ATUL N. CHOTAI

a Writer


ગુજરાતની એકમાત્ર સૈનિક ગર્લ્સ સ્કૂલ મહેસાણા જિલ્લામાં આવેલી છે

Ladies Army School

Ladies Army School

મહેસાણા જિલ્લામાં છેલ્લા ૧૦ વર્ષથી એક સૈનિક કન્યાશાળા ચાલે છે. આ સ્કુલમાં છોકરીઓને અભ્યાસની સાથે સાથે સેનામાં અપાતી ટ્રેનિંગ પણ અપાય છે. જેનાથી આગળ જઇને આમાં કેરિયર બનાવી શકાય છે. ખેરવામાં આવેલી ગણપત યુનિવર્સીટી કેમ્પસમાં શ્રીમતી એમ. જી. પટેલ સૈનિક સ્કુલ ફોર ગર્લ્સમાં ધો ૬ થી પ્રવેશ લઇ શકાય છે. આમતો આ સ્કુલ સામાન્ય શાળાઓ જેવી છે જ્યાં રૂટિન સ્ટડીની સાથે સાથે ક્રિકેટ, બેડમિંટન, ટેનિસ જેવી રમતોમાં પણ છોકરીઓ ભાગ લે છે પણ જે અભ્યાસ આ શાળાને બીજી સ્કુલોથી જુદી પાડે છે. ટ્રેકિંગ, રોક ક્લાયમ્બિંગ અને પર્વતારોહણ જેવી ગતિવિધિઓ જે આર્મીમાં જવા માટે જરૂરી છે તેની તાલીમ અપાય છે. ગણપત યુનિવર્સીટી ટ્રસ્ટ દ્વારા ૧૯૯૯માં આ સ્કુલ શરૂ કરવા આવી છે. સરકાર તરફથી આ સ્કુલ માટે ફુડ બિલ અને આર્મી ટ્રેનિંગ માટે સહાય આપવામાં આવે છે. અત્યારે ધોરણ ૬ થી ૧૦ સુધીમાં ૨૪૮ જેટલી વિદ્યાર્થીનીઓ અહિંયા શિક્ષણ લઇ રહી છે. વેરાવળ, મહેસાણા, સુરત, નવસારી, જુનાગઢથી પણ અહિંયા છોકરીઓ ભણી રહી છે. સ્કૂલનાં પ્રિન્સિપાલના જણાવ્યા અનુસાર સરકારના નિયમ પ્રમાણે અત્યારે યુવતીઓ ગ્રેજ્યુએશન પછીજ સેનામાં જોડાઇ શકે છે એટલે અહિંયા આર્મીની ટ્રેનિંગ પ્રમાણેજ તમામ ટ્રેનિંગ અપાય છે.

Advertisements


ઝારખંડના પોટકા ગામમાં રસ્તાઓ ને સૌથી વધુ ભણેલી દીકરીઓનાં નામ અપાય છે

potka village jharkhand

potka village jharkhand

સુમિતા ભટ્ટાચાર્ય, બૈસાખી ગોપે, મણિ માલા સિકદાર, સુનીતા ગોપે જેવી છોકરીઓનાં નામ આપણે ભલે કયારેય સાંભળ્‍યાં ન હોય પરંતુ ઝારખંડના સિંઘભુમ જિલ્લાના પોટકા ગામે જાઓ તો તમને આ છોકરીઓનાં નામના રસ્તાઓ દેખાશે. ના તે કોઇ ત્યાંની મહિલા રાજકારણીઓ કે સેલિબ્રિટી નથી બલકે ત્યાંની ભણવામાં એકદમ હોશિયાર દીકરીઓ માત્ર છે. દર અસલ રાંચીથી ૧પ૦ કિલોમીટર દૂર આવેલા આ ગામમાં દીકરીઓને ભણાવવાનો જબરો મહિમા છે. ૬૦૦ પરિવાર ધરાવતા આ ગામમાં એક પણ હાઇસ્કુલ નથી અને વિદ્યાર્થીઓએ ભણવા માટે હાઇસ્કુલ માટે દરરોજ ૩ કિલોમીટર અને કોલેજ જવા માટે રોજ ૩૦ કિલોમીટર દુર જવું પડે છે. આવું થાય ત્યારે પહેલો ભોગ ગામની દીકરીઓના શિક્ષણનો લેવાઇ જાય આવું ન થાય એટલા માટે ગામના મહિલા મોરચાએ મસ્ત ઉપાય કાઢયો કે જે દીકરીઓ સૌથી વધુ ભણશે તેના નામે ગામના રસ્તાઓ ઓળખાશે. અત્યારે ર૩ વર્ષની થયેલી સુમિતા ભટ્ટાચાર્ય ગામની સૌથી વધુ ભણેલી દીકરી છે ત્યાર પછીની છોકરીઓનાં નામે હવે ગામના રસ્તાઓ ઓળખાય છે. ઇવન સિંઘભુમના ડેપ્યુટી  કમિશનરે પણ આ પગલાને આવકારીને સતાવાર રીતે નામનાં પાટિયાં બનાવવાની મંજુરી આપી દીધી છે.


