ATUL N. CHOTAI

a Writer


ગુજરાત શબ્દ મૂળ પ્રાકૃત શબ્દ ગુર્જરત્ર પરથી આવ્યો છે

Gujarat State

Gujarat State

– હિમાંશુ ઉપાધ્યાય,
સહાયક માહિતી નિયામક
સંયુક્ત માહિતી નિયામકશ્રી ની કચેરી, આંબાવાડી – અમદાવાદ

ભારતના નકશામાં ગુજરાતે ૧ લી મે, ૧૯૬૦ ના દિવસે અલગ રાજ્ય તરીકે સ્થાન પ્રાપ્ત કર્યું, પરંતુ આ ભૂમિને ગુજરાત નામ તો ૯૦૦ વર્ષ પહેલાં મળી ચૂકયું હતું. ગુજરાત શબ્દ સોલંકી રાજાઓના સમયથી એટલે કે દસમી સદીથી પ્રચલિત થયો હતો. ગુજરાત શબ્દ મૂળ પ્રાકૃત શબ્દ ગુર્જરત્ર પરથી આવ્યો છે. ગુજરાત એટલે ગુર્જર જાતિ. ભારતના ઉત્તર વિસ્તારમાંથી નીચે ઊતરી આવી પંજાબ, રાજસ્થાન થઈ પશ્ચિમ ભારતના કેટલાક વિસ્તારોમાં ઠરીઠામ થઈ. કાળક્રમે ગુર્જરો જ્યાં વસ્યા તે વિસ્તાર ગુજરાત તરીકે ઓળખાયો.

આ ગુર્જર ધરા ઘણી પ્રાચીન સંસ્કૃતિ ધરાવે છે. ગુજરાતમાંથી લોકજીવનના જે પ્રાચીન અવશેષો મળ્યા છે તે હડપ્પા અને મોંહેજો ડેરોની સંસ્કૃતિના સમકાલીન છે. આ અવશેષો ૪૫૦૦ વર્ષ પહેલાંના છે. આ ઇતિહાસ પર નજર કરીએ તો છેલ્લાં ૨ હજાર વર્ષના સમય દરમિયાન જુદા જુદા રાજ્યકર્તાઓએ શાસન કર્યું છે. સૌ પ્રથમ રાજપૂતો, મુસ્લિમો, જૈન રાજ્યકર્તાઓ, મરાઠા તથા છેલ્લે અંગ્રેજો આવ્યા. ગુજરાત રાજ્યની રચનાની પશ્ચાદ ભૂમિકા જોઈએ તો સ્વરાજ્યની સ્થાપના સાથે સૌ પ્રથમ ગુજરાતનાં રાજ્યો, ગુજરાતના પાંચ જિલ્લાઓ સાથે મુંબઈ રાજ્યમાં ભળ્યા હતા. પરિણામે સૌરાષ્ટ્રના વિસ્તારનો એક રાજકીય એકમ બન્યો અને કચ્છને કેન્દ્રના વહીવટ નીચે કમિશનરને હસ્તક મૂકવામાં આવ્યું. ૧૯૪૭માં સ્વરાજ્ય પ્રાપ્તિના પગલે ભાષાવાર પ્રાંત રચવાની માગણી પ્રબળ બની હતી. ત્યારબાદ ૧૯૫૩માં કેન્દ્ર સરકારે જસ્ટિસ ફઝલ અલીના અધ્યક્ષપદે રાજ્ય પુન:રચનાના અર્થે ફરી પંચ નીમ્યું હતું.

આ પંચની ભલામણોના આધારે નવેમ્બર-૧૯૫૬ માં મહારાષ્ટ્ર અને ગુજરાતના ૪૩ જિલ્લાના બનેલા દ્વિભાષી મુંબઈ રાજ્યની રચના થઈ પરંતુ ગુજરાતી ભાષા બોલનારી પ્રજાની બહુમતી ધરાવતા ગુજરાતને અલગ રાજ્યનો દરજ્જો ન મળતાં એક બાજુ અમદાવાદમાં ઈન્દુલાલ યાજ્ઞિકની આગેવાની હેઠળ મહાગુજરાતની માગણી સાથે આંદોલનો શરૂ થયાં તો બીજી તરફ મહારાષ્ટ્રમાં પણ દ્વિભાષી રાજ્યમાંથી અલગ થવાની માગ ચાલુ જ હતી. અંતે તે વખતના દ્વિભાષી મુંબઈ રાજ્યના મુખ્યપ્રધાન યશવંતરાવ ચવ્હાણના આગ્રહથી મુંબઈ રાજ્યનું  વિભાજન કરવાનો કેન્દ્ર  સરકારે  નિર્ણય  કર્યો અને  ૧ લી મે, ૧૯૬૦ ના રોજ ગુજરાત અને મહારાષ્ટ્ર અલગ રાજયો બન્યાં. અલગ રાજ્ય બનતાં તે સમયે જિલ્લાઓની રચના, તેનું પુનર્ગઠન સતત ચાલતું આવ્યું. તે સમયે ૧૯ જિલ્લાઓમાં રાજ્ય વહેંચાયેલું હતું. પરંતુ દિન પ્રતિદિન વધતી જતી વસતિ અને લોકોની આકાંક્ષા અને અપેક્ષાઓને અનુરૂપ વહીવટમાં વધુ સરળતા લાવવા, વિકેન્દ્રીકરણની ક્રિયા વધુ વેગવાન બનાવવા ૧૯૯૭માં બીજી ઓકટોબરે જિલ્લાઓનું પુન:ગઠન થતાં બીજા નવા ૬ જિલ્લાઓની રચના થઈ અને ત્યારબાદ તેમાં વધારો થતો ગયો અને એમ હાલ ગુજરાતમાં ૩૩ જિલ્લાઓ અસ્તિત્વમાં છે.

૧,૯૬,૦૨૪ ચો.કિ.મી.નો ભૂમિ વિસ્તાર અને ૨૧,૬૬૫ ચો.કિ.મી.નો વન વિસ્તાર ધરાવતું ગુજરાત ૧૬૦૦ કિ.મી. જેટલો લાંબો દરિયાકાંઠો પણ ધરાવે છે. ૩૩ જિલ્લા, ૨૪૯ તાલુકાઓ, ૧૮૨૫૬ ગામોમાં પથરાયેલું ગુજરાત તેની આગવી વિકાસકૂચ સાથે આગળ વધી રહ્યું છે. છ કરોડથી વધુ વસતિ ધરાવતા ગુજરાતમાં ૮૭.૨૩ ટકા પુરુષ સાક્ષરતા અને ૭૦.૭૩ ટકા સ્ત્રી સાક્ષરતાનું પ્રમાણ એ રાજ્યમાં ઉઘડેલી શિક્ષણભૂખ અને તેના પગલે રાજ્ય દ્વારા તે દિશામાં લેવાતાં પગલાંની ગવાહી પૂરે છે. ભારત સરકારના આયોજન પંચ દ્વારા દસમી પંચ વર્ષીય યોજનામાં રાજ્ય માટે વિકાસ દર નકકી કરવામાં આવે છે. આ દર છેલ્લાં પાંચથી સાત વર્ષોમાં વિભન્ન રાજ્યોએ હાંસલ કરેલ વિકાસ દર અને પ્રગતિનો ઊંડાણપૂર્વક અભ્યાસ અને સમીક્ષા કર્યા બાદ નિયત કરવામાં આવે છે. છેલ્લાં વર્ષોમાં ગુજરાતની આર્થિક પ્રગતિ ખૂબ જ ઝડપથી થઈ છે. આર્થિક નિષ્ણાતો દ્વારા નકકી કરાયેલ તમામ પાસાંઓમાં રાષ્ટ્રીય એવરેજ કરતાં ગુજરાત આગળ રહ્યું છે..

