થિતિ બહુ ખરાબ થઈ ગઈ. ત્રણ મહિનામાં તેની માતા પાસે પૈસા ખૂટી પડ્યા. મુરૂગાનંથમ અને તેની બે બહેનોએ મ્યુનિસિપલ સ્કૂલમાં ભણવા જવું પડ્યું. મુરૂગાનંથમ ગરીબી વચ્ચે મોટો થયો. તે યુવાન થયો એ પછી તેના લગ્ન થયા. એક દિવસ તેણે તેની પત્નીને કઈક છુપાવીને બાથરૂમમાં જતાં જોઈ. તેણે પત્નીને પૂછ્યું કે તું શું છુપાવીને જઈ રહી છે..?? ત્યારે પત્નીએ કઈ જવાબ ન આપ્યો પણ તેણે બહુ પૂછ્યું ત્યારે તેણે ખબર પડી કે તેની પત્ની પિરિયડમાં થઈ હતી અને સેનિટરી પેડને બદલે એક ગંદું કપડું વાપરવા માટે છુપાવીને લઈ જઈ રહી હતી.

મુરૂગાનંથમને આઘાત લાગ્યો. તે તેનું સ્કૂટર સાફ કરવા માટે પણ ન વાપરે એવા કપડાનો તેની પત્ની સેનિટરી પેડ તરીકે ઉપયોગ કરી રહી હતી.. પછી તેણે ખબર પડી કે ઘણી સ્ત્રીઓ એ રીતે સેનિટરી પેડને બદલે ગંદા કપડાનો ઉપયોગ માસિક સ્ત્રાવના દિવસો દરમિયાન કરતી હતી. મુરૂગાનંથમને સમજાયું કે મહિલાઓ બે કારણથી સેનિટરી પેડને બદલે કપડાનો ઉપયોગ કરતી હતી. એક તો સેનિટરી પેડનો ઉપયોગ તેમને આર્થિક રીતે પરવડતો નહોતો અને બીજું તેમને કપડું વાપરવાની આદત થઈ ગઈ હતી.

મુરૂગાનંથમે સસ્તી કિંમતના સેનિટરી પેડ બનાવવાનું નક્કી કર્યું. તેણે સેનિટરી પેડ બનાવવા માટે પ્રયોગ કરવા માંડ્યા. તેણે દેશી સેનિટરી પેડ બનાવીને તેની પત્નીને આપ્યું પણ તે નકામું સાબિત થયું. એ પછી તેણે ઘણા પ્રયોગો કર્યા. તેણે નવા નવા સેનિટરી પેડ બનાવીને મેડિકલ કોલેજની હોસ્ટેલમાં રહેતી વિદ્યાર્થિનીઓને આપીને તેમના ફીડબેક માગ્યા. છેવટે બે વર્ષની મહેનત બાદ તેને સસ્તા સેનિટરી પેડ બનાવવામાં સફળતા મળી. તેણે બહુ સસ્તા મશીન બનાવ્યા જેનાથી તે સેનિટરી પેડ બનાવી શકે. મુરૂગાનંથમે તેના દેશી મશીનો થકી સેનિટરી પેડ ક્ષેત્રે ક્રાંતિ આણી દીધી છે. તેના મશીનો દેશના ૨૦૦ જિલ્લા સુધી પહોંચી ગયા છે અને હવે તો વિદેશોમાં પણ તેની નિકાસ થવા લાગી છે. મુરૂગાનંથમના મશીનથી બનેલા સેનિટરી પેડ માત્ર એક થી બે રૂપિયામાં વેચાય છે. જે સામાન્ય લોકોને પણ પરવડે છે.

મુરૂગાનંથમની સિદ્ધિની નોંધ વિશ્વ વિખ્યાત ટાઈમ મેગેઝિને પણ લીધી અને ૨૦૧૪માં દુનિયાના ૧૦૦ સૌથી વધુ ઈન્ફ્લુએન્શિયલ પીપલની યાદીમાં તેનો સમાવેશ કર્યો હતો. એ પછી ૨૦૧૬ માં ભારત સરકારે તેને પદ્મશ્રી એવૉર્ડથી નવાજયો. ગરીબ કુટુંબમાંથી આવતા અરુણાચલમ મુરૂગાનંથમે કેટલાય લાખો સ્ત્રીઓની જિંદગીમાં યોગદાન આપ્યું અને સાથે સાથે પોતાનું આર્થિક સામ્રાજ્ય પણ ઊભું કર્યું. પેડમેન તરીકે પ્રખ્યાત બનેલા આ માણસ વિષે જાણીને ટ્વિંક્લ ખન્નાએ પતિ અક્ષયકુમારને તેના જીવન પરથી ફિલ્મ બનાવવાનું સૂચન કર્યું. જુદા વિચારો થકી માણસ અકલ્પ્ય કામ કરી શકે છે એનો પુરાવો અરુણાચલમ મુરૂગાનંથમ છે… (સૌજન્ય : મુંબઈ સમાચાર)

sanitary pad napkins man manufacturers muruganantham coimbatore arunachalam influential people padmashree award arunachalam muruganantham is a social entrepreneur from Coimbatore in tamilnadu india. he is the inventor of a low cost sanitary pad making machine and is credited for innovating grassroots mechanisms for generating awareness about traditional unhygienic practices around menstruation in rural india. his mini machines, which can manufacture sanitary pads for less than a third of the cost of commercial pads, have been installed in 23 of the 29 states of India. he is currently planning to expand the production of these machines to 106 nations. aasu patel mumbai samachar sukhno password column time magazine