ગુજરાતના ભાવનગર શહેરની મહિલાઓ ત્રણ પેઢીઓથી કુલી તરીકે કામ કરે છે

ladies coolie in bhavnagar

ladies coolie in bhavnagar

ગુજરાતનું એકમાત્ર ભાવનગર રેલ્વે સ્ટેશન જ એવું છે જ્યા ત્રણ પેઢીઓથી મહિલાઓ કુલી તરીકે કામ કરે છે. કહેવાય છે કે રાજા રજવાડા સમયે મહિલાઓને જીવન જરૂરીયાત ચીજવસ્તુઓ મળી રહે અને પોતાના દમ પર જીવન જીવી શકે તે માટે મહારાજા કુષ્ણકુમારસિંહજીએ મહિલા કુલીઓને બેઝની વ્યવસ્થા કરી આપી હતી. જેના કારણે આજદિન સુધી આ પરંપરા ચાલી આવી છે. સિટીના રેલ્વે સ્ટેશનને કુલી તરીકે કાર્યરત રાખનાર મહિલાઓ ભાવનગરની એક ઓળખ બની ગઇ છે. ભાવનગર રેલ્વે સ્ટેશન પર અંદાજીત તેર જેટલી મહિલાઓ કુલી તરીકે કામ કરી રહી છે. જેમા ઘણી મહિલાઓ એવી પણ છે જેમની પાસે કુલીનું બેઝ છે. આ મહિલાઓ ત્રણ પેઢીઓથી કુલી તરીકે કામ કરી રહી છે તે જોઇને ઘણા મુસાફરો નવાઇ પામે છે. હાલમાં પણ લાખો મુસાફરોના માલ સામાનને મહિલાઓ રેલ્વે પ્લેટફોર્મ પરથી લઇ ઓટો રીક્ષા સુધી પહોચાડે છે. આ ઉપરાંત રેલ્વે સ્ટેશન પર કામ કરતા મહિલા કુલી તરફથી માનવતાના દર્શન પણ જોવા મળે છે કોઈ પરિવાર પાસે કુલીને આપવાના પૈસા પૂરતા ના હોય તે જે પૈસા મજૂરી પેટે આપે તે લઇને ખુશ થાય છે. રેલ્વે સ્ટેશન મહિલા કુલી તરફથી કોઈ વિકલાંગ વ્યક્તિ હોય તો તેમને પણ મદદ કરવામાં આવે છે અને વ્હીલ ચેર મારફત તેમને તેમની જગ્યા સુધી પહોચાડવામાં આવે છે. આ મહિલાઓથી પ્રભાવિત થઇ આનંદીબેન પટેલે તેમની મુલાકાત લીધી હતી.