Advertisements


ભારતનું એક માત્ર પતંગ મ્યુઝિયમ અમદાવાદમાં આવેલું છે

kite museum

kite museum

ગુજરાતમાં અમદાવાદના આકાશને વિશ્વના પતંગોત્સવની રાજધાની ગણવામાં આવે છે ત્યારે અમદાવાદનું પતંગ મ્યુઝિયમ દેશનું પ્રથમ અને દુનિયાનું બીજું પતંગ મ્યુઝિયમ હોવાના નાતે ખાસ મહત્વ ધરાવે છે. અમદાવાદના ઈન્ટરનેશનલ કાઈટ ફ્લાયર ભાનુભાઈ શાહના પતંગોના પોતાના અંગત સંગ્રહમાંથી આ મ્યુઝિયમની શરૃઆત થઈ હતી. જો કે આજે આટલા વર્ષો પછી પણ પછી પહેલા જેમ હતું તેમ જ છે. મ્યુઝિયમમાં ૨૦૦ કરતાં વધારે કલાત્મક પતંગોનો સંગ્રહ સચવાયેલો પડયો છે જેમાંથી ૧૦૦ જેટલા પતંગને પ્રદર્શનમાં મુકવામાં આવ્યા છે. સમયાંતરે આ પતંગોની ફેરબદલી થતી રહે છે. હવે તો કળાના આવા ઉત્તમ નમૂના સમાન પતંગો બનાવનાર કારીગરો જ હવે રહ્યા નથી તે જોતાં આ પતંગ મ્યુઝિયમમાં સચવાયેલા પતંગો કળાની દ્રષ્ટિએ અનેરૃ મહત્વ ધરાવે છે.

પતંગ મ્યુઝિયમમાં પ્રદર્શન માટે મુકાયેલા તમામ પતંગો ભાનુભાઈ શાહે એકત્ર કરેલા છે. જાત ભાતના પતંગો ઉપરાંત પતંગો વિષે વિશ્વભરમાંથી રસપ્રદ માહિતી એકઠી કરવા પાછળ ભાનુભાઈએ ખૂબ મહેનત કરી છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ ૧૯૮૨માં સ્કાય એબોવ ઇન્ડિયા નામનું એક્ઝિબિશન યોજાવાનું હતું ત્યાં મેં મારી પતંગો મોકલી ત્યાં તે ખૂબ વખણાઈ અને એ પછી કાઈટ મ્યુઝિયમ બનાવવાનો મારો વિચાર દ્રઢ થતો ચાલ્યો. વિશ્વભરના મ્યુઝિયમોમાંથી મેં પતંગો વિષેની માહિતી એકત્ર કરી તેનું ડોક્યુમેન્ટેશન કરવા માંડયું. ૮૬ માં એ વખતના ક્મીશ્નર વાસુસાહેબે તેમને સંસ્કારકેન્દ્રમાં મ્યુઝિયમ બનાવવા જગ્યા ફાળવી આપી અને આ રીતે ભારતનું પહેલું પતંગ મ્યુઝિયમ અમદાવાદમાં શરૃ થયું અને આજે આ પતંગ મ્યુઝિયમે ૩૦ વર્ષની સફર કાપી છે એ વાતનો તેમને આનંદ છે.

આ મ્યુઝિયમમાં પતંગના ઈતિહાસ અંગે રસપ્રદ માહિતી, ફુવારા – પક્ષીઓ નહેરુ ગાંધી જીઓમેટ્રીકલ ડિઝાઈનના પતંગો, કાગળના અનેક ટુકડા જોડીને બનાવાયેલા પતંગો, અત્યાર સુધીમાં ઉડાવાયેલા વિવિધ આકારના પતંગ વિષે માહિતી, વિવિધ જંતુઓના આકાર ધરાવતા પતંગો અંગે માહિતી, અમદાવાદની ઉતરાયણની લાક્ષણિકતા દર્શાવતા ફોટા, વિમાનની રચનામાં પતંગનો શું રોલ તે વિષે માહિતી, માણસને ઉંચકતા પતંગો વિશે, સદીઓ પહેલાના ભારતિય શાસ્ત્રોમાં પતંગના ઉલ્લેખ અને તે ઉપરથી રચાયેલા મિનિએચર પેઈન્ટિંગ્સ અંગે માહિતી, યુધ્ધ દરમિયાન અને માછલી પકડવાં જેવા વિવિધ ઉપયોગોમાં પતંગ કઈ રીતે વપરાતા..??  તેની સચિત્ર રજૂઆત તથા અમદાવાદની ઉત્તરાયણ ઉપર બનેલી ડોક્યુમેન્ટરી જોવા મળે છે. આ મ્યુઝિયમ અમદાવાદના પાલડી વિસ્તારમાં આવેલું છે અને મ્યુઝિયમ સવારના ૧૦ થી સાંજના ૬ દરમિયાન ખુલ્લુ રહે છે. સોમવારે બંધ રહે છે તથા પ્રવેશ નિઃશુલ્ક છે..


સમગ્ર વિશ્વમાં એકમાત્ર કચ્છના નાના રણમાં જોવા મળતું વન્ય પ્રાણી એટલે ઘુડખર

ghudkhar animal

ghudkhar animal

 :: સંકલન :: 
જનક દેસાઇ
 માહીતી બ્યુરો – ગાંધીનગર

ગુજરાત વન્યપ્રાણીઓની વૈવિધ્યતામાં સમગ્ર વિશ્વમાં એક આગવું સ્થાન ધરાવે છે. વિશ્વમાં એકમાત્ર કચ્છના નાના રણમાં જોવા મળતું દુર્લભ એવું વન્યપ્રાણી એટલે ઘુડખર. કચ્છના નાના રણ વિસ્તારમાં આવેલું ઘુડખર અભયારણ્ય વન્યપ્રાણી અને પક્ષીઓના રક્ષણ માટે વિશેષ સ્થાન ધરાવે છે. પ્રાણી પક્ષીઓના રક્ષણ માટે ગુજરાત વન્યપ્રાણી અને વન્યપક્ષી અધિનિયમ ૧૯૬૩ હેઠળ ૧૯૭૩માં અને વન્યપ્રાણી સંરક્ષણ અધિનિયમ ૧૯૭૨ હેઠળ ૧૯૭૮માં એમ કુલ ૪૯૫૩ ચો.કિ.મી. વિસ્તારમાં જાહેર કરવામાં આવ્યો છે. ગુજરાતમાં વર્ષ ૧૯૬૨ માં ઘુડખરની સંખ્યા ૩૬૨ અને વર્ષ ૨૦૧૪ માં ૪૪૫૧ થી વધુ છે. જે જોતા તેની સંખ્યામાં ખુબ સારો વધારો જોવા મળ્યો છે. ઘુડખર અભયારણ્ય ગુજરાતના કચ્છ, મોરબી, સુરેન્દ્રનગર, પાટણ અને બનાસકાંઠા એમ ૫ જિલ્લાના વિસ્તારને સ્પર્શ છે.

ઘુડખર પોતાની અસાધારણ ગતિ અને જોમ માટે આ વેગવાન પ્રાણી કલાકના ૩૦ કિ.મી. કરતાં વધુ ઝડપથી સતત બે કલાક જેટલા લાંબા સમય સુધી દોડી શકે છે. એટલુ જ નહીં, રણ જેવી પ્રતિકુળ પરિસ્થિતિમાં પણ તે ટુંકા અંતર માટે ૭૦ કિ.મી. પ્રતિ કલાક્ની મહત્તમ ગતિથી દોડી શકે છે. ઉષ્ણતામાનમાં થતાં ડિગ્રી સેલ્સિયસથી માંડીને ૫૦ ડિગ્રી સેલ્સિયસ જેટલા ફેરફારો અને અત્યંત વિષમ વાતાવરણીય પરિસ્થિતિઓમાં પણ આ પ્રાણી અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. સરેરાશ ૨૧૦ સેમી. જેટલી લંબાઇ અને ૧૨૦ સેમી. જેટલી ઉંચાઇ ધરાવતા જંગલી ઘુડખર પીળાશ પડતો માટીયાળો રંગ ધરાવે છે. તીવ્ર ધ્રાણેંન્દ્રિય ધરાવતાં ઘુડખર સમુહજીવન ગાળતાં જોવા મળે છે.

કચ્છનું નાનું રણ આખા વિશ્વમાં વિશિષ્ટ પ્રકારની ભૌગોલિક સંરચના ધરાવે છે. રણ વિસ્તાર, બેટ (પથ્થરવાળો વિસ્તાર) અને જળપ્લાવિત વિસ્તારો જેવી વિવિધ પ્રકારની સંરચના નાના રણમાં જોવા મળે છે. આજ રીતે દરિયાનો ખાડી વિસ્તાર પણ વિશિષ્ટ પ્રકારની જૈવિક વિવિધતા ધરાવે છે. કચ્છનાં નાના રણ વિસ્તારમાં વસતાં ઘુડખરની વિશિષ્ટ પ્રકારની પ્રજાતિ વિશ્વભરમાં ફક્ત આ વિસ્તારમાં જ જોવા મળે છે. આ વિસ્તારમાં ઝરખ, નાર, શિયાળ, રણલોકડી, ચિંકારા, નિલગાય વગેરે તેમજ ૨૦૦ થી વધુ પ્રકારના પક્ષીઓ, જુદી જુદી પ્રજાતિના ઝીંગા, ૧૫૭ પ્રકારની વનસ્પતિઓ અને ૨૨ પ્રકારની માછલીઓ વગેરે પણ વસવાટ કરે છે. કચ્છની ખાડી અને ચોમાસા દરમિયાનનો રણ વિસ્તાર માછલીઓ અને ઝીંગા માટેનો આદર્શ રહેઠાણ બની રહે છે. ચોમાસાથી શરૂ થઇને શિયાળા દરમિયાન રણમાં જળપ્લાવિત વિસ્તારોમાં ફ્લેમિંગો અને અન્ય યાયાવર વિદેશી પક્ષીઓ વિપુલ પ્રમાણમાં જોવા મળે છે.

કચ્છનું નાનું રણ અનેકવિધ વિવિધ પક્ષીઓની જાતિઓનું નિવાસસ્થાન છે. જેમાંથી મોટાભાગના પક્ષીઓ આખું વર્ષ જોવા મળે છે, જ્યારે યાયાવર પક્ષીઓ શિયાળાના સમયે દ્રષ્ટિગોચર થાય છે. કચ્છના નાના રણમાં તમામ પક્ષીઓને માટે વૈવિધ્યપૂર્ણ રહેઠાણ મળી રહે છે. જેમાં બેટ અને બેટના અંતરિયાળ વિસ્તારો, જળાશયોના કાંઠા જેવા સ્થાનો દરેક જાતિના પક્ષીઓ માટે અનોખા અને અનૂકુળ આશ્રય બની રહે છે. ઘુડખર માટે વિશ્વભરમાં જાણીતું આ અભયારણ્ય અન્ય સસ્તન પ્રાણીઓ, પક્ષીઓ સરીસૃપો, ઉભયજીવ, મત્સ્ય અને અપૃષ્ઠવંશી જીવોનું પણ નિવાસસ્થાન છે. અહીં વિશિષ્ટ વનસ્પતિઓ પણ મળી આવે છે. કચ્છના નાના રણની મુલાકાત સમયે તમને ઘુડખર ઉપરાંત ચિંકારા (ઇંડિયન ગેઝેલ), કાળીયાર (બ્લેક બક), નીલગાય (બ્લુ બુલ), જંગલી ડુક્કર, વરૂ, શિયાળ, જંગલી બિલાડી, ઝરખ, જબાદી બિલાડી, કિડીખાઉ (પેંગોલીન), કલગીવાળી શાહુડી, જર્બિલ જેવા અસંખ્ય પ્રાણીઓ તેમના પ્રાક્રૃતિક વાતાવરણમાં નિહાળવા મળે છે. કચ્છના નાના રણની વનસ્પતિ સૃષ્ટિએ અહીંની વિષમ આબોહવામાં પણ વિકસવાનું અનૂકુલન સાધી લીધું છે. અહીંના મોટાભાગના બેટ અને આસપાસના વિસ્તારોમાં કાંટાળી વનસ્પતિ પ્રોસોપિસ જુલીફ્લોરા, વિદેશી બાવળ, ગાંડો બાવળ મોટા પ્રમાણમાં જોવા મળે છે. આમ છતાં અહીં પ્રોસોપિસ સિનેરારિયા, સુમેરીના (ખીજડો) વૃક્ષો પણ અહીં જોવા મળે છે. અહીંની જમીન ક્ષારયુકત હોવાથી ખારાપાટમાં વિકસી શકતી વનસ્પતિઓ જેવી કે, સાલ્વાડોરા (પીલુ), મોરડ, ઊંટમોરડ, ડોલરી ઘાસ, થેક( સાયપ્રસ) વગેરે અહીં જોવા મળે છે. બાજ, પાટ્ટાઇ અને ટિલોર (ક્લેમિડોટિસ અંડ્યુલેટ) જેવાં અલભ્ય પક્ષીઓ પણ અહીં જોવા મળે છે. આ રણમાં આંતરરાષ્ટ્રીય મહત્વ ધરાવતાં જળપ્લાવિત વિસ્તારોમાં આવેલાં છે. જ્યાં મોટાહંજ (ફોએનિકોપ્ટેરસ રોઝિઅસ), નાનાહંજ (ફોએનિકોપ્ટેરસ માઇનોર), સફેદપેણ (પેલેકનસ ઓનોક્રોટાલસ), રૂપેરીપેણ (પેલેકનસ ક્રિસપ્સ), કુંજ(ગ્રુસગ્રુસ), મોટી ચોટીલી ડુબકી (પોડિસેપ્સ ક્રિસ્ટાટસ), મોટી વાબગલી (હાઇડ્રોપ્રોજ્ઞ કાસ્પિયા) જેવા પક્ષીઓ જોવા મળે છે.