સંપૂર્ણપણે સ્ત્રીઓ થકી ચાલતું વિશ્વનું સૌથી મોટું માર્કેટ મણીપુરમાં આવેલું છે

Ladies Market in manipur

Ladies Market in manipur

ભારતનું પુર્વીય રાજય મણીપુર આમેય પોતાના નારીમુકિતવાદી અભિગમ માટે જાણીતું છે પરંતુ ત્યાં આવેલું એક પ્રચંડ મોટું માર્કેટ સંપૂર્ણપણે સ્ત્રીઓથી જ ચાલે છે એ સમાચાર આપણા માટે નવા છે. અહીં છેલ્લા પાંચસો વર્ષથી ઇમા કેઇથેલ નામનું માર્કેટ આવેલું છે જેમાં લગભગ ચાર હજારથી પણ વધુ વેપારીઓ પોતાનો માલસામાન લઇને વેચવા બેસે છે. રસપ્રદ વાત એ છે કે આ તમામ ચાર હજાર વેપારીઓ સ્ત્રીઓ જ છે અને એટલે જ આ માર્કેટના નામનો અર્થ પણ મધર્સ માર્કેટ એવો થાય છે. આ પ્રકારે સ્ત્રીઓ વડે ચાલતું હોય એવું આ એશિયાનું અને સમગ્ર વિશ્વની સૌથી મોટુ માર્કેટ છે. આ માર્કેટના ઉદ્દભવ લગભગ ૧૬ મી સદીમાં થયો હોવાનું માનવામાં આવે છે એ વખતે ત્યાંના મૈતેઇ જાતીના પુરૂષોને રાજાની તહેનાતમાં રોકી રાખવામાં આવ્યા હતા પરિણામે ખેતીવાડી, ઘર ચલાવવું, બજાર, વેપાર વગેરે જવાબદારીઓ સ્ત્રીઓને માથે આવી પડેલી. આ માર્કેટમાં માત્ર પરિણીત સ્ત્રીઓને જ દુકાન ચલાવવા દેવાય છે. આ સ્ત્રીઓ પોતાના પરિવારજનોને એ ધંધો વારસામાં આપે છે. અહી ફરવા આવતા પ્રવાસીઓ માટે હવે આ માર્કેટ પણ જોવાલાયક સ્થળ બની ગયું છે.


ગીરના જંગલમાં મહીલાઓ ખુંખાર પ્રાણીઓ સાથે રહીને પ્રાણીઓનું સંરક્ષણ કરે છે

Ladies forest officer

Ladies forest officer

તાલાલા: ગીર જંગલમાં વસવાટ કરતા સિંહ, દિપડા જેવા ખુંખાર પ્રાણીઓની હાજરીમાં ફરજ બજાવવામાં ભલભલાનાં હાંજા ગગડી જતા હોય છે ત્યારે આવાં પ્રાણીઓનાં સંરક્ષણ – સંવર્ધન માટે ફરજ બજાવતી ત્રણ મહિલા વનકર્મીઓની હિંમતની ઉમદા નોંધ લેવાઇ છે. એશીયાટીક સિંહોનું અંતિમ નિવાસસ્થાન ગીર સમગ્ર દેશ – વિદેશમાં પ્રસિધ્ધ છે. આ જંગલની વન્યસૃષ્ટિ અને જૈવિક વિવિધતા પણ અન્ય જંગલ કરતા વિશેષ છે. ૨૦૦૭ ના વર્ષથી ગીર જંગલમાં નિમણૂંક પામેલી મહિલાઓ યોગ્ય તાલીમ બાદ પુરૃષ સમોવડી નથી પરંતુ ચડીયાતી સાબિત થઇ છે. હાલ ગીર જંગલ વિસ્તારમાં ૫૦ જેટલી મહિલાઓ સિંહ – દીપડા જેવા હિંસક પ્રાણીઓ સાથે રહી રાત – દિવસ ફરજ બજાવી રહી છે. આ મહિલાઓની કામગીરીથી પ્રભાવિત થઇ આંતરરાષ્ટ્રીય ચેનલ ડિસ્કવરીએ આ ”લાયન્સ કવીન ઓફ ઇન્ડીયા” શિર્ષક હેઠળ ચાર એપીસોડ બનાવ્યા છે. જે થોડા સમય પહેલા પ્રસારીત થયાં હતા  આ અંગે સાસણના ડી.સી.એફ. ડો. સંદીપ કુમારે જણાવ્યું હતું કે, મહિલા વનકર્મી કિરણબેન પિઠીયા, રસિલાબેન વાઢેર અને દર્શનાબેન કાગડા સહિત કર્મચારીની વન્યપ્રાણી સાથેની કામગીરીના ડિસ્કવરી ચેનલે ચાર એપીસોડ તૈયાર કર્યા છે  વધુમાં તેઓએ જણાવ્યું હતું કે કઠીન ગણવામાં આવતી કામગીરી મહિલાઓ આરામથી કરી રહી છે. અને તેની આંતરરાષ્ટ્રીય કક્ષાએ તેમની નોંધ લેવામાં આવી છે. જે દેશ માટે ગૌરવની બાબત છે.


ઝાલોદના વૃદ્ધા ૧૫ વર્ષથી નિ:શુલ્ક જળસેવા કરે છે

Nisulk Jal Seva

Nisulk Jal Seva

ઝાલોદના નાનસલાઇ ગામની વૃધ્ધ મહિલા છેલ્લા ૧૫ વર્ષથી નિ:શુલ્ક જળસેવા કરી રહી છે. એકલવાયુ જીવન જીવતી આ મહિલા લોકોને પાણી પીવડાવવા માટે પોતાના દરરોજ પાંચ કલાક ખર્ચે છે. વૃદ્ધા પોતાની આ સેવાને કારણે આસપાસના વિસ્તારોમાં જાણીતી બની છે. ઝાલોદ તાલુકાના નાનકડા નાનસલાઇ ગામમાં વૃધ્ધ મહિલા કમળાબેન પટેલ રહે છે તેઓના પતિ દશ વર્ષ પહેલા ગુજરી ગયા હતા કમળાબેન નાનસલાઇ પ્રાથમિક શાળાની આગળ આવેલી એક નાનકડી ઝુપડીમાં એકવાયુ જીવન ગુજારે છે સેવાભાવી હોવાથી છેલ્લા ૧૫ વર્ષથી ઉનાળાની ગરમીમાં અને નવરાશ ના સમયમાં ઘરનું કામકાજ પતાવી પાણીનો ઘડો અને લોટો લઇ જઇને નાનસલાઇ ગામના આવેલા પીકઅપ સ્ટેશન પાછળ બેસી રહે છે અને ત્યાંથી પસાર થતાં લોકોને પાણીની પરબની જેમ પાણીની સુવિધા આપી સેવા કાર્ય કરી રહ્યા છે. તેઓ દરરોજ દિવસ દરમિયાન પાંચ કલાકનો સમય કાઢી આવતા – જતાં લોકોને પાણી પીવડાવી સંતોષ માણે છે. કમળાબહેન વીશે જાણતા લોકોને તરસ લાગતાં તેઓ ખાસ કરીને કમળાબહેન પાસે જઇને પોતાની તૃષા શાંત કરે છે. આજે તો ઘણા લોકોએ પાણી ને વેચવાનો ધંધો બનાવી લીધો છે તેવા સંજોગોમાં આવી સેવા કરનાર કમળાબેન પાસેથી આપણે પણ કંઈક શીખવું અને સમજવું પણ જોઈએ એવું નથી લાગતું..??


પાટડી ના ૧૦૫ વર્ષનાં માજી પરિવારના ગુજરાન માટે શાકની લારી ચલાવે છે

Kanuben Thakor - Patdi

Kanuben Thakor – Patdi

સુરેન્દ્રનગર જીલ્લાના પાટડી ગામમાં જીવનની અનેક તડકી – છાંયડી જોયા બાદ પોતાની બોબડી પુત્રવધુ અને અપંગ પુત્રની ૧૦૫ વર્ષની વૃદ્ધ માતા આજેય શાકભાજીની લારીથી પોતાના ગરીબ પરિવારનું ગુજરાન ચલાવે છે. જીવનમાં આવેલા એક પછી એક દુ:ખનાં પહાડને પાર પાડવા આ વૃદ્ધાએ અનેક માનતાઓ સાથે બહુચરાજી, અંબાજી, રણુંજા અને છેક દ્વારકા સુધીની પગપાળા યાત્રાઓ પણ કરી છે. પાટડી ખાતે આવેલી શાકમાર્કેટની મુલાકાત લો તો તમને યુવાનોને પણ શરમાવે એવા ૧૦૫ વર્ષનાં વૃધ્ધા કનુબેન  ઠાકોર વટથી શાકભાજીનો ધંધો કરતો જોવા મળે છે.  પોતાની આંખોમાં ઝળહળિયા સાથે તેઓ પોતાનું દુઃખ જણાવતા કહે છે કે  હું અને  મારા પતિ ચકાજી સડલીયા (ઠાકોર) દરબારી નોકરી કરીને પરિવારનું ગુજરાન ચલાવતા હતાં. મારે સંતાનમાં સાત દિકરા અને ૧  દિકરી હતી પરંતુ પતિનાં મોત બાદ કુદરતની ક્રૂર થપાટ સામે મારા ૭ દિકરામાંથી પાંચ દિકરા અકાળે મોતને  ભેટ્યા હતાં મારો મોટો દિકરો જીવો દુદાપર ગામે મજૂરી કામ કરે છે અને એનાથી નાનો દિકરો બળદેવ અપંગ છે. જ્યારે એની પત્ની બોબડી છે અને જીવનમાં આવેલા એક પછી એક દુઃખનાં પહાડ સામે મે અનેક માનતાઓ રાખી હતી અને  સતત ૨૫ વર્ષ સુધી દર પૂનમે પગપાળા બહુચરાજી પણ ગઇ હતી આ સિવાય માનતાઓ પુરી કરવા અંબાજી, રણુંજા અને છેક  દ્વારકા સુધીનાં પગપાળા યાત્રાઓ કરી છે. અને આજની તારીખે પણ હું મારા અપંગ દિકરાને લઈને સવારે નવ થી બપોરનાં એક વાગ્યા સુધી શાકભાજીની લારી પર બેસવા અચૂક જવુ છું. ખરેખર ૧૦૫  વર્ષની વયે પોતાના અપંગ દિકરા અને બોબડી પુત્રવધુ માટે શાકભાજીની લારી દ્વારા પેટીયુ રળતા પાટડી ના ૧૦૫ વર્ષના વૃદ્ધાની જીંદાદિલીને ચાલો તેમને દિલથી સલામ  કરીએ