એક સમયે ગુજરાત ઉપરાંત રાજ્સ્થાન, સિંધ, બલુચિસ્તાન, અફઘાનિસ્તાન અને દક્ષિણ પૂર્વ ઇરાન સુધી જોવા મળે મળતાં ઘુડખર અશ્વ પરિવાર (ઇક્વિડે)ના સભ્ય છે. ચોમાસા બાદ ઊગી નીકળતું ઘાસ અને બેટ તેમજ તેની આસપાસના વિસ્તારમાં ઉગતું મોરડ તરીકે જાણીતું ઘાસ (સ્યુએડા નુડીફ્લોરા) ઘુડખરનું મુખ્ય ભોજન બને છે. ઉનાળાના સમયગાળામાં ઘુડખર પાણી અને ઘાસચારાની શોધમાં એક બેટથી બીજા બેટ તરફ ભ્રમણ કરતાં રહે છે. બજાણા ગામથી કચ્છના નાના રણમાં સહેલાઇથી પહોંચી શકાય છે. આ ઉપરાંત દસાડા, જૈનાબાદ અને ધ્રાંગધ્રા થઇને પણ અહીં સુધી પહોંચી શકાય છે. બજાણાથી સૌથી નજીકનું એરપોર્ટ અમદાવાદ(૧૩૦ કિ.મી.) જ્યારે રાજકોટ (૧૬૦ કિ.મી.) અને ભુજ (૨૪૫ કિ.મી.) ના અંતરે આવેલું છે. આ ઉપરાંત ધ્રાંગધ્રા (૨૨ કિ.મી.) તથા હળવદ અને બજાણા રેલવે સ્ટેશન નજીકના રેલવે સ્ટેશનો છે. કચ્છનું નાનું રણ પાકા માર્ગો અને હાઇવેથી સંકળાયેલુ છે. અહીં જમીન માર્ગે પહોંચવા માટે રાજ્ય પરિવહનની બસો, વિવિધ ખાનગી વાહનો દ્વારા પહોંચી શકાય છે. અમદાવાદથી વિરમગામ થઇને બજાણા કે ધ્રાંગધ્રા આવી શકાય છે. અભયારણ્યની મુલાકાતે આવતા પર્યટકોમાં ચોથા ભાગનાં પર્યટકો વિદેશી હોય છે. તેઓ રણમાં જીપ, સફારી, જળસૃષ્ટિ, પાણીના તલાવડા, અગરિયાની જીવનશૈલી, મુક્તપણે વિહરતી વન્ય જીવસૃષ્ટિ જેવા વિવિધ પ્રકારના અનુભવ લે છે. સાથે સાથે સુર્યોદય તેમજ સુર્યાસ્તનો આહલાદક અનુભવ તો ખરો જ આ જીવસૃષ્ટિ અને ઇકો સિસ્ટમ સતત સંઘર્ષ કરતી રહી છે. માણસની વિવિધ પ્રવૃતિ અને તેના દ્વારા ઉદભવતાં જોખમી પરિબળો ઇકો-સિસ્ટમને ગંભીર અસર કરે છે. લોકોના સહભાગી સહકારથી તથા પર્યાવરણ અને ઇકો સિસ્ટમના શિક્ષણ દ્વારા આ મુશ્કેલ પરિસ્થિતિમાંથી સરળ રસ્તો કાઢવા ગુજરાત સરકાર સતત પ્રયત્નશીલ છે.


રાષ્ટ્રપતિ ભવન જાહેર જનતા માટે અઠવાડિયામાં ૪ દિવસ ખુલ્લું રહેશે

president house new delhii

president house new delhii

નવી દિલ્હી ખાતેનું રાષ્ટ્રપતિ ભવન હવેથી જાહેર જનતા માટે અઠવાડિયામાં ગુરુવાર, શુક્રવાર, શનિવાર અને રવિવારના દિવસે ખુલ્લુ રહેશે. પ્રેસ ઈન્ફોર્મેશન બ્યૂરો ભારત સરકાર – અમદાવાદની યાદી મુજબ હવેથી જાહેર રજા સિવાય સવારે ૯ કલાક થી સાંજે ૪ કલાક સુધી જાહેર જનતા માટે રાષ્ટ્રપતિ ભવનમાં પ્રવેશ ચાલુ કરવામાં આવ્યો છે. રાષ્ટ્રપતિ ભવન જોવા માટે આવનારા વ્યક્તિ ભવનના ગેઈટ નંબર ૨ (રાજપથ) તથા ગેઈટ નંબર ૩૭ (હુક્મીભાઈ માર્ગ) અને ગેઈટ નંબર ૩૮ (ચર્ચ રોડ) થી પ્રવેશ અને નિકાસ કરી શકશે.

રાષ્ટ્રપતિ ભવન જોવા માટે ૫૦ રૂપિયા પ્રતિ વ્યક્તિ લઘુત્તમ નોંધણી ફી રખાઈ છે. (૮ વર્ષથી ઓછી ઉંમરવાળા બાળકો માટે પ્રવેશ નિઃશુલ્ક છે) ભારતીય નાગરિકો માટે રાષ્ટ્રપતિ ભવનમાં પ્રવેશ માટે પોતાનું ફોટો ઓળખપત્ર આવશ્યક છે. વિદેશી નાગરિકોને પ્રવેશ સમયે પોતાનો મૂળ પાસપોર્ટ બતાવવો પડશે. રાષ્ટ્રપતિ ભવન જોવા ઈચ્છતા લોકો વહીવટી એકમના ફોન નંબર ૦૧૧-૨૩૦૧૩૨૮૭ – ૨૩૦૧૫૩૨૧ – એક્ષટેન્શન ૪૬૬૨ તથા ફેક્સ નંબર ૦૧૧-૨૩૦૧૫૨૪૬ તેમજ ઈ-મેઈલ : reception-officer@rb.nic.in પર કોઈપણ રીતે જાણકારી અને સહાયતા માટે સંપર્ક કરી શકે છે. રાષ્ટ્રપતિ ભવન જોવા માટે વેબસાઈટ http://rashtrapatisachivalaya.gov.in/rbtour પર ઓનલાઈન બુકિંગ પણ કરી શકાય છે.


બરડા ડુંગર વિષેની માહિતી આપતી નિઃશુલ્ક ઈ-બુક

વહાલાં વાચકમિત્રો

પોરબંદર પાસે આવેલા બરડા ડુંગર વિષેની માહિતી આપતી એક નાની ઈ -બુક મેં સંકલીત કરી છે. જે તમારા સહુના વાંચન અને રેફરન્સ માટે છે જેને નીચેની લિન્ક દ્વારા નિઃશુલ્ક ડાઉન લોડ કરી શકાશે… આ બુક આપ સહુને જરૂર ઉપયોગી થશે એવી અપેક્ષા સહ…

Bardo Dunger E – Book By Atul Chotai

આપનો સહદયી

-અતુલ એન. ચોટાઈ
(પત્રકાર અને લેખક)
રાજકોટ – ગુજરાત

પોરબંદર બરડા ડુંગર ઈ -બુક નિઃશુલ્ક ડાઉનલોડ અતુલ એન. ચોટાઈ (પત્રકાર અને લેખક) રાજકોટ – ગુજરાત બરડો ડુંગર અતુલ ચોટાઈ


An ancient and historical places of Porbandar & the mountain Bardo should be visited once.