કલકતા ના શીલાબેન ઘોષ ૮૭ વર્ષની ઉમરે પણ મહેનત કરી સન્માનભેર જીવે છે

Sheela Ghosh - Kokata

Sheela Ghosh – kolkata

નવી દિલ્હી : ભારતમાં મંદિર, રેલ્વે સ્ટેશન, ટ્રાફિક સિગ્નલ પર ઘણી મહિલાઓ અને પુરુષો સામાન્ય રીતે ભીખ માંગતા જોવા મળે છે. ઘણા લોકો સંપૂર્ણ સ્વસ્થ હોવા છતાં પણ ભીખ માંગતા હોય છે જેમને જોઇને લોકો વિચારે છે કે આ લોકો કામ કેમ નથી કરતા..??  જો કે તેનાથી વિપરીત કલકતા ના ૮૭ વર્ષિય મહિલા શીલાબેન ઘોષ ઘણા લોકો માટે આદર્શ બની રહયા છે. શીલાબેન ઘોષ કોલકાતાની એક જાણીતી કંપનીના આઉટલેટ્સની બહાર ચિપ્સ વેચતા જોવા મળે છે. ૮૭ વર્ષિય આ મહિલાને સુપરવુમનનું ઉપનામ આપવામાં આવે તો નવાઇ નહીં મુશ્કેલીને કારણે હાર માનતા લોકો માટે શીલાબેન આદર્શ અને ઉત્તમ નમૂનો છે. કેન્સરને કારણે પોતાના પુત્રને ગુમાવ્યા બાદ આ મહિલા ઘણી મુશ્કેલીઓનો સામનો કરી ભીખ માંગવાને બદલે પોતાની જાતે જ મહેનત કરી સન્માન ભેર જીવન જીવી રહી છે. સામાન્ય રીતે આ વયના લોકોને ઘણી બિમારીઓ હોય છે અને તેઓ ઘરની બહાર પગ પણ મૂકી શકતા નથી. જો કે શીલાબેન સાથે આવું નથી અને તે છેલ્લા પાંચ વર્ષથી આ જ રીતે પોતાના પરિવારનું પાલન પોષણ કરે છે. આપણને બધાને આ વાત ઉપર થી ઘણું શીખવા અને સમજવા મળે છે