Bardo Mountain - Porbandar

Bardo Mountain – Porbandar

Dear friends,

as we know that the land of our Saurashtra is the foundation of history. There are so many known, unknown, ancient or modern places in Saurashtra that we have not seen, some places are at odd locations and there are lack of basic facilities so we do not even think to go there.

We want to introduce you to the ancient, modern, religious and beautiful places around Porbandar and the mountain Bardo. We heartly provide you all the information like transportation, loading & boarding facilities as we want to provide you all the facilities and guidance by staying with you like a family member.

We generally arrange this tour during week ends & public holidays. You can join this tour personally, with family, with co-workers or with friends. Generally, this tour is arranged by bus, train, personal vehicle or by large Rickshaw. If the tourist has his own vehicle, he can join with it. The tourists should afford all the expenses themselves. We arrange this non professional tour to guide you properly and provide necessary facilities. The tourists should pay us rupees one hundred only as a registration charge per tourist which is not refundable in any circumstances.

A free of cost e-book can be downloaded by the link given below, describing details about the tour to the mountain Bardo

Bardo Dungar E – Book


Places of tour

Porbandar city (a single day)

(1) Sudama temple
(2) Kirti Mandir, the birth place of Res. Mahatma Gandhi
(3) Lord Satyanarayan temple
(4) Sandipani temple, organised by Res. Shri Rameshbhai oza
(5) Birds sanctuaroy.
(6) Jambuvan Cave (Ranavav)
(7) Rangbai Mata Chopati point-Oddar
(8) Shree Aryakanya Gurukul (If there is spare time)

Shanidev (Hathla) Darshan (Single day)

(1) Hinglaj Mata Temple-Verad
(2) Vir Manglavala’s Place-Bhutvad (Bhanvad)
(3) Ganesh templevGhumli
(4) Navlakha palace-Ghumali
(5) Ashapura Mata temple-Ghumali
(6) Shanidev temple-Hathla.

Remarks

(1) The places, mentioned above may be changed as per time, circumstances & number of tourists.

(2) The places, mentioned above are only for general information. The tour will be arranged as per the season & time.

(3) The final planning by the management, should be accepted by the tourists to join the tour.

One can contact Mr. Atulbhai Chotai (Journalist & Writer) of Rajkot  for more details about this tour. We request you to send your details to join this tour or to get more details by the link given below.

https://atulnchotai.wordpress.com/contact-us

પોરબંદર બરડા ડુંગર ઈ -બુક નિઃશુલ્ક ડાઉનલોડ અતુલ એન. ચોટાઈ (પત્રકાર અને લેખક) રાજકોટ – ગુજરાત બરડો ડુંગર અતુલ ચોટાઈ


નરેન્દ્ર મોદી બાળપણમાં જે ટી સ્ટોલ પર ચા વેંચતા તે હવે પ્રવાસન સ્થળ બનશે

modi tea stall - vadnagar

modi tea stall – vadnagar

ગુજરાતના મહેસાણા જીલ્લાના વડનગર રેલવે સ્ટેશન પર જે ચાની દુકાન પર પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી નાનપણમાં ચા વેચતાં હતા એ દુકાનને હવે કેન્દ્ર સરકાર પ્રવાસન સ્થળ તરીકે વિકસાવશે. સંસ્કૃતિ અને પ્રવાસન પ્રધાન મહેશ શર્માએ જણાવ્યું હતું કે વડનગર રેલવે સ્ટેશનના પ્લેટફોર્મ પર એક નાનકડી ચાની દુકાન છે. નરેન્દ્ર મોદીએ પોતાના જીવનની શરૂઆત આ ચાની દુકાનથી કરી હતી. વડનગરને વર્લ્ડ હેરિટેજમાં સમાવવા માટે આ રિનોવેશન કરવામાં આવી રહ્યું છે. સરકારની ઈચ્છા છે કે ચાની દુકાનને એક પ્રવાસન સ્થળ તરીકે વિકસાવવામાં આવે. ગુજરાતના મહેસાણા જિલ્લામાં આવેલ પ્રધાનંત્રી નરેન્દ્ર મોદીના જન્મ સ્થળ વડનગરને દુનિયાના નકશા પર લાવવાની એક વ્યાપક યોજના હેઠળ ચાની દુકાનને પ્રવાસન સ્થળમાં તબદિલ કરવામાં આવશે. મહેશ શર્માએ જાહેરાત કરતાં જણાવ્યું હતું કે વડનગર રેલવે સ્ટેશનને ડેવલપ કરવાનો પ્લાન છે પરંતુ ખાસ કરીને તેનું અસલ સૌંદર્ય જાળવી રાખવામાં આવશે. મહેશ શર્માએ વધુમાં જણાવ્યું હતું કે વડનગર નરેન્દ્ર મોદીનું જન્મસ્થળ હોવા ઉપરાંત એક મહત્ત્વપૂર્ણ ઐતિહાસિક સ્થળ પણ છે અહીં શર્મિષ્ઠા સરોવર અને એક સ્ટેપવેલ પણ છે. એએસઆઈને તાજેતરમાં તેના ખનન દરમિયાન બૌદ્ધમઠના અવશેષો મળ્યા હતા.


સિધ્ધપુરમાં માત્ર એક રુપીયામાં જન્મ અને મરણ વિધિ કરવામાં આવે છે

sidhhpur (patan)

sidhhpur (patan)

સિધ્ધપુર માટે વર્ષોથી એક કહેવત છે કે સસ્તુ ભાડું અને સિધ્ધપુરની જાત્રા એ હાલના કોમ્યુટર યુગમાં સાચી પડી રહી છે.  શહેરમાં રુપીયા એક માં જન્મ થાય છે તો પાંચ રુપીયામાં શહેરથી દૂર આવેલા સ્વયંભૂ શિવાલયના દર્શન થાય છે અને એક રુપીયામાં ડાયાબિટીસથી લઇને કેન્સર સુધીની સારવાર પણ મળે છે. તો એક રુપીયાથી લઇને યથાશક્તિ સુધી તર્પણવિધિ પણ થાય છે.

વર્ષો પહેલાં દાતા લક્ષ્મીચંદ સુંદરજીએ શહેરમાં પ્રસૂતિગૃહ, એલ.એસ. હાઇસ્કૂલ અને લાયબ્રેરીની સુવિધા ઊભી કરી હતી. જેમાં હવે અહીંના સામાજીક આગેવાનોએ આ કાર્યને આગળ વધાર્યુ છે.  શહેરના રામજીમંદિર ટ્રસ્ટ દ્રારા જનરલ હોસ્પિટલનાં દર્દીઓને વર્ષોથી નિ:શુલ્ક ભોજન અપાય છે.  સિધ્ધપુર શહેરમાં આપણે ખીસ્સામાં પચાસ રુપીયા લઇને નીકળીએ તો સવારથી સાંજ સુધીમાં સિધ્ધપુરની એક દિવસની યાત્રા, ભોજન ચા – પાણી સાથે થઇ શકે છે. સિધ્ધપુરમાં સેવાભાવી સંસ્થાઓ – લોકો દ્વારા થતી સેવાકીય પ્રવૃતી ને લીધે સસ્તુ ભાડુ અને સિધ્ધપુરની જાત્રા કહેવત સાર્થક થઇ રહી છે.


સૌરાષ્ટ્ર કચ્છની સમૃધ્ધ તથા વૈવિધ્ય સભર વન્ય પ્રાણી સૃષ્ટિ આપણા સહુની અમૂલ્ય ધરોહર છે

:: સંકલન ::
નિરાલા જોશી
પ્રાદેશિક માહિતી કચેરી,
જયુબેલી બાગની અંદર,
રાજકોટ – ૩૬૦ ૦૦૧

 વેકેશનમાં ગુજરાત બહાર ફરવા જવાનો શોખ ગુજરાતીઓમાં બહુ જ પ્રચલિત થતો જાય છે. પૈસાદાર ગુજરાતીઓ તો વળી એક  ડગલું આગળ વધીને વિદેશ પ્રવાસ કરતા પણ થયા છે. દેશ અને દુનિયા જોવાનો તથા જાણવાનો આ શોખ ખૂબ જ પ્રશંસાપાત્ર છે. પરંતુ, જયાં સુધી આપણા વતનને આપણે પૂરે-પૂરૂં જોઇ ન લઇએ ત્યાં સુધી રાજય બહાર ફરવા જવાનો આ શોખ સમયની બરબાદીથી વધુ કૈં જ નથી. કુદરતપ્રેમી નાગરિકો રણથંભોર, જીમ કોર્બેટ, ભરતવન, કાન્હા પાર્ક, નંદન કાનન વગેરે જગ્યાઓએ જતા હોય છે, તેમને માટે ગુજરાતમાં પણ નેચર ડેસ્ટીનેશન્સ ઓછા નથી. રાજયના ૪ રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો અને ૨૨ અભયારણ્યો પ્રકૃતિપ્રેમીઓ માટે નવલું નજરાણું સમા છે. સૌરાષ્ટ્ર-કચ્છનો પ્રદેશ વૈવિધ્ય સભર વન્ય પ્રાણી સૃષ્ટિથી ખુબ જ સમૃધ્ધ છે અને આ સંપદાના સંરક્ષણ માટે કેન્દ્ર અને રાજય સરકાર દ્વારા અભયારણ્ય અને રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનોની રચના કરવામાં આવી છે. ગુજરાતમાં ચાર રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો અને ૨૨ (બાવીસ) અભયારણ્યો આવેલા છે, જે પૈકીના ત્રણ રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો અને ૧૪ જેટલા અભયારણ્ય તો માત્ર સૌરાષ્ટ્ર-કચ્છમાં જ આવેલા છે. આ રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો અને અભયારણ્યની વન્ય સૃષ્ટિ સંબંધી જાણકારી અત્રે પ્રસ્તુત છે.

એશીયામાં સિંહોનું એક માત્ર રહેઠાણ ગીરનું જંગલ છે, જે સૌરાષ્ટ્રના જુનાગઢ જિલ્લામાં આવેલું છે. એવી જ રીતે કચ્છના નાના રણમાં જંગલી ગધેડા અને મોટા રણમાં સુરખાબ પક્ષીઓના નિવાસસ્થાનો છે. તદઉપરાંત, અતિ અલ્પ સંખ્યામાં અને ભાગ્યે જ જોવા મળતું ‘‘ઘોરાડ’’ (ગ્રેડ ઇન્ડીયન બસ્ટર્ડ) ગુજરાતના કચ્છમાં જોવા મળે છે. જયારે વન્ય પ્રાણી અને પક્ષીઓની જાળવણી તથા સંવર્ધન માટે રાજય સરકારે સૌરાષ્ટ્રમાં ત્રણ રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો તથા ૧૪ (ચૌદ) અભયારણ્યો સ્થાપ્યા છે. સૌરાષ્ટ્રમાં ઘણાં પાંખા અને નાના વન વિસ્તારોમાં ૪૦ પ્રકારના પ્રાણીઓ અને અંદાજે ૪૨૫ પ્રકારના પક્ષીઓ મળી આવે છે. આમાં એશીયાઇ સિંહ અને જંગલી ગધેડા એટલે કે ઘુડખર વિશિષ્ટ છે, અને ભારતના અન્ય કોઇ સ્થળે તેની વસતી નથી. કચ્છના મોટા રણમાં સુરખાબ પક્ષીઓ હજારોની સંખ્યામાં માળા બાંધી બચ્ચાઓને ઉછેરે છે, તેવી જ રીતે પોરબંદરમાં પણ ફલેમીંગો મોટી સંખ્યામાં જોવા મળે છે. રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો અને અભયારણ્યોના સંચાલન અને કાર્યપધ્ધતિમાં થોડો તફાવત છે. રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનોમાં કોઇપણ વ્યકિતને પરવાના સિવાય દાખલ થવાનો કે ઢોર ચરાવવાનો અધિકાર મળતો નથી. જયારે અભયારણ્યોમાં સ્થાનિક લોકોને આવવા જવાનો તથા પશુઓને ચારવાનો હક્ક અપાય છે, સૌરાષ્ટ્રના મુખ્ય રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો નીચે મુજબ છે.