એક સમયે પારકા કામ કરતી મહિલા આજે અન્યને રોજગારી આપે છે

Manjulaben Kananai

Manjulaben Kananai

રાજકોટ : હા.!! એ સમય હતો દારુણ ગરીબીનો.. જયારે મારી પાસે કોડી પાઇ નહોતી અને કોઇ સહારો પણ નહોતો  6 મહિનાની ફૂલ જેવી પુત્રી અને સાડા ત્રણ વર્ષના માસૂમ પુત્રને લઇને ક્યાં જવું..?? ભૂલકાંઓના પેટનો ખાડો કઇ રીતે પૂરવો..?? એ સમસ્યા હતી કોઇ માનશે નહીં પણ એક વખત તો કોઇએ શેરીમાં ફેંકી દીધેલી રોટલીનો ટુકડો ખાઇને દિવસ ટૂંકાવ્યો હતો..!! ટંકારાના નાનકડાં નેકનામ ગામના મંજુલાબેન કાનાણી ભૂતકાળની વાત કરે છે ત્યારે આજે પણ તેમની આંખમાં આંસુ આવી જાય છે. મંજુલાબેનની સંઘર્ષગાથા પણ અદ્દભુત છે. હડિયાણા નામના ગામમાં એક અતિ ગરીબ પરિવારમાં તેમનો જન્મ થયો હતો અને  નેકનામ ગામના પ્રવીણભાઇ સાથે તેમના લગ્ન થયા તેમના પતિ સુરતમાં નોકરી કરતા હતા દાંપત્યજીવન દરમિયાન એક પુત્ર અને એક પુત્રીના જન્મ થયો  વર્ષ  2003 માં પતિ પ્રવીણભાઇનું કેન્સરની બીમારીમાં યુવાન વયે નિધન થયું માત્ર 24 વર્ષની વયે મંજુલાબેનના ચૂડી – ચાંદલો નંદવાયા અને બે માસૂમ સંતાનો સાથે આવડા વિરાટ વિશ્વમાં મંજુલાબેન અચાનક સાવ એકલા – અટૂલા થઇ ગયા પિયરિયા એટલા ગરીબ હતા કે ત્યાં ઊલટા ભારરૂપ થવા જેવું હતું  તથા સાસરિયાંઓએ પણ તેમને તરછોડી દીધા  આવી દયનીય સ્થિતિમાં છપ્પનની છાતી ધરાવતો માણસ પણ ભાંગી પડે, તૂટી જાય અને  ન કરવાનું કરી બેસે પણ આ નારી નોખી માટીની હતી આવા સમય સામે મંજુલાબેન ઝૂક્યા નહીં  તેઓ કહે છે મેં નેકનામમાં જ રહેવાનું પસંદ કર્યું  હું તો અભણ હતી નોકરી ક્યાંથી મળે…??  તેમણે ચાર ઘરના કામ રાખ્યા અને સખીમંડળમાં જોડાયા કરકસર કરીને બ્યૂટી પાર્લરનો અને સિવણનો કોર્સ કર્યો અને સિવણ શીખવવાનું શરૂ કર્યું  તેમને ત્યાં સિવણ શીખવા આવતી કેટલીક યુવતીઓ ખાખરાના કારખાનામાં કામ કરતી હતી તેમની પાસેથી ખાખરા બનાવતા શીખ્યા. રૂ. 2.18 લાખની લોન લીધી અને વસંતભાઇ મહેતાના ઘરમાં નાના પાયે ખાખરા બનાવવાનું શરૂ કર્યું જે આજે બાલાજી ગૃહઉદ્યોગના નામે પ્રખ્યાત છે ધીરે ધીરે ખાખરાનો ધંધો જામતો ગયો અને આજે તેમના પ્લાન્ટમાં દરરોજ 300 કિલો ખાખરાનું ઉત્પાદન થાય છે.ડિમાન્ડ તો રોજની 1500 કિલોની છે  તેમને ત્યાં અત્યારે 25 કરતા વધારે યુવતીઓ કામ કરે છે એક સમયે જેમને ટુકડો રોટલીના સાંસા હતા એ મંજુલાબેન આજે દર મહિને દોઢ લાખનો પગાર ચૂકવી રહ્યા છે. મંજુલાબેને ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ખરાબ સમય સામે ક’દી હારવું નહીં અને ગમે તેવા  સંજોગો સામે ઝૂકવું પણ નહીં સાહસ કરવું, ખરાબ સમય પણ વીતી જ જશે એ વિશ્વાસ રાખવો, પ્રચંડ પુરુષાર્થ કરવો અને એ પુરુષાર્થના જોરે સ્વયંનું પ્રારબ્ધ ઘડવું આજની યુવતીઓ માટે શિક્ષણ ખૂબ જરૂરી છે હું અભણ હતી એટલે મારે પારકા કામ કરવા પડ્યાપણ મારા સંતાનોને ઉચ્ચ શિક્ષણ આપવાનું મારું સ્વપ્ન હતું  અત્યારે તેમનો પુત્ર હાર્દિક કેમિકલ એન્જિનિયરિંગનો અભ્યાસ કરી રહ્યો છે અને પુત્રી ખ્યાતિ એસએસસીમાં છે  મંજુલાબેન તેમના ગામની યુવતીઓને પણ અભ્યાસ માટે સતત પ્રેરણા આપતા રહે છે