ગીર – રાષ્ટ્રીય ઉધાન અને અભયારણ્ય

એશીયાઇ પ્રકારના સિંહોનું એક માત્ર નિવાસ સ્થાન ગીરનું જંગલ સૌરાષ્ટ્રમાં આવેલું છે. આ ભવ્ય, રૂઆબદાર અને અત્યંત ઉમદા પ્રાણી અહીં વસે છે. ૧૯મી સદી પહેલાના કાળમાં ભારતનાં ઘણાં ભાગોમાં એશીયાઇ સિંહોની વસતી હતી, પરંતુ આંધળા શિકાર શોખોને કારણે સિંહોની નિર્દય રીતે કતલ થતી રહી અને ધીરે ધીરે એ પ્રાણી માંડ અલ્પ સંખ્યામાં ગીરના જંગલમાં બચવા પામ્યા છે. એક જમાનો એવો હતો કે ગીર, બરડો અને આલેક અને ગીરનાર એ બધા પ્રદેશો ગીચ જંગલોથી છવાયેલા હતા, અને વનનો રાજા સિંહ સેંકડો ચોરસ માઇલના વિસ્તારમાં મોજથી ટહેલતો હતો. જુનાગઢના નવાબે એ વખતે આ પ્રાણીની રક્ષા માટે કાયદો ઘડયો હતો. વિશેષમાં, ગીરમાં વસતા માલધારીઓ શાકાહારી હોવાથી, તેઓ સિંહના ભોજન સમા પ્રાણીઓ જેવા કે સાબર, હરણ, નીલગાય વગેરેનો શિકાર કરતા નહી. એટલે સિંહની વસતી અહીં ટકી શકી. અહીંયા ર૬૦ ચોરસ કિ.મી.માં રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન અને આશરે ૧૧૫૫ ચો.કિ.મી.માં અભયારણ્ય રચવામાં આવ્યું છે. ૧૯૭૪ની સાલમાં સિંહની વસતી ગણતરી થઇ, ત્યારે પ૩ નર, ૭૧ માદા અને પ૦ બચ્ચા નોંધાયા હતા. ૧૯૯૦ની વસતી ગણતરી વખતે આ સંખ્યા ૯૯ નર, ૧૨૨ માદા અને ૬૩ બચ્ચા જેટલે પહોંચી હતી. જયારે ર૦૧૦માં થયેલી વસતી ગણતરી મુજબ નર, માદા અને બચ્ચા મળી કુલ ૪૧૧ની સંખ્યા નોંધાઇ હતી, જે વધીને ગત વર્ષે ર૦૧૫માં થયેલી ગણતરી મુજબ પર૩ થવા પામી છે. ગીરના જંગલના પ્રવાસે આવતા પ્રવાસીઓ માટે સાસણમાં વન વિભાગ સંચાલિત રહેવા-જમવા માટેની વ્યવસ્થા છે. જેમાં અગાઉથી આરક્ષણ કરાવવું જરૂરી છે. સિંહ સદન (૦૨૮૭૭) ૨૮૫૫૪૦ – ૪૧ પર સંપર્ક કરવાની વધુ માહિતી મળી શકે છે. આ ઉપરાંત ખાનગી-હોટેલ અને રેસ્ટોરન્ટ આવેલા છે ચોમાસાની ઋતુના ચાર માસના સમયગાળામાં અભયારણ્ય અને ઉદ્યાન બંધ રહે છે. અહીં સિંહ ઉપરાંત, સાબર, નીલગાય, હરણ, કાળિયાર, દીપડો,ઝરખ, ચિત્તલ, ચૌસીંગા, ચિંકારા, જંગલી ભૂંડ, ઘોરખોદિયું, શાહુડી, વગેરે જેવા અલભ્ય પ્રજાતિના પ્રાણીઓ પણ જોવા મળે છે.

રાષ્ટ્રીય સમુદ્રિ ઉદ્યાન

જામનગર નજીક મરીન નેશનલ પાર્ક આવેલું છે, જેમાં પીરોટન ટાપુ, નરારા રીફ, પોશીત્રા વગેરે  ૧૬ર ચોરસ કીલોમીટર જેટલા વિસ્તારમાં રાષ્ટ્રીય સમુદ્રિ ઉદ્યાન અને ર૯પ ચો. કિ.મી. રાષ્ટ્રીય  સમુદ્રિ અભયારણ્ય આવેલા છે. નાના મોટા ૪૨ જેટલા ટાપુઓમાં પથરાયેલા આ જળચર સૃષ્ટિનાં સંગ્રહસ્થાનની મુલાકાત પણ રસપ્રદ બને છે. એક પ્રકારની જીવાત પોતાના શરીરની આસપાસ રક્ષણ માટે એક જાતનો પદાર્થ બહાર કાઢે છે. જે જામી જતાં પરવાળા બને છે. એવા ઘણાં પરવાળા ભેગા થઇને ટાપુના વિસ્તારને વધુ મોટા બનાવે છે. અહીંયા સાચા મોતી પણ પાકે છે. અને જુદી જુદી ઓકટોપસ, જેલી ફીશ, સ્ટાર ફીશ, ડુગોગ, ડોલ્ફીન જેવી ૧૫૦૦ જેટલી જાતો મળી આવે છે. આ ઉપરાંત, જાતજાતની વનસ્પતિ, લીલ, વાદળી (સ્પોન્જ) વગેરે પણ અહીં થાય છે. અહીંની અલભ્ય દરિયાઇ જીવસૃષ્ટિની મુલાકાત એક યાદગાર સંભારણું બની જાય છે. અહીંનો દરિયાકાંઠો પણ વનરાજીથી ઢંકાયેલો છે, અને દરિયાની અંદર ઉગતી ચેર નામની વનસ્પતિ અહીં મોટા પ્રમાણમાં મળી આવે છે. જે દરિયાકાંઠાની જમીનનું ધોવાણ અટકાવે છે. અને આ વિસ્તારમાં રહેતા લોકોને બળતણ, ઢોરને ખોરાક વગેરે પુરો પાડે છે. આ રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનની નવેમ્બરથી જાન્યુઆરી સુધીમાં વન વિભાગની પૂર્વ મંજુરી મેળવીને મુલાકાત યોજી શકાય છે. વધુ વિગતો માટે વન વિભાગની કચેરીના ફોન નં (૦૨૮૮) ૨૬૭૯૩૫૭ પરથી મળી રહેશે.

કાળીયાર રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન

ભાવનગર જિલ્લાના વેળાવદર પાસે આવેલ કાળીયાર રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન અંદાજે ૩૪ થી વધુ ચોરસ કીલોમીટર વિસ્તારમાં પથરાયેલું છે. હરણના કુળનું આ કાળીયાર તેના કાળા ભૂખરા અને સફેદ રંગના કારણે તરત ઓળખાઇ જાય છે. તે આશરે ૧ર૦ સે.મી.ની લંબાઇ અને ૮૦ સે.મી. જેટલી ઉંચાઇ ધરાવે છે. કાળીયાર નરને બે શીંગડા હોય છે, જયારે માદાને શિંગડા હોતા નથી. ઘાંસીયા વિસ્તાર, પડતર જમીનો અને ખેતરો તેમને વધારે અનુકુળ આવે છે. ર૦૧૫ના વર્ષમાં થયેલી વસતી ગણતરી અનુસાર અંદાજે પ૩૦૦ થી વધુ કાળીયારની સંખ્યા રાજયમાં નોંધાઇ છે. આ ઉદ્યાનની મુલાકાતે આવનાર પ્રવાસીઓ માટે વન વિભાગ દ્વારા આવાસની સુવિધા પણ ઉપલબ્ધ બનાવવામાં આવી છે. અગાઉથી આરક્ષણ માટે ભાવનગર ખાતેની કચેરીનો ફોન નંબર (૦૨૭૮) ૨૪૨૬૪૨૫ ઘુમાવવાથી વધુ વિગતો અને આરક્ષણ અંગની જાણકારી મળી રહેશે. આ તો થઇ રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનની વાતો… આ ઉપરાંત સૌરાષ્ટ્રમાં ૧૪ જેટલા અન્ય અભયારણ્યો પણ આવેલા છે.

ઘુડખર અભયારણ્ય

સૌરાષ્ટ્રના સુરેન્દ્રનગર જિલ્લાની ઉત્તરે અને કચ્છના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા મોટા રણમાં મળી આવતું ઘુડખર પ્રાણી તેની તેજ ગતિ અને હિંસક સ્વભાવ માટે જાણીતું છે. જંગલી ગધેડા તરીકે આ પ્રાણીને જોવુ તે એક લ્હાવો છે. ઘોડા અને ગધેડા બન્નેને મળતું આવતું ભુખરા રંગનું આ જાનવર કલાકના ૬૦ કી.મી.થી વધુ ગતિએ દોડી શકે છે. તેમજ પ૦ ડીગ્રી જેવા ઉગ્ર તાપમાનમાં તે ઘાસની શોધમાં ભટકતું રહે છે. આ પ્રાણીની રક્ષા અને વંશવૃધ્ધિ માટે સરકારે રણ કાંઠાના આશરે પાંચ હજાર ચોરસ માઇલ વિસ્તારને અભયારણ્ય તરીકે જાહેર કર્યો છે. જેમાં સુરેન્દ્રનગર, કચ્છ, મહેસાણા, બનાસકાંઠા અને મોરબી જિલ્લાના કેટલાક પ્રદેશોનો સમાવેશ થાય છે. ગત વર્ષે  ર૦૧૫માં થયેલી વસતી ગણતરીમાં આશરે ૪૫૦૦ જેટલા ઘુડખર નોંધાયા છે. આ અભયારણ્યની મુલાકાતની મંજૂરી અને જાણકારી (૦૨૭૫૪) ૨૬૦૭૧૬ નંબર પર સંપર્ક કરીને મેળવી શકાય છે. આ સિવાય કચ્છમાં ઘોરાડ અભયારણ્ય, નારાયણ સરોવર ચિંકારા અભયારણ્ય, રણ અભયારણ્ય, જામનગર જિલ્લામાં ગાગા અભયારણ્ય, ખીજડીયા અભયારણ્ય, દરિયાઇ અભયારણ્ય, પોરબંદર જિલ્લામાં પોરબંદર અભયારણ્ય, બરડા અભયારણ્ય, રાજકોટ જિલ્લામાં હિંગોળગઢ અને રામપરા અભયારણ્ય, અમરેલી જિલ્લામાં ગીર અભયારણ્ય, પાણીયા અને મીતીયાળા અને સુરેન્દ્રનગરમાં નળસરોવર અભયારણ્યનો સમાવેશ થાય છે. નાના બાળકો તેમજ વિદ્યાર્થીઓ અને પર્યાવરણ વિશે રૂચિ દાખવનારાઓ આ બાબતોનો વિશેષ અભ્યાસ કરી શકે તે માટે પ્રાકૃતિક શિક્ષણ શિબિરનું પણ આયોજન કરવામાં આવે છે,  સબંધિત જિલ્લાના વનખાતાની કચેરીનો સંપર્ક કરવાથી આ અંગેની માહિતી અને માર્ગદર્શન મળી શકશે.


ભારત સહીત દેશ – વિદેશ માં આવેલી ૫૧ શક્તિપીઠ વિશે જાણો છો..??

Shaktipeeths

Shaktipeeths

ભગવાન શિવજી જ્યારે સતીના દેહત્યાગથી વિહવળ થઈ ગયા ત્યારે સતીનું શબ હાથમાં લઈને પૃથ્વી પર ઉલ્કાપાત મચાવી દીધો. પત્ની વિયોગમાં ડૂબી ગયેલા શિવને બહાર કાઢવા માટે વિષ્ણુએ દેવી સતીના શરીરના સુદર્શન ચક્ર થી અનેક ટુકડા કરી નાંખ્યા. તે પૃથ્વી પર વિવિધ જ્ગ્યાઓએ પડ્યાં. તે જ્યાં જ્યાં પડ્યાં ત્યાં શક્તિપીઠ અસ્તિત્વમાં આવી. શક્તિપીઠ માત્ર ભારતમાં જ નહિં પડોશી દેશો પાકિસ્તાન અને બાંગ્લાદેશ, લંકા, નેપાળમાં પણ આવેલી છે. . તો ચાલો આ ૫૧ શક્તિપીઠ વિષે જાણકારી મેળવીએ …

1. હિંગળાજ માતા – કરાચી (પાકિસ્તાન)
2. નૈનાદેવી મંદિર – બિલાસપુર (હિમાચલપ્રદેશ)
3. સુનંદા – બાંગ્લાદેશ
4. મહામાયા – પહલગાંવ (કાશ્મીર)
5. જ્વાલા જી(અંબિકા)- કાંગડા (હિમાચલપ્રદેશ)
6. ત્રિપુર માલિની – જલંધર (પંજાબ)
7. અંબાજી – આરાસુર, અંબાજી (ગુજરાત)
8. મહાશિરા – પશુપતિનાથ મંદિર પાસે (નેપાળ)
9. દાક્ષાયની – માનસરોવર (કૈલાસ)
1૦. વિમલા – ઉત્કલ (ઓડિશા)
11. ગંડકી ચંડી – પોખરા (નેપાળ)
12. દેવી બાહુલા – પં. બંગાળ
13. મંગલ ચંદ્રિકા – પં. બંગાળ
14. ત્રિપુરસુંદરી – ત્રિપુરા
15. ભવાની – બાંગ્લાદેશ
16. ભ્રામરી – પં. બંગાળ
17. કામાખ્યા – ગુવાહાટી (આસામ)
18. જુગાડયા – પં. બંગાળ
19. કાલીપીઠ – કોલકાતા
2૦. લલિતા- અલાહાબાદ (ઉત્તરપ્રદેશ)
21. જયંતી – બાંગ્લાદેશ
22. વિમલા મુકુટ – પં. બંગાળ
23. મણિકર્ણી – વારાણસી (ઉત્તરપ્રદેશ)
24. શ્રવણી – તામિલનાડુ
25. સાવિત્રી – હરિયાણા
26. ગાયત્રી – અજમેર (રાજસ્થાન)
27. મહાલક્ષ્મી – બાંગ્લાદેશ
28. કાંચી – પં. બંગાળ
29. કાલી – મધ્ય પ્રદેશ
3૦. નર્મદા – અમરકંટક (મધ્યપ્રદેશ)
31. શિવાની – ઉત્તરપ્રદેશ
32. ઉમા- ઉત્તરપ્રદેશ
33. નારાયણી- તામિલનાડુ
34. વારાહી – ગુજરાત
35. અર્પણ – બાંગ્લાદેશ
36. શ્રી સુંદરી – આંધ્રપ્રદેશ
37. કપાલીની – પં. બંગાળ
38. ચંદ્રભાગા – પ્રભાસ – સોમનાથ (ગુજરાત)
39. અવંતિ- ઉજ્જૈન (મધ્યપ્રદેશ)
4૦. ભ્રામરી – નાસિક (મહારાષ્ટ્ર)
41. વિશ્વેશ્વરી – આંધ્રપ્રદેશ
42. રત્નાવલી – પં. બંગાળ
43. અંબિકા – ભરતપુર (રાજસ્થાન)
44. મિથિલા – ભારત – નેપાળ બોર્ડર
45. નલહાટી – પં. બંગાળ
46. જયદુર્ગા – અજ્ઞાત
47. મહિષર્મિદની – પં. બંગાળ
48. યશોરેશ્વરી – બાંગ્લાદેશ
49. ફુલ્લરા – પં. બંગાળ
5૦. નંદિની – પં. બંગાળ
51. ઇન્દ્રક્ષી – લંકા
(Courtesy  : Sandesh)